Bókastaðir

Nú er frá því at segja hvat fram fór í Noregi, at sendiboðar biskupa vóru á erkibiskups garði um vetrinn eptir. Flutti sira Egill alla tíma þá sem hann mátti erindi biskups síns, herra Laurentii biskups, fyrir erkibiskupi, en sira Arngrímr gaf meira gaum at nema organslist, en sinnti ekki at flytja við erkibiskup um Möðruvalla-mál, hversu þau gengi til. Um vorit eptir páska kom sira Egill fyrir erkibiskupinn, segjandi at liði tími; sagðist eiga langa ferð fyrir höndum, fyrst suðr til Björgvinar ok þaðan til Íslands; því at þá var ekki Íslandsfar í Þrándheimi. Erkibiskup veikst vel undir, ok sagði, at hann skyldi fá þau erindi sem hann mundi æskja; lét kalla til sín einn af kórsbræðrum, þann sem bezt kunni latínubréf at gjöra, ok sagði honum efni, hvert vera skyldi: "skal sira Egill vera hjá þér, ok segja þér alla undirstöðu málsins."lèt kalla til sín einn af kórsbræðrum, þann sem bezt kunni latínubrèf at gjöra, ok sagði honum efni, hvert vera skyldi: "skal sira Egill vera hjá þèr, ok segja þèr alla undirstöðu málsins." Gjörði hann meistarinn boð erkibiskups, ok var sira Egill hjá honum. Annan dag eptir sýndi kórsbróðirinn erkibiskupinum bréfit, var þat latínubréf, heiðarliga diktað.Annan dag eptir sýndi kórsbróðirinn erkibiskupinum brèfit, var þat latínubrèf, heiðarliga diktað. Ok eptir svo gjört þakkaði erkibiskupinn þeim fyrir diktan bréfsins.Ok eptir svo gjört þakkaði erkibiskupinn þeim fyrir diktan brèfsins. Hét sá Hákon Úlfsson, sem var notarius erkibiskupsins ok hafði innsigli hans.Hèt sá Hákon Úlfsson, sem var notarius erkibiskupsins ok hafði innsigli hans. Erkibiskupinn talaði til hans: "þetta bréf skaltú innsigla, ok af [h] enda sira Egli, sendiboða Laurentii biskups;Erkibiskupinn talaði til hans: "þetta brèf skaltú innsigla, ok af [h] enda sira Egli, sendiboða Laurentii biskups; skaltú þetta leynt láta, þar til hann er í burt af vorum fundi, þvíat vér viljum engar ónáðir, beiðslur eða fylgi heyra eða hafa láta í þesshállar málum;skaltú þetta leynt láta, þar til hann er í burt af vorum fundi, þvíat vèr viljum engar ónáðir, beiðslur eða fylgi heyra eða hafa láta í þesshállar málum; opinberar þú þetta, ok verðim vér þess vísir, skaltú missa vora vináttu, ok missa þinnar þjónustu, þeirrar sem þú heldr af oss."opinberar þú þetta, ok verðim vèr þess vísir, skaltú missa vora vináttu, ok missa þinnar þjónustu, þeirrar sem þú heldr af oss." Hákon Úlfsson innsiglaði bréfit;Hákon Úlfsson innsiglaði brèfit; var hann svo ótrúlyndr sínum herra, at hann sýndi þat opna bréfit, áðr en hann fekk þat sira Egli, einum kórsbróður þar á garðinum.var hann svo ótrúlyndr sínum herra, at hann sýndi þat opna brèfit, áðr en hann fèkk þat sira Egli, einum kórsbróður þar á garðinum. Spurði sá sami kanúkr erkibiskup, hvort þat var satt, at hann hefði endiligan veg á gjört Möðruvalla-málum af Íslandi. Erkibiskupinn spurði, hverr honum hefði þat sagt; hann vildi í fyrstu leyna; varð hann síðan at segja erkibiskupinum, at Hákon Úlfsson hafði sýnt honum bréfit.varð hann síðan at segja erkibiskupinum, at Hákon Úlfsson hafði sýnt honum brèfit. Einn dag kallaði erkibiskupinn saman kanúka sína í málstofu sinni, tjáði hann sjálfr fyrir þeim öll Möðruvalla-mál, hvat fram hafði farit um sættargjörð þá, sem Lafranz biskup ok bræðr af Möðruvöllum höfðu gjört et fyrra sumarit, eptir því formi sem Jörundr biskup, góðrar minningar, hafði gjört ok í fyrstu funderat, birtandi fyrir kanúkum þá, at sú skipan skyldi standa óbrigðiliga, "ok hana viljum vér styrkja ok confirmera með erkibiskupsins valdi, en ekki halda hvert sáttmál sem þar hefir verit annat á gjört."Einn dag kallaði erkibiskupinn saman kanúka sína í málstofu sinni, tjáði hann sjálfr fyrir þeim öll Möðruvalla-mál, hvat fram hafði farit um sættargjörð þá, sem Lafranz biskup ok bræðr af Möðruvöllum höfðu gjört et fyrra sumarit, eptir því formi sem Jörundr biskup, góðrar minningar, hafði gjört ok í fyrstu funderat, birtandi fyrir kanúkum þá, at sú skipan skyldi standa óbrigðiliga, "ok hana viljum