Bókastaðir

ÍSLENDINGA BÓC gørþa ec fyrst byscopom ǫ́rom Þorláki oc Katli, oc sýndac bæþi þeim oc Sæmundi presti. en meþ þuí at þeim lícaþi suá at hava eþa þar viþr auka, þá scrifaþa ec þessa of et sama far, fyr útan áttar tölo oc conunga ævi, oc iócc þuí es mér varþ síþan cunnara oc nú es gørr sagt á þessi an á þeiri. en huatki es missagt es í frœþom þessom, þá es scyllt at hava þat heldr, es sannara raynisc.

Hálfdan huítbeinn Upplendinga conungr, sonr Óláfs trételgio Suía conungs, vas faþer Aysteins fretz, föþor Hálfdanar ens milda oc ens matarilla, föþor Goþrøþar veiþiconungs, föþor Hálfdanar ens suarta, föþor Harallz ens hárfagra, es fyrstr varþ þess kyns einn conungr at öllom Norvegi.

In hoc codice continentur capitula.

Frá Íslanz bygþ .i. frá lannáms mönnom .ii. oc laga setning. frá alþingis setning .iii. frá misseris tali .iiii. frá fiórþunga deild .v. frá Grœnlanz bygþ .vi. frá þuí es cristni kom á Ísland .vii. frá byscopom útlendom .viii. frá Ísleifi byscopi .ix. frá Gizori byscopi (. x.).

Incipit libellus Islandorum.

Ísland bygþisc fyrst ýr Norvegi á dögom Harallz ens hárfagra Hálfdanar sonar ens suarta í þann tíþ at ætlon oc tölo þeira Teitz, fóstra míns, þess mannz, es ec kunna spacastan, sonar Ísleifs byscops, oc Þorkels, föþorbróþor míns, Gellissonar, es langt munþi fram, oc Þóríþar Snorra dóttor goþa, es bæþe vas margspöc oc óliúgfróþ, es Ívarr Ragnars sonr loþbrókar lét drepa Eadmund enn helga Engla conung. en þat vas .dccclxx. vetra eptir burþ cristz, at þuí es ritit es í sögu hans. Ingólfr hét maðr nórœnn, es sannlega es sagt at fœri fyrst þaþan til Íslanz, þá es Haralldr enn hárfagri vas .xvi. vetra gamall, en í annat sinn fǫ́m vetrom síþar. hann bygþi suþr í Raykiarvíc. þar es Ingólfshöfþi kallaþr, fyr austan Minþacsayri, sem hann kom fyrst á land, en þar Ingólfsfell, fyr vestan Ölfossǫ́, es hann lagþi sína eigo á síþan. í þann tíþ vas Ísland viþi vaxit á miþli fiallz oc fiöro. þá vǫ́ro hér menn cristner, þeir es Norþmenn kalla papa. en þeir fóro síþan á braut, af þuí at þeir vildo eigi vesa hér viþ heiþna menn, oc léto epter bœcr írscar oc bjöllor oc bagla. af þuí mátti scilia, at þeir vǫ́ro menn írskir. en þá varþ för manna mikil miöc út hingat ýr Norvegi, til þess unz conungrenn, Haralldr, bannaþi, af þuí at honom þótti landauþn nema. þá sættosc þeir á þat, at huerr maþr scylldi giallda conungi .v. aura, sá es eigi væri frá þuí sciliþr, oc þaþan fœri hingat. en suá es sagt, at Haralldr væri .lxx. vetra conungr oc yrþi átrœþr. þau hafa upphöf verit at gialldi þuí, es nú es kallat landaurar. en þar gallzk stundom meira, en stundom minna, unz Óláfr enn digri gørþi scýrt, at huerr maþr skylldi giallda conungi hálfa mörk, sá es fœri á miþli Norvegs oc Íslanz, nema conor eþa þeir menn, es hann næmi frá. suá sagþi Þorkell oss Gellissonr.

Hrollaugr, sonr Rögnvallz iarls á Mœri bygþi austr á Siþo. þaþan ero Síþomenn komner.

Ketilbiörn Ketilssonr, maþr nóroenn, bygþi suþr at Mosfelli eno øfra. þaþan ero Mosfellingar comner.

Oþr, dótter Ketils flatnefs, hersis nórœns, bygþi vestr í Breiþafirþi. þaþan ero Breiþfirþingar comner.

Helgi enn magri, nórœnn, sonr Ayvindar austmannz, bygþi norþr í Ayiafirþi. þaþan ero Ayfirþingar comner.

