Bókastaðir

Frá því er nú at segja, at menn fara milli þeirra til Gizurar jarls ok Þórðar, Óláfr Svartzson frá Esjubergi, ok aðrir bændr með hónum. Fundusk þeir í Teigi. Kómu þeir Þórðr Andrésson þar ok bræðr hans. Mælti Gizurr jarl þá sjálfr fyrir griðum. Vóru þeir þar allir um nóttina; vóru þeir Andrés-synir þar í kirkju ok þeirra menn sem rúm höfðu nær þrír tigir manna. Um morguninn gengu þeir ór kirkju allir bræðr. Gizurr jarl hafði þá mikla sveit manna þar hjá kirkjunni. Þá er þeir bræðr kómu út, vóru jarls menn alvápnaðir, ok var gör kví at þeim Þórði. Þórðr gékk fyrstr í kvína, hann hafði öxi í hendi. Gizurr jarl mælti þá: "Þú, Þórðr," segir hann, "ok bræðr þínir, ok Sæmundr Haraldzson, skuluð ríða með mér vestr yfir ár, ok tala þar um mál vár." Jarl tók til öxarinnar er Þórðr hafði; ok hélt Þórðr eigi á, ok lét lausa. Gizurr jarl mælti þá; bað taka af þeim öllum vápnin; kvað þá eigi vápn þurfa út yfir ár, ok kvað þá engi vápn hafa skyldu. Þá brá þegar mörgum inum betrum mönnum í brún; ok þótti þá þegar eigi efnt þat er mælt hafði verit. Frjádaginn riðu þeir Gizurr jarl vestr yfir ár, ok allr flokkr hans með hónum; þar vóru Andrés-synir allir í ferð ok Sæmundr Haraldzson. Árni son Bjarna bónda af Auðkúlu-stöðum reið hjá Þórði um daginn ok töluðu. Þórðr mælti til Árna: "Hvat ætlar þú, at jarl göri nú af vóru máli bræðra?" Árni kvazk ætla at hann mundi nökkut gótt ráð fyrir sjá; skipa þeim at vera með nokkurum góðum mönnum um vetrinn. Þórðr kvað þetta eigi svá fara mundu. "Hvat ætlar þú þá, bóndi," segir Árni. "Ek mun drepinn verða," segir Þórðr, "en bræðir mínir munu fá grið." Ok þá hrökði Þórðr hestinn undir sér, ok kvað danz þenna við raust: —

Gizurr jarl fékk menn at ríða hjá þeim bræðrum, Andrés-sonum. Um daginn var regn mikit. Allr þori flokksins reið með jarli um kveldit í Þrándar-holt. Andrés-synir vóru í stofu um nóttina, en jarl svaf í skála ok hans sveit. Laugar-morguninn snemma kom til jarls á rekkju-stokk Hjálmr Þorbjarnarson. Jarl mælti þegar til hans: "Hugsat hefig um mál Andrés-sona eitthvat." "Hvat er þat, herra?" segir Hjálmr. "Ek ætla at láta drepa þá alla í dag," segir hann, "ok Sæmund Haraldzson; ok seg heima-mönnum mínum ok öllum eiðsvörum mínum, at þeir vápnisk, ok vil ek ganga til stofunnar." Hjálmr segir þetta örendi. Jarl stendr þá upp skjótt, ok klæðisk ok vápnask, ok mikil sveit manna með hónum. Ganga þá innar at stofunni ok lúka upp. Gizurr jarl gékk í stofu-dyrnar, ok segir þá í sundr griðum öllum ok friði við þá bræðr Andrés-sonu; ok kvað þá alla drepa skyldu þann dag, ok svá Sæmund Haraldzson. Þeir vóru þá klæddir, ok tóku allir vápn sín, ok ætluðu af verjask þaðan ór stofunni. Þá fóru menn jarls upp á stofuna, gryttu ok lögðu inn. Gáfusk þeir þá brátt upp, ok beiddu prestz-fundar; var þeim þá prestr fenginn. Þá urðu menn til at biðja þeim griða. Arnórr Guðmundarson fékk grið til handa Sæmundi frænda sínum, en Ketill Ketilsson Brandi Andrés-syni; ok allir þeir frændr fengu grið, nema Þórðr. Jarl kvað öngan mann hónum þurfa griða at biðja; kvað annan-hvárn þeirra deyja verða. Fóru þeir í kirkju er grið vóru gefin. Þá var Þórðr út leiddr. Hann var í treyju; þeir leiddu hann út á hlaðit.

