Bókastaðir

Frá því er nú at segja, at menn fara milli þeirra til Gizurar jarls ok Þórðar, Óláfr Svartsson frá Esjubergi, ok aðrir bœndr með honum. Fundusk þeir í Teigi. Kómu þeir Þórðr Andrésson þar ok brœðr hans. Mælti Gizurr jarl þá sjálfr fyrir griðum. Vóru þeir þar allir um nóttina; vóru þeir Andrés-synir þar í kirkju ok þeirra menn sem rúm hǫfðu nær þrír tigir manna.

Um morguninn gengu þeir ór kirkju allir brœðr. Gizurr jarl hafði þá mikla sveit manna þar hjá kirkjunni. Þá er þeir brœðr kómu út, vóru jarls menn alvápnaðir, ok var gǫr kví at þeim Þórði. Þórðr gékk fyrstr í kvína, hann hafði øxi í hendi.

Gizurr jarl mælti þá: "Þú, Þórðr," segir hann, "ok brœðr þínir, ok Sæmundr Haraldsson, skuluð ríða með mér vestr yfir ár, ok tala þar um mál vár." Jarl tók til øxarinnar er Þórðr hafði; ok hélt Þórðr eigi á, ok lét lausa. Gizurr jarl mælti þá; bað taka af þeim ǫllum vápnin; kvað þá eigi vápn þurfa út yfir ár, ok kvað þá engi vápn hafa skyldu. Þá brá þegar mǫrgum inum betrum mǫnnum í brún; ok þótti þá þegar eigi efnt þat er mælt hafði verit.

Frjádaginn riðu þeir Gizurr jarl vestr yfir ár, ok allr flokkr hans með honum; ok þar vóru Andrés-synir allir í ferð ok Sæmundr Haraldsson. Árni son Bjarna bónda af Auðkúlu-stǫðum reið hjá Þórði um daginn ok tǫluðu.

Þórðr mælti til Árna: "Hvat ætlar þú, at jarl geri nú af vóru máli brœðra?" Árni kvazk ætla at hann mundi nǫkkut gott ráð fyrir sjá; skipa þeim at vera með nokkurum góðum mǫnnum um vetrinn. Þórðr kvað þetta eigi svá fara mundu.

"Hvat ætlar þú þá, bóndi," segir Árni.

"Ek mun drepinn verða," segir Þórðr, "en brœðr mínir munu fá grið." Ok þá hrökði Þórðr hestinn undir sér, ok kvað dans þenna við raust: —

Gizurr jarl fékk menn at ríða hjá þeim brœðrum, Andrés-sonum. Um daginn var regn mikit. Allr þorri flokksins reið með jarli um kveldit í Þrándar-holt. Andrés-synir vóru í stofu um nóttina, en jarl svaf í skála ok hans sveit.

Laugar-morguninn snemma kom til jarls á rekkju-stokk Hjálmr Þorbjarnarson. Jarl mælti þegar til hans: "Hugsat hefig um mál Andrés-sona eitthvat."

"Hvat er þat, herra?" segir Hjálmr.

"Ek ætla at láta drepa þá alla í dag," segir hann, "ok Sæmund Haraldsson; ok seg heima-mǫnnum mínum ok ǫllum eiðsvǫrum mínum, at þeir vápnisk, ok vil ek ganga til stofunnar."

Hjálmr segir þetta ørendi. Jarl stendr þá upp skjótt, ok klæðisk ok vápnask, ok mikil sveit manna með honum. Ganga þá innar at stofunni ok lúka upp. Gizurr jarl gékk í stofu-dyrnar, ok segir þá í sundr griðum ǫllum ok friði við þá brœðr Andrés-sonu; ok kvað þá alla drepa skyldu þann dag, ok svá Sæmund Haraldsson. Þeir vóru þá klæddir, ok tóku allir vápn sín, ok ætluðu at verjask þaðan ór stofunni. Þá fóru menn jarls upp á stofuna, gryttu ok lǫgðu inn. Gáfusk þeir þá brátt upp, ok beiddu prests-fundar; var þeim þá prestr fenginn.

Þá urðu menn til at biðja þeim griða. Arnórr Guðmundarson fékk grið til handa Sæmundi frænda sínum, en Ketill Ketilsson Brandi Andrés-syni; ok allir þeir frændr fengu grið, nema Þórðr. Jarl kvað øngan mann honum þurfa griða at biðja; kvað annan-hvárn þeirra deyja verða. Fóru þeir í kirkju er grið vóru gefin.