vèr styrkja ok confirmera með erkibiskupsins valdi, en ekki halda hvert sáttmál sem þar hefir verit annat á gjört." Lét erkibiskupinn nú lesa þat bréf, sem hann hafði þar út gefit um.Lèt erkibiskupinn nú lesa þat brèf, sem hann hafði þar út gefit um. Samþykktu þá allir kórsbræðr með erkibiskupinum þessa gjörð. Eptir svo gjört tók sira Egill blítt orlof af Eilífi erkibiskupi; gaf erkibiskup honum at skilnaði eina silfrskál sæmiliga, ok kirkjulaga bók, er Tancredus heitir. Fór sira Egill af erkibiskups fundi með mestu sæmd, en sira Arngrímr hafði sik ekki frammi, þvíat hann sá, at erkibiskupinn vildi ekki annat, en þau málferli gengi svo til, sem nú var sagt. En fyrir ótrúleika þann, sem Hákon Úlfsson hafði gjört, lét erkibiskupinn kasta honum í myrkvastofu, en síðan helt hann Hákon áðrnefndan í engum trúleika við sik.En fyrir ótrúleika þann, sem Hákon Úlfsson hafði gjört, lèt erkibiskupinn kasta honum í myrkvastofu, en síðan hèlt hann Hákon áðrnefndan í engum trúleika við sik.

Sira Egill fór suðr til Björgvinar, ok kom sér í Íslandsfar;Sira Egill fór suðr til Björgvinar, ok kom sèr í Íslandsfar; urðu þeir vel reiðfara, ok tóku Eyrar með höldnu ok heilu fyrir Laurentiusmessu; kom sira Egill heim til Hóla tveim nóttum eptir Lafranzmessu; varð Laurentius biskup feginn hans komu; ok sem sira Egill sýndi honum bréf ok boðskap erkibiskups, ok hversu nú höfðu til gengit Möðruvallamál, þakkaði hann guði fyrir ok svo sira Egli, hversu trúliga ok rös [k] liga hann hafði ræktað síns herra erindi, ok þat skrifaði erkibiskup, hversu trúliga hann hafði gjört hans erindi.ok sem sira Egill sýndi honum brèf ok boðskap erkibiskups, ok hversu nú höfðu til gengit Möðruvallamál, þakkaði hann guði fyrir ok svo sira Egli, hversu trúliga ok rös [k] liga hann hafði ræktað síns herra erindi, ok þat skrifaði erkibiskup, hversu trúliga hann hafði gjört hans erindi. Eptir þat lét Laurentius biskup snúa latínubréfinu í norrænu, svo at alþýða mætti skilja ok undirstanda.Eptir þat lèt Laurentius biskup snúa latínubrèfinu í norrænu, svo at alþýða mætti skilja ok undirstanda. Fekk Laurentius biskup mikla frægð af, hversu þessi málaferli enduðust.Fèkk Laurentius biskup mikla frægð af, hversu þessi málaferli enduðust. Síðan var [bréfit] lesit upp á kór í predicatione, ok svo fyrir bræðrum á Möðruvöllum, ok víða annarsstaðar opinberat;Síðan var [brèfit] lesit upp á kór í predicatione, ok svo fyrir bræðrum á Möðruvöllum, ok víða annarsstaðar opinberat; urðu nú öfundarmenn Laurentii biskups mjök hljóðir. Er þat í sannleik sú umtala, at hvorirtveggju biskupanna hafi mikit til síns máls, hvorr fyrir sik: herra Jón biskup vildi at lögin heldist, þvíat þat mun lög ok regla hins heilaga Augustini, at bræðr hafi völd, svo utan klaustrs yfir veraldligu valdi, sem innan klaustrs yfir siðum ok reglu, ok þat er ósæiligt, at þeir sé haldnir sem ölmosumenn veralda [r] manna, sem herra Jón biskup vottaði sjálfr á Möðruvöllum, ok fyr segir í sögunni;Er þat í sannleik sú umtala, at hvorirtveggju biskupanna hafi mikit til síns máls, hvorr fyrir sik: herra Jón biskup vildi at lögin hèldist, þvíat þat mun lög ok regla hins heilaga Augustini, at bræðr hafi völd, svo utan klaustrs yfir veraldligu valdi, sem innan klaustrs yfir siðum ok reglu, ok þat er ósæiligt, at þeir sè haldnir sem ölmosumenn veralda [r] manna, sem herra Jón biskup vottaði sjálfr á Möðruvöllum, ok fyr segir í sögunni; en Laurentius biskup vildi standa á því efni, sem Jörundr biskup funderaði í fyrstu klaustrið; en því skulu þeir sem heyra þessa frásögn hvorigan fyrsagðra biskupa lasta eða lýta í þessu efni, þvíat hvorrtveggi þeirra munu þykjast fylgt hafa réttu máli;en því skulu þeir sem heyra þessa frásögn hvorigan fyrsagðra biskupa lasta eða lýta í þessu efni, þvíat hvorrtveggi þeirra munu þykjast fylgt hafa rèttu máli; var ok Jóni biskupi þat engi mínkan, hversu erkibiskupinn vildi endiligan veg á gjöra þessu máli. Varð aldri með þeim biskupum Jóni ok Laurentio svo mikil blíða sem áðr. Lét herra Jón biskup sér fátt