Bókastaðir

Nú hefr þat, hversu kristni kom á Ísland: at maðr hét Þorvaldr Koðránsson, bróðursonr Atla hins ramma; þeir vóru synir Eilífs arnar, Bárðarsonar or Ál, Ketilssonar refs, Skíðasonar hins gamla. Koðrán bjó at Giljá í Vatnsdal, ok var ágætr maðr; Þorvaldr sonr hans fór utan, ok var fyrst í hernaði, en hlutskipti þat er hann fekk lagði hann til útlausnar herteknum mǫnnum, allt þat er hann þurfti ei at hafa til kostar sér; af slíku varð hann ágætr ok vinsæll.

Þorvaldr fór víða um Suðrlǫnd; hann fann í Saxlandi suðr biskup þann er Friðrekr hét, ok tók af honum skírn ok trú rétta, ok var með honum um hríð. Þorvaldr bað biskup fara til Íslands með sér, at skíra fǫður sinn ok móður, ok aðra frændr sína, þá er hans ráði vildu fylgja; biskup veitti honum þat.

Þeir Friðrekr biskup ok Þorvaldr komu til Íslands sumar þat er landit hafði bygt verit tíutigu vetra ok sjau vetr, þá hafði Þorkell máni lǫgsǫgu, en þessir vóru þá stærstir hǫfðingjar á landinu: Eyjólfr Valgerðarson norðr, ok Víga-Glúmr, Arnórr kerlingarnef, Þorvarðr Spakbǫðvarsson ok þeir Starri brœðr í Guðdǫlum, Þorkell krafla í Vatnsdal; — en vestr vóru þá: Ari Mársson, Ásgeirr Knattarson, Eyjólfr grái, Gestr hinn spaki, Óláfr pái, Víga-Styrr; Snorri goði var átján vetra ok hafði tekit við búi at Helgafjalli; Þorsteinn Egilsson, Illugi hinn rauði; — ok suðr: Þorkell máni ok Þóroddr goði, Gizurr hinn hvíti, Ásgrímr Elliðagrímsson, Hjalti Skeggjason, Valgarðr at Hofi, Runólfr Úlfsson, ok synir Ǫrnólfs í Skógum; en austr: synir Þórðar Freysgoða, Síðu-Hallr, Helgi Ásbjarnarson, Víga-Bjarni ok Geitir.

Svá er sagt, er þeir biskup ok Þorvaldr fóru um Norðlendinga fjórðung, ok talaði Þorvaldr trú fyrir mǫnnum, þvíat biskup undirstóð þá ei Norrœnu, en Þorvaldr flutti djarfliga guðs erendi, en flestir menn vikusk lítt undir af orðum þeirra; tók við trú Ǫnundr hinn kristni, sonr Þorgils or Reykjardal, Grenjaðarsonar, ok Hlenni hinn gamli, sonr Orms tǫskubaks, ok Þorvarðr Spakbǫðvarsson í Ási í Hjaltadal, en Eyjólfr Valgerðarson lét primsignask.

Biskup ok Þorvaldr vóru at Giljá með Koðráni hinn fyrsta vetr með þrettán manna. Þorvaldr bað fǫður sinn skírask, en hann tók því seinliga. At Giljá stóð steinn, sá er þeir frændr hǫfðu blótat, ok kǫlluðu þar búa í ármann sinn; Koðrán lézk ei mundu fyrri skírask láta, en hann vissi hvárr meir mætti, biskup eða ármaðr í steininum. Eptir þat fór biskup til steinsins, ok sǫng yfir þar til er steinninn brast í sundr; þá þóttisk Koðrán skilja, at ármaðr var sigraðr. Lét Koðrán þá skíra sik, ok hjú hans ǫll, nema Ormr sonr hans vildi eigi við trú taka.

Fór hann þá suðr í Borgarfjǫrð, ok kaupir land at Hvanneyri. Ormr átti Þórvǫru, dóttur Ǫzurar ok Beru Egilsdóttur, Skallagrímssonar; þeirra dóttir var Yngvildr, er átti Hermundr Illugason. Síðan átti Ormr Geirlaugu, dóttur Steinmóðs or Djúpadal; þeirra dóttir var Bera, er átti Skúli Þorsteinsson.

