Bókastaðir

Þar er nú til at taka, at Þorgrímr vaknar; var honum orðit heitt.

Hann mælti þá: "Heima hefi ek verit um hríð á bænum, ok er svá vilt fyrir mér, at ek veit ekki frá mér, enn þó munum vér heim ganga at bænum. Ætla ek, at vér skulum brenna þá inni; þykkir mér þat skjótast mega yfir taka".

Taka þeir nú vápn sín ok ganga heim á völlinn.

Ok er þeir Atli sjá mennina, mælti Atli: "Þat er ætlan mín, at þeir sé hér komnir Dýrfirðingarnir, ok sé fyrir þeim Þorgrímr Dýrason, er verstr maðr er í öllum Dýrafirði ok fjölkunnugastr. Eru þeir hinir mestu vinir Þórarinn, er eftirmál á um bræðr sína. Ætla ek mér, þó at ólíklegt sé, at ganga á móti Þorgrími, enn þér, Hávarðr, ætla ek at ganga í móti tveimr, ertu reyndr ok kappi mikill; Hallgrími frænda þínum ætla ek tvá þá sem gildastir eru, Valbrandssonum, Torfa ok Eyjólfi ætla ek fjóra, ok þeim Þorbrandssonum, Oddi ok Þóri ætla ek ok fjóra, Þorbjarnarsonum, Grími ok Þorsteini, ætla ek þrjá, enn þá ætla ek sinn mann hverjum þeira Þórhalli ok hússkarli mínum".

Ok er Atli hafði til skipat sem hann vildi, þá ganga þeir Þorgrímr sunnan at húsum. Sjá nú at þar er öðruvíss fyrir búit, enn þeir ætluðu; standa þar menn með vápnum ok búnir til viðtöku.

Þá mælti Þorgrímr. "Hverr veit, nema Atli enn ragi sé brögðóttari, enn vér ætlum, enn þó skulum vér á móti þeim alt at einu".

Hlaupast menn nú at svá sem ætlat var. Þat var hit fyrsta athlaup, at Atli hinn litli hljóp at Þorgrími ok hjó til hans tveim höndum með sverðinu, ok beit eigi á. Þeir hjuggust á nökkura stund, ok beit eigi á Þorgrím.

Þá mælti Atli: "Trölli líkr ertu, Þorgrímr, enn eigi manni, er þik bíta engi járn".

Þorgrímr svaraði: "Hví dirfist þú at tala um slíkt, því at ek hjó til þín áðan svá sem mér var hægast, ok beit eigi á þinn vánda skalla".

Atli sér at eigi muni svá búit hlýða; kastar síðan sverðinu, ok hleypr undir Þorgrím ok rekr hann niðr við völlinn. Nú er eigi vápnit hjá honum, enn hann veit at liðsmunr er mikill; verðr honum þat fyrir, at hann greyfist niðr at honum ok bítr sundr í honum barkann, dregr hann síðan þangat til er sverð hans var ok sníðr af honum höfuðit. Eftir þat rekr hann upp skygnurnar ok sér, at Hávarðr hefir felt annan þeira, er hann átti við. Hleypr Atli þar fyrst at, ok skifta þeir eigi lengi höggum við hann áðr hann fellr. Hallgrímr hafði drepit báða þá, er hann átti við, ok svá Torfi, Eyjólfr hafði drepit annan þann er hann átti við, Þórir ok Oddr höfðu drepit þrjá, enn eftir var einn; Þorsteinn ok Grímr höfðu felda tvá, enn einn var eftir; Þórhallr hafði drepit þann er hann átti við; húskarl hafði eigi drepit þann er hann átti við. Hávarðr bað at hætta skyldi.

Þá mælti Þorsteinn Þorbjarnarson: "Eigi skal faðir minn þat spyrja vestr á Rauðasand, at vit bræðr vinnim eigi hlutverkum okkrum sem aðrir menn".

Hann hleypr at einum þeira með reidda öxi ok rekr í höfuð honum, svá at þegar fekk hann bana.

Atli spurði, hví hann skyldi eigi alla drepa. Hávarðr kvað þat til einkis vera. Atli settist niðr ok bað þá leiða fyrir sik. Hann rakar af þeim hárit ok gerði þeim koll ok bar í tjöru eftir; síðan tók hann kníf sinn ór skeiðum ok rak af þeim öllum eyrun ok bað þá svá markaða fara á fund Dýra ok Þórarins; kvað þá heldr muna mega, at þeir hefði fundit Atla hinn litla. Eftir þat fara þeir þaðan þrír, enn kómu átján saman allir frækilegir ok vel búnir.

Hávarðr kvað þá vísu:

Eftir þat snúa þeir áleiðis ok jarða þá er drepnir váru, taka síðan á sik náðir ok frelsi slíkt er þurfti.