Þá var Þórðr út leiddr. Hann var í treyju; þeir leiddu hann út á hlaðit.

Þórðr mælti þá: "Þess vil ek biðja þik, Gizurr jarl, at þú fyrirgefir mér þat er ek hefi af gǫrt við þik."

Gizurr jarl svarar: "Þat vil ek gera þegar þú ert dauðr!"

Sigurðr jarls-maðr hélt á treyju-blaði Þórðar. Þórðr drap hendi hans af sér, ok varð lauss, ok ætlaði at taka á rás. Þá tók hann Andrés Gjafvaldsson, ok féllu þeir báðir. Þá lagðisk Þórðr niðr annars-staðar, ok rétti hendr frá sér í kross. Geirmundr þjófr hjó á háls Þórði með øxi þeirri er Gylta var kǫlluð. Gizurr jarl þreifaði í sárit, ok bað hann hǫggva annat; ok svá gerði hann. Lét Þórðr þar líf sitt tveim nóttum fyrir Michaelis-messu.

Gizurr jarl reið norðr til Héraðs þegar eptir þessi tíðendi. Sæmundr Haraldsson fór norðr með Arnóri Guðmundar-syni, ok var með honum um vetrinn.

Nú vóru kyrr tíðendi þenna vetr eptir hér á Íslandi. Sat Gizurr heima á Stað.

Nú er þar til máls at taka er fyrr var frá horfit, at Sturla reið heim vestr til sveita; átti hann nú bú at Staðarhóli, en Hrafn gerði bú í Stafaholti með ráði Sturlu. Nú þróask synir Sturlu Snorri ok Þórðr; hélt Þórðr sik til kenni-manns ok var hóglátr í hvívetna; en Snorri gerðisk uppivǫzlu-maðr mikill, ok hélt hann sveit nǫkkura. Vóru þeir feðgar mjǫk óskaplíkir.

Snorri reið um haustit suðr til Borgarfjarðar at Hauks, ok tók þar við búi; hafði hann heldr fjǫlmennt um vetrinn; ok þóttu þeir eigi spakir í héraði; lagði Hrafn inn mesta óþokka á Snorra; ok því urðu þeir all-óvinsælir af héraðs-mǫnnum. Kom því svá, at Snorra þótti eigi við vært. Stukku þeir þá upp. Fór Snorri þá fyrst norðr til fǫður síns. Var þá fullr fjándskapr með þeim Sturlu ok Hrafni.

Um vetrinn er á leið, fundusk þeir Vigfúss Gunnsteinsson ok Snorri Sturluson ok Eyrar-Snorri í Ljár-skógum; mæltu þeir saman vingan með sér; skyldi hverr þeirra veita ǫðrum, ef þyrfti, í móti Hrafni. Þóttusk þeir skilja, at engi varð uppgangr þeirra ef svá búit stœði ríki Hrafns.

Lítlu síðarr sendi Snorri Pálsson menn á fund Hrafns, ok bað hann senda sér øxi nǫkkura breiða ok mikla ok bitrlega. Skyldi sá forvitnask hvat tíðenda væri í héraði. Hrafn sendi ønga øxi, kvazk ok ønga til hafa; "Ok man ek senda síðarr." Hann heyrði menn Hrafns segja, at hann þóttisk spurt hafa, at þeir hǫfðu þá sǫmu øxi ætlat honum til lífláts.

En eptir Páska um várit bjoggusk þeir til at ríða at Hrafni, Sturla ok Snorri son hans, ok Snorri Pálsson; en Vigfúss dró sik ór atferð er at kom. Snorri mælti við fǫður sinn; kvazk þeim ílla trúa er hjá sátu, ok ekki vildu halda af viðrœðum þeirra.

Sturla mælti: "Eigi mun oss mein verða at Vigfúsi; en sakir vina Hrafns munu vér fara leynilega um Dali."

Þeir svara nafnar: "Þat má vel vera; en svá vildu vér þessa ferð fara at eigi yrði ǫrendis-laust."

