Bókastaðir

Sonr: Nú vil ek þess spyrja, hví hann lét drepa Adoniam bróður sinn, fyrir þat at hann beiddisk Abisag sér til konu?

Faðir: Adonias gerði fyrir ǫndverðu, sem þú munt heyrt hafa, at hann gerði uppreist móti feðr sínum. Í þann tíma er David var gamall maðr ok allnær ǫrvasi at aldri, kaus Adonias sik sjálfr til konungs utan vitorð fǫður síns, gerði hátíðliga veizlu sem nývigðr konungr; lét hann renna um borgina með trumbum ok pípum, ok lét boða um alla borgina, at þá var Adonias konungr. Þessir váru hǫfðingjar í ráðagerð með hánum: Joab, hertogi Davids ok frændi hans, ok Abiathar byskup, ok margir aðrir hǫfðingjar.

En þá er Sadoch byskup, ok Nathan propheta, ok Bananias hǫfðingi, ok Barsabe dróttning sǫgðu Davidi svá sem harmandi, at hann var leyndr slikum stórræðum, þá þagnaði David nǫkkura hríð ok klǫkk mjǫk.

Því næst svaraði hann sem með harmi hugar, ok mælti svá: "Eigi vilja synir mínir draga mina náttúru til sín, þviat ek þjónaða Sauli konungi marga daga við þat, at hann lá um líf mitt, ok hafði þó guð kosit mik til konungs, þvíat hann var Sauli konungi reiðr; þó beið ek þess dóms at, at guð dœmdi hann af ríki, en eigi vilda ek dœma hann, þóat hann væri andskoti minn; ok hefir son minn nú þat gǫrt við mik, er ek vilda eigi gera við úvin minn. Nú með því at Adonias hefir dœmt mik frá því ríki, er sjálfr guð kaus mik til, fyrr en ek sagða upp, eða elligar tœki sá mik frá, er mik kaus til, fyrir því skal hann með háðung frá falla þessarri sœmd, svá sem sá féll, er hina fyrstu uppreist gerði með drambi móti dróttni sínum."

Því næst mælti David við Sadoch byskup: "Tak múl minn, ok lát hann búa með ǫllum þeim búnaði, er hann var þá búinn, er ek reið hánum með allri tign, ok set þar á Salamon son minn, ok kalla með þér Nathan spámann ok Bananiam hǫfðingja, ok alla hina tryggustu mína hǫfðingja ok riddara, ok ríð til landtjalds guðs í Zion, ok smyr þar Salamon son minn til konungs. Því næst lát taka lúðra sjálfs míns, ok lát blása um alla borgina með hátíðligu kalli, ok lát boða, at Salamon er konungr at vilja guðs ok at kosning Davids. Því næst leið hingat Salamon son minn til mín, at ek mega fagna nýsettum konungi í sæti mitt."

En at lokinni rœðu Davids, þá gerði Sadoch byskup alla þá hluti, er David bauð hánum. En þá er Salamon kom aptr farandi skrýddr með allri konungligri tign, þá stóð David sjálfr upp í móti hánum ok hneigði hánum, ok blessaði hann með þessum orðum: "Blessaðr sé þú, guð, at þú lézt þér sóma at hefja mik til svá mikillar sœmdar af litlum stigum, sem ek em nú í skipaðr, ok hefir nú hólpit mér í mǫrgum háskum, ok leiddan mik nú til þeirrar hugganar eptir mart vandrœði ok langt starf, at augu mín megu þann sjá í dag, framgenginn af mínum lendum, er þú hefir nú sjálfr skipat í þat sœmdarsæti, sem þú hafðir mik áðr í skipaðan, eptir því sem þú hézt mér, dróttinn minn. Þess bið ek þik, dróttinn minn, at þú tvífaldir ok þrífaldir mannvit ok tign Davids í þessum œskumanni, ok ger hann fullkominn hǫfðingja at gæta þíns heilags fólks eptir þínum vilja." Því næst kysti David Salamon, ok mælti við hann: "Sá guð er himninum stýrir, margfaldi þér frið á jǫrðu umfram alla konunga, ok gefi þér blessan ok jarðar ávǫxtu ok alla sælu."

En at lokinni þessi rœðu ok blessan, þá mælti David við Salamon: "Með því at ek finn, at guð hefir gefit þér speki ok mannvit, þá gættu ríkisstjórnar með vitrligu réttdœmi, svá nǫkkuru refsingasamr, at eigi sýnisk ríki þitt stjórnarlaust vera fyrir þinnar bleyði sakir. Gæt ok með mundangshófi harðrar refsingar, at eigi verðir þú funninn miskunnarlauss með ofmiklum grimleik.

Þó skaltu minnask Joabs frænda þíns, er mér hefir lengi þjónat með miklu starfi, ok hœfir þat eigi, at syndligar sakir þær, er hann hefir í fallit, fylgi hánum til helvítis, þvíat hann drap Abner ok Amasa ágæta hǫfðingja í mínum griðum, er lengi hǫfðu þjónat Sauli konungi með miklum tryggleika; ok margir aðrir eru þeir, er hann drap fyrir ofrkapps sakir en eigi réttrar refsingar, ok er betr, at þú látir hann heldr taka hér skjóta hefnd, en hann týnisk eilífliga í þessum sǫkum.