um finnast, hvílíkan veg erkibiskupinn hafði á gjört Möðruvalla-málum.Lèt herra Jón biskup sèr fátt um finnast, hvílíkan veg erkibiskupinn hafði á gjört Möðruvalla-málum. Tók Laurentius biskup nú algjörliga undir sik öll völd á Möðruvöllum, skipandi þeim ráðsmann, ok helt bræðrna at öllu sem Jörundr Hólabiskup hafði boðit ok skipat þá er hann funderaði klaustrið;Tók Laurentius biskup nú algjörliga undir sik öll völd á Möðruvöllum, skipandi þeim ráðsmann, ok hèlt bræðrna at öllu sem Jörundr Hólabiskup hafði boðit ok skipat þá er hann funderaði klaustrið; en þá bændr, sem í höfðu fengizt með bræðrum, kallaði biskup í forboði, sem var Uppsala-Hrólfr; var þat grundvöllr til þeirra mála, sem fram fór [u] millum biskups ok Hrólfs; var biskupi sagt, at Hrólfr hafði gjört launsátt við Klæng prest Hjaltason um konu sína Arnbjörgu; varð þat eigi ljósliga prófat, en þó sagðist þat, at fengust vitni þar til, at Klængr hafði Hrólfi peninga fengit; kom þat svo til um síðir, at biskup bar Hrólf mörgum sökum, ok setti hann af kirkju; stóð ok Hrólfr í þeim forboðum þar til Laurentius biskup andaðist.

Vildi Laurentius biskup fram fylgja lögum heilagrar kirkju við hvern sem um var at eiga; var hann ok mjök nákvæmr í skriptum, sem prófast mátti af einum atburð er gjörðist á hans dögum, at einn klerkr, subdjákn at vígslu, sá er ættaðr var í Hnjóskadal, fór til Austfjarða; kom hann í Fljótsdalsherað, komandi á Valþjófsstaði, ok á Maríumessu í föstu, sem hann var kominn þar, fylldist hann upp svo mikillar illsku með óheyriligri ofdirfð, at hann sagði sik vera messudjákn, ok bauðst til at lesa evangelium í messunni;kom hann í Fljótsdalshèrað, komandi á Valþjófsstaði, ok á Maríumessu í föstu, sem hann var kominn þar, fylldist hann upp svo mikillar illsku með óheyriligri ofdirfð, at hann sagði sik vera messudjákn, ok bauðst til at lesa evangelium í messunni; var honum fengin stola, ok sem hann byrjaði at lesa guðspjall, þá sloknuðu öll ljósin í kirkjunni, ok svo sem við var leitað optsinnis af þeim sem við vóru, var þat líkast, sem blásit væri á; gekk fram lestrinn djákna, en ljós urðu ekki kveikt: þótti mönnum þeim sem við vóru þetta nokkut undarligt, en þó höfðu menn enga grunsemd af í fyrstu. Til bar hann ok sik í öðrum stað í kirkju at lesa guðspjall, ok bar eins við ok á Valþjófsstöðum, sloknu [ðu] ljós öll, ok urðu ekki kveikt; var nú grunr á grafinn, at hann mundi subdjákn vera at vígslu, en eigi messudjákn; var þetta sagt [Jóni] biskupi; bauð hann þá prófasti sínum at láta hann fara, þóat nauðgan, vestr til Hóla; var svo gjört; kenndist hann, at [hann] hafði lesit tvo tíma guðspjall opinberliga í messu. Sýndist herra Laurentio biskupi, at Jón [i] biskupi heyrði til málit, þvíat hann hafði brotið í hans biskupsdæmi. Sendi hann djákna suðr til biskups Jóns, ok ij menn með honum, at hann skyldi hvergi í burt hlaupa; skrifaði biskup Jón sunnan með honum til Laurentii biskups, fáandi honum vald til með opnu bréfi, at leysa hann ok setja honum viðrkvæmiliga skript.skrifaði biskup Jón sunnan með honum til Laurentii biskups, fáandi honum vald til með opnu brèfi, at leysa hann ok setja honum viðrkvæmiliga skript. Setti biskupinn honum þá skript meðal annarra hluta, at sex messudjáknar skyldi setja honum nöktum sitt vandarhögg hverr, svo hart at blóðvaka yrði af, þvíat biskupinn kallaði, at hann hefði með óheyriligri dirfð inngengit í djáknanna embætti, ok því væri verðugt at djáknar slægi hann, hverra embætti hann tók at sér án heilögum vígslum.Setti biskupinn honum þá skript meðal annarra hluta, at sex messudjáknar skyldi setja honum nöktum sitt vandarhögg hverr, svo hart at blóðvaka yrði af, þvíat biskupinn kallaði, at hann hefði með óheyriligri dirfð inngengit í djáknanna embætti, ok því væri verðugt at djáknar slægi hann, hverra embætti hann tók at sèr án heilögum vígslum. Síðan leysti hann klerkinn, segjandi honum, at aldri mátti hann lögliga fram vígjast síðan, utan páfinn dispenseraði með hann; varð ok svo, at þessi djákni var kallaðr ferða-Árni.