Þá mælti Sturla: "Þat er satt, at ek hefi mjǫk latt þessar ferðar jafnan hér til; en nú nennta ek eigi við áeggjan yðra at sitja heima, þvíat ek vissa, at þér vildut þó fara. En þat er áhugi minn, at af þessi ferð hljótim vér mikinn ótíma, en øngan framgang, ef svá ferr sem mik varir."

Þeir segja at hann mundi eigi at þessu sann-spár verða. Riðu þá suðr um heiði, ok námu staðar í skóginum ofan frá Grísar-tungu. Þeir sendu mann til Norðr-ár, at vita hvárt áin væri reið, þvíat vatna-vextir vóru miklir, eða hvárt Hrafn væri heima í Stafaholti. Kom aptr sendi-maðr þeirra, ok segir at áin væri óreið. Sneru þeir þá ofan með Norðrá, ok út á Mýrar. Hrafni gékk njósn vestan ór Dǫlum.

Ok nǫkkuru síðarr kom Snorri Markússon sendr af Vigfúsi til Hrafns með njósn; ok þótti Hrafni sem Vigfúss mundi mátt hafa þessa ferð látit verða skjótari ef hann hefði øruggr í verit. Stefndi Hrafn þegar at sér mǫnnum; ok um daginn eptir riðu þeir út yfir Norðrá. Spurðu þeir þat at Sturla hafði riðit út á Mýrar. Riðu þeir þar til er þeir vissu, at þeir mundi eigi ná þeim at sinni. Þeir Snorri Sturluson ok Snorri Pálsson riðu vestr til Skógastrandar; ok fengu sér þar skip, ok fóru vestr í Fjǫrðu ok heldr óspaklega. En er þeir Sturla tóku undan, þá riðu þeir Hrafn heim í Stafaholt. Stóð nú með þeim allt atgerða-laust.

Lítlu síðarr bjósk Þóríðr Sturludóttir heiman, kona Hrafns, at fara vestr á Eyri í Arnarfjǫrð til bús þeirra. Var þat ørendi hennar reyndar, at hon bar Vestfirðingum orð Hrafns at fara vestan til móts við hann at ákveðinni stundu. Ætlaði hann þá at fara at þeim Sturlu þann tíma er þeir kœmi vestan. Vóru þar nefndir til, Einarr Vatnsfirðingr, Loptr Gíslason af Sandi, ok Súðvíkingar, ok allt it bezta mann-val vestan ór Fjǫrðum. Vestfirðingar brugðu við skjótt; ok gerðu svá mikit afrek, at þeir fluttu stór-skip yfir þær heiðar, er varla þótti lausum mǫnnum fœrt.

Hrafn samnar liði ok reið vestr á Skógastrǫnd. Hann sendi orð Guðmundi Bǫðvarssyni, at hann kœmi til móts við hann vestr á Breiðafjǫrð, ok hefði með sér af Snæfells-nesi skip þau er hann fengi. Bǫðvarr Þórðarson bað Guðmund því at eins fara, at hann vildi Sturlu verða at því liði sem hann mætti.

Guðmundr svarar svá, at Sturlu mundi ekki verða at honum mein; "En þat veit ek, at honum verðr ekki lið at mér, ef ek verð heima."

Fór Guðmundr, er hann var búinn, ok hafði mikla sveit manna. En er hann kom til Helgafells, var þar fyrir Ari Guðlaugsson ok nǫkkurir menn Hrafns. Þeir segja Guðmundi at Hrafn var kominn á Eyri, en Vestfirðingar all-margir komnir með mǫrgum skipum ok miklu fjǫlmenni. Hǫfðu þeir Bǫrkr af Svínanesi eltan Eyrar-Snorra, ok komsk hann á land undan, ok á vald Hrafns, ok var í griðum.

En Snorri Sturluson var í Øxney, er Vestfirðingar kómu þar. Vóru þeir í svefni, ok hǫfðu ønga njósn af fyrr en maðr kallaði at ófriðr fœri at þeim. Snorri komsk þá í bœnahús, ok þeir félagar. Hljópu Vestfirðingar þá at bœna-húsinu. Lǫgðu menn þar misjafnt til, hvárt bœna-húsit skyldi halda þeim. Þat rézk af, at bíða þess er Hrafn kœmi til. Sturla var þá vestr at Staðarfelli.

Hrafn kom um daginn í Øxney, ok hǫfðusk þeir Snorri þá orð við; beiddi hann sér griða ok mǫnnum sínum. Hrafn kvazk því heita mundu at sinni.

