Bjarni hét maðr, er bjó at þeim bæ, er at Laugarhúsum heitir. Þat er við Hrafnkelsdal. Hann var kvángaðr ok átti tvá sonu við konu sinni, ok hét annarr Sámr, en annarr Eyvindr, vænir menn ok efniligir. Eyvindr var heima með feðr sínum, en Sámr var kvángaðr ok bjó í norðanverðum dalnum á þeim bæ, er heitir á Leikskálum, ok átti hann margt fé. Sámr var uppivǫðslumaðr mikill ok lǫgkænn, en Eyvindr gørðiz farmaðr ok fór utan til Nóregs ok var þar um vetrinn. Þaðan fór hann ok út í lǫnd ok nam staðar í Miklagarði ok fekk þar góðar virðingar af Grikkja konungi ok var þar um hríð. Hrafnkell átti þann grip í eigu sinni, er honum þótti betri en annarr. Þat var hestr brúnmóálóttr at lit, er hann kallaði Freyfaxa sinn. Hann gaf Frey, vin sínum, þann hest hálfan. Á þessum hesti hafði hann svá mikla elsku, at hann strengði þess heit, at hann skyldi þeim manni at bana verða, sem honum riði án hans vilja.
Þorbjǫrn hét maðr; hann var bróðir Bjarna ok bjó á þeim bæ í Hrafnkelsdal, er at Hóli hét, gegnt Aðalbóli fyrir austan. Þorbjǫrn átti fé lítit, en ómegð mikla. Sonr hans hét Einarr, hinn elzti; hann var mikill ok vel mannaðr. Þat var á einu vári, at Þorbjǫrn mælti til Einars, at hann mundi leita sér vistar nǫkkurar: "því at ek þarf eigi meira forvirki en þetta lið orkar, er hér er; en þér mun verða gott til vista, því at þú ert mannaðr vel. Eigi veldr ástleysi þessarri brottkvaðning við þik, því at þú ert mér þarfastr barna minna; meira veldr því efnaleysi mitt ok fátækt; en ǫnnur bǫrn mín gøraz verkmenn; mun þér þó verða betra til vista en þeim. Einarr svarar: "Of síð hefir þú sagt mér til þessa, því at nú hafa allir ráðit sér vistir, þær er beztar eru; en mér þykkir þó ilt at hafa órval af." Einn dag tók Einarr hest sinn ok reið á Aðalból. Hrafnkell sat í stofu. Hann heilsar honum vel ok glaðliga. Einarr leitar til vistar við Hrafnkel. Hann svaraði: "Hví leitaðir þú þessa svá síð? því at ek munda við þér fyrstum tekit hafa. En nú hefi ek ráðit ǫllum hjónum nema til þeirar einnar iðju, er þú munt ekki hafa vilja. Einarr spurði, hver sú væri. Hrafnkell kvaz eigi mann hafa ráðit til smalaferðar, en léz mikils við þurfa. Einarr kvaz eigi hirða, hvat hann ynni, hvárt sem þat væri þetta eða annat, en léz tveggja missera bjǫrg hafa vilja. "Ek geri þér skjótan kost," sagði Hrafnkell; "þú skalt reka heim fimm tøgu ásauðar í seli ok viða heim ǫllum sumarviði. Þetta skaltu vinna til tveggja missera vistar. En þó vil ek skilja á við þik einn hlut sem aðra smalamenn mína. Freyfaxi gengr í dalnum fram með liði sínu; honum skaltu umsjá veita vetr ok sumar. En varnað býð ek þér á einum hlut: ek vil, at þú komir aldri á bak honum, hversu mikil nauðsyn sem þér er á, því at ek hefi hét allmikit um mælt, at þeim manni skylda ek at bana verða, sem honum riði. Honum fylgja tólf hross; hvert sem þú vilt af þeim hafa á nátt eða degi skulu þér til reiðu. Ger nú sem ek mæli; því at þat er forn orðskviðr, at eigi veldr sá, er varar annan. Nú veiztu, hvat ek hefi um mælt." Einarr kvað sér eigi mundu svá meingefit at riða þeim hesti, er honum var bannat, ef þó væri mǫrg ǫnnur til. Einarr ferr nú heim eptir klæðum sínum ok flytr heim á Aðalból. Síðan var fært í sel fram í Hrafnkelsdal, þar sem heitir á Grjótteigsseli. Einarr ferr allvel at um sumarit, svá at aldri verðr sauðvant fram alt til miðsumars; en þá var vant nær þremr tigum ásauðar eina nátt. Leitar Einar um alla haga ok finnr eigi. Honum var vant nær viku. Þat var einn morgin, at Einarr gekk út snemma, ok er þá létt af allri sunnanþokunni ok úrinu. Hann tekr staf í hond sér, beizl ok þófa; gengr hann þá fram yfir ána Grjótteigsá. Hon fell fyrir framan selit. En þar á eyrunum lá fé þat, er heima hafði verit um kveldit. Hann støkti því heim at selinu, en ferr at leita hins, er vant var áðr. Hann sér nú stóðhrossin fram á eyrunum ok hugsar at hondla sér hross nokkut til reiðar ok þóttiz vita, at hann myndi fljótara yfir bera, ef hann riði heldr en gengi. Ok er hann kom til hrossanna, þá elti hann þau, ok váru þau nú skjǫrr, er aldri váru vǫn at ganga undan manni, nema Freyfaxi einn; hann var svá kyrr, sem hann væri grafinn niðr. Einarr veit, at líðr morguninn, ok hyggr, at Hrafnkell myndi eigi vita, þótt hann riði hestinum. Nú tekr hann hestinn ok slær við beizli, lætr þófa á bak hestinum undir sik ok riðr upp hjá Grjótárgili, svá upp til jǫkla ok vestr með jǫklinum, þar sem Jǫkulsá fellr undir þeim, svá ofan með ánni til Reykjasels. Hann spurði alla sauðamenn at seljum, ef nokkurr hefði sét þetta fé, ok kvaz engi sét hafa. Einarr reið Freyfaxa alt frá eldingu ok til miðs aptans. Hestrinn bar hann skjótt yfir ok víða, því at hestrinn var góðr af sér. Einari kom þat í hug, at honum myndi mál heim ok reka þat fyrst heim, sem heima var, þótt hann fyndi hitt eigi. Reið hann þá