Halt ok orð mín við Semei, þóat hann bǫlvaði mér, þá er ek flýða ofríki Absalons bróður þíns, ok þó með þeim hætti, at hann hafi nǫkkura minning glœps síns til iðranar, at eigi staðfestisk sú bǫlvan eilífliga yfir hǫfði hánum, at hann bǫlvaði mér saklausum. Væg ok frændsemi við Adoniam bróður þinn, ef þú sér, at hann iðrask þess, er hann gerði svikliga uppreist móti feðr sínum.

Minnsk þú þess, at Abiathar byskup lét fǫður sinn ok alla frændr sína fyrir þat er ek var fœddr í Nobe, þá er ek flýða af augliti Sauls konungs. Þess á ok Abiathar at njóta, er hann flýði með mér ok bar ǫrk guðs fyrir mér, þá er ek flýða fyrir Absalon bróður þínum. Þó gá þú þess, at Abiathar hafi rétta minning iðranar fyrir þat, er hann var í svikræðum við mik með Adonia bróður þínum ok móti mér, at sú sǫk fylgi hánum eigi til dauða. Gersk þú djarfr ok styrkr, harðhendr ok þó hófsamr. Ger í ǫllum hlutum vilja guðs, þá eignask þú hvártveggja stundliga sælu ok eilífa."

Þá mælti David við Sadoch byskup ok Nathan propheta: "Leiðit nú Salamon konung í hǫll mína, ok setit hann í hásæti mitt með ǫllum hátíðligum fagnaði, ok gerit nú veizlu." En þeir gerðu alt sem David bauð þeim.

En at lokinni veizlu Adonie þá heyrðu þeir sǫngva ok pípur ok hverskyns gleði, svá sem með nýkomnum fagnaði um borgina. En er Adonias spurði, hverju gegndi sá fagnaðr, hvárt sú gleði var fyrir hans tignar sakir, eða væri nǫkkur ný tíðendi; þá var hánum sagt, at David konungr hafði sjálfr gefit Salamoni nafn sitt ok kosit hann til konungs ok til allrar konungligrar tignar, ok Salamon var þá vigðr til konungs ok sat þá í hásæti Davids með ǫllum hátíðligum búnaði, ok fagnaði allr lýðr þeim tíðendum sem ágætri hátíð. Þá er Adonias heyrði þessi tíðendi, þá varð hann harðla hræddr, ok allir þeir er í þessi ráðagerð váru með hánum, ok flýðu, hverr til síns heimilis, en Adonias flýði til landtjalds guðs ok lagði hǫnd sína á heilagt altari, svá sem játandi sik til hreinlífis ok þjónostumanns í helgu tjaldi guðs.

Því næst sendi hann mann til konungs, ok mælti: "Hér skal ek deyja, nema því at eins, at herra minn Salamon konungr heiti mér með tastmælum, at hann drepi mik eigi, þjón sinn, fyrir þat er ek hefi misgert."

Þá svaraði Salamon konungr: "Adonias er bróðir minn at frændsemi, ok vil ek gjarna vægja hánum, ef hann vill réttliga iðrask fyrir þat, er hann gerði svikliga uppreist móti feðr sínum David, ok vil ek bera þessa byrði með hánum fyrir guði, með þeim máldaga at hann verði jafnan kendr við tryggleik ok lítillæti fyrir utan alla flærð. En ef nǫkkur flærðsamlig girnd verðr funnin með hánum, þá á hann vísa ván hefndar yfir hǫfði sér. Nú fari hann heim til eigna sinna, ok njóti þeirra æ, meðan hann heldr þetta, er nú er mælt."

En þá er andlátstími Davids nálgaðisk, þá vitjaði Salamon konungr Davids fǫður síns jafnan, þar til er hann var líflátinn, ok grét dauða hans marga daga með ǫllum þeim hǫfðingjum, er í hans ríki váru, ok bjó grǫft hans með allri konungligri tign ok útalligum auðœfum.

En eptir andlát Davids þá bað Adonias Bersabe dróttning, at hon skyldi beiðask af Salamoni konungi, at hann gæfi hánum Abisag til eiginkonu.

En sá var atburðr um Abisag, at þá er David konungr hafði elli tekit, þá nálgaðisk kuldi hǫrund hans, svá at hann mátti eigi af klæða yl varmr verða. Þá var Abisag, ung mær ok meyja fegrst í ríkinu, af hinni beztu ok stœrstu ætt; en hon var leidd til sængr Davids konungs, til þess at liggja nær hánum at verma hann ok þjóna hánum, at David skyldi taka verma af blóma hennar ok blautu hǫrundi, ok af girnd fagrar meyjar. En David elskaði hana mjǫk með allri ást, svá sem fóstrmóður sína, en eigi sem konu. En fyrir þat hlaut Abisag svá mikla sœmd, at hon var virð hǫfuðdróttning yfir ǫllum dróttningum í augliti alls lýðs, ok helgaðisk svá tign hennar af faðmlagi Davids. En með þeirri athygli leitaði Adonias kvánfangs eptir andlát Davids, at hann ætlaði svá at komask at ríkinu með flærðsamligri vél, því at svá mundi fólkit alt mæla, ef hann féngi Abisag, at sá væri makligastr at sitja í sæti Davids, er verðastr var at stíga í sæng hans, ok þess var verðr at liggja í þeim faðmi, er David hafði helgat með sjálfum sér. Þat ætlaði hann ok, sem vera mundi, at brœðr Abisag ok allir frændr hennar mundu betr unna hánum ríkis, ef hann féngi hennar, heldr en þeim manni, er ekki var við þá leytum bundinn.

