Bókastaðir

Nú er frá því at segja hvat fram fór í Noregi, at sendiboðar biskupa vóru á erkibiskups garði um vetrinn eptir. Flutti sira Egill alla tíma þá sem hann mátti erindi biskups síns, herra Laurentii biskups, fyrir erkibiskupi, en sira Arngrímr gaf meira gaum at nema organslist, en sinnti ekki at flytja við erkibiskup um Mǫðruvalla-mál, hversu þau gengi til.

Um várit eptir páska kom sira Egill fyrir erkibiskupinn, segjandi at liði tími; sagðisk eiga langa ferð fyrir hǫndum, fyrst suðr til Bjǫrgvinar ok þaðan til Íslands; því at þá var ekki Íslandsfar í Þrándheimi. Erkibiskup veiksk vel undir, ok sagði, at hann skyldi fá þau erindi sem hann mundi æskja; lét kalla til sín einn af kórsbrœðrum, þann sem bezt kunni latínubréf at gera, ok sagði honum efni, hvert vera skyldi: "skal sira Egill vera hjá þér, ok segja þér alla undirstǫðu málsins."

Gerði hann meistarinn boð erkibiskups, ok var sira Egill hjá honum. Annan dag eptir sýndi kórsbróðirinn erkibiskupinum bréfit, var þat latínubréf, heiðarliga diktat. Ok eptir svá gǫrt þakkaði erkibiskupinn þeim fyrir diktan bréfsins. Hét sá Hákon Úlfsson, sem var notarius erkibiskupsins ok hafði innsigli hans.

Erkibiskupinn talaði til hans: "þetta bréf skaltú innsigla, ok afhenda sira Egli, sendiboða Laurentii biskups; skaltú þetta leynt láta, þar til hann er í brott af várum fundi, þvíat vér viljum engar ónáðir, beiðslur eða fylgi heyra eða hafa láta í þessháttar málum; opinberar þú þetta, ok verðim vér þess vísir, skaltú missa vára vináttu, ok missa þinnar þjónustu, þeirrar sem þú heldr af oss."

Hákon Úlfsson innsiglaði bréfit; var hann svá ótrúlyndr sínum herra, at hann sýndi þat opna bréfit, áðr en hann fekk þat sira Egli, einum kórsbróður þar á garðinum. Spurði sá sami kanúkr erkibiskup, hvárt þat var satt, at hann hefði endiligan veg á gǫrt Mǫðruvalla-málum af Íslandi. Erkibiskupinn spurði, hverr honum hefði þat sagt; hann vildi í fyrstu leyna; varð hann síðan at segja erkibiskupinum, at Hákon Úlfsson hafði sýnt honum bréfit.

Einn dag kallaði erkibiskupinn saman kanúka sína í málstofu sinni, tjáði hann sjálfr fyrir þeim ǫll Mǫðruvalla-mál, hvat fram hafði farit um sættargerð þá, sem Lafranz biskup ok brœðr af Mǫðruvǫllum hǫfðu gǫrt et fyrra sumarit, eptir því formi sem Jǫrundr biskup, góðrar minningar, hafði gǫrt ok í fyrstu funderat, birtandi fyrir kanúkum þá, at sú skipan skyldi standa óbrigðiliga, "ok hana viljum vér styrkja ok confirmera með erkibiskupsins valdi, en ekki halda hvert sáttmál sem þar hefir verit annat á gǫrt." Lét erkibiskupinn nú lesa þat bréf, sem hann hafði þar út gefit um. Samþykktu þá allir kórsbrœðr með erkibiskupinum þessa gerð.

Eptir svá gǫrt tók sira Egill blítt orlof af Eilífi erkibiskupi; gaf erkibiskup honum at skilnaði eina silfrskál sœmiliga, ok kirkjulaga bók, er Tancredus heitir. Fór sira Egill af erkibiskups fundi með mestu sœmd, en sira Arngrímr hafði sik ekki frammi, þvíat hann sá, at erkibiskupinn vildi ekki annat, en þau málferli gengi svá til, sem nú var sagt. En fyrir ótrúleika þann, sem Hákon Úlfsson hafði gǫrt, lét erkibiskupinn kasta honum í myrkvastofu, en síðan helt hann Hákon áðrnefndan í engum trúleika við sik.