Frétti Hrafn þá at Sturla var inn undir Staðarfelli; snýr þá þangat með Borgfirðinga ok allan flokkinn mjǫk svá.

En er Sturla sá, at mǫrg skip fóru at landi, sagði hann vera mundu ófrið; "Eru þetta miklu fleiri skip enn várir menn hǫfðu; ok munu þeir Hrafn komnir vera; þvíat mik dreymði svá í nótt; ok munu vér ríða undan norðr um fjall til Skarðs-strandar."

Ok er þeir riðu upp í brekkur, sá þeir, at hverr maðr hljóp yfir annan fram af skipunum. Þóttusk þeir þá kenna, at Hrafn var í ferðar-broddi. Riðu þeir þá undan, ok þraut hesta fyrir þeim; var sá einn þá óþrotinn er Guthormr átti. Reið Sturla þá þeim hesti. Vóru þeir þá þrír saman, Sturla, ok Guthormr, ok Þorbjǫrn; settu þeir undan norðr um fjallit til Strandar. Stǫkk sinn veg hvárr þeirra brœðra, Óláfr ok Þorsteinn. Óláfr fal sik, en Þorsteinn komsk í bœna-hús á Arastǫðum.

Nikulás Þórarinsson kom eptir þeim Hrafni í heiðar-brekkunni; var Hrafn þá móðr, en mart manna þrotit. Hrafn mælti, at Nikulás mundi strjúka eptir þeim er fremstir vóru, ef hann væri eigi þrotinn.

Þá spurði Nikulás hvárt vápn skyldi bera á Sturlu ef hann yrði tekinn. "Þat veit ek nú eigi," segir Hrafn, "enda vil ek nú þat eigi."

Nikulás fór þar til er hann fann Óláf Óláfsson; ok segir Óláfr, at Sturla væri undan dreginn. Nikulási þótti þat breytilegt. Hurfu þá Hrafns-menn aptr sumir, ok fóru at leita Þorsteins, ok fundu hann í bœna-húsi á Arastǫðum, ok leiddu hann út ór bœna-húsinu, ok drápu hann.

Hrafn kom norðr til Skarðs, ok bað Bjarna Snorrason fara at leita Sturlu; en hann vildi þat eigi nema honum væri grið seld. Hrafn gerði þat. Fór Bjarni þar til er hann fann Sturlu, ok seldi honum grið af Hrafns hendi, en Sturla ǫnnur af sinni hendi.

Var þá fundr ákveðinn á Dǫgurðar-nesi. Fundusk þeir Hrafn ok Sturla at ákveðnu; var þar Óláfr ábóti Hjǫrleifsson, Guðmundr Bǫðvarsson. Urðu þau mála-lok, at menn Sturlu fengu lífs grið ok lima, en Hrafn réð einn sáttum. Ok rézk þat, at Sturla skyldi fara útan um sumarit á Eyrum; en þau Snorri ok Helga gerðu bú á Staðarhóli; en Hrafn átti bú í Stafaholti.

En er Sturla fór til skips, fann hann Þórð mág sinn á Þingvelli. Segir hann honum þau tíðendi, at Hákon konungr væri ór landi farinn, en Magnús konungr var fyrir lands-stjórn ok dróttning, ok Gautr af Meli. Barsk Sturla þat fyrir at koma sér í kærleika við þau, þegar hann vissi at Hákon konungr væri ór landi; þvíat hann uggði hans fjándskap mest. Fór Sturla þá á Eyrar suðr. Var þar þá Gizurr jarl, ok lét eigi vel við Sturlu.

Eptir þetta fór Sturla útan á Eyrum; hafði [hann] nær ekki í fé. Fórsk þeim vel, ok tóku land við Bjǫrgyn, ok var þar fyrir Magnús konungr. Þá var ok í Bjǫrgyn Gautr af Meli. Gékk Sturla þegar á fund Gauts.

Tók hann því vel ok mælti: "Ertú Sturla inn Íslenzki?"

"Svá er víst," segir hann.

Gautr mælti: "Heimoll er þér matr með mér sem ǫðrum Sturlungum."

Sturla mælti: "Eigi er víst at ek eiga betra kosti." Fór hann þá til vistar með Gauti, ok segir honum af it ljósasta um þangatkvámu sína. En Gautr segir honum aptr á mót, hversu mjǫk hann var af fluttr við Magnús konung; en þó meirr við Hákon konung.