Bersabe dróttning tók við erendi Adonie, ok fór síðan til fundar við Salamon konung, son sinn; en þegar er hon kom í hǫll konungs, þá gékk hann sjálfr í móti móður sinni ok leiddi hana til sætis með sér.

Því næst birti dróttning erendi sitt ok mælti svá: "Ek hefi eina bœn litla at flytja til þín, ok vil ek birta eigi fyrr, en þú veitir mér áðr."

Konungr svaraði: "Þú ert móðir mín, ok má ek eigi synja þér þess, er þú vilt beðit hafa, ok vil ek víst, at þú þiggir þat, er þú biðr; en þat samir þér víst at hugleiða, at þú beiðir þess, er mér er vel veitanda."

Þá mælti Bersabe dróttning til konungsins: "Ek vil þess biðja, at þú gefir Adonie, bróður þínum, Abisag til konu."

Salamon konungr svaraði henni mjǫk reiðr: "Hvat er undir því at beiðask hánum Abisag til konu? En ef þú ant hánum betr konungdómsins en mér, þá bið hánum ríkisins; fyrir því at þú veizt, at Adonias bróðir minn er ellri en ek, ok gaf sér sjálfr konungs nafn með kosningi hinna ágætustu hǫfðingja, fyrr en faðir minn kýsi mik til ríkis með guðs vilja. Nú eru þeir at sǫnnu enn í dag í ǫllu fulltingi með hánum, Joab hinn ríkasti hǫfðingi ok hertogi, ok Abiathar byskup, en Abisag er af því bezta kyni, er í er borginni ok í ǫllu rikinu, enda virð af ǫllum mǫnnum hin hæsta dróttning fyrir fóstrs sakar þess, er hon veitti feðr mínum í elli sinni. En ef Adonias fær hennar til konu, þá virðir alþýðan svá, at hann sé nálægastr at sitja í sæti Davids, þar sem hann er verðr at liggja í sæng hans eða þeim faðmi, er David lá í sjálfr. Nú með því at Adonias gerði dróttinsvik móti feðr sínum, þá buðumk ek til at bera ábyrgð þeirrar syndar með hánum fyrir guði, fyrir frændsemi sakir okkarrar, en nú þrífaldar hann í annat sinn þau svik við mik bróður sinn, er hann hóf upp í ǫndverðu við fǫður sinn. Fyrir því sver ek þess við þann guð, er mér skipaði í sæti Davids, at Adonias skal bera sǫk sína, ok hverr annarra þeirra, er í þessu níðingsráði váru með hánum."

Því næst mælti Salamon konungr við Bananiam hǫfðingja: "Far þú til ok drep Adoniam bróður minn, því at heldr vil ek, at hann taki hér skjóta hefnd, eptir því sem regla heilagra laga býðr fyrir dróttinsvik, heldr en hann beri níðingssǫk til helvítis. Drep þú ok Joab frænda minn, því at hann gerði tvau níðingsverk við David konung, þá er hann drap Abner ok Amasam ágæta hǫfðingja í griðum ok trúnaði Davids. En þessi er hans hin þriðja sǫk, er miklu er mest, at hann gerði dróttinsvik móti Davidi, þá er hann gaf konungs nafn Adonie, ok er hann at vísu týndr annars heims eilifliga, nema hann taki iðran þessa heims með lǫgligri refsing."

Í þessum stað sýnir Salamon konungr mikil dœmi, at vel samir at rjúfa þau heit ok jákvæði, er beidd verða eða játuð móti réttendum; því at hann veitti Bersabe dróttning, móður sinni, þat er hon bað, fyrr en hann vissi hvat þat var; en þegar hann varð varr við, at þat var skaðsamlig bœn, þá drap hann þann mann, er þeirrar bœnar bað fyrir ǫndverðu.

Bananias gerði sem Salamon konungr bauð hánum, ok drap Adoniam. En svá sem Joab hertogi ok Abiathar byskup váru í ráðagerð, at gefa konungs nafn Adonie, svá váru þeir ok í þeirri ráðagerð, at hann skyldi beiðask Abisag sér til konu; ok þá er þeir spurðu dauða Adonie, þá væntu þeir sér ok dauða. Bananias tók Abiathar byskup ok lét leiða fyrir Salamon konung; en Joab flýði til landtjalds guðs, ok lagði hǫnd sína á heilagt altaris horn, svá sem játandi sik til hreinlífis ok þjónostumanns í helgu tjaldi guðs.

Bananias kom til tjalds guðs, ok mælti: "Gakk út, Joab! konungr býðr þér, at þú gangir út or tjaldi guðs."

En Joab svaraði: "Með því at ek em nú hér kominn á guðs grið, þá skal ek hér annathvárt dauða þola eða í griðum vera." Því næst lét Bananias segja konungi þessi tíðendi með sendimanni sínum, ok þá er sendimaðrinn kom fyrir konung með Abiathar byskupi, ok sagði alla þessa hluti, þá svaraði Salamon konungr sendimanninum: "Seg þessi orð mín Bananie, at hann drepi Joab hvar sem hann er staddr, þviat verk hans ok dómr heilagra laga drepr hann, en hvárgi okkarr." Bananias gerði sem konungr bauð hánum, ok drap Joab þar sem hann var kominn.