Þórðr mælti þá: "Þess vil ek biðja þik, Gizurr jarl, at þú fyrirgefir mér þat er ek hefi af gört við þik." Gizurr jarl svarar: "Þat vil ek göra þegar þú ert dauðr!" Sigurðr jarls-maðr hélt á treyju-blaði Þórðar. Þórðr drap hendi hans af sér, ok varð lauss, ok ætlaði at taka á rás. Þá tók hann Andrés Gjafvalldzson, ok féllu þeir báðir. Þá lagðisk Þórðr niðr annars-staðar, ok rétti hendr frá sér í kross. Geirmundr þjófr hjó á háls Þórði með öxi þeirri er Gylta var kölluð. Gizurr jarl þreifaði í sárit, ok bað hann höggva annat; ok svá görði hann. Lét Þórðr þar líf sítt tveim nóttum fyrir Michaelis-messu.

Gizurr jarl reið norðr til Héraðs þegar eptir þessi tíðendi. Sæmundr Haraldzson fór norðr með Arnóri Guðmundar-syni, ok var með hónum um vetrinn.

Nú vóru kyrr tíðendi þenna vetr eptir hér á Íslandi. Sat Gizurr heima á Staðð.

Nú er þar til máls at taka er fyrr var frá horfit, at Sturla reið heim vestr til sveita; átti hann nú bú at Staðarhóli, en Hrafn görði bú í Stafaholti með ráði Sturlu. Nú þróask synir Sturlu Snorri ok Þórðr; hélt Þórðr sik til kenni-mannz ok var hóglátr í hvívetna; en Snorri görðisk uppivözlu-maðr mikill, ok hélt hann sveit nökkura. Vóru þeir feðgar mjök óskaplíkir. Snorri reið um haustið suðr til Borgarfjarðar at Hauks, ok tók þar við búi; hafði hann heldr fjölmennt um vetrinn; ok þóttu þeir eigi spakir í héraði; lagði Hrafn inn mesta ópokka á Snorra; ok því urðu þeir all-óvinsælir af héraðs-mönnum. Kom því svá, at Snorra þótti eigi við vært. Stukku þeir þá upp. Fór Snorri þá fyrst norðr til föður síns. Var þá fullr fjándskapr með þeim Sturlu ok Hrafni. Um vetrinn er á leið, fundusk þeir Vigfúss Gunnsteinsson ok Snorri Sturluson ok Eyrar-Snorri í Ljár-skógum; mæltu þeir saman vingan með sér; skyldi hverr þeirra veita öðrum, ef þyrfti, í móti Hrafni. Þóttusk þeir skilja, at engi varð uppgangr þeirra ef svá búit stæði ríki Hrafns. Lítlu síðarr sendi Snorri Pálsson menn á fund Hrafns, ok bað hann senda sér öxi nökkura breiða ok mikla ok bitrlega. Skyldi sá forvitnask hvat tíðenda væri í héraði. Hrafn sendi önga öxi, kvazk ok önga til hafa; "Ok man ek senda síðarr." Hann heyrði menn Hrafns segja, at hann þóttisk spurt hafa, at þeir höfðu þá sömu öxi ætlað hónum til lífláts. En eptir Páska um várit bjoggusk þeir til at ríða at Hrafni, Sturla ok Snorri son hans, ok Snorri Pálsson; en Vigfúss dró sik ór atferð er at kom. Snorri mælti við föður sínn; kvazk þeim illa trúa er hjá sátu, ok ekki vildu halda af viðræðum þeirra. Sturla mælti: "Eigi mun oss mein verða at Vigfúsi; en sakir vina Hrafns munu vér fara leynilega um Dali." Þeir svara nafnar: "Þat má vel vera; en svá vildu vér þessa ferð fara at eigi yrði örendis-laust." Þá mælti Sturla: "Þat er satt, at ek hefi mjök latt þessar ferðar jafnan hér til; en nú nennta ek eigi við áeggjan yðra at sitja heima, þvíat ek vissa, at þér vildut þó fara. En þat er áhugi mínn, at af þessi ferð hljótim vér mikinn ótíma, en öngan framgang, ef svá ferr sem mik varir." Þeir segja at hann mundi eigi at þessu sann-spár verða. Riðu þá suðr um heiði, ok námu staðar í skóginum ofan frá Grísar-tungu. Þeir sendu mann til Norðr-ár, at vita hvárt áin væri reið, þvíat vatna-vextir vóru miklir, eða hvárt Hrafn væri heima í Stafaholti. Kom aptr sendi-maðr þeirra, ok segir at áin væri óreið. Sneru þeir þá ofan með Norðrá, ok út á Mýrar. Hrafni gékk njósn vestan ór Dölum.