Á þessum misserum, er þessir hlutir gjörðust, urðu hörmulig tíðindi: at Kristskirkja í Niðarósi brann, allt trévirkit, en múrinn hrapaði þó víða, klokkurnar fyrirfórust ok margar aðrar gersimar.Á þessum misserum, er þessir hlutir gjörðust, urðu hörmulig tíðindi: at Kristskirkja í Niðarósi brann, allt trèvirkit, en múrinn hrapaði þó víða, klokkurnar fyrirfórust ok margar aðrar gersimar. Skrifaði erkibiskupinn þenna atburð til biskupanna á Íslandi; var þá beðit fyrir kirkjuna um allt land, ok gafst stórfé.var þá beðit fyrir kirkjuna um allt land, ok gafst stórfè.

Í þann tíma tók Laurentius biskup at sér gullsmið, er Eyjólfr hét, var hann vel hagr maðr;Í þann tíma tók Laurentius biskup at sèr gullsmið, er Eyjólfr hèt, var hann vel hagr maðr; lét Laurentius biskup hann smíða kirkjunni á Hólum texta tvo harðla sæmiliga, sem enn mega sýnast á Hólum;lèt Laurentius biskup hann smíða kirkjunni á Hólum texta tvo harðla sæmiliga, sem enn mega sýnast á Hólum; þar með sæmiligan kalek; lét biskup reiða honum fyrir smíðina mikla leigu, ok sýnu meiri en vert þótti.lèt biskup reiða honum fyrir smíðina mikla leigu, ok sýnu meiri en vert þótti. Keypti biskupinn við gullsmið, at hann skyldi koma aptr um haustið, at Michaelsmessu, ok smíða þar um vetrinn [Laurentii -] skrín. Um vorit, nærri Bótólfsvöku, kom skip af Noregi á Gáseyri; var fyrir því skipi Bergr Jónsson; var hann lestreki erkibiskups; gekk skipit af Þrándheimi; kom Bergr áðrnefndr til Hóla, ok færði Laurentio biskupi mítru harla sæmiliga, er herra Eilífr erkibiskup sendi honum, ok þar með tvo buðka með balsamum; er þessi mítra nú bezt at Hólum. Mátti í slíku marka, hvern kærleika erkibiskup hafði til hans. Ombunaði hann þar í móti þrjátigi pakka vaðmáls; bauð biskup Bergi at sitja á Hólum um vetrinn, ok þat þekktist hann. Um haustið visiteraði Laurentius biskup um vestrsveitir; var hann á Kúlu at brúðlaupi Jóns ok Ín [gi] gerðar, vóru þar velflestir ríkismenn á Íslandi; predikaði herra Laurentius biskup þar, ok fannst mörgum skýrum mönnum um, at bæði væri talat kærliga ok þó góðfúsliga.prèdikaði herra Laurentius biskup þar, ok fannst mörgum skýrum mönnum um, at bæði væri talat kærliga ok þó góðfúsliga. Lagði þá þegar á at Michaelsmessu frer ok snjófa; sagði Laurentius biskup, at þat var hans ætlan at mikill mundi verða vetrinn; kom hann heim til Hóla in festo reliquiarum.

Þat gjörðist þá til tíðinda, at frú Hallbera abbadís á Stað andaðist; vóru þá gjör boð herra Laurentio biskupi; sendi hann þeim þau orð, at hann mundi koma til systranna eptir jól, nærri geisladegi, ok svo gjörðist. Var þá kosin systir Guðný Helgadóttir til abbadísar, en hún vígðist ekki fyrri en af Egli biskupi, næstum eptirkomanda Laurentii biskup [s].