Lítlu síðarr gengu þeir Gautr ok Sturla til Magnúss konungs. Kvaddi Gautr konung; en hann tók því vel. Sturla kvaddi ok konung; en hann svaraði øngu.

Konungr mælti: "Seg, Gautr, hverr þessi maðr er, er með þér ferr."

Gautr mælti: "Þessi maðr er Sturla skáld Þórðarson; ok er nú kominn á yðra miskunn; ok hygg ek vera, herra, vitran mann."

Konungr mælti: "Þann hyggjum vér, at hann væri eigi hér kominn ef hann væri sjálf-ráði; en þó mun hann reyna þá er hann finnr fǫður minn."

Gautr mælti: "Svá ferr, þvíat ek hygg, at hann muni hafa yðr kvæði at fœra ok svá fǫður yðrum."

"Þat er líkast," segir konungr, "at eigi láta ek drepa hann; en eigi kemr hann í mína þjónustu."

Gékk Gautr ok Sturla þá í brott. En er þeir kómu til herbergis, mælti Gautr til Sturlu: "Þunglega þótti mér konungr taka þínu máli; en þó eru þér grið ráðin, ok ætla ek þú hafir mjǫk af fluttr verit."

Sturla segir: "Eigi efa ek þat; heldr þykkjumk ek vita, at Hrafn mun mik hér mjǫk af flutt hafa, er mér þótti á Íslandi til tínt smátt ok stórt, satt ok logit."

Annan dag eptir gékk Gautr ofan í konungs-garð. Ok er hann kom aptr ok þeir Sturla tǫluðusk við, mælti Gautr: "Skipask hefir nú um mál þitt, fyrir því at konungr vill nú at þú farir með honum suðr með landi."

Sturla mælti: "Mun eigi konungr hljóta at ráða? en eigi fýsir mik í brott héðan."

Rézk hann þá til ferðar með konungi, ok var skrá-settr í skip. Gékk hann þá til skips, ok var fátt manna komit; hafði hann húðfat ok svipti-kistu; settisk hann fram á þiljur. Nǫkkuru síðarr gékk konungr á bryggjur ok sveit manna með honum. Stóð Sturla þá upp, ok hneigði honum, ok kvaddi hann; en konungr svaraði øngu ok gékk aptr eptir skipi til lyptingar.

Siglðu þeir um daginn suðr með landi. En um kveldit, er menn brutu upp vistir sínar, sat Sturla kyrr, ok bauð engi maðr honum til matar. Þá gékk þjónostu-maðr konungs um skipit, ok spurði Sturlu, ef hann hefði nǫkkura vist ok drykk. Hann kvazk hvárki hafa. Síðan gékk þjónustu-maðrinn til konungs ok mælti við hann hljótt. Síðan gékk hann fram í skip til Sturlu ok mælti: "Þú skalt fara í mǫtu-neyti með þeim Þóri munn ok Erlendi maga." Þeir tóku við honum, ok heldr fálega.

En er menn lǫgðusk til svefns, þá spurði stafnbúi konungs, hverr skemta skyldi. Flestir létu hljótt yfir því. Þá mælti hann: "Sturla inn Íslenzki, viltú skemta?"

"Ráð þú," segir Sturla. Sagði hann þá Huldar-sǫgu, betr ok fróðlegar en nǫkkurr þeirra hafði fyrr heyrt er þar vóru. Þreyngðusk þá margir fram á þiljurnar ok vildu heyra sem gǫrst; varð þar þrǫng mikil.

Dróttning spurði: "Hvat þrǫng er þar fram á þiljunum?"

Maðr segir: "Þar vilja menn heyra til sǫgu er hann Íslendingrinn segir."

Hon mælti: "Hvat sǫgu er þat?"

Hann svarar: "Þat er frá trollkonu mikilli; ok er góð sagan; enda er vel frá sagt."

Konungr bað hana gefa at þessu øngan gaum, ok sofa.

Hon mælti: "Þat ætla ek, at Íslendingr þessi muni vera góðr drengr, ok sakaðr minnr en flutt hefir verit." Konungr þagði. Sváfu menn þá af nóttina.