Ok nökkuru síðarr kom Snorri Markússon sendr af Vigfúsi til Hrafns með njósn; ok þótti Hrafni sem Vigfúss mundi mátt hafa þessa ferð látið verða skjótari ef hann hefði öruggr í verit. Stefndi Hrafn þegar at sér mönnum; ok um daginn eptir riðu þeir út yfir Norðrá. Spurðu þeir þat at Sturla hafði riðit út á Mýrar. Riðu þeir þar til er þeir vissu, at þeir mundi eigi ná þeim at sinni. Þeir Snorri Sturluson ok Snorri Pálsson riðu vestr til Skógastrandar; ok fengu sér þar skip, ok fóru vestr í Fjörðu ok heldr óspaklega. En er þeir Sturla tóku undan, þá riðu þeir Hrafn heim í Stafaholt. Stóð nú með þeim allt atgörða-laust.

Lítlu síðarr bjósk Þórsðr Sturludóttir heiman, kona Hrafns, at fara vestr á Eyri í Arnarfjörð til bús þeirra. Var þat örendi hennar reyndar, at hón bar Vestfirðingum orð Hrafns at fara vestan til mótz við hann at ákveðinni stundu. Ætlaði hann þá at fara at þeim Sturlu þann tíma er þeir kæmi vestan. Vóru þar nefndir til, Einarr Vatzfirðingr, Loptr Gíslason af Sandi, ok Súðvíkingar, ok allt it bezta mann-val vestan ór Fjörðum. Vestfirðingar brugðu við skjótt; ok görðu svá mikit afrek, at þeir fluttu stór-skip yfir þær heiðar, er varla þótti lausum mönnum fært. Hrafn samnar liði ok reið vestr á Skógaströnd. Hann sendi orð Guðmundi Böðvarssyni, at hann kæmi til mótz við hann vestr á Breiðafjörð, ok hefði með sér af Snæfellz-nesi skip þau er hann fengi. Böðvarr Þórðarson bað Guðmund því at eins fara, at hann vildi Sturlu verða at því liði sem hann mætti. Guðmundr svarar svá, at Sturlu mundi ekki verða at hónum mein; "En þat veit ek, at hónum verðr ekki lið at mér, ef ek verð heima." Fór Guðmundr, er hann var búinn, ok hafði mikla sveit manna. En er hann kom til Helgafellz, var þar fyrir Ari Guðlaugsson ok nökkurir menn Hrafns. Þeir segja Guðmundi at Hrafn var kominn á Eyri, en Vestfirðingar all-margir komnir með mörgum skipum ok miklu fjölmenni. Höfðu þeir Börkr af Svínanesi eltan Eyrar-Snorra, ok komsk hann á land undan, ok á vald Hrafns, ok var í griðum. En Snorri Sturluson var í Öxney, er Vestfirðingar kómu þar. Vóru þeir í svefni, ok höfðu önga njósn af fyrr en maðr kallaði at ófriðr færi at þeim. Snorri komsk þá í bænahús, ok þeir félagar. Hljópu Vestfirðingar þá at bæna-húsinu. Lögðu menn þar misjafnt til, hvárt bæna-húsit skyldi halda þeim. Þat rézk af, at bíða þess er Hrafn kæmi til. Sturla var þá vestr at Staðarfelli. Hrafn kom um daginn í Öxney, ok höfðusk þeir Snorri þá orð við; beiddi hann sér griða ok mönnum sínum. Hrafn kvazk því heita