En þá es Ísland vas víþa bygt orþit, þá hafþi maþr austrœnn fyrst lög út hingat ýr Norvegi, sá es Úlfliótr hét, suá sagþi Teitr oss, oc vǫ́ro þá Úlfliótzlög kölloþ, — hann vas faþer Gunnars, es Diúpdœler ero comner frá í Ayafirþi, — en þau vǫ́ro flest sett at þuí, sem þá vǫ́ro Golaþings lög, eþa rǫ́þ Þorleifs ens spaca Hörþacára sonar vǫ́ro til, huar viþ scyldi auca eþa af nema eþa annan veg setia. Úlfljótr vas austr í Lóni. en suá es sagt, at Grímr geitscor væri fóstbróþir hans, sá es kannaþi Ísland alt at ráþi hans, áþr alþingi væri átt. en honom fecc huerr maþr penning til á landi hér, en hann gaf fé þat síþan til hofa.

Alþingi vas sett at ráþi Úlfliótz oc allra lanzmanna, þar es nú es. en áþr vas þing á Kialarnesi, þat es Þorsteinn Ingólfs sonr lannámamannz, faþer Þorkels mána lögsögumannz, hafþi þar, oc höfþingiar þeir es at þuí hurfu. en maþr hafþi secr orþit of þræls morþ eþa laysings, sá es land átti í Bláscógom. hann es nefndr Þórer croppinskeggi. en dóttorsonr hans es callaþr Þorvalldr croppinskeggi, sá es fór síþan í Austfiörþo, oc brendi þar inni Gunnar bróþor sinn. suá sagþi Hallr Órœkiosonr. en sá hét Kolr es myrþr vas. viþ hann es kend gea sú, er þar es kölloþ síþan Colsgea, sem hræen fundusc. land þat varþ síþan allzheriar fé. en þat lögþo lanzmenn til alþingis nayzlo. af þuí es þar almenning at viþa til alþingis í scógom, oc á heiþom hagi til hrossa hafnar. þat sagþi Úlfheþinn oss.

Suá hava oc spacer menn sagt, at á .lx. vetra yrþi Ísland albygt, suá at eigi væri meirr síþan. því nær tóc Hramn lögsögo, Hœings sonr lannámamannz, næstr Úlfliótí, oc hafþi .xx. sumor. hann vas ýr Rangárhuerfi. þat vas .lx. vetra epter dráp Eadmundar conungs, vetri eþa tueim áþr Haralldr enn hárfagri yrþi dauþr at tölu spacra manna. Þórarinn Raga-bróþer, sonr Óleifs hialta, tóc lögsögo næstr Hramni, oc hafþi önnor .xx. hann vas borgfirþcr.

Þat vas oc þá, es ener spöcostu menn á landi hér hugþo tal í tueim misserom fiória daga ens fiórþa hundraþs, þat verþa vicor .ii. ens sétta tegar, en mǫ́noþr .xii. þrítøgnáttar oc dagar .iiii. umbfram, þá mercþo þeir at sólargangi, at sumar munaþi aptr til várs, en þat cunni engi segia þeim, at degi einom vas fleira, an heilom vicom gegndi, í tueim misserom, oc þat olli. en maþr hét Þorsteinn surtr, hann vas breiþfirþcr, sonr Hallsteins Þórólfs sonar mostrarsceggia, landnámamannz, oc Óscar Þorsteins dóttor ens rauþa. Hann draymdi þat, at hann hygþisc vesa at lögbergi, þá es þar vas fiölment, oc vaca, en hann hugþi alla menn aþra sova, en síþan hugþisc hann sofna, en hann hugþi þá alla menn aþra vacna. þann draum réþ Ósýfr Helgasonr, móþor faþer Gellis Þorkelssonar, suá, at aller menn mønþu þögn varþa, meþan hann mællti at lögbergi, en síþan, es hann þagnaþi, at þá møndi allir þat róma, es hann hefþi mællt. en þeir vǫ́ro báþer spacer menn mjöc. en síþan es menn quǫ́mo til þings, þá leitaþi hann þess ráþs at lögbergi, at et siaunda huert sumar scylldi auka vico, oc freista, hvé þá hlýddi. en suá sem Ósýfr réþ draumenn, þá vöcnoþo aller menn viþ þat vel. oc vas þá þat þegar í lög leitt at ráþi Þorkels mána oc annara spacra manna. at rétto tali ero í huerio áre .v. dagar ens fiórþa hundraþs, ef eigi es hlaupár, en þá einom fleira, en at ǫ́ro tali verþa .iiii. en þá es aycsc at ǫ́ru tali et siaunda huert at vico, en øngo at hino, þá verþa .vii. ǫ́r saman iamnlöng at huǫ́rotueggia. en ef hlaupǫ́r verþa .ii. á miþli þeira, es auka scal, þá þarf auca et sétta.