Bókastaðir

Þat er upphaf þessarrar sǫgu, at Þorbjǫrn hét maðr; hann var Þjóðreksson. Hann bjó í Ísafirði á þeim bœ, er heitir at Laugabóli; hann hafði goðorð um Ísafjǫrð. Hann var stórættaðr maðr ok hǫfðingi mikill ok hinn mesti ójafnaðarmaðr, svá at engir menn þar um Ísafjǫrð báru styrk til neitt í móti honum at mæla. Hann tók dœtr manna eða frændkonur ok hafði við hǫnd sér nǫkkura stund, ok sendi síðan heim; fyrir sumum tók hann bú upp eða rak brott af eignum sínum.

Þorbjǫrn hafði tekit þá konu fyrir bú sitt, er Sigríðr hét; hon var ung kona ok stórrar ættar. Hon átti fé mikit, ok skyldi þat standa fyrir henni, ok eigi fram ganga meðan hon væri með Þorbirni.

Hávarðr var maðr nefndr; hann bjó þar sem heitir á Blámýri. Hann var ættstórr maðr, ok var þá hniginn á hinn efra aldr. Hann hafði verit víkingr mikill hinn fyrra hlut æfi sinnar ok hinn mesti kappi, ok í einhverjum bardaga hafði hann orðit sárr mjǫk, ok fengit eitt sár undir knéskelina, ok þaðan af gekk hann jafnan haltr síðan. Hávarðr var kvángaðr, ok hét Bjargey kona hans; hon var af góðum ættum ok hinn mesti skǫrungr. Þau áttu son einn, er Óláfr hét; hann var á ungum aldri, manna gervilegastr; hann var mikill vexti, fríðr sýnum. Þau Hávarðr ok Bjargey unnu Óláfi mikit; hann var þeim ok hlýðinn ok auðráðr.

Þormóðr hét maðr; hann bjó á þeim bœ, er heitir á Bakka; Þorgerðr hét kona hans. Þormóðr var lítt við alþýðu skap manna; hann var þá hniginn nǫkkut á hinn efra aldr. Var þat kallat, at hann væri eigi einhamr; þótti hverjum þeira ok verst við hann at eiga.

Ljótr hét maðr, er bjó á Mánabergi í Ísafirði. Ljótr var mikill maðr ok sterkr; hann var bróðir Þorbjarnar, ok honum líkastr um alla hluti.

Þorkell hét maðr, er bjó í ey þeiri, er Æðey heitir; hann var vitr maðr, ok þó lítilmenni, enn þó af góðum ættum ok manna óeinarðastr. Þorkell var lǫgmaðr þeira Ísfirðinganna.

Tveir menn eru nefndir til sǫgunnar: annarr hét Brandr, enn annarr Vakr; þeir váru heimamenn Þorbjarnar á Laugabóli. Brandr var mikill vexti ok rammr at afli. Þat var iðja Brands, at hann hafði ferðir á sumrum ok flutti at búi þat er þurfti; enn á vetrum gætti hann gamals fjár; var hann vinsæll ok óáleitinn. Vakr var systursonr Þorbjarnar; var hann maðr lítill ok smáskytligr, vígmáligr ok illmáligr; fýsti Þorbjǫrn frænda sinn jafnan þess, er þá var verr enn áðr; varð hann af því óvinsæll, ok unnu menn honum sannmælis. Hann vann ekki annat enn gekk með Þorbirni út ok inn, eða fór sendiferðir hans, ok þá hann vildi ill verk gera láta.

Þórdís hét kona, er bjó á Hváli í Ísafirði; hon var systir Þorbjarnar, enn móðir Vakrs. Hon átti ok annan son, er Skarfr hét. Hann var bæði mikill ok sterkr; var hann með móður sinni, ok sá um bú þeira.