mundu at sinni. Frétti Hrafn þá at Sturla var inn undir Staðarfelli; snýr þá þangat með Borgfirðinga ok allan flokkinn mjök svá. En er Sturla sá, at mörg skip fóru at landi, sagði hann vera mundu ófrið; "Eru þetta miklu fleiri skip enn várir menn höfðu; ok munu þeir Hrafn komnir vera; þvíat mik dreymði svá í nótt; ok munu vér ríða undan norðr um fjall til Skarðz-strandar." Ok er þeir riðu upp í brekkur, sá þeir, at hverr maðr hljóp yfir annan fram af skipunum. Þóttusk þeir þá kenna, at Hrafn var í ferðar-broddi. Riðu þeir þá undan, ok þraut hesta fyrir þeim; var sá einn þá óþrotinn er Guthormr átti. Reið Sturla þá þeim hesti. Vóru þeir þá þrír saman, Sturla, ok Guthormr, ok Þorbjörn; settu þeir undan norðr um fjallit til Strandar. Stökk sínn veg hvárr þeirra bræðra, Óláfr ok Þorsteinn. Óláfr fal sik, en Þorsteinn komst í bæna-hús á Arastöðum. Nikulás Þórarinsson kom eptir þeim Hrafni í heiðar-brekkunni; var Hrafn þá móðr, en mart manna þrotið. Hrafn mælti, at Nikulás mundi strjúka eptir þeim er fremstir vóru, ef hann væri eigi þrotinn. Þá spurði Nikulás hvárt vápn skyldi bera á Sturlu ef hann yrði tekinn. "Þat veit ek nú eigi," segir Hrafn, "enda vil ek nú þat eigi." Nikulás fór þar til er hann fann Óláf Óláfsson; ok segir Óláfr, at Sturla væri undan dreginn. Nikulási þótti þat breytilegt. Hurfu þá Hrafns-menn aptr sumir, ok fóru at leita Þorsteins, ok fundu hann í bæna-húsi á Arastöðum, ok leiddu hann út ór bæna-húsinu, ok drápu hann. Hrafn kom norðr til Skarðz, ok bað Bjarna Snorrason fara at leita Sturlu; en hann vildi þat eigi nema hónum væri grið seld. Hrafn görði þat. Fór Bjarni þar til er hann fann Sturlu, ok seldi hónum grið af Hrafns hendi, en Sturla önnur af sínni hendi. Var þá fundr ákveðinn á Dögurðar-nesi. Fundusk þeir Hrafn ok Sturla at ákveðnu; var þar Óláfr ábóti Hjörleifsson, Guðmundr Böðvarsson. Urðu þau mála-lok, at menn Sturlu fengu lífs grið ok lima, en Hrafn réð einn sáttum. Ok rézk þat, at Sturla skyldi fara útan um sumarit á Eyrum; en þau Snorri ok Helga görðu bú á Staðarhóli; en Hrafn átti bú í Stafaholti.

En er Sturla fór til skips, fann hann Þórð mág sinn á Þingvelli. Segir hann hónum þau tíðendi, at Hákon konungr væri ór landi farinn, en Magnús konungr var fyrir landz-stjórn ok dróttning, ok Gautr af Meli. Barsk Sturla þat fyrir at koma sér í kærleika við þau, þegar hann vissi at Hákon konungr væri ór landi; þvíat hann uggði hans fjándskap mest. Fór Sturla þá á Eyrar suðr. Var þar þá Gizurr jarl, ok lét eigi vel við Sturlu.