En um morguninn eptir var engi byrr, ok lá konungr í sama lægi. En er menn sátu at drykk um daginn, sendi konungr Sturlu sendingar af borði. Mǫtu-nautar Sturlu urðu við þetta glaðir; "Ok hlýzk betra af þér en vér hugðum, ef slíkt vensk opt á."

En er menn vóru mettir, sendi dróttning eptir Sturlu; bað hann koma til sín ok hafa með sér trollkonu-sǫguna. Gékk þá Sturla aptr í lyptingina, ok kvaddi konung ok dróttningina. Konungr tók kveðju hans lágt, en dróttning vel ok léttilega. Bað dróttning hann segja þá sǫmu sǫgu er hann hafði sagt um kveldit. Hann gerði svá, ok sagði mikinn hluta dags sǫgu. En er hann hafði sagt, þakkaði dróttning honum, ok margir aðrir, ok þóttusk skilja at hann var fróðr maðr ok vitr. En konungr svarar øngu, ok brosti at nǫkkut svá. Þóttisk Sturla þá sjá, at allt skap konungs var þá léttara en inn fyrra daginn.

Sagði hann þá konungi at hann hefði ort kvæði um hann, ok svá um fǫður hans; "Vilda ek at þér hlýdduð til."

Dróttningin mælti: "Látið hann kveða; þvíat mér er sagt, at hann sé it mesta skáld; ok mun kvæðit vera ágæta gott."

Konungr bað hann kveða, ef hann vildi, "Þat er þú þykkisk um mik ort hafa." Þá kvað Sturla til þess er lokit var.

Dróttning mælti: "Þat ætla ek, at kvæðit sé vel ort."

Konungr mælti: "Kanntú mjǫk gǫrla at heyra?"

Hon mælti: "Ek vilda at yðr þœtti svá, herra."

Konungr mælti: "Spurt hefi ek, at Sturla kann at yrkja." Kvaddi Sturla konung ok dróttningu, ok gékk til rúms síns.

Gaf konungi eigi at sigla þann dag. En um kveldit áðr hann fór sofa, lét hann kalla á Sturlu.

Ok er hann kom, kvaddi hann konung ok mælti síðan: "Hvat vili þér mér, herra?"

Konungr bað taka silfr-ker fullt af víni, ok drakk af nǫkkut; fékk síðan Sturlu ok mælti: "Vín skal til vinar drekka."

Sturla mælti: "Guð sé lofaðr at svá sé."

"Svá skal vera," segir konungr. "En nú vil ek at þú kveðir kvæðit þat sem þú hefir ort um fǫður minn."

Sturla kvað þá kvæðit. En er lokit var, lofuðu menn mjǫk, ok mest dróttning.

Konungr mælti: "Þat ætla ek, at þú kveðir betr en Páfinn." Konungr spurði Sturlu at um þangat-kvámu hans.

Sturla sagði konungi vel ok einarðlega frá skiptum þeirra Hrafns; "En nú veit ek, herra, at ek hefi af fluttr verit við fǫður yðvarn ok yðr af óvinum mínum, ok eigi með sǫnnu efni. Nú þarf ek, sem allir aðrir, Guðs miskunnar ok yðvarrar ásjá, herra; ok nú er allt mitt mál á yðru valdi."

Konungr svarar vel ok hóglega ok mælti: "Nú hefi ek heyrt kvæði þín, Sturla, ok hygg ek at þú munir vera it bezta skáld. Nú mun ek þat at launum leggja, at þú skalt heim kominn með mér í náðum ok góðum friði. En faðir minn á sǫk á sínum málum, er þit finnisk; en gott mun ek til leggja."

Dróttning þakkaði konungi, ok kvazk hyggja at Sturla væri inn bezti drengr. Konungr tók þá Sturlu vel, ok tærði honum vel ok sœmilega. Dróttning var til hans forkunnar-vel, ok svá gerðu aðrir eptir.

Ok lítlu síðarr kom Sturla í ina mestu kærleika við konung. Ok hafði konungr hann mjǫk við ráða-gerðir sínar; ok skipaði honum þann vanda, at setja saman sǫgu Hákonar konungs fǫður síns, eptir sjálfs hans ráði, ok inna vitrustu manna forsǫgn. En áðr konungr lét setja sǫguna saman, hafði Hákon konungr andask í Orkneyjum, ok þótti mǫnnum þat mikil tíðendi um ǫll Norðrlǫnd, ok inn mesti skaði.