Þeir biskup ok Þorvaldr gerðu bú at Lœkjamóti í Víðidal, ok bjoggu þar fjóra vetr. Þeir fóru víða um Ísland at boða trú.

Þeir biskup ok Þorvaldr vóru at haustboði í Vatnsdal at Haukagili með Óláfi; þar var þá kominn Þorkell krafla, ok mart annarra manna; þar komu berserkir tveir, er Haukr hét hvárrtveggi, þeir buðu mǫnnum kúgan, ok gengu grenjandi, ok óðu elda. Þá báðu menn biskup, at hann skyldi fyrirkoma þeim. Eptir þat vígði biskup eldinn áðr þeir æði, ok brunnu þeir þá mjǫk; eptir þat gengu menn at þeim ok drápu þá, ok vóru þeir fœrðir á fjall upp, hjá gilinu, því heitir þar Haukagil síðan. Eptir þat lét Þorkell krafla primsignask, en margir vóru skírðir þeir er við þenna atburð vóru.

Þeir Þorvaldr ok biskup fóru í Vestfirðinga fjórðung at boða trú; þeir komu í Hvamm um alþingi til Þórarins fýlsennis, ok var hann þá á þingi, en Friðgerðr kona hans var heima, ok sonr þeirra Skeggi. Þorvaldr talaði þar trú fyrir mǫnnum, en Friðgerðr var meðan í hofinu, ok blótaði, ok heyrði hvárt þeirra orð annars, en sveinninn Skeggi hló at þeim. Þá kvað Þorvaldr þetta:

Ekki létu menn skírask af þeirra orðum í Vestfirðinga fjórðungi, svá at menn viti þat, en í Norðlendinga fjórðungi hǫfnuðu margir menn blótum, ok brutu skurðguð sín, en sumir vildu ei gjalda hoftolla.

Þorvarðr Spakbǫðvarsson lét gera kirkju á bœ sínum í Ási; þat líkaði mǫnnum stórilla, þeim er heiðnir vóru. Maðr hét Klaufi, sonr Þorvalds Refssonar frá Barði; hann var hǫfðingi; honum líkar þetta stórilla við Þorvarð, ok fór hann at finna Arngeir, bróður Þorvarðs, ok bauð honum kost á, hvárt hann vildi heldr brenna kirkjuna, eða drepa prest þann, er biskup hafði þar til fengit.

Þá svarar Arngeirr: let ek hvern minna vina at gera prestinum mein, þvíat bróðir minn hefir grimmliga hefnt smærri mótgerða, en gott ráð ætla ek þat at brenna kirkjuna, en þó vil ek mér engu af skipta.

Litlu síðarr fór Klaufi til um nótt, ok vildi brenna kirkjuna; þeir vóru saman tíu; en er þeir komu í kirkjugarðinn, sýndisk þeim sem eldr fyki út um alla gluggana á kirkjunni, ok fóru því brott, at þeim sýndisk ǫll kirkjan eldsfull.

Ok er hann spurði, at kirkjan var eigi brunnin, fór hann til aðra nótt, ok Arngeirr, ok ætlaði at brenna kirkjuna; en er þeir hǫfðu upp brotit kirkjuna, þá kveykti hann eldinn með fjallrapa þurrum; eldr kviknaði seint; þá lagðisk hann niðr, ok blés at innyfir þreskeldinn; þá kom ǫr í gólfit hjá yfir hǫfði honum, en ǫnnur millim skyrtunnar ok síðu hans; þá hljóp hann upp, ok kallaðisk eigi mundu bíða hinnar þriðju; fór Arngeirr þá heim; en kirkja sú var ger sextán vetrum áðr kristni var í lǫg tekin á Íslandi, en hon stóð þá er Bótólfr biskup var at Hólum, svá at ekki var at gert utan at torfum.

Þeir Friðrekr biskup ok Þorvaldr fóru til þings, ok bað biskup Þorvald telja trú fyrir mǫnnum at lǫgbergi, svá at hann væri hjá, en Þorvaldr talaði; þá svaraði honum mǫrgum orðum ok illum gǫfugr maðr, Héðinn frá Svalbarði or Eyjafirði. Héðinn var sonr Þorbjarnar Skagasonar, hann átti Ragneiði, stjúpdóttur ok bróðurdóttur Eyjólfs Valgerðarsonar. Þá báðu þeir skáld níða þá Þorvald ok biskup. Þetta var þá kveðit:

Fyrir níð þat vá Þorvaldr tvá menn. Biskup spurði, hví hann vægi þá.