Eptir þetta fór Sturlu útan á Eyrum; hafði [hann] nær ekki í fé. Fórsk þeim vel, ok tóku land við Björgyn, ok var þar fyrir Magnús konungr. Þá var ok í Björgyn Gautr af Meli. Gékk Sturla þegar á fund Gautz. Tók hann því vel ok mælti: "Ertú Sturla inn Íslenzki?" "Svá er víst," segir hann. Gautr mælti: "Heimoll er þér matr með mér sem öðrum Sturlungum." Sturla mælti: "Eigi er víst at ek eiga betra kosti." Fór hann þá til vistar með Gauti, ok segir hónum af it ljósasta um þangatkvámu sína. En Gautr segir hónum aptr á mót, hversu mjök hann var af fluttr við Magnús konung; en þó meirr við Hákon konung. Lítlu síðarr gengu þeir Gautr ok Sturla til Magnúss konungs. Kvaddi Gautr konung; en hann tók því vel. Sturla kvaddi ok konung; en hann svaraði öngu. Konungr mælti: "Seg, Gautr, hverr þessi maðr er, er með þér ferr." Gautr mælti: "Þessi maðr er Sturla skáld Þórðarson; ok er nú kominn á yðra miskunn; ok hygg ek vera, herra, vitran mann." Konungr mælti: "Þann hyggjum vér, at hann væri eigi hér kominn ef hann væri sjálf-ráði; en þó mun hann reyna þá er hann finnr föður mínn." Gautr mælti: "Svá ferr, þvíat ek hygg, at hann muni hafa yðr kvæði at færa ok svá föður yðrum." "Þat er líkast," segir konungr, "at eigi láta ek drepa hann; en eigi kemr hann í mína þjónustu." Gékk Gautr ok Sturla þá í brott. En er þeir kómu til herbergis, mælti Gautr til Sturlu: "Þunglega þótti mér konungr taka þínu máli; en þó eru þér grið ráðin, ok ætla ek þú hafir mjök af fluttr verit." Sturla segir: "Eigi efar ek þat; heldr þykkjumk ek vita, at Hrafn mun mik hér mjök af flutt hafa, er mér þótti á Íslandi til tínt smátt ok stórt, satt ok logit." Annan dag eptir gékk Gautr ofan í konungs-garð. Ok er hann kom aptr ok þeir Sturla töluðusk við, mælti Gautr: "Skipask hefir nú um mál þítt, fyrir því at konungr vill nú at þú farir með hónum suðr með landi." Sturla mælti: "Mun eigi konungr hljóta at ráða? en eigi fýsir mik í brott héðan." Rézk hann þá til ferðar með konungi, ok var skrá-settr í skip. Gékk hann þá til skips, ok var fátt manna komit; hafði hann húðfat ok svipti-kistu; settisk hann fram á þiljur. Nökkuru síðarr gékk konungr á bryggjur ok sveit manna með hónum. Stóð Sturla þá upp, ok hneigði hónum, ok kvaddi hann; en konungr svaraði öngu ok gékk aptr eptir skipi til lyptingar. Siglðu þeir um daginn suðr með landi. En um kveldit, er menn brutu upp vistir sínar, sat Sturla kyrr, ok bauð engi maðr hónum til matar. Þá gékk þjónostu-maðr konungs um skipit, ok spurði Sturlu, ef hann hefði nökkura vist ok drykk. Hann kvazk hvárki hafa. Síðan gékk þjónustu-maðrinn til konungs ok mælti við hann hljótt. Síðan gékk hann fram í skip til Sturlu ok mælti: "Þú skalt fara í mötu-neyti með þeim Þóri munn ok Erlendi maga." Þeir tóku við hónum, ok heldr fálega. En er menn lögðusk til svefns, þá spurði stafnbúi konungs, hverr skemta skyldi. Flestir létu hljótt yfir því. Þá mælti hann: "Sturla inn Íslenzki, viltú skemta?" "Ráð þú," segir Sturla. Sagði hann þá Huldar-sögu, betr ok fróðlegar en nökkurr þeirra hafði fyrr heyrt er þar vóru. Þreyngðusk þá margir fram á þiljurnar ok vildu heyra sem görst; varð þar þröng mikil. Dróttning spurði: "Hvat þröng er þar fram á þiljunum?" Maðr segir: "Þar vilja menn heyra til sögu er hann Íslendingrinn segir." Hón mælti: "Hvat sögu er þat?" Hann svarar: "Þat er frá trollkonu mikilli; ok er góð sagan; enda er vel frá sagt." Konungr bað hana gefa at þessu öngan gaum, ok sofa. Hón mælti: "Þat ætla ek, at Íslendingr þessi muni vera góðr drengr, ok sakaðr minnr en flutt hefir verit." Konungr þagði. Sváfu menn þá af nóttina. En um morguninn eptir var engi byrr, ok lá konungr í sama lægi. En er menn sátu at drykk um daginn, sendi konungi Sturlu sendingar af borði. Mötu-nautar Sturlu urðu við þetta glaðir; "Ok hlýzk betra af þér en vér hugðum, ef slíkt vensk opt á." En er menn vóru mettir, sendi dróttning eptir Sturlu; bað hann koma til sín ok hafa með sér trollkonu-söguna. Gékk þá Sturla aptr í lyptingina, ok kvaddi konung ok dróttningina. Konungr tók kveðju hans lágt, en dróttning vel ok léttilega. Bað dróttning hann segja þá sömu sögu er hann hafði sagt um kveldit. Hann görði svá, ok sagði mikinn hluta dags sögu. En er hann hafði sagt, þakkaði dróttning hónum, ok margir aðrir, ok þóttusk skilja at hann var fróðr maðr ok vitr. En konungr svarar öngu, ok brosti at nökkut svá. Þóttisk Sturla þá sjá, at allt skap konungs var þá léttara en inn fyrra daginn. Sagði hann þá konungi at hann hefði ort kvæði um hann, ok svá um föður hans; "Vilda ek at þér hlýdduð til." Dróttningin mælti: "Látið hann kveða; þvíat mér er sagt, at hann sé it mesta skáld; ok mun kvæðit vera ágæta gótt." Konungr bað hann kveða, ef hann vildi, "Þat er þú þykkisk um mik ort hafa." Þá kvað Sturla til þess er lokit var. Dróttning mælti: "Þat ætla ek, at kvæðit sé vel ort." Konungr mælti: "Kanntú mjök görla at heyra?" Hón mælti: "Ek vilda at yðr þætti svá, herra." Konungr mælti: "Spurt hefir ek, at Sturla kann at yrkja." Kvaddi Sturla konung ok dróttningu, ok gékk til rúms síns.