Vetr þenna var mjök hörð veðrátta, ok varð heylítið á búum staðarins, en margt kvikfé;Vetr þenna var mjök hörð veðrátta, ok varð heylítið á búum staðarins, en margt kvikfè; skrifaði Laurentius biskup heim til Hóla til Skúla ráðsmanns, at hann skyldi vel niðr drepa, þvíat hann sagðist hyggja at Michilsmessu, at mikill mundi verða vetrinn. Skúli skipaðist ekki við orð biskups, ok lét eigi fleira drepa en at vana.Skúli skipaðist ekki við orð biskups, ok lèt eigi fleira drepa en at vana. Kom at brundtíð um vetrinn, ok vóru jarðbönn; minnti biskupinn Skúla á, at hann skyldi af láta féit, þvíat nú var sagt, at örbjarga var fénaðr staðarins.minnti biskupinn Skúla á, at hann skyldi af láta fèit, þvíat nú var sagt, at örbjarga var fènaðr staðarins. Skúli gaf sér lítið af hvat biskup sagði, ok var færra niðr drepit en var vant.Skúli gaf sèr lítið af hvat biskup sagði, ok var færra niðr drepit en var vant.

Eptir jól tók bróðir Árni mikinn krankleika, ok lá hann í langan tíma um vetrinn; hafði herra Laurentius biskup optsinnis mikla skapraun af hans afskapligum framferðum, sem mjök vóru í móti klaustrligum lifnaði. Bar þat til um vetrinn in translatione Johannis episcopi, at hann æstu ofverkir, ok þegar sem Laurentius biskup hét fyrir honum bróður Árna, þá batnaði honum.Bar þat til um vetrinn in translatione Johannis episcopi, at hann æstu ofverkir, ok þegar sem Laurentius biskup hèt fyrir honum bróður Árna, þá batnaði honum. Í föstunni einn tíma kom Laurentius biskup til bróður Árna; talaði hann þá fyrir honum mjök hart, áminnandi hann at iðrast hversu hann hafði fram farit, svo talandi til hans: "ef þú vilt því heita guði ok mér, at þú skalt fara þegar eptir í klaustrið þitt at Þíngeyrum, sem þú missir mín viðr, þá mun ek þora at óverðugu biðja fyrir þér til guðs, at þér batni sóttar þessarar, þvíat í klaustrinu á Þíngeyrum máttu gjöra mikinn þrifnað, kenna ok skrifa;talaði hann þá fyrir honum mjök hart, áminnandi hann at iðrast hversu hann hafði fram farit, svo talandi til hans: "ef þú vilt því heita guði ok mèr, at þú skalt fara þegar eptir í klaustrið þitt at Þíngeyrum, sem þú missir mín viðr, þá mun ek þora at óverðugu biðja fyrir þèr til guðs, at þèr batni sóttar þessarar, þvíat í klaustrinu á Þíngeyrum máttu gjöra mikinn þrifnað, kenna ok skrifa; berztú þat fyrir at brjóta þetta vort boð, ok fara til Noregis, er þú missir vor viðr, þá óprífst þitt ráð, þvíat vér vitum, at þú leggst í ofdrykkju ok annan ófögnut, ok nýtr þá heilög kirkja ekki þinnar mentar".berztú þat fyrir at brjóta þetta vort boð, ok fara til Noregis, er þú missir vor viðr, þá óprífst þitt ráð, þvíat vèr vitum, at þú leggst í ofdrykkju ok annan ófögnut, ok nýtr þá heilög kirkja ekki þinnar mentar". Létti biskup eigi fyr við, en hann komst við ok táraðist beis [k] liga, játandi því at hann skyldi til Þíngeyra aptr fara, ok staðfestast, þegar hann misti biskupsins viðr;Lètti biskup eigi fyr við, en hann komst við ok táraðist beis [k] liga, játandi því at hann skyldi til Þíngeyra aptr fara, ok staðfestast, þegar hann misti biskupsins viðr; hver hans fyrirheit urðu miðr en hæfði; fór svo um hans æfi, sem faðir hans sagði fyrir.

Veðrátta tók at harðna, ok helt svo sömu harðindum fram;Veðrátta tók at harðna, ok hèlt svo sömu harðindum fram; kom svo, at sauðfénaðr staðarins datt niðr unnvörpum í megrð, ok hefði svo betr verit ráðit sem Laurentius biskup vildi, at af hefði verit látið ok niðr drepit þá er hold var á, heldr en enginn hefði notið;kom svo, at sauðfènaðr staðarins datt niðr unnvörpum í megrð, ok hefði svo betr verit ráðit sem Laurentius biskup vildi, at af hefði verit látið ok niðr drepit þá er hold var á, heldr en enginn hefði notið; var hann maðr svo forspár, at margt gekk eptir því sem hann sagði.