Sira Egill fór suðr til Bjǫrgvinar, ok kom sér í Íslandsfar; urðu þeir vel reiðfara, ok tóku Eyrar með hǫldnu ok heilu fyrir Laurentiusmessu; kom sira Egill heim til Hóla tveim nóttum eptir Lafranzmessu; varð Laurentius biskup feginn hans komu; ok sem sira Egill sýndi honum bréf ok boðskap erkibiskups, ok hversu nú hǫfðu til gengit Mǫðruvallamál, þakkaði hann guði fyrir ok svá sira Egli, hversu trúliga ok rǫskliga hann hafði rœktat síns herra erindi, ok þat skrifaði erkibiskup, hversu trúliga hann hafði gǫrt hans erindi.

Eptir þat lét Laurentius biskup snúa latínubréfinu í norrœnu, svá at alþýða mætti skilja ok undirstanda. Fekk Laurentius biskup mikla frægð af, hversu þessi málaferli enduðusk. Síðan var [bréfit] lesit upp á kór í predicatione, ok svá fyrir brœðrum á Mǫðruvǫllum, ok víða annarsstaðar opinberat; urðu nú ǫfundarmenn Laurentii biskups mjǫk hljóðir.

Er þat í sannleik sú umtala, at hvárirtveggju biskupanna hafi mikit til síns máls, hvárr fyrir sik: herra Jón biskup vildi at lǫgin heldisk, þvíat þat mun lǫg ok regla hins heilaga Augustini, at brœðr hafi vǫld, svá utan klaustrs yfir veraldligu valdi, sem innan klaustrs yfir siðum ok reglu, ok þat er ósœiligt, at þeir sé haldnir sem ǫlmosumenn veraldarmanna, sem herra Jón biskup vottaði sjálfr á Mǫðruvǫllum, ok fyr segir í sǫgunni; en Laurentius biskup vildi standa á því efni, sem Jǫrundr biskup funderaði í fyrstu klaustrit; en því skulu þeir sem heyra þessa frásǫgn hvárigan fyrsagðra biskupa lasta eða lýta í þessu efni, þvíat hvárrtveggi þeirra munu þykjask fylgt hafa réttu máli; var ok Jóni biskupi þat engi minkan, hversu erkibiskupinn vildi endiligan veg á gera þessu máli.

Varð aldri með þeim biskupum Jóni ok Laurentio svá mikil blíða sem áðr. Lét herra Jón biskup sér fátt um finnask, hvílíkan veg erkibiskupinn hafði á gǫrt Mǫðruvalla-málum.

Tók Laurentius biskup nú algǫrliga undir sik ǫll vǫld á Mǫðruvǫllum, skipandi þeim ráðsmann, ok helt brœðrna at ǫllu sem Jǫrundr Hólabiskup hafði boðit ok skipat þá er hann funderaði klaustrit; en þá bœndr, sem í hǫfðu fengizk með brœðrum, kallaði biskup í forboði, sem var Uppsala-Hrólfr; var þat grundvǫllr til þeirra mála, sem fram fóru millum biskups ok Hrólfs; var biskupi sagt, at Hrólfr hafði gǫrt launsátt við Klæng prest Hjaltason um konu sína Arnbjǫrgu; varð þat eigi ljósliga prófat, en þó sagðisk þat, at fengusk vitni þar til, at Klængr hafði Hrólfi peninga fengit; kom þat svá til um síðir, at biskup bar Hrólf mǫrgum sǫkum, ok setti hann af kirkju; stóð ok Hrólfr í þeim forboðum þar til Laurentius biskup andaðisk.