Þórálfr hét maðr, er bjó þar sem heitir á Lónseyri; hann var vinsæll maðr, ok eigi mikilmenni. Hann var mjǫk skyldr bústýru Þorbjarnar. Þórálfr hafði boðizk til at taka við Sigríði ok ávaxta fé hennar, enn Þorbjǫrn vildi þat eigi, ok sýndi þar um enn ójafnað sinn, ok bað hann ekki orð til leggja.

Þar er nú til máls at taka, at Óláfr vex upp á Blámýri; hann gerisk efnilegr maðr. Svá segja menn, at Óláfr Hávarðsson hafi haft bjarnyl, því at aldri var þat frost eða kuldi, at Óláfr fœri í fleiri klæði enn eina brók, ok skyrtu gyrða í brækr. Aldri fór hann svá af bœ á brott, at hann hefði fleiri klæði.

Þórhallr hét maðr; hann var frændi þeira Hávarðs, ok heimamaðr, ungr maðr ok hinn frálegsti; hafði atdrátt at búi þeira.

Þat var eitthvert haust, at Ísfirðingar gengu afréttir sínar, ok heimtu menn lítt. Þorbirni á Laugabóli var vant sextigi geldinga. Liðu vetrnætr ok fansk eigi. Nǫkkuru fyrir vetr ferr Óláfr Hávarðsson heiman ok gengr afréttir ok ǫll fjǫll, leitar fjár manna ok finnr fjǫlda fjár, bæði þat (er) Þorbjǫrn átti ok þeir feðgar ok svá aðrir menn, rekr síðan heim fénaðinn ok fœrði hverjum þat er átti. Varð Óláfr af þessu vinsæll, svá at hverr bað honum góðs.

Einn dag snemma rekr Óláfr geldinga Þorbjarnar ofan á Laugaból. Hann kom í þann tíma, er menn sátu yfir borðum, ok váru engir menn úti. Óláfr drepr á dyrrnar ok gekk kona ein til dyrranna; þat var Sigríðr bústýra Þorbjarnar, ok heilsaði hon honum vel. Hon spurði, hvat hann vildi.

Óláfr svarar: "Ek hefi rekit hingat geldinga Þorbjarnar, er honum var vant í haust".

Ok er Þorbjǫrn heyrði, at á dyrrnar var drepit, bað hann Vakr forvitnask hvat komit væri. Hann gerði svá ok gekk at skellihurðinni. Hann sá þá, at þau Sigríðr tǫluðusk við. Hann hljóp þá upp á okann ok stóð þar meðan þau tǫluðu.

Þá mælti Óláfr: "Nú þarf ek eigi at fara lengra; skaltu nú, Sigríðr, segja til geldinganna". Hon sagði at svá skyldi vera, ok bað hann vel fara.

Vakr hljóp inn í stofuna œpandi. Þorbjǫrn spyrr, hví hann léti svá, eða hvat komit hefði.

"Þat ætla ek", segir hann, "at Óláfr glóprinn af Blámýri, son Hávarðs, kœmi; hefir hann rekit hingat geldinga þína þá er vant var í haust".

"Þat er vel gert", segir Þorbjǫrn.

"Annat ætla ek verit hafa eigi síðr undir ferðinni", segir Vakr, "því at þau Sigríðr hafa talat í allan morgin; sá ek, at henni þótti allgott at leggja hendr sínar um háls honum".

Þorbjǫrn mælti: "Þó at Óláfr sé hraustr maðr, þá er honum þat ofdirfð at fara óþokkaferð til vár".

Óláfr ferr heim. Líða þau misseri, ok er svá sagt, at Óláfr kemr jafnan á Laugaból ok fann Sigríði, ok gerðisk vel með þeim. Var þetta brátt orðat, at Óláfr fifldi Sigríði.