Um nóttina fyrir annunciationem beate Marie virginis, sem Laurentius biskup hafði ætlað at fara til óttusöngs, sem hríngdi, kenndi hann sér þýngdar ok krankleika, segjandi sínum heimugliga [vin], Einari djákna Hafliðasyni, at hann mundi eigi út fara til söngs, ok bað hann út fara ok sýngja, þvíat nokkrir klerkar vóru krankir.Um nóttina fyrir annunciationem beate Marie virginis, sem Laurentius biskup hafði ætlað at fara til óttusöngs, sem hríngdi, kenndi hann sèr þýngdar ok krankleika, segjandi sínum heimugliga [vin], Einari djákna Hafliðasyni, at hann mundi eigi út fara til söngs, ok bað hann út fara ok sýngja, þvíat nokkrir klerkar vóru krankir. Þessi sjúkleiki, sem herra Laurentius biskup tók þá at sinni, vóx með honum dag frá degi, svo at hann neytti nær einkis matar, ok því dró [af] mættinum; þó gekk hann hvern dag til hámessu með stuðníng Einars djákna. Var Maríumessa þá mánudaginn í síðustu viku föstu. Aldri lét hann þurföstu sína, þó at hann væri krankr.Aldri lèt hann þurföstu sína, þó at hann væri krankr. Páskadaginn var hann at tíðum, sitjandi í sæti sínu; lét hann segja sér messu í skrúðhúsi, ok tók þá corpus domini.lèt hann segja sèr messu í skrúðhúsi, ok tók þá corpus domini. Um daginn sat hann eigi inni hjá prestum, en við kveldit þýngdi honum; ok sem aðrir menn vóru farnir til svefns, reikaði hann um timbrstofu, ok lagði sik upp í pallinn; sendi hann Einar djákna út, at sjá hvar stjarna var komin, ok sem djákninn kom aptr, talaði biskupinn til hans: "dreymdi mik draum, kompan", sagði hann, "ek þóttist liggja í pallinum, ok helt ek upp hendinni hægri, ok þóttist ek halda í hendinni heilags manns bein, ok var þat langt bein, ok hugsaði ek, at þat bein skyldi ek láta geyma í Laurentius-skríni";sendi hann Einar djákna út, at sjá hvar stjarna var komin, ok sem djákninn kom aptr, talaði biskupinn til hans: "dreymdi mik draum, kompan", sagði hann, "ek þóttist liggja í pallinum, ok hèlt ek upp hendinni hægri, ok þóttist ek halda í hendinni heilags manns bein, ok var þat langt bein, ok hugsaði ek, at þat bein skyldi ek láta geyma í Laurentius-skríni"; hafði biskupinn látið Eyjólf gullsmið gjöra skrínit um vetrinn, hvert má auðsýnast at Hólum yfir háaltari. Einarr djákni svaraði: "þetta er allgóðr draumr ok góðmannligr". Biskup svaraði: "harðindi hafði ek þar í hendi, þvíat bein er hart, ok mun merkja sótt mína". Annan dag í páskum gekk hann í studium sitt mjök krankr, settist hann í sæti sitt, bjóðandi Einari djákna fram draga eina stóra kistu, fáandi honum lykil upp at lúka; hafði biskupinn sjálfr haft lykil at þessari kistu, en djákni at öllum öðrum í fatabúri, hverjum hann bauð upp bera or kistunni ok breiða um gólfit; taldi djákninn þar fimmtigir peninga ok tvær silfrrósir, hverjar vógu xvij merkr ok xx, silfrspænir þrír ok xx, fimm sylgjur ok þrjú nisti, brotasilfr ok enskir peningar nokkrir. Vógst þetta vj merkr ok tuttugu, ok tvo aura. Þar var ok kalekr, silfrbelti, lindar þrír, tannspjöld; þar með tók hann upp or einum búðki x fíngrgull; hafði hann látið kalla Skúla ráðsmann. Talaði biskup þá til hans ok djákna: "hér megit þit sjá þá hluti, sem ek hefi saman dregit ok aflat staðnum hér á Hólum síðan ek varð biskup;Talaði biskup þá til hans ok djákna: "hèr megit þit sjá þá hluti, sem ek hefi saman dregit ok aflat staðnum hèr á Hólum síðan ek varð biskup; eru hér komnar biskupstíundir mínar.eru hèr komnar biskupstíundir mínar. Sumt af þessu hefi ek keypt, en góðir vinir mínir gefit mér sumt, ok því hefi ek saman safnat, at ek ætlaða at þetta skyldi staðnum bezt henta".Sumt af þessu hefi ek keypt, en góðir vinir mínir gefit mèr sumt, ok því hefi ek saman safnat, at ek ætlaða at þetta skyldi staðnum bezt henta". Þá svaraði Skúli: "þarfari þætti mér staðnum matr ok kvikfé".Þá svaraði Skúli: "þarfari þætti mèr staðnum matr ok kvikfè".