Vildi Laurentius biskup fram fylgja lǫgum heilagrar kirkju við hvern sem um var at eiga; var hann ok mjǫk nákvæmr í skriptum, sem prófask mátti af einum atburð er gerðisk á hans dǫgum, at einn klerkr, subdjákn at vígslu, sá er ættaðr var í Hnjóskadal, fór til Austfjarða; kom hann í Fljótsdalsherað, komandi á Valþjófsstaði, ok á Maríumessu í fǫstu, sem hann var kominn þar, fylldisk hann upp svá mikillar illsku með óheyriligri ofdirfð, at hann sagði sik vera messudjákn, ok bauðsk til at lesa evangelium í messunni; var honum fengin stola, ok sem hann byrjaði at lesa guðspjall, þá sloknuðu ǫll ljósin í kirkjunni, ok svá sem við var leitat optsinnis af þeim sem við vóru, var þat líkast, sem blásit væri á; gekk fram lestrinn djákna, en ljós urðu ekki kveikt: þótti mǫnnum þeim sem við vóru þetta nokkut undarligt, en þó hǫfðu menn enga grunsemd af í fyrstu. Til bar hann ok sik í ǫðrum stað í kirkju at lesa guðspjall, ok bar eins við ok á Valþjófsstǫðum, sloknuðu ljós ǫll, ok urðu ekki kveikt; var nú grunr á grafinn, at hann mundi subdjákn vera at vígslu, en eigi messudjákn.

Var þetta sagt [Jóni] biskupi; bauð hann þá prófasti sínum at láta hann fara, þóat nauðgan, vestr til Hóla; var svá gǫrt; kenndisk hann, at [hann] hafði lesit tvá tíma guðspjall opinberliga í messu.

Sýndisk herra Laurentio biskupi, at Jóni biskupi heyrði til málit, þvíat hann hafði brotit í hans biskupsdœmi. Sendi hann djákna suðr til biskups Jóns, ok tvá menn með honum, at hann skyldi hvergi í brott hlaupa; skrifaði biskup Jón sunnan með honum til Laurentii biskups, fáandi honum vald til með opnu bréfi, at leysa hann ok setja honum viðrkvæmiliga skript. Setti biskupinn honum þá skript meðal annarra hluta, at sex messudjáknar skyldi setja honum nǫktum sitt vandarhǫgg hverr, svá hart at blóðvaka yrði af, þvíat biskupinn kallaði, at hann hefði með óheyriligri dirfð inngengit í djáknanna embætti, ok því væri verðugt at djáknar slægi hann, hverra embætti hann tók at sér án heilǫgum vígslum. Síðan leysti hann klerkinn, segjandi honum, at aldri mátti hann lǫgliga fram vígjask síðan, utan páfinn dispenseraði með hann; varð ok svá, at þessi djákni var kallaðr ferða-Árni.

Á þessum misserum, er þessir hlutir gerðusk, urðu hǫrmulig tíðindi: at Kristskirkja í Niðarósi brann, allt trévirkit, en múrinn hrapaði þó víða, klokkurnar fyrirfórusk ok margar aðrar gersimar. Skrifaði erkibiskupinn þenna atburð til biskupanna á Íslandi; var þá beðit fyrir kirkjuna um allt land, ok gafsk stórfé.

Í þann tíma tók Laurentius biskup at sér gullsmið, er Eyjólfr hét, var hann vel hagr maðr; lét Laurentius biskup hann smíða kirkjunni á Hólum texta tvá harðla sœmiliga, sem enn mega sýnask á Hólum; þar með sœmiligan kalek; lét biskup reiða honum fyrir smíðina mikla leigu, ok sýnu meiri en vert þótti. Keypti biskupinn við gullsmið, at hann skyldi koma aptr um haustit, at Michaelsmessu, ok smíða þar um vetrinn [Laurentii -] skrín.