austr yfir hálsa í Hrafnkelsdal, en er hann kemr ofan at Grjótteigi, heyrir hann sauðajarm fram með gilinu, þangat sem hann hafði fram riðit áðr. Snýr hann þangat til ok sér renna í móti sér þrjá tigu ásauðar, þat sama sem hann vantat hafði áðr viku, ok støkti hann því heim með fénu. Hestrinn var vátr allr af sveita, svá at draup ór hverju hári hans, var mjǫk leirstokkinn ok móðr mjǫk ákafliga. Hann veltiz nǫkkurum tólf sinnum, ok eptir þat setr hann upp hnegg mikit. Síðan tekr hann á mikilli rás ofan eptir gǫtunum. Einarr snýr eptir honum ok vill komaz fyrir hestinn ok vildi hǫndla hann ok færa hann aptr til hrossa, en hann var svá styggr, at Einarr komz hvergi í nándir honum. Hestrinn hleypr ofan eptir dalnum ok nemr eigi staðar, fyrri en hann kemr á Aðalból. Þá sat Hrafnkell yfir borðum. Ok er hestrinn kemr fyrir dyrr, hneggjaði hann þá hátt. Hrafnkell mælti við eina konu, þá sem þjónaði fyrir borðinu, at hon skyldi fara til dyranna, því at hross hneggjaði, "ok þótti mér líkt vera gnegg Freyfaxa." Hon gengr fram í dyrnar ok sér Freyfaxa mjǫk ókræsiligan. Hon sagði Hrafnkeli, at Freyfaxi var fyrir dyrum úti, mjǫk óþokkuligr. "Hvat mun griprinn vilja, er hann er heim kominn?" segir Hrafnkell; "eigi mun þat góðu gegna." Síðan gekk hann út ok sér Freyfaxa ok mælti við hann: "Illa þykkir mér, at þú ert þann veg til gørr, fóstri minn: en heima hafðir þú vit þitt, er þú sagðir mér til, ok skal þessa hefnt verða; far þú til liðs þins." En hann gekk þegar upp eptir dalnum til stóðs síns. Hrafnkell ferr í rekkju sína um kveldit ok svaf af um náttina. En um morguninn lét hann taka sér hest ok leggja á sǫðul ok ríðr upp til sels. Hann ríðr í blám klæðum. Øxi hafði hann í hendi, en ekki fleira vápna. Þá hafði Einarr nýrekit fé í kvíar. Hann lá á kvíagarðinum ok taldi fé, en konur váru at mjólka. Þau heilsuðu honum. Hann spurði, hversu þeim færi at. Einarr svarar: "Illa hefir mér at farit, því at vant varð þriggja tiga ásauðar nær viku, en nú er fundinn." Hann kvaz eigi at slíku telja; "eða hefir eigi verr at farit? hefir þat ok eigi svá opt til borit, sem ván hefir at verit, at fjárins hafi vant verit; en hefir þú ekki nǫkkut riðit Freyfaxa hinn fyrra dag?" Hann kvez eigi þræta þess mega. Hrafnkell svarar: "Fyrir hví reiztu þessu hrossi, er þér var bannat, þar er hin váru nóg til, er þér var lofat? Þar mynda ek hafa gefit þér upp eina sǫk, ef ek hefða eigi svá mikit um mælt, en þó hefir þú vel við gengit." En við þann átrúnað, at ekki verði at þeim mǫnnum, er heitstrengingar fella á sik, þá hljóp hann af baki til hans ok hjó hann banahǫgg. Eptir þat riðr hann heim við svá búit á Aðalból ok segir þessi tíðendi. Siðan lét hann fara annan mann til smala í selit. En hann lét færa Einar vestr á hallinn frá selinu ok reisti vǫrðu hjá dysinni. Þetta er kǫlluð Einarsvarða, ok er þaðan haldinn miðr aptann frá selinu. Þorbjǫrn spyrr yfir á Hól víg Einars, sonar síns. Hann kunni illa tíðendum þessum. Nú tekr hann hest sinn ok riðr yfir á Aðalból ok beiðir Hrafnkel bóta fyrir víg sonar síns.
Hann kvaz fleiri menn hafa drepit en þenna einn: "Er þér þat eigi ókunnigt, at ek vil øngvan mann fé bæta, ok verða menn þat þó svá gert at hafa; en þó læt ek svá, sem mér þykki þetta verk mitt í verra lagi viga þeira, er ek hefi unnit; hefir þú verit nábúi minn langa stund, ok hefir mér líkat vel til þín ok hvárum okkar til annars; mundi okkr Einari ekki hafa annat smátt til orðit, ef hann hefði eigi riðit hestinum; en vit munum opt þess iðraz, er vit erum ofmálgir, ok sjaldnar mundum vit þessa iðraz, þó at vit mæltim færra en fleira; mun ek þat nú sýna, at mér þykkir þetta verk mitt verra en ǫnnur þau, er ek hefi unnit; ek vil byrgja bú þitt með málnytu í sumar, en slátrum í haust; svá vil ek gera við þik hvert misseri, meðan þú vilt búa. Sonu þína ok dætr skulum vit í brottu leysa með minni forsjá ok efla þau svá, at þau mætti fá góða kosti af því; ok alt, er þú veizt í mínum hirzlum vera ok þú þarft at hafa heðan af, þá skaltu mér til segja ok eigi fyrir skart sitja heðan af um þá hluti, sem þú þarft at hafa; skaltu búa, meðan þér þykkir gaman at, en fara þá hingat, er þér leiðiz; mun ek þá annaz þik til dauðadags; skulum vit þá vera sáttir; vil ek þess vænta, at þat mæli fleiri, at sá maðr sé vel dýrr." "Ek vil eigi þenna kost," segir Þorbjǫrn. "Hvern viltu þá?" segir Hrafnkell. Þá segir Þorbjǫrn: "Ek vil, at vit takim menn til gerðar með okkr." Hrafnkell svarar: "Þá þykkiz þú jafnmentr mér, ok munum vit ekki at því sættaz." Þá reið Þorbjǫrn í brott ok ofan eptir heraði. Hann kom til Laugarhúsa ok hittir Bjarna bróður sinn ok segir honum þessi tíðendi, biðr, at hann muni nǫkkurn hlut í eiga um þessi mál. Bjarni kvað eigi sitt jafnmenni við at eiga, þar er Hrafnkell er; "en þó at vér stýrum penningum miklum, þá megum vér ekki