En konungr mælti á þá leið við Abiathar byskup: "Veiztu þat, at þú ert dauðamaðr at réttu eptir lagaskipan heilagrar reglu; en fyrir því at þú lézt fǫður þinn ok alla ætt þína í Nobe á einum degi, fyrir þat er faðir þinn gaf mat Davidi feðr mínum; svá bartu ok ǫrk guðs fyrir hánum, þá er hann flýði af augliti Absalons bróður míns; fyrir því er þess vert, at þú njótir þess at sinni, at þú þolir eigi bráðan dauða. En með því skaltu þér nú líf kaupa at sinni, at þú haldir jafnan þessa minning iðranar þinnar fyrir dróttinsvik þau, er þú gerðir í móti Davidi. Far þú nú til eigna þinna, ok líf þar sem einn plógkarl, ok njót með því allra eigna þinna, at þú lifir þar sem einnhverr bóndi. En svá skjótt sem þú réttir hendr þínar til nǫkkurrar kennimannligrar þjónostu eða embættis, þá vit þú víst réttdœmi heilagra laga yfir hǫfði þínu."

Abiathar fór heim ok hélt jafnan síðan þat, er konungr bauð hánum, ok lifði marga daga; en Semei dó þrem vetrum síðar, fyrir þat er hann hélt eigi þat sem hánum var boðit, eptir því sem fyrr sǫgðum vér.

Sonr: Nú eru þeir nǫkkurir hlutir, at mér þykkir sem ek hafa vanspurt. Hví varð Salamoni konungi þat fyrir at brjóta grið á Joab, þar sem hann flýði á guðs grið ok í þat hús, sem guði var helgat í ǫllum heiminum? Nú er nær allr heimrinn skipaðr með kirkjum, ok þykkir þat illa gert, at drepa mann í kirkjugriðum. En ek hugða þat, at því ágætligar mundi varðveitt vera tign heilags guðs húss, er þau eru færri. Þessi er sá annarr hlutr, er mik fýsir at spyrja, hví Salamoni konungi varð þat fyrir at heita því móður sinni, er hon bað, ok halda eigi síðan? Heldr hugða ek þat, at jafnvitr maðr sem Salamon konungr var, at hann mundi eptirleita, hvat þat væri, er hon bað, fyrr en hann lofaði, heldr en hann mundi eigi vilja halda þat er hann hét, þóat eigi væri eptir hans vilja beitt.

Faðir: Þess gátum vér fyrr í várri rœðu, at þat er mannvit þess er biðr, at beiðask þeirra hluta, er viðrkvæmiligir eru ok vel veitandi, ok eigu þær gjafir allar at vera staðfastar ok haldkvæmar, er hvárttveggja eru vitrliga gefnar ok svá beðnar. En í þessum stað sýndi Salamon konungr góð dœmi ok nytsamlig, at hann tók vitrliga þá gjǫf aptr, er móðir hans bað heimskliga, þóat hann hefði áðr veitt henni. Þessi dœmi váru lǫngu síðar, er verri váru, er Herodes gerði i Galilea at veizlunni, þá er hann hét stjúpdóttur sinni, at þiggja hvat sem hon beiddisk, en hon bað hann með ráði móður sinnar hǫfuðs Johannis Baptiste. Herodes vissi, at Johannes var saklauss ok heilagr maðr, ok iðraðisk mjǫk, er hann hafði jákvætt henni þessa bœn. En hans iðran hafði engan ávǫxt, því at hann gáði eigi þess, at taka þá gjǫf aptr vitrliga, er hon beiddisk heimskliga, heldr gerði hann þat illvirki, er hon bað hann, ok týndisk því hvárttveggja, konurnar fyrir beizluna, en Herodes fyrir gjǫfina. En Salamoni konungi þótti þat betra at sjá reiðan hug móður sinnar, fyrir þat er hann nikvæddi þat vitrliga, er hann hafði bráðliga játat, heldr en hann vildi þola stórglœpsamligan skaða fyrir staðfestu heimskligrar bœnar ok rangligrar.

En þó skaltu þat láta skiljask þér til fulls, at engum manni samir þat vel at vera lausorðum, ok berr þat því hverjum manni verr, sem hann er ríkari. En hvetvetna þar sem stórglœpir ok stórsakir standa af, þá er þat engum manni haldanda, þóat hann hafði áðr játat.

Sonr: Þess vil ek nú biðja yðr, at þér gerit enn meiri grein fyrir mér á þessu, hvat haldanda er, þat sem játat er, eða hvat rjúfanda er, þat sem lofat er.

Faðir: Ef ríkr maðr er beðinn nǫkkurra hluta, ok verðr bœnin látin í ljós við hann, þá er hánum vel hugleiðanda, hvat þat er sem hann er beðinn, hvárt þat er hánum til skaða eða til sœmdar. En ef hann sér, at hánum er þat skaðalaust, þá er hánum þat hugleiðanda, hverjum hann gefr þat, er hann er beðinn, eða hversu mikit hverjum er veitanda, at eigi verði hánum þess dœmi, sem Herode varð, sem vér gátum fyrr; því at hann gætti hvárki til fulls verðleika þess er bað, ok eigi gætti hann, hverr tíminn var eða hversu mikit hann skyldi gefa.