Um várit, nærri Bótólfsvǫku, kom skip af Noregi á Gáseyri; var fyrir því skipi Bergr Jónsson; var hann lestreki erkibiskups; gekk skipit af Þrándheimi; kom Bergr áðrnefndr til Hóla, ok fœrði Laurentio biskupi mítru harla sœmiliga, er herra Eilífr erkibiskup sendi honum, ok þar með tvá buðka með balsamum; er þessi mítra nú bezt at Hólum. Mátti í slíku marka, hvern kærleika erkibiskup hafði til hans. Ombunaði hann þar í móti þrjátigi pakka vaðmáls; bauð biskup Bergi at sitja á Hólum um vetrinn, ok þat þekktisk hann.

Um haustit visiteraði Laurentius biskup um vestrsveitir; var hann á Kúlu at brúðlaupi Jóns ok Ingigerðar, vóru þar velflestir ríkismenn á Íslandi; predikaði herra Laurentius biskup þar, ok fannsk mǫrgum skýrum mǫnnum um, at bæði væri talat kærliga ok þó góðfúsliga. Lagði þá þegar á at Michaelsmessu frer ok snjófa; sagði Laurentius biskup, at þat var hans ætlan at mikill mundi verða vetrinn; kom hann heim til Hóla in festo reliquiarum.

Þat gerðisk þá til tíðinda, at frú Hallbera abbadís á Stað andaðisk; vóru þá gǫr boð herra Laurentio biskupi; sendi hann þeim þau orð, at hann mundi koma til systranna eptir jól, nærri geisladegi, ok svá gerðisk. Var þá kosin systir Guðný Helgadóttir til abbadísar, en hon vígðisk ekki fyrri en af Egli biskupi, næstum eptirkomanda Laurentii biskups.

Vetr þenna var mjǫk hǫrð veðrátta, ok varð heylítit á búum staðarins, en margt kvikfé; skrifaði Laurentius biskup heim til Hóla til Skúla ráðsmanns, at hann skyldi vel niðr drepa, þvíat hann sagðisk hyggja at Michilsmessu, at mikill mundi verða vetrinn. Skúli skipaðisk ekki við orð biskups, ok lét eigi fleira drepa en at vana. Kom at brundtíð um vetrinn, ok vóru jarðbǫnn; minnti biskupinn Skúla á, at hann skyldi af láta féit, þvíat nú var sagt, at ǫrbjarga var fénaðr staðarins. Skúli gaf sér lítit af hvat biskup sagði, ok var færra niðr drepit en var vant.

Eptir jól tók bróðir Árni mikinn krankleika, ok lá hann í langan tíma um vetrinn; hafði herra Laurentius biskup optsinnis mikla skapraun af hans afskapligum framferðum, sem mjǫk vóru í móti klaustrligum lifnaði. Bar þat til um vetrinn in translatione Johannis episcopi, at hann æstu ofverkir, ok þegar sem Laurentius biskup hét fyrir honum bróður Árna, þá batnaði honum.

Í fǫstunni einn tíma kom Laurentius biskup til bróður Árna; talaði hann þá fyrir honum mjǫk hart, áminnandi hann at iðrask hversu hann hafði fram farit, svá talandi til hans: "ef þú vilt því heita guði ok mér, at þú skalt fara þegar eptir í klaustrit þitt at Þingeyrum, sem þú missir mín viðr, þá mun ek þora at óverðugu biðja fyrir þér til guðs, at þér batni sóttar þessarar, þvíat í klaustrinu á Þingeyrum máttu gera mikinn þrifnað, kenna ok skrifa; berztú þat fyrir at brjóta þetta várt boð, ok fara til Noregis, er þú missir vár viðr, þá óþrífsk þitt ráð, þvíat vér vitum, at þú leggsk í ofdrykkju ok annan ófǫgnut, ok nýtr þá heilǫg kirkja ekki þinnar mentar". Létti biskup eigi fyr við, en hann komsk við ok táraðisk beiskliga, játandi því at hann skyldi til Þingeyra aptr fara, ok staðfestask, þegar hann misti biskupsins viðr; hver hans fyrirheit urðu miðr en hœfði; fór svá um hans æfi, sem faðir hans sagði fyrir.