"Þvíat þeir sǫgðu okkr eiga bǫrn saman".

Biskup svarar: "Þeir lugu á okkr, en þú fœrðir óorð þeirra afleiðis, því at ek mátta vel bera bǫrn þín eptir mér".

En er þeir Þorvaldr ok biskup vildu ríða á Hegranes þing, en heiðnir menn fóru í móti þeim ok bǫrðu þá grjóti, svá at þeir náðu eigi fram at fara. Þareptir gerðu menn þá seka at heiðnum lǫgum.

En þat sumar, eptir alþingi, sǫmnuðu hǫfðingjar liði, ok riðu með tvau hundruð manna, ok ætluðu at brenna þá biskup inni; þeir áðu hrossum sínum áðr þeir riðu heim á bœinn at Lœkjamóti, en er þeir skyldu á bak hlaupa, flugu fuglar upp hjá þeim; við þat fældusk hestar þeirra, ok fellu menn af baki; sumir brutu hendr sínar, en sumir fœtr, eða skeindusk á vápnum sínum, frá sumum hljópu hrossin, ok fóru þeir við þat heim aptr. Við þetta herlaup urðu þeir biskup ekki varir, fyrr en eptir; þá hǫfðu þeir þrjá vetr búit at Lœkjamóti; þeir bjoggu þar einn vetr síðan.

Eptir þat fóru þeir utan. En er þeir komu til Noregs, lágu þeir í einni hǫfn, þá kom þar Héðinn af Íslandi í þá sǫmu hǫfn, ok fór þegar upp í skóg at hǫggva við. En er Þorvaldr varð varr við þat, fór hann með þræl sinn, ok lét vega hann þar. En er biskup vissi þat, þá sagði biskup, at þá mundi skilja félag þeirra þat er hann var heiptrækr. Biskup fór þá suðr í Saxland ok andaðisk þar, ok er hann maðr sannheilagr, en Þorvaldr var þá fyrst í kaupferðum um hríð.

Á dǫgum Haralds konungs Gormssonar kom Albertus biskup af Brimum á Jótland til Áróss, ok settisk þá á stóla; Þangbrandr hét klerkr hans, sonr Vilbaldus, greifa af Brimum. En þá er Þangbrandr var vaxinn, bauð Hugbertus, biskup af Kantaraborg, Albertus bróður sínum til sín. At þeirri veizlu gaf Hugbertus Alberto gjafir, ok ǫllum fǫrunautum hans. Þá mælti biskup við Þangbrand: "Þú ert háttaðr sem riddarar, því gef ek þér skjǫld, ok er á markaðr kross með líkneski dróttins várs, þat merkir lærdóm þinn".

Litlu síðarr fann Þangbrandr Óláf Tryggvason í Vindlandi. Óláfr spurði: "hvern dýrki þér kristnir menn á krossi píndan?" — Þangbrandr svarar: "dróttinn várn Jesúm Christum".

Konungr spyrr: "fyrir hvat var hann píndr, eða hvat sǫk gerði hann?" — Þá sagði Þangbrandr Óláfi konungi innvirðiliga frá píning dróttins várs ok táknum krossins; konungr falaði þá skjǫldinn, en Þangbrandr gaf honum skjǫldinn, en konungr gaf honum jafnvirði skjaldarins í brendu silfri, ok mælti: "ef þú þarft nǫkkurs trausts eða halds, kom þá til mín, ok mun ek þá launa þér skjǫldinn".

Nǫkkuru síðarr lét Óláfr konungr skírask í Syllingum á Írlandi. Þangbrandr kaupir mey eina írska ok fagra með silfrinu, en er hann kom heim með hana, þá vildi sá maðr, er Ottó inn ungi keisari hafði gislat þangat, taka af honum meyna, en hann vildi eigi lausa láta; gislinn var kappi mikill, ok bauð Þangbrandi á pataldr, en Þangbrandr hafði sigr, ok drap hann, því mátti Þangbrandr eigi vera í Danmǫrk, ok fór hann þá til Óláfs konungs Tryggvasonar, ok tók hann vel við honum, ok var hann vígðr þar til prests, ok var hann hirðprestr hans um hríð.