"Mæl þú eigi þat Skúli", sagði djákni, "ekki má staðnum vera sæmiligra ok þarfara [en] gull ok brent silfr, þvíat mikinn fögnut má biskupinn láta smíða kirkjunni til prýði [með] þessu brendu silfri ok gulli, ef hann vill láta gjöra skrín eða tabula fyrir háaltarit". Þá tók biskupinn til orða: "þess var rétt von vizku ykkrar sem nú mátti heyrast í ykkrum orðum;Þá tók biskupinn til orða: "þess var rètt von vizku ykkrar sem nú mátti heyrast í ykkrum orðum; hefir þú nú, Skúli, vel fyrir séð kvikfjám staðarins, at þau [haf] a nú niðr dottið í hor, ok nýtir engi;hefir þú nú, Skúli, vel fyrir sèð kvikfjám staðarins, at þau [haf] a nú niðr dottið í hor, ok nýtir engi; en þetta, sem nú má hér sjá, dettr eigi niðr nema því sé sukkat af mönnum".en þetta, sem nú má hèr sjá, dettr eigi niðr nema því sè sukkat af mönnum". Bað biskupinn þá niðr leggja sem áðr var. Lét herra Laurentius senda mann vestr til Breiðabólstaðar til sira Þorsteins með bréfi, at hann skyldi koma norðr sem skjótast.Lèt herra Laurentius senda mann vestr til Breiðabólstaðar til sira Þorsteins með brèfi, at hann skyldi koma norðr sem skjótast. Annat bréf var sent til Grenja [ðar] staða [r] sira Egli, at hann kæmi til Hóla sem skjótast mætti hann.Annat brèf var sent til Grenja [ðar] staða [r] sira Egli, at hann kæmi til Hóla sem skjótast mætti hann. Kom sira Þorsteinn drottinsdag í páskaviku; varð biskup allfeginn honum. Mánudaginn birti biskupinn sira Þorsteini, at hann vildi gjöra testamentum sitt ok alla skipan sína, þvíat hann sagðist þat fyrir sjá, at hann mundi fram stíga or þessari sótt. Sagði hann þá fyrir sjálfr hvílíka skipan hann gjörði. Var sira Egill þá stund eigi kominn. Sira Þorstein Illugason skipaði hann officialem ok vicarium in spiritualibus, þar til annarr biskup kæmi til vörzlu. Klerkar þeir er vóru heima á staðnum [skyl] du hafa þar borð, þar til annarr biskup kæmi til; vóru ok nokkrir í öðrum stöðum; vóru þat átta eðr níu fátækir klerkar, er hann hafði tekit af fátækt ok húsgangi ok látið kenna saltara ok söng ok Latínu, svo at þeir urðu síðan prestar mjök svo allir. Til Þíngeyra staðar ok Múnka-Þverár gaf hann, sérhvoru klaustri xc, ok svo gaf hann bræðrum á Möðruvöllum xc sér til hugganar.Til Þíngeyra staðar ok Múnka-Þverár gaf hann, sèrhvoru klaustri xc, ok svo gaf hann bræðrum á Möðruvöllum xc sèr til hugganar. Ölmusumenn skyldu ok vera allir á staðnum ok at útbúum staðarins, þar til annarr biskup kæmi. Sira Þorsteini gaf hann xx stikur klæðis, x hundruð vöru ok fíngrgull sæmiligt; öllum kórprestum kyrtil sæmiligan hverjum. Skúla ráðsmanni gaf hann xv stikur klæðis með blátt. Til Einars djákna talaði hann svo: "annarr verðr nú skilnaðr okkar, en ek hafði ætlat at vígja þik til prests ok gefa þér eitthvert sæmiligt beneficium, sem þú ert verðugr at hafa.Til Einars djákna talaði hann svo: "annarr verðr nú skilnaðr okkar, en ek hafði ætlat at vígja þik til prests ok gefa þèr eitthvert sæmiligt beneficium, sem þú ert verðugr at hafa. Viljum vér nú gefa þér til hugganar, ok fyrir þjónustu þína dyggva ok holla við oss, alklæðnað með skrúð, tabert kyrtla tvo með hettu;Viljum vèr nú gefa þèr til hugganar, ok fyrir þjónustu þína dyggva ok holla við oss, alklæðnað með skrúð, tabert kyrtla tvo með hettu; þar til skaltú stika þér or fatabúri þrítigir álnir lérepts;þar til skaltú stika þèr or fatabúri þrítigir álnir lèrepts; þar til skaltú eiga svæfil þann sem þú velr þér, ok par skó;þar til skaltú eiga svæfil þann sem þú velr þèr, ok par skó; værir þú betra makligr fyrir þína dyggva þjónustu viðr oss; bjóðum vér yðr, sira Þorsteinn vinr, at þér sendit hann suðr í Skálholt, ok vígist hann af Jóni biskupi, en síðan sé hann hér heima kórprestr, þar til biskup kæmi;bjóðum vèr yðr, sira Þorsteinn vinr, at þèr sendit hann suðr í Skálholt, ok vígist hann af Jóni biskupi, en síðan sè hann hèr heima kórprestr, þar til biskup kæmi; er hann ok svo af mínum lærisveinum, at ekki hefir mér í móti gjört, meðan hann