Veðrátta tók at harðna, ok helt svá sǫmu harðindum fram; kom svá, at sauðfénaðr staðarins datt niðr unnvǫrpum í megrð, ok hefði svá betr verit ráðit sem Laurentius biskup vildi, at af hefði verit látit ok niðr drepit þá er hold var á, heldr en enginn hefði notit; var hann maðr svá forspár, at margt gekk eptir því sem hann sagði.

Um nóttina fyrir annunciationem beate Marie virginis, sem Laurentius biskup hafði ætlat at fara til óttusǫngs, sem hringdi, kenndi hann sér þyngdar ok krankleika, segjandi sínum heimugliga [vin], Einari djákna Hafliðasyni, at hann mundi eigi út fara til sǫngs, ok bað hann út fara ok syngja, þvíat nokkrir klerkar vóru krankir. Þessi sjúkleiki, sem herra Laurentius biskup tók þá at sinni, vóx með honum dag frá degi, svá at hann neytti nær einkis matar, ok því dró [af] mættinum; þó gekk hann hvern dag til hámessu með stuðning Einars djákna. Var Maríumessa þá mánudaginn í síðustu viku fǫstu. Aldri lét hann þurfǫstu sína, þó at hann væri krankr.

Páskadaginn var hann at tíðum, sitjandi í sæti sínu; lét hann segja sér messu í skrúðhúsi, ok tók þá corpus domini. Um daginn sat hann eigi inni hjá prestum, en við kveldit þyngdi honum; ok sem aðrir menn vóru farnir til svefns, reikaði hann um timbrstofu, ok lagði sik upp í pallinn.

Sendi hann Einar djákna út, at sjá hvar stjarna var komin, ok sem djákninn kom aptr, talaði biskupinn til hans: "dreymdi mik draum, kompan", sagði hann, "ek þóttisk liggja í pallinum, ok helt ek upp hendinni hœgri, ok þóttisk ek halda í hendinni heilags manns bein, ok var þat langt bein, ok hugsaði ek, at þat bein skyldi ek láta geyma í Laurentius-skríni"; hafði biskupinn látit Eyjólf gullsmið gera skrínit um vetrinn, hvert má auðsýnask at Hólum yfir háaltari.

Einarr djákni svaraði: "þetta er allgóðr draumr ok góðmannligr".

Biskup svaraði: "harðindi hafði ek þar í hendi, þvíat bein er hart, ok mun merkja sótt mína".

Annan dag í páskum gekk hann í studium sitt mjǫk krankr, settisk hann í sæti sitt, bjóðandi Einari djákna fram draga eina stóra kistu, fáandi honum lykil upp at lúka; hafði biskupinn sjálfr haft lykil at þessari kistu, en djákni at ǫllum ǫðrum í fatabúri, hverjum hann bauð upp bera or kistunni ok breiða um gólfit; taldi djákninn þar fimmtigir peninga ok tvær silfrrósir, hverjar vógu sautján merkr ok tuttugu, silfrspænir þrír ok tuttugu, fimm sylgjur ok þrjú nisti, brotasilfr ok enskir peningar nokkrir. Vógsk þetta sex merkr ok tuttugu, ok tvá aura. Þar var ok kalekr, silfrbelti, lindar þrír, tannspjǫld; þar með tók hann upp or einum búðki tíu fingrgull; hafði hann látit kalla Skúla ráðsmann.

Talaði biskup þá til hans ok djákna: "hér megit þit sjá þá hluti, sem ek hefi saman dregit ok aflat staðnum hér á Hólum síðan ek varð biskup; eru hér komnar biskupstíundir mínar. Sumt af þessu hefi ek keypt, en góðir vinir mínir gefit mér sumt, ok því hefi ek saman safnat, at ek ætlaða at þetta skyldi staðnum bezt henta".