Ok þá í annarri útanferð Sturlu var hann enn með Magnúsi konungi vel haldinn ok mikils metinn. Þá setti hann saman sǫgu Magnúss konungs eptir bréfum ok sjálfs hans ráði. Gerðisk hann þá hirðmaðr Magnúss konungs, ok því næst skutil-sveinn. Hann orti mǫrg kvæði um Magnús konung, ok þá margfalda sœmð þar fyrir.

Síðan kom útan af Íslandi Helga Þórðardóttir, kona Sturlu, ok synir hennar. Var hon þar fyrir sakir Sturlu, tekin í ina mestu sœmð af dróttningu. Þórðr Sturluson kom útan, ok fór til konungs, ok var þar vígðr til prests, ok varð síðan hirðprestr Magnúss konungs, ok fékk mikla virðing, ok andaðisk þar.

Sturla orti um Birgi jarl af Svíþjóð tólf vísna flokk, ok þá þar laun fyrir; var þat kumpas af baldikin, ok kyrtill hálf-ermaðr, baldikinn, ok skarlat, ok ágætt kaprun. En er þeir Magnús konungr ok Birgir jarl fundusk, þá fœrði Sturla drápu er hann hafði ort um Birgi jarl. Þakkaði jarl honum vel kvæðit, ok bauð Sturlu upp í Svía-veldi með sér; "Skal þik hvárki skorta góða hesta né gangs-silfr."

Sturla gaf jarli þar fyrir góðar þakkir; "En konungr hefir mér gefit útferðar-leyfi til Íslands." En konungr leit frá ok brosti við, þvíat þeir Sturla hǫfðu eigi um þat talat. En þó lét konungr honum leyft verða þat sumar út at fara til Íslands.

Þat er frá Sturlu sagt, at hann fór til Íslands með lǫgbók þá er Magnús konungr hafði skipat. Var hann þá skipaðr lǫgmaðr yfir allt Ísland. Vóru þá laga-skipti á Íslandi. Tók hann þá við búi um haustit í Fagradal af Skeggja bónda.

Þann vetr var með Sturlu Þórðr Narfason. Þat var eitt sinn um vetrinn, at þangat kom til Sturlu Bárðr son Einars Ásgrímssonar; hann fór á skipi. En þann dag eptir er þeir fóru á brott, laust á veðri miklu fyrir þeim, ok uggðu menn at þeir mundu týnask. Þórðr gékk út ok inn, hugði at ef veðr minkaði.

Ok eitt sinn er hann kom inn mælti Sturla: "Vertú kátr, Þórðr, eigi mun Bárðr, frændi þinn, drukna í þessi ferð."

"Þat muntú aldri vita," segir Þórðr. En þat fréttisk þá síðarr sem Sturla sagði.

Nǫkkuru síðarr um várit tók Bárðr sótt. Þá spurði Þórðr Sturlu, hvárt Bárðr mundi upp standa ór sóttinni eða eigi.

"Skil ek nú," segir Sturla, "hví þú spyrr þessa. En fá mér nú vax-spjǫld mín." Lék hann þar at um hríð. Lítlu síðarr mælti Sturla: "Ór þessi sótt mun Bárðr andask." Þat fór svá.

Sturla fór þá til Staðarhóls búi sínu, ok hafði Lǫgsǫgu þar til er hófusk deilur milli kenni-manna ok leik-manna um staða-mál. Lét Sturla þá lǫgsǫgu lausa, ok settisk hjá ǫllum vandræðum er þar af gerðusk. Margir menn heyrðu Árna biskup þat mæla, ok þótti þat merkilegt, at Sturla mundi nǫkkurs mikils góðs at njóta, er hann gékk frá þessum vanda. Tók þá lǫgsǫgn Jón Einarsson ok Erlendr sterki.

Sturla gerði bú í Fagrey; en fékk Snorra, syni sínum, land á Staðarhóli til ábúðar. Sat Sturla þá í góðri virðing, þar til er hann andaðisk einni nótt eptir Óláfs-messu-dag. Var hann ok Óláfs-messu-dag fyrst í heim, ok Óláfs-messu-dag síðast. Hann var þá sjautøgr er hann andaðisk. Var líkami hans fœrðr á Staðarhól, ok jarðaðr þar at kirkju Pétrs Postula, er hann hafði mesta elsku á haft af ǫllum helgum mǫnnum.