hefir verit í minni þjónustu".er hann ok svo af mínum lærisveinum, at ekki hefir mèr í móti gjört, meðan hann hefir verit í minni þjónustu". Öllum mönnum á staðnum gaf hann nokkra minning: djáknum sex álnir lérepts hverjum;Öllum mönnum á staðnum gaf hann nokkra minning: djáknum sex álnir lèrepts hverjum; Sölva bryta fimm hundrut; Guðrún [u] ráðskonu viij stikur klæðis rautt ok psaltara; Þóri Ísleifssyni gestamanni hundraðr; Sigurði steikara ílag norðr í Myrká. Bróður Árna syni sínum skipaði [hann] aptr í klaustr sitt at Þíngeyrum, skrifandi með honum til Guðmundar ábóta, hvat hann skipaði klaustrinu af því gózi, sem hann hafði; var þat nærri xvc, ok umfram klæði hans ok bækr. Var þetta allt gjört á mánudaginn. Á þriðjudaginn gjörði hann játníng sína fyrir sira Þorsteini. Síðan vóru ok kallaðir allir kennimenn, ok þeir heimamenn á staðnum, sem við vildu vera; veitti sira Þorsteinn honum oliunar embætti, ok áðr hann var smurðr talaði biskup enn, birtandi sakir þeirra manna, sem hann hafði sett í forboð, sem var Uppsala-Hrólfr ok hans kompánar, segjandi, at þeir skyldi svo standa þar til annarr biskup kæmi til, nema þeir sveri á dóm heilagrar kirkju, þá skyldi officialis leysa þá. Eptir þá hluti sem biskup talaði var hann smurðr; ok sem guðs líkami var borinn at honum, gjörði hann langan ok fa [gran] sermon, svo at margir þeir sem við vóru táruðust, en hann sjálfr mest. At endaðri oliun á þriðjudaginn, sem nú var frá sagt, minkaði æ máttinn, en þó svo, at hann las sínar tíðir; lét hann jafnan í sóttinni lesa fyrir sér Exposiciones sæls Gregori páfa, ok Augustini bæn;lèt hann jafnan í sóttinni lesa fyrir sèr Exposiciones sæls Gregori páfa, ok Augustini bæn; var hann svo tárfeldr maðr í sóttinni, einkanliga þá er slíkir hlutir vóru lesnir fyrir honum, at aldri þornaði tárin á hans kinnum.

Föstudaginn í þeirri viku kom sira Egill til Hóla, ok svo sem þeir biskup fundust, reis biskup upp í móti honum í sænginni, ok faðmandi hann með fagnaði; töluðust þeir þá marga hluti við, sem eigi var öðrum mönnum kunnikt; birti biskup fyrir honum hverja skipan hann hefði á gjört; sýndist sira Egli þat á allar greinir skynsamligt. Laugardaginn bað biskupinn Einar djákna inn bera í timbrstofu, þvíat biskup lá þar, refla sæmiliga ok drykkjarstúta tvo búna. Talaði biskupinn þá til sira Egils: "refla þessa viljum vér gefa þér sira Egill, er þú mátt vel prýða stofuna þína með, ok þar með drykkjarstúta þessa.Talaði biskupinn þá til sira Egils: "refla þessa viljum vèr gefa þèr sira Egill, er þú mátt vel prýða stofuna þína með, ok þar með drykkjarstúta þessa. Vér viljum ok gefa þér gull vort, hvert vér höfum látið gjöra ok borit, ok er í heilagr dómr af beini heilags Jóns Hólabiskups".Vèr viljum ok gefa þèr gull vort, hvert vèr höfum látið gjöra ok borit, ok er í heilagr dómr af beini heilags Jóns Hólabiskups". Þá dró hann þat sama gull af hendi sér, ok fekk honum, ok svo sem hann sira Egill hafði ætlað at geyma gullit, þá greip biskup af honum gullit, svo segjandi: "ekki skaltú gullit fá fyrri en ek er dauðr, þvíat þá mant þú mik heldr";Þá dró hann þat sama gull af hendi sèr, ok fèkk honum, ok svo sem hann sira Egill hafði ætlað at geyma gullit, þá greip biskup af honum gullit, svo segjandi: "ekki skaltú gullit fá fyrri en ek er dauðr, þvíat þá mant þú mik heldr"; gjörðist þetta ok svo; sagði biskupinn þá sira Egli, at hann vildi senda hann til Noregis þat sumar til erkibiskups, með þeim tíðendum sem gjörðist um framferð hans, sem hann sagðist vita at skjótt mundi verða. Vóru þá gjörð bréf þau, sem fram skyldu fara til erkibiskups;Vóru þá gjörð brèf þau, sem fram skyldu fara til erkibiskups; birti herra Laurentius fyrir þeim, at betr mundi henta kirkjunni, lærðum ok leikum í Hóla biskupsdæmi, at hafa íslenzkan biskup en norrænan, sakir þess at þeim er kunnigri landskapr. Til allra hluta skipaði biskup sem heill maðr um sína útferð, en allir menn máttu sjá hvat leið megin hans. Um...............