Þá svaraði Skúli: "þarfari þœtti mér staðnum matr ok kvikfé".

"Mæl þú eigi þat Skúli", sagði djákni, "ekki má staðnum vera sœmiligra ok þarfara [en] gull ok brent silfr, þvíat mikinn fǫgnut má biskupinn láta smíða kirkjunni til prýði [með] þessu brendu silfri ok gulli, ef hann vill láta gera skrín eða tabula fyrir háaltarit".

Þá tók biskupinn til orða: "þess var rétt von vizku ykkrar sem nú mátti heyrask í ykkrum orðum; hefir þú nú, Skúli, vel fyrir séð kvikfjám staðarins, at þau hafa nú niðr dottit í hor, ok nýtir engi; en þetta, sem nú má hér sjá, dettr eigi niðr nema því sé sukkat af mǫnnum". Bað biskupinn þá niðr leggja sem áðr var.

Lét herra Laurentius senda mann vestr til Breiðabólstaðar til sira Þorsteins með bréfi, at hann skyldi koma norðr sem skjótast. Annat bréf var sent til Grenjaðarstaðar sira Egli, at hann kœmi til Hóla sem skjótast mætti hann. Kom sira Þorsteinn dróttinsdag í páskaviku; varð biskup allfeginn honum.

Mánudaginn birti biskupinn sira Þorsteini, at hann vildi gera testamentum sitt ok alla skipan sína, þvíat hann sagðisk þat fyrir sjá, at hann mundi fram stíga or þessari sótt. Sagði hann þá fyrir sjálfr hvílíka skipan hann gerði. Var sira Egill þá stund eigi kominn.

Sira Þorstein Illugason skipaði hann officialem ok vicarium in spiritualibus, þar til annarr biskup kœmi til vǫrzlu. Klerkar þeir er vóru heima á staðnum skyldu hafa þar borð, þar til annarr biskup kœmi til; vóru ok nokkrir í ǫðrum stǫðum; vóru þat átta eða níu fátækir klerkar, er hann hafði tekit af fátækt ok húsgangi ok látit kenna saltara ok sǫng ok Latínu, svá at þeir urðu síðan prestar mjǫk svá allir. Til Þingeyra staðar ok Munka-Þverár gaf hann, sérhvoru klaustri tíu hundruð, ok svá gaf hann brœðrum á Mǫðruvǫllum tíu hundruð sér til hugganar. Ǫlmusumenn skyldu ok vera allir á staðnum ok at útbúum staðarins, þar til annarr biskup kœmi. Sira Þorsteini gaf hann tuttugu stikur klæðis, tíu hundruð vǫru ok fingrgull sœmiligt; ǫllum kórprestum kyrtil sœmiligan hverjum. Skúla ráðsmanni gaf hann fimmtán stikur klæðis með blátt.

Til Einars djákna talaði hann svá: "annarr verðr nú skilnaðr okkar, en ek hafði ætlat at vígja þik til prests ok gefa þér eitthvert sœmiligt beneficium, sem þú ert verðugr at hafa. Viljum vér nú gefa þér til hugganar, ok fyrir þjónustu þína dyggva ok holla við oss, alklæðnað með skrúð, tabert kyrtla tvá með hettu; þar til skaltú stika þér or fatabúri þrítigir álnir lérepts; þar til skaltú eiga svæfil þann sem þú velr þér, ok par skó; værir þú betra makligr fyrir þína dyggva þjónustu viðr oss; bjóðum vér yðr, sira Þorsteinn vinr, at þér sendit hann suðr í Skálholt, ok vígisk hann af Jóni biskupi, en síðan sé hann hér heima kórprestr, þar til biskup kœmi; er hann ok svá af mínum lærisveinum, at ekki hefir mér í móti gǫrt, meðan hann hefir verit í minni þjónustu".