deila af kappi við Hrafnkel; ok er þat satt, at sá er svinnr, er sik kann; hefir hann þá marga málaferlum vafit, er meira bein hafa í hendi haft en vér; sýniz mér þú vitlítill við hafa orðit, er þú hefir svá góðum kostum neitat; vil ek mér hér øngvu af skipta." Þorbjǫrn mælti þá mǫrg herfilig orð til bróður síns ok segir því síðr dáð í honum, sem meira lægi við. Hann ríðr nú í brott, ok skiljaz þeir nú með lítilli blíðu. Hann léttir eigi fyrr, en hann kemr ofan til Leikskála, drepr þar á dyrr. Var þar til dyra gengit. Þorbjǫrn biðr Sám út ganga. Sámr heilsaði vel frænda sínum ok bauð honum þar at vera. Þorbjǫrn tók því ǫllu seint. Sámr sér ógleði á Þorbirni ok spyrr tíðenda; en hann sagði víg Einars, sonar síns. "Þat eru eigi mikil tíðendi," segir Sámr, "þótt Hrafnkell drepi menn." Þorbjǫrn spyrr, ef Sámr vildi nǫkkura liðveizlu veita sér: "Er þetta mál þann veg, þótt mér sé nánastr maðrinn, at þó er yðr eigi fjarri hǫggvit." "Hefir þú nǫkkut eptir sæmdum leitat við Hrafnkel?" Þorbjǫrn sagði alt hit sanna, hversu farit hafði með þeim Hrafnkeli. "Eigi hefi ek varr orðit fyrri," segir Sámr, "at Hrafnkell hafi svá boðit nǫkkurum sem þér. Nú vil ek ríða með þér upp á Aðalból, ok fǫrum vit lítillátliga at við Hrafnkel, ok vita, ef hann vill halda hin sǫmu boð; mun honum nǫkkurn veg vel fara." "Þat er bæði," segir Þorbjǫrn, "at Hrafnkell mun nú eigi vilja; enda er mér þat nú eigi heldr í hug, en þá er ek reið þaðan." Sámr segir: "Þungt get ek at deila kappi við Hrafnkel um málaferli." Þorbjǫrn svarar: "Því verðr engi uppreist yðar ungra manna, at yðr vex alt í augu; hygg ek, at engi maðr muni eiga jafnmikil auðvirði at frændum sem ek; sýniz mér slikum mǫnnum illa farit sem þér, er þykkiz lǫgkænn vera ok ert gjarn á smásakir, en vilt eigi taka við þessu máli, er svá er brýnt; mun þér verða ámælissamt, sem makligt er, fyrir því at þú ert hávaðamestr ór ætt várri; sé ek nú, hvat sǫk horfir." Sámr svarar: "Hverju góðu ertu þá nær en áðr, þótt ek taka við þessu máli, ok sém vit þá báðir hraktir?" Þorbjǫrn svarar: "Þó er mér þat mikil hugarbót, at þú takir við málinu; verðr at þar, sem má." Sámr svarar: "Ófúss geng ek at þessu; meir geri ek þat fyrir frændsemi sakir við þik; en vita skaltu, at mér þykkir þar heimskum manni at duga, sem þú ert." Þá rétti Sámr fram hǫndina ok tók við málinu af Þorbirni. Sámr lætr taka sér hest ok riðr upp eptir dal ok riðr á bæ einn ok lýsir víginu; fær sér menn á hendr Hrafnkeli. Hrafnkell spyrr þetta ok þótti hlægiligt, er Sámr hefir tekit mál á hendr honum.
Leið nú á vetrinn; en at vári, þá er komit var at stefnudǫgum, ríðr Sámr heiman upp á Aðalból ok stefnir Hrafnkeli um víg Einars. Eptir þat ríðr Sámr ofan eptir dalnum ok kvaddi búa til þingreiðar, ok sitr hann um kyrt, þar til er menn búaz til þingreiðar. Hrafnkell sendi þá menn ofan eptir dalnum ok kvaddi upp menn. Hann ferr með þingmǫnnum sínum, sjau tøgum manns. Með þenna flokk ríðr hann austr yfir Fljótsdalsherað ok svá fyrir vatnsbotninn ok um þveran háls til Skriðudals ok upp eptir Skriðdal ok suðr á Øxarheiði til Berufjarðar ok rétta þingmanna leið á Síðu. Suðr ór Fljótsdal eru sjautján dagleiðir á Þingvǫll. En eptir þat er hann var á brott riðinn ór heraði, þá safnar Sámr at sér mǫnnum. Fær hann mest til reiðar með sér einhleypinga ok þá, er hann hafði saman kvatt; ferr Sámr ok færr þessum mǫnnum vápn ok klæði ok vistir. Sámr snýr aðra leið ór dalnum. Hann ferr norðr til brúa ok svá yfir brú ok þaðan yfir Mǫðrudalsheiði, ok váru í Mǫðrudal um nátt. Þaðan riðu þeir til Herðibreiðstungu ok svá fyrir ofan Bláfjǫll ok þaðan í Króksdal ok svá suðr á Sand, ok kómu ofan í Sauðafell ok þaðan á þingvǫll; ok var þar Hrafnkell eigi kominn; ok fórz honum því seinna, at hann átti lengri leið. Sámr tjaldar búð yfir sínum mǫnnum hvergi nær því, sem Austfirðingar eru vanir at tjalda; en nǫkkuru siðar kom Hrafnkell á þing. Hann tjaldar búð sína, svá sem hann var vanr, ok spurði, at Sámr var á þinginu. Honum þótti þat hlægiligt. Þetta þing var harðla fjǫlment. Váru þar flestir hǫfðingjar þeir, er váru á Íslandi. Sámr finnr alla hǫfðingja ok bað sér traustz ok liðsinnis; en einn veg svǫruðu allir, at engi kvaz eiga svá gott Sámi upp at gjalda, at ganga vildi í deild við Hrafnkel goða ok hætta svá sinni virðingu; segja ok þat einn veg flestum farit hafa, þeim er þingdeilur við Hrafnkel hafa haft, at hann hafi alla menn hrakit af málaferlum þeim, er við hann hafa haft. Sámr gengr heim til búðar sinnar, ok var þeim frændum þungt í skapi, ok ugðu, at þeira mál myndi svá niðr falla, at þeir myndi ekki fyrir hafa nema skǫmm ok svívirðing; ok svá mikla áhyggju hafa þeir frændr, at þeir njóta hvárki svefns né matar, því at allir hǫfðingjarnir skáruz undan liðsinni við þá frændr, jafnvel þeir, sem þeir væntu, at þeim myndi lið veita.