En hánum bar þessa leið til handa, þá er hann gaf, at hann var drukkinn, því at hann gerði veizlu mikla ǫllum hǫfðingjum sínum, ok gætti hann þá eigi tímans, því at eigi var þat hans at gefa drukkinn; því at fár gjafir verða til mundangshófs stilltar í drykkjunni. En þar gætti hann eigi mundangshófs, er hann gaf svá mikla gjǫf stjúpdóttur sinni, einni konu úskyldri sér, þar sem hann kvað svá at orði: "Hvat sem þat er, er þú biðr, þá skal ek gefa þér, þóat þú vilir beiðask hálfs rikis míns." Ok máttu nú á þessu marka, at hann var hálfœrr af drykk, er hann mælti slíkt; því at stjúpdóttir hans vann hánum ekki meira til sœmdar, en trumbaði fyrir hánum, ok var leikr hennar miklu minni gjafar verðr, en þá játti hann; ok var þat eigi hans at leggja undir annars tungurœtr hvárttveggja hófit beizlunnar ok gjafarinnar, þar sem hann kvað svá at orði: "Hvat sem þú biðr, þá skaltu þiggja, þóat þú beiðisk hálfs ríkis míns." En ef hann hefði svá at orði kveðit: "hvat sem þú beiðisk með hófi ok skynsemd, ok sé mér veitanda, þá skaltu þiggja", þá hefði hann vel mælt ok vitrliga, ok hefði þá alt vald undir sér, hvat er hann vildi halda eða nikvæða.

Nú er þat enn framar at skýra fyrir þér, hverir þeir hlutir eru, er hǫfðingjum sé veitandi, ef þeir verða beðnir. Þat er alt veitanda, er hǫfðingjum stendr eigi skaði af ok engum ǫðrum, ok þó sé þeim sœmd í, er þiggr, ok fullting. En þóat þess verði hǫfðingi beðinn, at veita starf sitt eða elligar fé sitt, þá er hánum þat vel veitanda, þegar engi verðr niðran sœmd hans í; en þóat hann veiti hvárttveggja fé ok starf, þá er þat vel veitanda, þegar hann gefr þeim, er mikillar sœmdar er verðr.

En hvarvetna þar sem maðr verðr þess beðinn, er hánum er vegþurðr í eða sœmdarspell, þá er þat eigi veitanda; en þóat hann veiti þat bráðliga, þá er þat vitrliga aptrtakanda. Þat er ok aptrtakanda, ef maðr veitir mikit, ok kann sá litla ǫfúsu, er þiggr, ok hvergi verðr at hafa langar staðfestur mikillar gjafar, þegar hann kann eigi rétta ǫfúsu fyrir, ok tekr þá gjǫf aptr frá hánum skynleysi ok lítil sannsýni sjálfs hans, en eigi lausyrði þess er gaf. Þær gjafar eru ok allar aptr takandi, þóat veittar sé, er beizlumaðr hefir fengit með lygi eða með flærðsamligri slœgð; ok taka þær gjafar aptr lygi hans ok slœgð, en eigi lausyrði þess er gaf, þóat játtat hafi verit.

En ef hǫfðingi vill vitrliga sjá fyrir gjǫfum sinum, þá er hánum þat vel hugleiðanda, hvers hann er beðinn, eða hvat manna sá er, er biðr. Ok með því at eigi eru allir jafnmikillar gjafar verðir, þá er þat hugsanda, hversu mikillar gjafar hverr er verðr, eða í hvern tíma gefanda er hverja gjǫf. En sá er gefr verði sem sjaldnast við þat kendr, at taka sínar gjafir aptr, at hann verði eigi at lausyrðum funninn.

Sonr: Nú vil ek þess spyrja, hver skynsemdarsvǫr til þess eru, at þat var réttdœmi, at Salamon konungr lét drepa Joab í helgu landtjaldi guðs, þar sem hann hélt á helgu guðs altari. Hví hann lét eigi leiða hann áðr í braut ok lét drepa hann síðan?

Faðir: Þessi spurning er nú-spurðir þú, þá mun þér eigi verða ljós fyrir augum, nema hon verði skýrð með langri rœðu, ok þeirri, er líkari mun þykkja glósum en réttum framgangsveg upphafðrar rœðu. En þá er Salamon konungr dœmdi þat, at drepa skyldi Joab þar sem hann sat, heldr en hann leiddi hann braut, þá gerði hann þat eigi utan rétta sǫk, fyrir því at hann vildi eigi falla í slíka sǫk sem Saul konungr, þá er hann flutti fórnir yfir heilagt guðs altari. Nú vildi eigi Salamon konungr, at þat skyldi kenna, at hann skyldi fœra fórnir eða ofr svá sem með byskupligu embætti yfir heilagt altari; eigi vildi hann ok með afli eða herfangi taka þá hluti brott, er svá náliga váru komnir helgu altari guðs, sem Joab var, þar sem hann hélt á helgu altari. En þessa hluti hugleiddi Salamon með sjálfum sér: "Þat er mitt at gæta reglu heilagra dóma hvar sem maðrinn er staddr, sá er þá skal um dœma, en eigi er mitt at draga þann með afli ok með herfangi brott, er sjálfr hefir flýit til heilags staðar, þvíat allir réttir dómar þá eru at réttu guðs dómar en eigi minir, ok veit ek víst, at heilagt altari guðs saurgask ekki né afhelgask í blóði Joabs, þvíat þat er úthelt með réttri refsing hánum til iðranar, en eigi með ǫfund svá sem með rangri fordœming."