Nú er þar til at taka, er menn kómu til þings; var þar fjölmenni mikit. Váru þar höfðingjar margir ok mikils virðir; þar var Gestr Oddleifsson, Steinþórr af Eyri ok þeir Dýri ok Þórarinn. Var þá talat um mál þeira öll saman; var Steinþórr fyrir hönd Hávarðs. Bauð hann sættir fyrir þá ok gerð Gests Oddleifssonar; kvað honum kunnugast um málit. Ok með því at þeir vissu áðr, hversu þeir höfðu undir búit, þá gengu þeir at þessu allglaðlega.

Þá mælti Gestr: "Með því at þat er vili hvárratveggja, at ek geri hér nökkut at, þá skal eigi seint til láta; mun ek þar fyrst til taka, er hit fyrra sumar var talat um víg Óláfs Hávarðssonar, at ek geri þat þrjú manngjöld; skulu þar niðr falla víg Sturlu ok Þjóðreks ok Ljóts, er mjök váru saklausir drepnir, enn Þorbjörn Þjóðreksson skal hafa fallit ógildr fyrir ójafnað sinn ok fyrir marga óheyrilega tiltekt, þá er hann hefir haft við Hávarð ok marga aðra, svá þeir Vakr ok Skarfr bræðrungar skulu hafa fallit óhelgir, enn víg þeira skulu jöfn vera Brands hins sterka ok Áns fóstra Hallgríms, gjalda ein manngjöld fyrir fylgdarmann Ljóts at Mánabergi, er þeir Hávarðr höfðu drepit. Svá er um víg Ljóts; kann ek eigi fé at gera; er þat öllum auðsætt, ójafnaðr sá, er Ljótr hefir haft við Þorbjörn ok alla aðra þá er hann hefir mátt; gekk þar eftir málefnum, at tvau börn skyldu drepa þvílíkan kappa sem Ljótr var; skal ok Þorbjörn hafa engi þat alt frjálslega, er þeir áttu báðir saman áðr; enn til huggunar við Þórarin, þá skulu þessir menn fara utan: Hallgrímr Ásbrandsson, Torfi ok Eyjólfr Valbrandssynir, Þórir ok Oddr Þorbrandssynir, Þorsteinn ok Grímr Þorbjarnarsynir; með því at þú er gamlaðr mjök, þá skulu þeir eigi koma út fyrr enn þeir spyrja at þú ert allr; enn Hávarðr skal færa bústað sinn, ok vera eigi í þessum landsfjórðungi, ok svá Þórhallr frændi hans. Vil ek, at þér sættist heilum sáttum, ok sé þetta prettalaust af hvárumtveggjum".

Eftir þat gengr Steinþórr at, ok tekr sætt fyrir Hávarð ok alla félaga, með því skilorði, sem Gestr hafði fyrir sagt. Steinþórr geldr ok hundrað silfrs þat er gjalda átti. Gengu þeir Þórarinn ok Dýri at öllu drengilega ok létu sér vel líka þat er gert var.

Ok er þessum málum var lokit, þá kómu þar þeir afeyringar á þingit ok segja þessi tíðendi at öllum áheyröndum, sem gerzt höfðu í ferð þeira. Þótti öllum þetta mikil tíðendi, ok þó farit maklega. Þótti mönnum Þorgrímr hafa dregizt til fjandskapar við þá, enn vorðin umskifti jafnleg.

Þá mælti Gestr: "Þat er þó sannast at segja, at þér frændr eruð ólíkir öðrum mönnum at ilsku ok ódrengskap; eða hví varð þér þetta fyrir, Þórarinn, at láta sem þú skyldir sættast, enn fara með slíka prettvísi? Nú með því at ek hefi hér nökkut um talat áðr, þat er til vægðar mætti komast þitt mál, þá læt ek nú þó standa svá, eftir því sem áðr var gert ok talat, enn hins væri þit verðir, Þórarinn ok Dýri, at ykkur mál væri mjök spjölluð fyrir ykkra undirhyggju, enn þat skal þar fyrir koma, at ek skal aldri at ykkar málum veita. Enn þú, Steinþórr, lát þér þetta vel líka, fyrir því, at heðan af skal ek veita þér at málum þínum við hvern sem þú átt um; hefir þér þetta vel farit ok drengilega".

Steinþórr sagði, at Gestr skyldi þá mestu um ráða, — "þykkir mér þeir nú hafa af hinn versta; látit menn sína marga ok þar með drengskap sinn".

Eftir þetta slíta þeir þingit. Skilja þeir Gestr ok Steinþórr með mikilli vinátta, enn þeir Þórarinn ok Dýri undu við stórilla.

Ok er Steinþórr kom heim á Eyri, sendir hann eftir þeim í Otradal. Ok er þeir finnast, segja hvárir öðrum sem farit hafði. Þótti þeim allvel farit hafa ór því sem ráða var. Þökkuðu þeir Steinþóri fyrir forganginn, sögðu ok at Atli mágr hans hefði vel við þá gert, enda hversu hraustlega hann hefði fram gengit, ok sögðu hann hinn hraustlegasta dreng. Gerðist þá hin bezta vinátta með þeim mágum; var Atli þaðan af haldinn hinn bezti drengr, hvar sem hann kom.