Þat var einn morginn snemma, at Þorbjǫrn karl vaknar. Hann vekr Sám ok bað hann upp standa: "Má ek ekki sofa." Sámr stendr upp ok ferr í klæði sín. Þeir ganga út ok ofan at Øxará, fyrir neðan brúna.
Þar þvá þeir sér. Þorbjǫrn mælti við Sám: "Þat er ráð mitt, at þú látir reka at hesta vára, ok búumz heim; er nú sét, at oss vill ekki annat en svívirðing." Sámr svarar: "Þat er vel, af því at þú vildir ekki annat en deila við Hrafnkel ok vildir eigi þá kosti þiggja, er margr myndi gjarna þegit hafa, sá er eptir sinn náunga átti at sjá. Frýðir þú oss mjǫk hugar ok ǫllum þeim, er í þetta mál vildu eigi ganga með þér; skal ek ok nú aldri fyrr af láta, en mér þykkir fyrir ván komit, at ek geta nǫkkut at gert." Þá fær Þorbirni svá mjǫk, at hann grætr. Þá sjá þeir vestan at ánni, hóti neðar en þeir sátu, hvar fimm menn gengu saman frá einni búð. Sá var hár maðr ok ekki þrekligr, er fyrstr gekk, í laufgrænum kyrtli ok hafði búit sverð í hendi, réttleitr maðr ok rauðlitaðr ok vel í yfirbragði, ljósjarpr á hár ok mjǫk hærðr. Sá maðr var auðkenniligr, því at hann hafði ljósan lepp í hári sínu hinum vinstra megin. Sámr mælti: "Stǫndum upp ok gǫngum vestr yfir ána til móts við þessa menn." Þeir ganga nú ofan með ánni; ok sá maðr, sem fyrir gekk, heilsar þeim fyrri ok spyrr, hverir þeir væri. Þeir sǫgðu til sín. Sámr spurði þenna mann at nafni, en hann nefndiz Þorkell ok kvaz vera Þjóstarsson. Sámr spurði, hvar hann væri ættaðr, eða hvar hann ætti heima. Hann kvaz vera vestfirzkr at kyni ok uppruna, en eiga heima í Þorskafirði. Sámr mælti: "Hvert ertu goðorðsmaðr?" Hann kvað þat fjarri fara. "Ertu þá bóndi?" sagði Sámr. Hann kvaz eigi þat vera. Sámr mælti: "Hvat manna ertu þá?" Hann svarar: "Ek em einn einhleypingr; kom ek út í fyrra vetr; hefi ek verit utan sjau vetr ok farit út í Miklagarð, en em handgenginn Garðskonunginum; en nú em ek á vist með bróður mínum, þeim er Þorgeirr heitir." "Er hann goðorðsmaðr?" segir Sámr. Þorkell svarar: "Goðorðsmaðr er hann víst um Þorskafjǫrð ok víðara um Vestfjǫrðu." "Er hann hér á þinginu?" segir Sámr. "Hér er hann víst." "Hversu margmennr er hann?" "Hann er við sjautigu manna," segir Þorkell. "Eru þér fleiri brœðrnir?" segir Sámr. "Er hinn þriði," segir Þorkell. "Hverr er sá?" segir Sámr. "Hann heitir Þormóðr," segir Þorkell, "ok býr í Gǫrðum á Álptanesi; hann á Þórdísi, dóttur Þórólfs Skallagrímssonar frá Borg." "Viltu nǫkkut liðsinni okkr veita?" segir Sámr. "Hvers þurfi þit við?" segir Þorkell. "Liðsinnis ok afla hǫfðingja," segir Sámr, "því at vit eigum málum at skipta við Hrafnkel goða um víg Einars Þorbjarnarsonar, er vit megum vel hlíta okkrum flutningi með þínu fulltingi." Þorkell svarar: "Svá er, sem ek sagða, at ek em engi goðorðsmaðr." "Hví ertu svá afskipta gǫrr, þar sem þú ert hǫfðingjason sem aðrir brœðr þinir?" Þorkell sagði: "Eigi sagða ek þér þat, at ek | | ætta þat eigi en ek sellda þat j hendr Þorgeiri brodur minum mannaforrad mitt adr en ek for utan | sidan hefir ek eigi vid tekit firi þvi at mer þikir vel komit medan hann vardveitir. gangi þid a fund hans. bi | dit hann a sia. hann er skǫrungr j skapi ok dreingr godr ok j alla stadi vel mentr vngr madr ok met | nadargiarn. eru slikir menn vænztir til at veita yckr lidsinne.Þorkell sagði: "Eigi sagða ek þér þat, at ek | | ætta þat eigi en ek sellda þat j hendr Þorgeiri brodur minum mannaforrad mitt adr en ek for utan | sidan hefir ek eigi vid tekit firi þvi at mer þikir vel komit medan hann vardveitir. gangi þid a fund hans. bi | dit hann a sia. hann er skȯrungʀ j skapi ok dreingr godr ok j alla stadi vel mentr vngr madr ok met | nadargiarn. eru slikir menn vænztir til at veita yckr lidsinne. S (amr) s (egir). af honum munum vit ek | ki fa nema þu sert j flutningi med ockr. Þorkell s (egir) þvi mun ek heita at vera helldr med yckr | en moti med þvi at mer þikir ærin naudzsyn til at mæla eptir naskyldan mann. fari þit nv | firi til bvdarinnar ok gangit jnn j bvdina. er mann folk j svefni. þid munud sia huar standa jnnar | um þuera budina tvǫ hudfǫt ok reis ek vpp or ǫdru en j ǫdru hvilir Þorgeirr brodir minn. | hann hefir haft kveisv mykla j fætinum sidan hann kom a þingit ok þvi hefir hann litid sofit vm | nætr en nv sprack fotrin j nott ok er or kveisunaglinn en nv hefir hann sofnad si | dan ok hefir rettan fotin vt vndan fǫtvnum fram a fota fiǫlina sakir ofrhita er | æ er æ fætinum. gangi sa hinn gamli madr firi ok sva jnnar eptir bvdinne. mer synizt hann miog | hrymdr bædi at syn ok elli. þa er þu madr segir Þorkell kemr at hudfatinu skaltv ras [a] | miog ok fall æ fota fiǫlina ok tak j tana þa er vm er bvndit ok hnyck at þer ok v [it] | hversu hann verdr vid.