Í þessum dómi birtir Salamon konungr þat skipti, er guð hafði skipat millim þeirra Moyses ok Aarons, at hann vildi því eigi brigða, at hann félli eigi í sakir við guð; þvíat guð hafði svá skipat millim þeirra, at Moyses skyldi varðveita reglu heilagra dóma, en Aaron skyldi varðveita þær fórnir, er kœmi til heilags altaris; ok þat skalt þú til víss vita, at þat á enn í dag at standa með réttu, ok mun þér þat þá verða ljósara fyrir augum, ef ek birti þat fyrir þér með nǫkkurum orðum.

En þessi er sú skýring, at guð skipaði sér þau tvau hús á jǫrðu, er hann kaus til síns embættis, ok er annat kirkja, ok svá má kalla hvárttveggja, ef vill, fyrir því at svá þýðisk nafn kirkju sem þinghús, fyrir sakar samkvámu fólksins, er þar kemr. En þessi tvau hús eru hallir guðs, ok hefir hann skipat tvá menn til at gæta þessarra húsa; hefir hann sett í aðra þessa hǫll borð sitt, ok heitir þat fœzluhús, fyrir því at til þess kemr saman fólk guðs at taka þar andliga fœzlu; en í aðra þessa hǫll þá hefir hann settan helgan dómstól sinn, ok er þar samkváma fólks, til þess at heyra skýring heilagra dóma guðs. En til þessarra tveggja húsa þá hefir hann setta tvá gæzlumenn, er annarr konungr, en annarr byskup.

Nú er konungrinn skipaðr at gæta þess hins helga húss, er sett er í þat helga sæti, at gæta heilagra dóma guðs; skal hann svá dœma likamliga millim manna, at hann taki á móti heilsu eilífliga, ok allir þeir, er gæta síðan þeirra dóma, er dœmdir verða með réttu. Hánum hefir guð ok í hendr selt refsingarsverð, þat er hann skal hǫggva með, er þarf, eptir því sem fyrr sǫgðum vér, at Salamon konungr gerði, þá er hann lagði Joab undir refsingarsverð, ok marga aðra, þá sem hann lagði undir rétta refsing. Nú skal konungr hǫggva hvern utan ǫfund með réttri refsing; en hvern er hann drepr fyrir ǫfundar sakar, þá er þat manndráp, ok á hann at svara manndráps sǫk fyrir guði. Þat skalt þú ok til víss vita, at allir þeir hlutir er guð skipaði fyrir ǫndverðu til þeirrar hallar ok hásætis, þá má engi því frá kippa, nema hann vili ræna guð sjálfan ok heilagt hans dómsæti, ok brigði með yfirgirnd þeirri skipan, er guð hefir gǫrva.

Hverr sá ok er hann er skipaðr í þetta sæti, þá verðr hann með mikilli áhyggju varask þau svǫr, er hann verðr fyrir sér at hafa, þegar hann kemr fyrir kné dómara sínum; því at þessarrar rœðu á hann vísa ván, at svá mun hinn hæsti dómari at orði kveða við hvern einvǫrðungum, er fyrir hann kemr, þann er gæzlumaðr hefir verit þessarrar hallar: "Þú ert skryddr með minu nafni, því at þú ert bæði konungr ok dómari sem ek; nú vil ek at þú gjaldir skynsemd þinnar sýslu, með því at þú ert skipaðr hertogi ok dómari yfir fólki mínu." Nú þyrfti fyrir þær sakar hverr sem einn, at með góðri skynsemd ok langri áhyggju hefði fyrir sér brúat, hverju hann eigi at svara, þá er hann kemr fyrir kné dómaranum. Þar sem hǫfuðengillinn, sá er án allan breyskleik er, svarar hræddr ok skjálfandi, ef hann er skynsemdar spurðr fyrir sína þjónostu af várum herra ok dróttni; því er þat þá markanda, hversu hræddr ok skjálfandi maðrinn breyskr ok syndugr mun verða, ef hann verðr skynsemdar spurðr fyrir sína sýslu í guðs augliti.

En allra helzt mun sá svá vera spurðr, er gæzlumaðr var þessarrar hallar, hversu hann hefir gætt dóma milli manna; en ef hann fær eigi þar svarat skynsemd fyrir sik, þá á hann skjóta ván þessarra orða: "Þú, illr þræll! með því at þú gættir eigi réttdœmis, þá far þú þangat, sem allir dómar eru rangir dœmdir, því at sjálfs þíns munnr dœmdi þik til þess staðar, því at hann skammaðisk eigi at bera fram ranga dóma." En ef hann fær með góðri skynsemd svarat sínu réttdœmi, þá má hann sæll þykkjask þeirrar sýslu, ok mun hann þá þessi orð heyra: "Með því at þú gættir allra réttra dóma, þá er þess vert, at þú njótir réttdœmis um alla hluti."