Eftir þat ferr Hávarðr ok þeir allir saman heim til Ísafjarðar; verðr Bjargey honum stórlega fegin, ok svá feðr þeira bræðra, ok þykkjast nú ungir orðnir í annan tíma.

Nú tekr Hávarðr þat til ráðs, at hann býr til veizlu mikillar; var þar bær mikill ok stórmannlegr; skorti þar engan hlut. Býðr hann Steinþóri af Eyri ok Atla mági hans, Gesti Oddleifssyni ok öllum mágum sínum ok frændum. Verðr þar fjölmenni mikit, ok hin vænsta veizla. Sitja þar viku allir saman glaðir ok kátir.

Hávarðr var stórauðigr maðr at alls konar fé, ok at lyktum veizlunnar gefr Hávarðr Steinþóri þrjá tigi geldinga ok fimm yxn, skjöld ok sverð ok gullhring, hina beztu gersemi. Gesti Oddleifssyni gaf hann tvá gullhringa ok níu yxn. Atla bónda gaf hann ok góðar gjafir, Valbrandssonum ok Þorbrandssonum ok Þorbjarnarsonum gaf hann ok öllum hinar beztu gjafir, sumum vápn góð ok aðra hluti. Hallgrími frænda sínum gaf hann sverðit Gunnloga ok þar með öll hervápn harðla góð. Þakkaði þeim öllum góða fylgd ok drengilega framgöngu. Öllum gaf hann góðar gjafir, þeim sem hann hafði þangat boðit, því at hvárki skorti til gull né silfr.

Ok eftir þessa veizlu ríðr Steinþórr heim á Eyri, enn Gestr á Barðaströnd, Atli í Otradal. Skilja nú allir með hinum mestu kærleikum.

Enn þeir er utan skyldu, fara vestr í Vaðil, ok þar utan um sumarit; gefr þeim vel, koma við Noreg. Réð þá Hákon jarl fyrir Noregi. Váru þeir þar um vetrinn, enn um várit fá þeir sér skip, ok leggja í hernað ok verða hinir frægustu menn. Hafa þeir þá iðju nökkur misseri. Fara þeir nú út hingat, ok var Þórarinn þá dauðr. Urðu þeir ágætir menn; eru af þeim miklar sögur hér á landi ok víðar annarsstaðar. Lýkr hér nú frá þeim at segja.

Svá er sagt frá Hávarði, at hann seldi eignir sínar, enn þau ráðast norðr til Svarfaðardals, ok upp í dal þann, er Oxadalr heitir, ok reisir þar bústað sinn, ok bjuggu þar nökkura vetr, ok kallaði Hávarðr þenna bæ á Hávarðsstöðum.

Ok nökkurum vetrum síðar spurði Hávarðr þau tíðendi, at Hákon jarl var dauðr, enn kominn í land Óláfr konungr Tryggvason, ok væri hann orðinn einvaldskonungr yfir Noregi, ok boðaði aðra trú sanna. Ok er þetta spyrr Hávarðr, bregðr hann búinu ok ferr utan ok Bjargey með honum ok Þórhallr frændi hans. Koma þau á fund Óláfs konungs ok tók hann vel við þeim. Var Hávarðr þá skírðr ok öll þau, ok váru þau þar um vetrinn í góðu yfirlæti með Óláfi konungi. Þann sama vetr andaðist Bjargey; enn Hávarðr ok frændi hans Þórhallr fóru út til Íslands um sumarit.

Hávarðr hafði út með sér kirkjuvið harðla mikinn. Hann setti bústað sinn í neðanverðum Þórhallsdal, ok býr þar eigi lengi áðr hann tekr sótt. Kallar þá á Þórhall frænda sinn ok mælti: "Svá er mál með vexti, at ek hefi sótt fengit, þá er mik mun til bana leiða; vil ek at þú takir fé eftir mik; ann ek þér vel at njóta; hefir þú mér vel þjónat ok veitt mér góða fylgd. Skaltu færa bústað þinn í ofanverðum Þórhallsdal, skaltu láta þar kirkju gera, ok vil ek at þeiri mik grafa láta".

Ok er hann hefir fyrir sagt slíkt er hann vildi, þá deyr hann litlu síðar. Þórhallr bregðr við skjótt ok færir bústað sinn upp í dalinn ok gerir þar reisulegan bæ, ok kallar á Þórhallsstöðum. Fær hann kvánfang gott, ok hefir mart manna frá honum komit, ok býr þar til elli. Er ok svá sagt, at þá er kristni kom til Íslands, at Þórhallr lét kirkju gera á bæ sínum af þeim við, er Hávarðr flutti út hingat. Varð þat hit skrautlegsta hús, ok var Hávarðr at þeiri kirkju grafinn, ok þótti verit hafa hit mesta mikilmenni.

Ok lúkum vér nú þar þessarri sögu at sinni með þessu efni.