Þorkell s (egir) þvi mun ek heita at vera helldr med yckr | en moti med þvi at mer þikir ærin naudzsyn til at mæla eptir naskyldan mann. fari þit nv | firi til bvdarinnaʀ ok gangit jnn j bvdina. er mann folk j svefni. þid munud sia huar standa jnnar | um þuera budina tvȯ hudfȯt ok ʀeis ek vpp or ȯdru en j ȯdru hvilir Þorgeirr brodir minn. | hann hefir haft kveisv mykla j fætinum sidan hann kom a þingit ok þvi hefir hann litid sofit vm | nætr en nv sprack fotrin j nott ok er oʀ kveisunaglinn en nv hefir hann sofnad si | dan ok hefir ʀettan fotin vt vndan fȯtvnum fram a fota fiǫlina sakir ofrhita er | æ er æ fætinum. gangi sa hinn gamli madr firi ok sva jnnar eptir bvdinne. mer synizt hann miog | hrymdr bædi at syn ok elli. þa er þu madr segir Þorkell kemr at hudfatinu skaltv ras [a] | miog ok fall æ fota fiǫlina ok tak j tana þa er vm er bvndit ok hnyck at þer ok v [it] | hversu hann verdr vid. S (amr) m (ælti) heilradr muntv ockr vera en eigi synizt mer þetta radligt.S (amr) m (ælti) heilʀadr muntv ockr vera en eigi synizt mer þetta radligt. Þorkell svar [ar] | annat hvort verdi þit at gera at hafa þat sem ek legg til. eda leita ecki rada til min. S (amr) mælt [i] | ok segir. svo skal gera sem hann gefr rad til. Þorkell kvazt mundu ganga sidar þvi at ek bid manna minna ok | nv gengu þeir S (amr) ok Þorb (iǫ) rn ok koma j bvdina. suofu þar menn aller. þeir sia bratt huar Þorgei [r] | la. Þorb (iǫ) rn karl geck firi ok for miog rasandi en er hann kom at hudfatinu þa fell hann æ fo [ta] fiǫlina ok þrifr j tana þa er uanmatta var ok hnyckir at ser. en Þorgeir vacknar uid ok hlio [p] vp j hudfatinu ok spurdi huer þar færi svo hrapaliga at hlypi æ fætr m (ǫnnu) m er adr [voru] | uanmatta. en þeim Sami vard ecki at ordi. þa snaradi Þorkell jn j budina ok mælti til | Þorgeirs brodur sins uer eigi svo bradr ne odr frændi um þetta þvi at þic mvn ecki saka en morgum [te] kzt ver en uill ok verdr þat morgum at þa fa eigi allzs gæt jafnuel er honum er mikit j sk [a] | pi. en þat er vorkun frændi at þer se sar fotr þinn er mikit mein hefir j verit. muntu þess | mest a þer kenna. nu ma ok þat vera at gǫmlum manni se eigi osannari sonardavdi sinn en [fa] | ǫnguar bætr ok skorti hvevitna sialfr. mun hann þess giorst kenna a ser ok er þat at vonum [at] | sa madr gæti eigi allz uel er mikit byr j skapi.Þorb (iǫ) rn karl geck firi ok for miog rasandi en er hann kom at hudfatinu þa fell hann æ fo [ta] fiǫlina ok þrifr j tana þa er uanmatta var ok hnyckir at ser. en Þorgeir vacknar uid ok hlio [p] vp j hudfatinu ok spurdi huer þar færi svo hrapaliga at hlypi æ fætr m (ǫnnu) m er adr [voru] | uanmatta. en þeim Sami vard ecki at ordi. þa snaradi Þorkell jn j budina ok mælti til | Þorgeirs brodur sins uer eigi svo bradr ne odr frændi um þetta þvi at þic mvn ecki saka en morgum [te] kzt ver en uill ok verdr þat morgum at þa fa eigi allzs gæt jafnuel er honum er mikit j sk [a] | pi. en þat er vorkun frændi at þer se sar fotr þinn er mikit mein hefir j verit. muntu þess | mest a þer kenna. nu ma ok þat vera at gȯmlum manni se eigi osaɴari sonardavdi sinn en [fa] | ȯnguar bætr ok skorti hvevitna sialfr. mun hann þess giorst kenna a ser ok er þat at vonum [at] | sa madr gæti eigi allz uel er mikit byʀ j skapi. Þorgeir s (egir) ecki hugda ek at hann mæti [mik] | þessa kunna þvi at eigi drap ek son hans ok ma hann af þvi eigi a mer þessu hefna. eigi villdi hann a [þer] | þessu hefna segir Þorkell en for hann at þer hardara en hann villdi ok gallt hann oskygnleika sins [en] | uænti ser af þer nǫckurs traustz. er þat nu dreingskapr at ueita gǫmlum manni ok þurpt - [ugum]. | er honum þetta navdzsyn en eigi seiling þo at hann mæli eptir son sinn. en nv gang [a al] lir hǫfdingiar undan lidueizslu uid þessa menn ok syna j þvi mikin odreingska [p] | Þorgeirr mælti: "Við hvern eiga þessir menn at kæra?"