Þá mun hann verða enn spurðr skynsemdar um fleiri hluti; því næst mun hann at svara, hversu vitrliga eða athugasamliga hann hefir gætt allra þeirra hluta, er guð hefir skipat fyrir ǫndverðu til þess dómsætis. En ef hann hefir eigi gætt allra þeirra hluta, sem guð hefir skipat fyrir ǫndverðu til þess hins helga dómsætis, þá mun hann verða leiddr til sýnar við þá, er vel hafa gert, sem annathvárt er Melchisedek eða Moyses eða David, eða aðrir þeir er með þvílíkri áhyggju hafa gætt, sem þeir er nú váru nefndir. Því næst mun hann heyra þessi orð mælt: "Ef þú hefðir með þvílíkri skipan ok áhyggju gætt þeirrar sœmdar, er ek skipaða fyrir ǫndverðu til heilags dómsætis míns, þá mundir þú þvílíka ǫmbun fyrir taka, sem nú taka þessir: En svá mikla sœmd sem þú lézt draga með rǫngu undan dómsæti mínu, svá mikillar sœmdar skaltu hér þarnask, ok svá miklu minni skaltu hér nú sýnask ok lægri, en þeir er gættu úskaddrar þeirrar sœmdar, er þeir váru yfirsettir. Eigi vart þú fyrir því yfirskipaðr dómsæti mitt, at þér væri vald til þess gefit, at skipa með ǫðrum hætti þjónostum ok tignum ok helgum sœmdum, en ek hefi tilskipat fyrir ǫndverðu; fyrir því at eigi var þér sú sýsla gefin sem eilíf erfð, heldr var hon þér léð stundliga, til þess at þú skyldir taka eilífa ǫmbun móti, ef þú gættir hennar vel. Til þess var þér veldi gefit, at þú skyldir veita veraldlig auðœfi gull ok silfr, ok þó með skynsemd, en eigi tignir eða sœmdir heilags dómsætis míns."

En ef þat má rannsakat verða, at hann hefir gætt með skynsemd, þá mun hann sæll þykkjask þeirrar sinnar sýslu; en hann mun þó verða spurðr fleiri hluta.

Því næst mun hann þess verða spurðr, hversu hann hefir gætt refsingarvandar þess, er hánum var í hendr seldr, ok væri þá allmikit undir, at vel hefði gætt verit réttenda í refsingum; at eigi berisk svá illa til handa sem Sauli konungi, þá er hann sparði rétta refsing, eptir því sem guð bauð hánum at hafa frammi við fólk þat, er bygði Amalech, en hann drap Abimelech byskup með rǫngum dómi, ok alla þá kennimenn er váru í Nobe. En ef svá illa kann til handa at berask þeim, er þá verðr skynsemdar krafðr fyrir þessa refsing, at hann hefir í slíkar sakir fallit, sem nú nefndum vér, ok Saul konungr féll í, þá mun hann skjótt heyra þessi orð: "Leiðit hann þangat, sem Saul konungr er, eða Herodes, eða Nero, eða þeir aðrir er þvílíkir eru, ok veri hann þar með þeim, með því at hann vildi þeim líkjask í grimleik sínum."

Þó mun eigi verða gleymt, ef hann hefir í nǫkkurum stað miskunsamr verit í sínum dómum eða refsingum, ok ef hann féngi forðazk þær sakir með skynsemd, er fyrr hǫfum vér um rætt. Því at þá mundi hann sæll þykkjask allrar sinnar sýslu, ok mundi hann þá skjótt heyra þessi orð: "Þú ert velkominn, tryggr þjónn ok góðr vin, því at þú gættir með tryggleik lítillar sœmdar stundligrar; þú skalt nú með fagnaði eignask mikla sœmd eilífliga ok úbrigðiliga án alla sorg ok háska." Ok er sá sæll, er þessi orð ǫðlask at heyra, en sá er vesall, er þau reiðyrði skal heyra, er fyrr tǫluðum vér um. En í því þarf eigi at ifask, at ǫnnurhvár mun heyra orðin hverr sá, er skynsemdar verðr krafðr fyrir sína sýslu ok skyldu.

Sonr: Þetta skilsk mér vel, at sá er víst skipaðr fyrir mikinn vanda, er á at gæta reglu heilagra laga ok varðveita réttdœmi í ǫllum hlutum; ok skilsk mér þat nú vel, at Salamon konungr svaraði því eigi sǫkum fyrir þat, er hann drap Joab í landtjaldi guðs, því at hann drap hann ǫfundarlaust með réttri refsing, en eigi með ǫfund, sem Kain drap Abel bróður sinn, ok saurgaðisk eigi landtjald guðs í blóði Joabs, því at þat var eigi með ǫfund úthelt; en því saurgaðisk jǫrðin í blóði Abels, at þat var með ǫfund úthelt. Ok skilsk mér þat nú til víss, at ǫfundin gerir saurganina ok syndina, en eigi refsingin.