Gaf konungi eigi at sigla þann dag. En um kveldit áðr hann fór sofa, lét hann kalla á Sturlu. Ok er hann kom, kvaddi hann konung ok mælti síðan: "Hvat vili þér mér, herra?" Konungr bað taka silfr-ker fullt af víni, ok drakk af nökkut; fékk síðan Sturlu ok mælti: "Vín skal til vinar drekka." Sturla mælti: "Guð sé lofaðr at svá sé." "Svá skal vera," segir konungr. "En nú vil ek at þú kveðir kvæðit þat sem þú hefir ort um föður mínn." Sturla kvað þá kvæðit. En er lokit var, lofuðu menn mjök, ok mest dróttning. Konungr mælti: "Þat ætla ek, at þú kveðir betr en Páfinn." Konungr spurði Sturlu at um þangat-kvámu hans. Sturla sagði konungi vel ok einarðlega frá skiptum þeirra Hrafns; "En nú veit ek, herra, at ek hefi af fluttr verit við föður yðvarn ok yðr af óvinum mínum, ok eigi með sönnu efni. Nú þarf ek, sem allir aðrir, Guðs miskunnar ok yðvarrar ásjá, herra; ok nú er allt mítt mál á yðru valdi." Konungr svarar vel ok hóglega ok mælti: "Nú hefir ek heyrt kvæði þín, Sturla, ok hygg ek at þú munir vera it bezta skáld. Nú mun ek þat at launum leggja, at þú skalt heim kominn með mér í náðum ok góðum friði. En faðir mínn á sök á sínum málum, er þit finnisk; en gótt mun ek til leggja." Dróttning þakkaði konungi, ok kvazk hyggja at Sturla væri inn bezti drengr. Konungr tók þá Sturlu vel, ok tærði hónum vel ok sæmilega. Dróttning var til hans forkunnar-vel, ok svá görðu aðrir eptir.