Ǫllum mǫnnum á staðnum gaf hann nokkra minning: djáknum sex álnir lérepts hverjum; Sǫlva bryta fimm hundrut; Guðrúnu ráðskonu átta stikur klæðis rautt ok psaltara; Þóri Ísleifssyni gestamanni hundraðr; Sigurði steikara ílag norðr í Myrká.

Bróður Árna syni sínum skipaði [hann] aptr í klaustr sitt at Þingeyrum, skrifandi með honum til Guðmundar ábóta, hvat hann skipaði klaustrinu af því gózi, sem hann hafði; var þat nærri fimmtán hundruð, ok umfram klæði hans ok bœkr. Var þetta allt gǫrt á mánudaginn.

Á þriðjudaginn gerði hann játning sína fyrir sira Þorsteini. Síðan vóru ok kallaðir allir kennimenn, ok þeir heimamenn á staðnum, sem við vildu vera; veitti sira Þorsteinn honum oliunar embætti, ok áðr hann var smurðr talaði biskup enn, birtandi sakir þeirra manna, sem hann hafði sett í forboð, sem var Uppsala-Hrólfr ok hans kompánar, segjandi, at þeir skyldi svá standa þar til annarr biskup kœmi til, nema þeir sveri á dóm heilagrar kirkju, þá skyldi officialis leysa þá. Eptir þá hluti sem biskup talaði var hann smurðr; ok sem guðs líkami var borinn at honum, gerði hann langan ok fagran sermon, svá at margir þeir sem við vóru táruðusk, en hann sjálfr mest.

At endaðri oliun á þriðjudaginn, sem nú var frá sagt, minkaði æ máttinn, en þó svá, at hann las sínar tíðir; lét hann jafnan í sóttinni lesa fyrir sér Exposiciones sæls Gregori páfa, ok Augustini bœn; var hann svá tárfeldr maðr í sóttinni, einkanliga þá er slíkir hlutir vóru lesnir fyrir honum, at aldri þornaði tárin á hans kinnum.

Fǫstudaginn í þeirri viku kom sira Egill til Hóla, ok svá sem þeir biskup fundusk, reis biskup upp í móti honum í sænginni, ok faðmandi hann með fagnaði; tǫluðusk þeir þá marga hluti við, sem eigi var ǫðrum mǫnnum kunnikt; birti biskup fyrir honum hverja skipan hann hefði á gǫrt; sýndisk sira Egli þat á allar greinir skynsamligt.

Laugardaginn bað biskupinn Einar djákna inn bera í timbrstofu, þvíat biskup lá þar, refla sœmiliga ok drykkjarstúta tvá búna. Talaði biskupinn þá til sira Egils: "refla þessa viljum vér gefa þér sira Egill, er þú mátt vel prýða stofuna þína með, ok þar með drykkjarstúta þessa. Vér viljum ok gefa þér gull várt, hvert vér hǫfum látit gera ok borit, ok er í heilagr dómr af beini heilags Jóns Hólabiskups". Þá dró hann þat sama gull af hendi sér, ok fekk honum, ok svá sem hann sira Egill hafði ætlat at geyma gullit, þá greip biskup af honum gullit, svá segjandi: "ekki skaltú gullit fá fyrri en ek em dauðr, þvíat þá mant þú mik heldr"; gerðisk þetta ok svá.

Sagði biskupinn þá sira Egli, at hann vildi senda hann til Noregis þat sumar til erkibiskups, með þeim tíðendum sem gerðisk um framferð hans, sem hann sagðisk vita at skjótt mundi verða. Vóru þá gǫrð bréf þau, sem fram skyldu fara til erkibiskups; birti herra Laurentius fyrir þeim, at betr mundi henta kirkjunni, lærðum ok leikum í Hóla biskupsdœmi, at hafa íslenzkan biskup en norrœnan, sakir þess at þeim er kunnigri landskapr. Til allra hluta skipaði biskup sem heill maðr um sína útferð, en allir menn máttu sjá hvat leið megin hans. Um...............