En þar sem þér gátut um hallir þær tvær, er guð helgar sér á jǫrðu, þá eru þeir hlutir þar, er mik fýsir at spyrja. Þér gátut þess, at í annarri hǫllinni stendr dómsæti guðs, ok hafit þér nú skýrt fyrir mér um þat, ok svá um þann er gætir. En þér gátut þess, at í annarri hǫllinni stendr borð guðs, þat er fólk guðs skal taka andliga fœzlu af, ok sǫgðut þér, at byskupinn væri skipaðr gæzlumaðr yfir því. Fyrir því vil ek yðr nú spyrja, hví Salamon konungr tók Abiathar byskup frá þeirri sýslu, er hann var tilskipaðr, at gæta þeirrar hallar, er vér gátum nú, ok þó svá þungliga, at hann skyldi aldri síðan rétta hendr sínar til byskupligs embættis, heldr skyldi hann jafnan síðan lifa sem einnhverr þorpari ok plógkarl. Nú hugða ek þat, at hvárgi þeirra mundi annan eiga at taka frá þeirri gæzlu, er hann var yfirskipaðr, ok vilda ek fyrir því fá hér nǫkkur skynsemdarsvǫr, þau er mér sýndi þat, hversu Salamon konungr mátti taka Abiathar byskup frá sínu embætti ávítalaust við guð.

Faðir: Ek gat þess fyrir þér, at þú skalt minnask, at þær tvær hallir eru báðar guðs hús, ok er bæði konungr ok byskup þjónostumenn guðs ok gæzlumenn þeirra húsa; en eigi eru þeir eigandi til þess at kippa nǫkkuru frá þeim, því er fyrir ǫndverðu var til þeirra skipat. Nú má konungrinn ekki kippa frá því húsinu, er byskupinn er yfirskipaðr, fyrir því at hvárgi skal annan ræna, ok ekki hernám skal millim þeirra vera, því at einn á bæði, er guð er, ok á hvárr þeirra at fulltingja ǫðrum.

Þess gat ek ok fyrir þér, at guð hafði selt í hendr konunginum refsingarvǫnd, ok svá byskupinum. En sá refsingarvǫndr er seldr er í hendr konunginum, þat er tvíeggjat sverð. Með því sverði skal hann vera skyldr at hǫggva hvern þann til dauðs, er nǫkkurn frádrátt vill gera þessarrar hinnar helgu hallar, er hann er gæzlumaðr at. En því er konungs sverð tvíeggjat, at hann er jafnskyldr at varðveita þá hǫll, er byskupinn er yfirskipaðr, ef byskup fær eigi með sínum refsingarvendi gætt. En sá refsingarvǫndr er byskup hefir, þá skal hann í munni hafa ok með orðum hǫggva, en eigi með hǫndum sem konungrinn; en þetta er þat hǫgg, er byskupinn skal hǫggva, ef nǫkkurr vill svívirða þá hinu helgu hǫll, er hann er gæzlumaðr at, þá skal hann afsegja hánum þat borð, er sett er í þat helga hús, ok þá hinu helgu fœzlu, er af því borði skal taka.

En þá er Salamon konungr tók Abiathar byskup frá byskupligri tign ok embætti, þá sagði hann, at sǫk hans tók hann ifrá, en eigi hann. En fyrir því at hann dœmdi David konung frá sínu sæti, fyrr en guð dœmdi hann, ok kaus annan konung í hǫfuð Davidi, at hánum lifanda, ok var þat rétt, at hann léti sitt byskupligt embætti, með því at hann vildi ræna David konungligu embætti. En því varð Sauli konungi þung sú sǫk, er hann drap Abimelech byskup ok alla kennimenn, þá er váru í borginni Nobe, at hann gerði þat utan rétta sǫk. En Salamon konungr mundi þó verða ávítalauss, at hann hefði drepit Abiathar byskup fyrir þat at hann rænti hǫll guðs þeim hǫfðingja, er sjálfr guð hafði skipat til gæzlumanns í sitt heilagt dómsæti. Ok átti Abiathar byskup engan til at taka, ok engum frá at kippa, eptir því sem síðar bar raun á; því at David kaus þann til konungs í sitt sæti, er hann vildi, en sá kosningr er Abiathar kaus hann var engu nýtr. En Abiathar byskup kom með þeim hætti til byskupligrar tignar, at David hóf hann til.

Ok skaltu láta þér skiljask, at sú er grein á sýslu þeirra konungs ok byskups, at byskupinn er skipaðr at vera meistari ok lærifaðir ok ráðgjafi með konunginum, en konungrinn er skipaðr at vera dómari ok harðendismaðr í allri refsing, til fullrar ógnar við alla þá, er undir hánum eru; en þó hefir byskupinn eigi síðr refsingarvǫnd í hendi sér en konungrinn. En sú er grein á því sverði, er byskupinn hefir, frá því er konungrinn hefir, at konungs sverð bítr jafnan er hǫggvit er með, ok bítr til mikils skaða, ef með því er úréttliga hǫggvit, en þeim verðr þó til gagns, er fyrir verðr, ef réttliga er með hǫggvit. En byskupsins sverð bítr eigi nema réttliga sé hǫggvit með; en ef hann hǫggr rangliga með því, þá verðr þeim mein at því, er hǫggr með, en eigi þeim er fyrir verðr. En ef byskupinn hǫggr réttliga, þá bítr þat enn sárara en konungsins sverð. En þó munum vér þá hluti gerr fyrir þér skýra síðar meir, ef sýnisk.