Ok lítlu síðarr kom Sturla í ina mestu kærleika við konung. Ok hafði konungr hann mjök við ráða-görðir sínar; ok skipaði hónum þann vanda, at setja saman sögu Hákonar konungs föður síns, eptir sjálfs hans ráði, ok inna vitrustu manna forsögn. En áðr konungr lét setja söguna saman, hafði Hákon konungr andask í Orkneyjum, ok þótti mönnum þat mikil tíðendi um öll Norðrlönd, ok inn mesti skaði. Ok þá í annarri útanferð Sturlu var hann enn með Magnúsi konungi vel haldinn ok mikils metinn. Þá setti hann saman sögu Magnúss konungs eptir bréfum ok sjálfs hans ráði. Görðisk hann þá hirðmaðr Magnúss konungs, ok því næst skutil-sveinn. Hann orti mörg kvæði um Magnús konung, ok þá margfalda sæmð þar fyrir. Síðan kom útan af Íslandi Helga Þórðardóttir, kona Sturlu, ok synir hennar. Var hón þar fyrir sakir Sturlu, tekin í ina mestu sæmð af dróttningu. Þórðr Sturluson kom útan, ok fór til konungs, ok var þar vígðr til prestz, ok varð síðan hirðprestr Magnúss konungs, ok fékk mikla virðing, ok andaðisk þar. Sturla orti um Birgi jarl af Svíþjóð tólf vísna flokk, ok þá þar laun fyrir; var þat kumpas af baldikin, ok kyrtill hálf-ermaðr, baldikinn, ok skarlat, ok ágætt kaprun. En er þeir Magnús konungr ok Birgir jarl fundusk, þá færði Sturla drápu er hann hafði ort um Birgi jarl. Þakkaði jarl hónum vel kvæðit, ok bauð Sturlu upp í Svía-veldi með sér; "Skal þik hvárki skorta góða hesta né gangs-silfr." Sturla gaf jarli þar fyrir góðar þakkir; "En konungr hefir mér gefit útferðar-leyfi til Íslandz." En konungr leit frá ok brosti við, þvíat þeir Sturla höfðu eigi um þat talat. En þó lét konungr hónum leyft verða þat sumar út at fara til Íslandz.

Þat er frá Sturlu sagt, at hann fór til Íslandz með lögbók þá er Magnús konungr hafði skipat. Var hann þá skipaðr lögmaðr yfir allt Ísland. Vóru þá laga-skipti á Íslandi. Tók hann þá við búi um haustið í Fagradal af Skeggja bónda.

Þann vetr var með Sturlu Þórðr Narfason. Þat var eitt sinn um vetrinn, at þangat kom til Sturlu Bárðr son Einars Ásgrímssonar; hann fór á skipi. En þann dag eptir er þeir fóru á brott, laust á veðri miklu fyrir þeim, ok uggðu menn at þeir mundu týnask. Þórðr gékk út ok inn, hugði at ef veðr minkaði. Ok eitt sinn er hann kom inn mælti Sturla: "Vertú kátr, Þórðr, eigi mun Bárðr, frændi þínn, drukna í þessi ferð." "Þat muntú aldri vita," segir Þórðr. En þat fréttisk þá síðarr sem Sturla sagði.

Nökkuru síðarr um várit tók Bárðr sótt. Þá spurði Þórðr Sturlu, hvárt Bárðr mundi upp standa ór sóttinni eðr eigi. "Skil ek nú," segir Sturla, "hví þú spyrr þessa. En fá mér nú vax-spjöld mín." Lék hann þar at um hríð. Lítlu síðarr mælti Sturla: "Ór þessi sótt mun Bárðr andask." Þat fór svá.

Sturla fór þá til Staðarhóls búi sínu, ok hafði Lögsögu þar til er hófusk deilur milli kenni-manna ok leik-manna um staða-mál. Lét Sturla þá lögsögu lausa, ok settisk hjá öllum vandræðum er þar af görðusk.

Margir menn heyrðu Árna biskup þat mæla, ok þótti þat merkilegt, at Sturla mundi nökkurs mikils góðs at njóta, er hann gékk frá þessum vanda.

Tók þá lögsögn Jón Einarsson ok Erlendr sterki.

Sturla görði bú í Fagrey; en fékk Snorra, syni sínum, land á Staðarhóli til ábúðar. Sat Sturla þá í góðri virðing, þar til er hann andaðisk einni nótt eptir Óláfs-messu-dag. Var hann ok Óláfs-messu-dag fyrst í heim, ok Óláfs-messu-dag síðast. Hann var þá sjautögr er hann andaðisk. Var líkami hans færðr á Staðarhól, ok jarðaðr þar at kirkju Pétrs Postula, er hann hafði mesta elsku á haft af öllum helgum mönnum.