Þorgeir s (egir) ecki hugda ek at hann mæti [mik] | þessa kunna þvi at eigi drap ek son hans ok ma hann af þvi eigi a mer þessu hefna. eigi villdi hann a [þer] | þessu hefna segir Þorkell en for hann at þer hardara en hann villdi ok gallt hann oskygnleika sins [en] | uænti ser af þer nȯckurs traustz. er þat nu dreingskapr at ueita gȯmlum manni ok þurpt - [ugum]. | er honum þetta navdzsyn en eigi seiling þo at hann mæli eptir son sinn. en nv gang [a al] lir hȯfdingiar undan lidueizslu uid þessa menn ok syna j þvi mikin odreingska [p] | Þorgeirr mælti: "Við hvern eiga þessir menn at kæra?" Þorkell svaraði: "Hrafnkell goði hefir vegit son hans Þorbjarnar saklausan. Vinnr hann hvert óverk at ǫðru, en vill engum manni sóma vinna fyrir." Þorgeirr mælti: "Svá mun mér fara sem ǫðrum, at ek veit eigi mik þessum mǫnnum svá gott eiga upp at inna, at ek vilja ganga i deilur við Hrafnkel. Þykkir mér hann einn veg fara hvert sumar við | þa menn sem malvm eigu at skipta uid hann | at flestir menn fá lítla virðing eða øngva | adr lvki ok se ek þar fara einn veg ǫllum. get ek af þvi flesta menn ofusa til þa | sem eingi na * dzsyn dregr til. Þorkell s (egir) þat ma uera at svo færi mer at ef ek væra hǫfdingi | at mer þætti jllt at deila vid Hrafnkel en eigi synizt mer svo firir þvi at mer þæti vid þann bezst | at eiga er allir hreckiazt firir adr ok þætti mer mikit uaxa min virding eda þess hǫ | fdingia er a Hrafnkel gæti nǫckura vik roid en minkazt ecki þo at mer færi sem ǫdrum | firi þvi at ma mer þat sem yfir margan gengr. hefir sa ok jafnan er hættir. se ek segir Þorgeir hver | su þer er gefit at þu uillt ueita þessvm m (ǫnnu) m. nu mvn ek selia þer j hendr god | ord mitt ok manna forrad ok haf þu þat sem ek hefir haft adr en þadan af hǫfum | vit jǫfnud af badir ok ueittv þa þeim er þu villt. svo synizt mer segir Þorkell sem þa | mune godord uort bezt komit er þv hafir sem leingzt. ann ek ongum svo | uel sem þer at hafa þvi at þu hefir marga hluti til menntar vm fram alla oss | brædr. en ek oradinn huad er ek uil af mer gera at bragdi. en þu ueizst frændi at | ek hefi til fars *) hlutazt sidan ek kom til Jslandzs. ma ek nv sia huad min rad | eru. nu hefi ec flutt sem ek mun at sinne. kann uera at Þorkell leppr komi þar at hans | ord verdi meir metin.Þorkell s (egir) þat ma uera at svo færi mer at ef ek væra hǫfdingi | at mer þætti jllt at deila vid Hrafnkel en eigi synizt mer svo firir þvi at mer þæti vid þann bezst | at eiga er allir hreckiazt firir adr ok þætti mer mikit uaxa min virding eda þess hȯ | fdingia er a Hrafnkel gæti nȯckura vik ʀoid en minkazt ecki þo at mer færi sem ȯdrum | firi þvi at ma mer þat sem yfir margan gengʀ. hefir sa ok jafnan er hættir. se ek segir Þorgeir hver | su þer er gefit at þu uillt ueita þessvm m (ǫnnu) m. nu mvn ek selia þer j hendr god | ord mitt ok manna forʀad ok haf þu þat sem ek hefir haft adr en þadan af hȯfum | vit jȯfnud af badir ok ueittv þa þeim er þu villt. svo synizt mer segir Þorkell sem þa | mune godord uort bezt komit er þv hafir sem leingzt. ann ek ongum svo | uel sem þer at hafa þvi at þu hefir marga hluti til menntar vm fram alla oss | brædr. en ek oʀadinn huad er ek uil af mer gera at bragdi. en þu ueizst frændi at | ek hefi til fars *) hlutazt sidan ek kom til Jslandzs. ma ek nv sia huad min ʀad | eru. nu hefi ec flutt sem ek mun at sinne. kann uera at Þorkell leppr komi þar at hans | ord verdi meir metin. Þorgeir s (egir) se ek nu huersu horfir frændi at þer mislikar en | ek ma þat eigi vita ok munvm uit fylgia þessum m (onnu) m hversu sem fer ef þu villt. Þorkell [mælti] | þessa eins bid ek at mer þikir betr at veitt se. til huers þikiazt þessir menn fæ [rir] | segir Þorgeir svo at framkvæmd uerdi at þeira mali. svo er sem ek sagda j dag at | [s] tyrk þurfum uit af hofdingium en mala fluttning æ ek undir mer. Þorgeir kuad | honum þa gott at duga ok er nv þat til at bua mal til sem rettligazt en mer þikir | sem Þorkell vile at þid vitid hans adr domar fara vt. munu þit þa hafa annat huort | [firir] yckar þra nockura hugan eda læging en meir en adr ok hreliing ok skapra | vn. gangid nv heim ok verit katir af þvi at þess munu þid uid þurfa ef þit skulut deila [vid] Hrafnkel at þit berit yckr vel vp vm hrid en segi þit ongvm manni at vit hǫfum liduei [z] lu heitit yckr. þa geingu þeir heim til budar sinar. uoru þa ǫlteitir. menn undrud [u] zt þetta aller þvi þeir hefdi svo skiot skapskipti tekit þar sem þeir uoru ogladir er | [þeir] foru heiman. nv sitia þeir þar til er domar fara ut. þa kvedr Samr upp menn sina ok | [gen] gr til lǫgbergs. var þar þa domr settr.