Ok annat haust gengu menn enn afréttir sínar, ok heimta lítt. Varð Þorbirni enn flest vant. Ok er lokit var réttunum, ferr Óláfr heiman einn saman ok gengr afréttir víða um fjǫll ok heiðar, finnr enn fjǫlda fjár ok rekr í bygðina; fœrir enn hverjum þat er á. Gerðisk hann nú svá vinsæll af bygðarmǫnnum, at allir biðja honum góðs, utan Þorbjǫrn; hann grimmask við hann fyrir alt saman, þat er aðrir lofa hann, ok þat er hann heyrir talat um bygðina um þangatkvámur hans til fundar við Sigríði. Vakr sparir nú eigi af at rœgja þau við Þorbjǫrn.

Nú er enn svá komit, at Óláfr er kominn á Laugaból með geldingana svá marga sem fyrr; ok er hann kom, váru engir menn úti. Gengr hann nú inn ok til stofu. Var þar Þorbjǫrn bóndi ok frændi hans, Vakr, ok mart heimamanna. Óláfr gengr innar mjǫk at pallinum; stingr hann niðr øxarskaftinu ok styðsk á, enn enginn heilsaði honum, ok þǫgðu allir.

Ok er hann sér at engi œmti honum, þá kveðr hann vísu:

Þá mælti Óláfr: "Þat er mitt erendi hingat, Þorbjǫrn bóndi, at ek hefi rekit hingat geldinga þína".

Þá mælti Vakr: "Kunnigt er mǫnnum þat nú, Óláfr, at þú gerisk sauðreki um Ísafjǫrð; vitu vér ok erendi þitt hingat, þat at þú ferr at heimta hlut af sauðunum; er þat ok stafkarla háttr, ok er einsætt, at minnask hans þó at lítit sé".

Óláfr svaraði: "Eigi er þat mitt erendi, mun ek ok eigi reka hit þriðja sinn".

Snýr hann þá í brott; enn Vakr hleypr upp ok œpir at honum. Óláfr gaf engan gaum at því, ok gekk heim, ok líða þau misseri.

Ok um haustit heimta menn vel, utan Þorbjǫrn; honum var vant sextigi geldinga, ok fundusk eigi. Létu þeir frændr þau orð um fara, at Óláfr mundi enn ætla at heimta til hlutar eða stela ella.

Þat var eitt kveld, er þeir feðgar sátu yfir borðum, at á diskinum fyrir þeim lá langleggjarstykki.

Óláfr tók upp ok mælti: "Þetta er furðu mikill leggr ok digr."

Hávarðr mælti: "Þat ætla ek þó, frændi, at hann sé af okkrum sauðum, enn eigi Þorbjarnar bónda, ok mikit er at þola slíkan ójafnað".

Óláfr leggr niðr legginn á borðit, ok roðnaði við, ok þótti þeim, sem hjá sátu, sem hann þrýsti við borðinu, enn þó brast sundr leggrinn, ok svá snart, at annarr hlutrinn stǫkk út í bjórinn svá at þar varð fastr. Hávarðr leit upp ok mælti eigi, ok brosti þó at, enn í því gekk kona í stofuna, ok var þar komin Þorgerðr af Bakka. Hávarðr fagnaði henni vel ok spurði tíðenda.

Hon sagði andlát Þormóðar bónda síns. "Erum vér þó eigi vel við komin, því at hann vitjar hverja nátt sængr sinnar. Nú vilda ek þiggja, bóndi, at þér veittut mér nǫkkut lið, því at fólki mínu þótti ódælt við Þormóð, enn nú er svá komit, at þat ætlar alt í brott".

Hávarðr svaraði: "Ek em nú af léttasta skeiði, ok eigi til slíks færr; eða hví ferr þú eigi á Laugaból? Er þess ván um hǫfðingja, at þeir láti skjótt til slíkrar héraðsstjórnar koma sitt sveitargengi".

Hon svarar: "Einskis góðs vænti ek þangat; læt ek vel yfir, ef hann gerir mér ekki ilt".

Þá mælti Hávarðr: "Þat er mitt ráð, at þú biðir Óláf son minn, ok væri þat ungra manna, at reyna sik svá at karlmensku; mundi oss forðum slíkt gaman hafa þótt".

Hon gerir nú svá. Óláfr hét ferðinni, ok bað hana þar vera um nóttina; enn um daginn eftir fór Óláfr heim með Þorgerði.

Var þar alt fólk ókátt; enn um kveldit fóru menn at sofa. Óláfr lá í stafnrekkju utar við dyr: ljós brann í skálanum; var ljóst hit efra, enn dimt hit neðra. Óláfr lagðisk niðr í skyrtu ok brókum, því at hann hafði aldri fleiri klæði, enn kastaði á sik feldi einum.

Ok er dagsett var, gekk Þormóðr inn í skálann ok lét róa tinglit; hann sá at rekkja var skipuð, er eigi var vani á; var hann eigi allgestrisinn; snýr hann þangat ok þrífr í feldinn. Óláfr vill eigi laust láta ok heldr þar til at þeir skifta feldinum með sér.

Ok er Þormóðr finnr at afl er í þeim, er fyrir er, hleypr hann upp í sætit at rúminu. Óláfr hljóp upp ok þreif til axarinnar, ok hafði ætlat at slá hann; enn bráðara bar at, því at Þormóðr hljóp undir hendr honum. Varð Óláfr þá við at taka; tóksk þar hinn harðasti atgangr. Varð Þormóðr harðtækr, svá at alt hljóp hold undan þar sem hann þreif til; flest gekk ok upp þat sem fyrir þeim varð; ok í því bili sloknaði ljósit. Þótti Óláfi þá eigi um batna. Þormóðr sótti þá í ákafa, ok þar kemr at lyktum, at þeir hǫrfa út.

Í túninu lá rekatré mikit, ok svá bar til, at Þormóðr rekr hælana báða í tréit ok fellr á bak aftr. Óláfr lætr þá kné fylgja kviði; leikr þar til við Þormóð, er hann sér fyrir honum slík ráð, er honum sýndisk.

Fólkit þagði alt, er Óláfr gekk inn. Ok er hann lét heyra til sín, var alt senn, at fólkit var uppi ok ljósit, ok strauk hann uppi ok niðri; var hann hvervetna meiddr af atgangi Þormóðar. Þakkaði hvert mannsbarn honum, þat er mæla kunni. Hann kveðsk ætla, at þeim mundi eigi mein at honum verða.

Óláfr dvaldisk þar nǫkkurar nætr, fór síðan heim á Blámýri; varð hann víðfrægr af þessu verki um Ísafjǫrð ok alla landsfjórðunga, ok af þessu ǫllu vóx mjǫk óþokki milli þeira Þorbjarnar.

Þat er þessu næst at segja, at hvalr kemr í Ísafjǫrð. Þeir Þorbjǫrn ok Hávarðr áttu reka at tveim megin. Var sú sǫgn þegar, at Hávarðr mundi eiga. Var þat hin bezta reyðr. Hvárirtveggju fóru til ok ætluðu at hafa lǫgmanns órskurð á. Kom þar fjǫlmenni manns saman. Þótti ǫllum sýnt, at Hávarðr mundi hvalinn eiga. Þorkell lǫgmaðr var þar kominn, ok var hann þá at spurðr, hverr ætti.

Þorkell svarar, ok heldr lágt: "Þeir eiga hval víst", sagði hann.

Þorbjǫrn gekk þá at honum með brugðit sverðit ok mælti: "Hverir þá, armi"? segir hann.

Þorkell svarar skjótt, ok drap niðr hǫfðinu: "Þér, þér, víst", segir hann.

Þorbjǫrn gekk þá at með ójafnað sinn ok tók upp hvalinn allan. Fór þá Hávarðr heim, ok undi illa við sinn hlut. Þótti ǫllum mǫnnum Þorbjǫrn enn nú hafa auðsýndan ójafnað sinn ok fullkominn ódrengskap.

Þat var einn dag, at Óláfr gengr til fjárhúsa sinna, því at veðrátta var hǫrð um vetrinn, ok þurftu menn mjