Bókastaðir

Síðan er Erlingr varð þess víss, hver ráðagørð þeira Hákonar var, þá sendi hann boð ǫllum hǫfðingjum, þeim er hann vissi, at trúnaðarvinir hǫfðu verit Inga konungs, ok svá hirðsveitinni ok handgengnum mǫnnum konungs, þeim er undan hǫfðu komizk, ok húskǫrlum Grégóríí, ok gerði þeim stefnulag. En er þeir funnusk ok áttu tal sitt, þá rézk þat þegar, at þeir skyldu halda saman flokkinum, ok bundu þeir þat fastmælum milli sín. Síðan tǫluðu þeir, hvern þeir skyldu til konungs taka. Þá talaði Erlingr skakki, leitaði, ef þat væri ráð hǫfðingja eða annarra lendra manna, at tekinn væri til konungs sonr Símunar skálps, dótturson Haraldz gilla, en Jón Hallkelsson byndisk fyrir flokkinn. Jón mæltisk undan. Var þá leitat við Níkolás Skjaldvararson, systurson Magnús konungs berfœts, ef hann vildi gerask hǫfðingi fyrir flokkinum. Hann svaraði á þá lund, at þat væri hans ráð, at taka þann til konungs, er af konungaætt væri kominn, en þann til ráða fyrir flokkinn, er vænn væri til vits; lét mundu betra verða til liðs; var leitat við Árna konungsmág, ef hann vildi láta taka til konungs nǫkkurn sona sinna, brœðra Inga konungs. Hann svaraði því, at sonr Kristínar, dótturson Sigurðar konungs, væri bezt ættborinn til konungdóms í Nóregi — "er þar, segir hann, sá maðr til forráða með honum, er skylda berr til at vera forsjámaðr fyrir honum ok ríkinu, er Erlingr er, faðir hans, maðr vitr, harðráðr ok reyndr mjǫk í orrostum ok landráðamaðr góðr; mun hann eigi skorta til þessa ráðs framkvæmð, ef hǫfðingjar fylgja". Tóku margir vel undir þetta ráð. Erlingr svarar: "svá heyrisk mér til, sem þeir sé flestir, er þessa máls er leitat við, er heldr fœrisk undan at taka upp vandann. Nú sýnisk mér jafnvíst, þótt vér hefim þetta mál, hvárt heldr er, at tígnin fæsk þeim, er fyrir beitisk flokkinum, eða verðr hinn veg, sem áðr hefir nú mjǫk mǫrgum farit, þeim er slík stórræði hafa upp tekit, at fyrir þat hafa týnt allri eigunni ok þar með lífinu; en ef framgangrinn verðr at þessu máli, þá má vera, at þeir sé nǫkkurir, er vildi þenna kost hafa tekit; mun sá þess þurfa, er gengr í þenna vanda, at setja ramligar skorður við, at eigi sæti hann þá mótgangi eða fjandskap af þeim, er nú eru í þessu ráði". Allir játtu því, at gera þetta samband með fullum trúnaði. Erlingr mælti: "Þat er frá mér at segja, at næst þykki mér þat bana mínum at þjóna Hákoni, ok þótt mér þykki þetta it háskasamligsta, þá vil ek heldr til þess hætta, at láta yðr fyrir sjá, ok mun ek taka við forráðum floksins, ef þat er allra yðarra ráð ok fýsi ok vilið ér allir binda þetta með svardǫgum". Allir játtu því, ok var á þeiri stefnu þat ráðit, at þeir skyldu Magnús Erlingsson til konungs taka. Síðan áttu þeir þing í býnum ok á því þingi var Magnús til konungs tekinn yfir land alt; þá var hann v. vetra gamall. Síðan gengu til handa honum allir menn, er þar váru, er hǫfðingjar hǫfðu verit Inga konungs, ok hafði hverr þeira slíkar nafnbœtr, sem áðr hafði haft með Inga konungi.

Erlingr skakki byrjaði ferð sína ok réð sér til skipa ok hafði með sér Magnús konung ok alla handgengna menn, þá er þar váru; þar var í fǫr Árni konungsmágr ok Ingiríðr, móðir Inga konungs, ok synir hennar ii. ok Jón kutiza, sonr Sigurðar storks, ok húskarlar Erlings ok svá þeir, er verit hǫfðu húskarlar Grégóríí, ok hǫfðu allz x. skip. Þeir fóru suðr til Danmerkr á fund Valdamars konungs ok þeira Búriz Heinrekssonar, bróður Inga konungs. Valdamarr konungr var frændi skyldr Magnús konungs; þær váru systr, dœtr Haraldz konungs ór Gǫrðum austan, — hann var sonr Valdamars Jarizleifssonar —, Ingilborg, móðir Valdamars konungs, ok Málmfríðr, móðir Kristínar, móður Magnús konungs. Valdamarr konungr tók vel við þeim, ok váru þeir Erlingr lǫngum á stefnum ok ráðagørðum, ok kom þat upp af tali þeira, at Valdamarr konungr skyldi veita styrk Magnúsi konungi allan af sínu ríki, þann er hann þyrpti til þess at eignask Nóreg ok halda síðan, en Valdamarr skyldi hafa þat ríki í Nóregi, sem haft hǫfðu inir fyrri frændr hans, Haraldr Gormsson ok Sveinn tjúguskegg, Víkina alla norðr til Rygjarbits.

Var þessi ráðagørð bundin eiðum ok einkamálum. Síðan búa þeir Erlingr ferð sína af Danmǫrk ok sigldu út af Vendilskaga.

Hákon konungr fór þegar um várit eptir páskir norðr til Þrándheims; hann hafði þá skip ǫll, þau er átt hafði Ingi konungr. Hákon átti þing í býnum í kaupangi ok var hann þar til konungs tekinn um alt land; þá gaf hann Sigurði af Reyri jarldóm ok var hann þar til jarls tekinn. Síðan fóru þeir Hákon aptr suðr ok alt í Vík austr; fór konungr til Túnsbergs, en sendi Sigurð jarl austr í Konungahellu at verja land með sumu liðinu, ef Erlingr kœmi sunnan. Þeir Erlingr kómu at Ǫgðum ok heldu þegar norðr til Bjǫrgynjar. Þeir drápu þar Árna brigðarskalla, sýslumann Hákonar konungs, ok fóru aptr austr þaðan til móts við Hákon konung; en Sigurðr jarl hafði ekki orðit varr við sunnanferðina Erlings ok var hann þá enn austr við Elfi, en Hákon konungr var í Túnsbergi. Erlingr lagði við Hrossanes ok lá þar nǫkkurar nætr. Hákon konungr bjósk við í býnum. Erlingr lagði at býnum; þeir tóku byrðing einn ok hlóðu með viði ok hálmi ok lǫgðu í eld, en veðrit stóð upp í býinn, ok rak byrðinginn at býnum. Hann lét bera kaðla ii. á byrðinginn ok tengja við skútur ii., lét róa svá eptir, sem byrðinginn rak fyrir; en er eldrinn var mjǫk kominn inn at býnum, þá heldu þeir kǫðlum, er á skútunum váru, svá at eigi mátti býrinn brenna; reyk lagði svá þykt í býinn, at ekki sá af bryggjunum, þar sem fylking konungs stóð. Síðan lagði Erlingr ǫllu liðinu útan eptir á veðrit eldinum, ok skutu upp á þá. En er býjarmenn sá, at eldrinn nálgaðisk hús þeira, ok margir urðu sárir af skotum, þá gerðu þeir ráð sitt ok sendu Hróald prest langtǫlu út á fund Erlings, at taka sér grið ok býnum af Erlingi, ok rufu fylking konungs, þá er Hróaldr sagði þeim, at griðin váru tekin. En er býjarmannalið var brott farit, þá þyntisk lið á bryggjunum, eggjuðu þá sumir Hákonar menn, at við skyldi taka, en Ǫnundr Símunarson segir svá, er þá hafði mest ráð fyrir liðinu: "eigi mun ek berjask til ríkis Sigurði jarli, en hann sé hvergi nær". Síðan flýði Ǫnundr ok þá alt lið með konungi ok fóru upp á land, ok fell þar mjǫk mart manna af Hákonar liði; svá var þá kveðit:

Þorbjǫrn skakkaskáld segir svá:

Hákon konungr fór it øfra norðr í Þrándheim; en er Sigurðr jarl spurði þetta, þá fór hann með skipum ǫllum, þeim er hann fekk, it ýtra norðr til móts við Hákon konung.

Erlingr skakki tók skip þau ǫll í Túnsbergi, er Hákon konungr átti; þar fekk hann Bœkisúðina, er Ingi konungr hafði átt. Erlingr fór síðan ok lagði undir Magnús alla Víkina ok svá norðr, alt sem hann fór, ok sat um vetrinn í Bjǫrgyn. Þá lét Erlingr drepa Ingibjǫrn sipil, lendan mann Hákonar konungs, norðr í Fjǫrðum. Hákon konungr sat í Þrándheimi um vetrinn, en eptir um várit bauð hann út leiðangri ok bjósk at fara suðr til móts við Erling. Þar váru þá með honum Sigurðr jarl, Jón Sveinsson, Eindriði ungi ok Ǫnundr Símunarson, Philippús Pétrsson, Philippús Gyrðarson, Rǫgnvaldr kunta, Sigurðr kápa, Sigurðr hjúpa, Frírekr kœna, Áskell á Forlandi, Þorbjǫrn, sonr Gunnars gjaldkera, Strað-Bjarni.

Erlingr var í Bjǫrgyn ok hafði lið mikit ok tók þat til ráðs, at hann lagði farbann fyrir kaupskip ǫll, er fara vildu norðr til kaupangs, fyrir því at hann hugði, at ofskjótt myndi koma Hákoni njósn, er skipin fœri í milli, ok fann þó þat til, at Bjǫrgynjar-menn væri makligri at hafa gœzku þá, er á skipunum var, þótt ódýrra væri keypt at byrðingsmǫnnum, en þeim þœtti fallit, heldr en flutt væri — "í hendr fjandmǫnnum várum ok óvinum, þeim til styrks". Nú sǫmnuðusk skip til býjarins, þvíat mǫrg kómu hvern dag, en engi fóru í brot. Þá lét Erlingr setja upp skip sín, þau er léttust váru, ok lét þann kvítt fara, at hann myndi þar bíða ok veita viðrtǫku við vina sinna fulting ok frænda. En einn hvern dag lét Erlingr blása til stýrimanna stefnu ok gaf þá lof ǫllum kaupskipa stýrimǫnnum at fara, hvert er þeir vildu; en er menn hǫfðu fengit leyfi af Erlingi skakka, þeir er fyrir byrðingum réðu ok áðr lágu albúnir at fara með varnaði sínum, sumir með kaupum, en sumir áttu ǫnnur ørendi, var þat þá ok veðr, er vel var segltœkt norðr með landi, ok fyrr en nón kvæmi þess dags, hǫfðu allir siglt, þeir er búnir váru; sótti sá sína ferð ákafligast, er skip hafði skjótast; kepðisk hverr við annan. En er þetta samflot kom norðr á Mœri, þar var þá fyrir lið Hákonar konungs, ok sjálfr hann var þar í liðsamnaði ok búnaði ok stefndi til sín lendum mǫnnum ok leiðangrsmǫnnum ok hafði þá áðr langa hríð ekki til tíðenda spurt af Bjǫrgyn, en nú fengu þeir eina njósn af ǫllum skipum, er sunnan fóru, at Erlingr skakki hafði upp sett skip sín í Bjǫrgyn, ok mundu þeir hans eiga þangat at vitja, ok segja, at hann hefði mikit lið. Þaðan siglði Hákon til Véeyjar, en gerði frá sér inn í Raumsdal Sigurð jarl ok Ǫnund Símunarson, at fá sér lið ok skip, en hann sendi frá sér menn á Mœri hváratveggju. En er Hákon konungr hafði dvalzk fár nætr í kaupbœnum, þá lagði hann brot ok suðr nǫkkuru lengra, ok þótti sem þá myndi fljótara byrjuð þeira ferð ok lið myndi skjótara til hans koma. Erlingr skakki hafði leyft brotferð byrðingum ór Bjǫrgyn sunudag, en týsdag, er lokit var formessum, var blásit konungs lúðri ok stefnt til sín liðsmǫnnum ok býjarmǫnnum, ok setja fram skip þau, er áðr váru upp sett. Erlingr átti húsþing við lið sitt ok leiðangrsmenn, segir þá ætlan sína, nefndi menn til skipstjórnar, lét lesa upp, hverir skráðir váru á konungsskipinu. Lauk svá þessu þingi, at Erlingr bað hvern búask um í sínu rúmi, hvar sem skipat var, lét þann missa skyldu lífs eða lima, er þá dvelðisk eptir í bœnum, er hann lagði braut Bœkisúðinni. Ormr konungsbróðir lagði þegar brot sínu skipi um kveldit, ok flest skip hǫfðu áðr verit á floti.