Þorgeir kuad | honum þa gott at duga ok er nv þat til at bua mal til sem ʀettligazt en mer þikir | sem Þorkell vile at þid vitid hans adr domar fara vt. munu þit þa hafa annat huort | [firir] yckar þra nockura hugan eda læging en meir en adr ok hreliing ok skapra | vn. gangid nv heim ok verit katir af þvi at þess munu þid uid þurfa ef þit skulut deila [vid] Hrafnkel at þit berit yckr vel vp vm hrid en segi þit ongvm manni at vit hȯfum liduei [z] lu heitit yckr. þa geingu þeir heim til budar sinar. uoru þa ȯlteitir. menn undrud [u] zt þetta aller þvi þeir hefdi svo skiot skapskipti tekit þar sem þeir uoru ogladir er | [þeir] foru heiman. nv sitia þeir þar til er domar fara ut. þa kvedr Samr upp menn sina ok | [gen] gʀ til lȯgbergs. var þar þa domr settr. S (amr) geck þa diarfliga at dominum. hann hefr | [þe] gar vp uott nefnv ok sotti mal sitt at rettum landzs lǫgum a hendr Hrafnkeli go | [da] miskunar lavst *) med skǫrvgligum fluttningi. þessu næst koma þeir Þiostarssynir | [med] mykla sueit manna. aller menn vestan af landi veittv þeim lid ok syndizt þat at | [Þio] stars synir uoru menn vinsælir.S (amr) geck þa diarfliga at dominum. hann hefr | [þe] gar vp uott nefnv ok sotti mal sitt at ʀettum landzs lȯgum a hendr Hrafnkeli go | [da] miskunar lavst *) med skȯrvgligum fluttningi. þessu næst koma þeir Þiostarssynir | [med] mykla sueit manna. aller menn vestan af landi veittv þeim lid ok syndizt þat at | [Þio] stars synir uoru menn vinsælir. S (amr) sotti malit j dom þangad til er Hrafnkeli var bodit til uarnar ne | | ma sá maðr væri þar við staddr, er lǫgvǫrn vildi frammi hafa fyrir hann at réttu lǫgmáli. Rómr varð mikill at máli Sáms; kvaz engi vilja lǫgvǫrn fram bera fyrir Hrafnkel. Menn hlupu til búðar Hrafnkels ok sǫgðu honum, hvat um var at vera. Hann veikz við skjótt ok kvaddi upp menn sína ok gekk til dóma, hugði, at þar myndi lítil vǫrn fyrir landi; hafði hann þat í hug sér at leiða smámǫnnum at sækja mál á hendr honum; ætlaði hann at hleypa upp dómum fyrir Sámi ok hrekja hann af málinu. En þess var nú eigi kostr. Þar var fyrir sá mannfjǫldi, at Hrafnkell komz hvergi nær; var honum þrǫngt frá í burtu með miklu ofríki, svá at hann náði eigi at heyra mál þeira, er hann sóttu; var honum því óhægt at færa lǫgvǫrn fram fyrir sik. En Sámr sótti málit til fullra laga, til þess er Hrafnkell var alsekr á þessu þingi. Hrafnkell gengr þegar til búðar ok lætr taka hesta sína ok ríðr á brott af þingi ok undi illa við sínar málalyktir, því at hann átti aldri fyrr slíkar. Ríðr hann þá austr Lyngdalsheiði ok svá austr á Síðu, ok eigi léttir hann fyrr en heima í Hrafnkelsdal ok sez á Aðalból ok lét, sem ekki hefði í orðit. En Sámr var á þingi ok gekk mjǫk uppstertr. Mǫrgum mǫnnum þykkir vel, þó at þann veg hafi at boriz, at Hrafnkell hafi hneykju farit, ok minnaz nú, at hann hefir mǫrgum ójafnað sýnt.
Sámr biðr til þess, at slitit er þinginu. Búaz menn þá heim. Þakkar hann þeim brædrum sína liðveizlu: en Þorgeirr spurði Sám hlæjandi, hversu honum þætti at fara. Hann lét vel yfir því. Þorgeirr mælti: "Þykkiz þú nú nǫkkuru nær en áðr?" Sámr mælti: "Beðit þykkir mér Hrafnkell hafa sneypu, er lengi mun uppi vera, þessi hans sneypa, ok er þetta við mikla fémuni." "Eigi er maðrinn alsekr, meðan eigi er háðr féránsdómr, ok hlýtr þat at hans heimili at gera; þat skal vera fjórtán náttum eptir vápnatak." En þat heitir vápnatak, er alþýða riðr af þingi. "En ek get," segir Þorgeirr, "at Hrafnkell mun heim kominn ok ætli at sitja á Aðalbóli; get ek, at hann mun halda manna forráð fyrir yðr. En þú munt ætla at ríða heim ok setjaz í bú þitt, ef þú náir, at bezta kosti. Get ek, at þú hafir þat svá þinna mála, at þú kallir hann skógarmann; en slíkan ægishjálm get ek at hann beri yfir flestum sem áðr, nema þú hljótir at fara nǫkkuru lægra." "Aldri hirði ek þat," segir Sámr. "Hraustr maðr ertu," segir Þorgeirr, "ok þykkir mér, sem Þorkell frændi vili eigi gera endamjótt við þik. Hann vill nú fylgja þér, þar til er ór slítr með ykkr Hrafnkeli, ok megir þú þá sitja um kyrt. Mun yðr þykkja nú vit skyldastir at fylgja þér, er vér hǫfum áðr mest í fengiz; skulum vit nú fylgja þér um sinnsakir í Austfjǫrðu; en kantu nǫkkura þá leið til Austfjarða, at eigi sé almannavegr?" Sámr kvez fara mundu hina sǫmu leið, sem hann fór austan. Sámr varð þessu feginn.
Þorgeirr valdi lið sitt ok lét sér fylgja fjóra tigu manna. Sámr hafði ok fjóra tigu manna. Var þat lið vel búit at vápnum ok hestum. Eptir þat ríða þeir alla hina sǫmu leið, þar til er þeir koma í nætrelding í Jǫkulsdal; fara yfir brú á ánni; ok var þetta þann morgun, er féránsdóm átti at heyja. Þá spyrr Þorgeirr, hversu þeir mætti helzt á óvart koma. Sámr kvaz mundu kunna ráð til þess. Hann snýr þegar af leiðinni ok upp á múlann ok svá eptir hálsinum milli Hrafnkelsdals ok Jǫkulsdals, þar til er þeir koma utan undir fjallit, er bærinn stendr undir niðri á Aðalbóli. Þar gengu grasgeilar í heiðina upp, en þar var brekka brǫtt ofan í dalinn, ok stóð þar bærinn undir niðri. Þar stígr Sámr af baki ok mælti: "Látum lausa hesta vára, ok geymi tuttugu menn; en vér sex tigir saman hlaupum at bænum, ok get ek, at fátt muni manna á fótum." Þeir gerðu nú svá, ok heita þar síðan hrossageilar. Þá bar skjótt at bænum. Váru þá liðin rismál. Eigi var fólk upp staðit. Þeir skutu stokki á hurð ok hlupu inn. Hrafnkell hvíldi í rekkju sinni; taka þeir hann þaðan ok alla hans heimamenn, þá er vápnfærir váru; konur ok bǫrn var rekit í eitt hús. Í túninu stóð útibúr; af því ok heim á skálavegginn var skotit váðási einum. Þeir leiða Hrafnkel þar til ok hans menn. Hann bauð mǫrg boð fyrir sik ok sína menn; en er þat tjáði eigi, þá bað hann mǫnnum sínum lífs: "því at þeir hafa ekki til saka gert við yðr; en þat er mér engi ósæmd, þótt þér drepið mik; mun ek ekki undan því mælaz; undan hrakningum mælumz ek; er yðr engi sæmd í því." Þorkell mælti: "Þat hǫfum vér heyrt, at þú hafir lítt verit leiðitamr þínum óvinum, ok er vel nú, at þú kennir þess í dag á þér." Þá taka þeir Hrafnkel ok hans menn ok bundu hendr þeira á bak aptr. Eptir þat brutu þeir upp útibúrit ok tóku reip ofan ór krókum; taka síðan knífa sína ok stinga raufar á hásinum þeira ok draga þar í reipin ok kasta þeim svá upp yfir ásinn ok binda þá svá átta saman. Þá mælti Þorgeirr: "Svá er komit nú kosti yðrum, Hrafnkell, sem makligt er, ok mundi þér þykkja þetta ólíkligt, at þú myndir slíka skǫmm fá af nǫkkurum manni, sem nú er orðit. Eða hvárt viltu, Þorkell, nú gera: at sitja hér hjá Hrafnkeli ok gæta þeira, eða viltu fara með Sámi ór garði á brott í orskotshelgi við bæinn ok heyja féránsdóm á grjóthól nǫkkurum, þar sem hvárki er akr né eng?" Þetta skyldi í þann tíma gera, er sól væri í fullu suðri. Þorkell sagði: "Ek vil hér sitja hjá Hrafnkeli; sýniz mér þetta starfaminna." Þeir Þorgeirr ok Sámr fóru þá ok háðu féránsdóm; ganga heim eptir þat ok tóku Hrafnkel ofan ok hans menn ok settu þá niðr í túninu, ok var þá sigit blóð fyrir augu þeim. Þá mælti Þorgeirr til Sáms, at hann skyldi gera við Hrafnkel slíkt, sem hann vildi: "því at mér sýniz nú óvandleikit við hann." Sámr svarar þá: "Tvá kosti geri ek þér, Hrafnkell; sá annarr, at þik skal leiða ór garði brott ok þá menn, sem mér líkar, ok vera drepinn; en með því at þú átt ómegð mikla fyrir at sjá, þá vil ek þess unna þér, at þú sjáir þar fyrir; ok ef þú vilt líf þiggja, þá far þú af Aðalbóli með alt lið þitt ok haf þá eina fémuni, er ek skep þér, ok mun þat harðla lítit, ef ek skal taka staðfestu þína ok mannaforráð alt; skaltu aldri tilkall veita né þínir erfingjar; hvergi skaltu nær vera en fyrir austan Fljótsdalsheraði, ok máttu nú eiga handsǫl við mik, ef þú vilt þenna upp taka." Hrafnkell mælti: "Mǫrgum mundi betr þykkja skjótr dauði en slíkar hrakningar; en mér mun fara sem mǫrgum ǫðrum, at lífit mun ek kjósa, ef kostr er; geri ek þat mest sǫkum sona minna, því at lítil mun vera uppreist þeira, ef ek dey frá." Þá er Hrafnkell leystr, ok seldi hann Sámi sjálfdæmi. Sámr skipti Hrafnkeli af fé slíkt, er hann vildi, ok var þat raunar lítit. Spjót sitt hafði Hrafnkell með sér, en ekki fleira vápna. Þenna dag færði Hrafnkell sik burt af Aðalbóli ok alt sitt fólk. Þorkell mælti þá við Sám: "Eigi veit ek, hví þú gerir þetta; muntu þessa mest iðraz sjálfr, er þú gefr honum líf." Sámr kvað þá svá vera verða. Hrafnkell færði nú bú sitt vestr yfir Fljótsdalsheraði ok um þveran Fljótsdal fyrir austan Lagarfljót. Við vatnsbotninn stóð einn lítill bær, sem hét at Lokhillu. Þetta land keypti Hrafnkell í skuld, því at eigi var kostrinn meiri en þurfti til búshluta hafa. Á þetta lǫgðu menn mikla umræðu, hversu hans ofsi hafði niðr fallit, ok minniz nú margr á fornan orðskvið, at skǫmm er óhófs æfi '. Þetta var skógland mikit ok mikit merkjum, vánt at húsum, ok fyrir þat efni keypti hann landit lítlu verði. En Hrafnkell sá ekki mjǫk í kostnað ok feldi mǫrkina, því at hon var stór, ok reisti þar reisiligan bæ, þann er síðan hét á Hrafnkelsstǫðum. Hefir þat siðan verit kallaðr jafnan góðr bær. Bjó Hrafnkell þar við mikil óhægindi hin fyrstu misseri. Hann hafði mikinn atdrátt af fiskinum. Hrafnkell gekk mjǫk at verkum, meðan bær var í smiði. Hrafnkell dró á vetr kálf ok kið hin fyrstu misseri, ok hann helt vel, svá at nær lifði hvatvetna þat, er til ábyrgðar var. Mátti svá at kveða, at náliga væri tvau hǫfuð á hverju kvikindi. Á því sama sumri lagðiz veiðr mikil í Lagarfljót. Af slíku gerðiz mǫnnum búshægindi í heraðinu, ok þat helz vel hvert sumar.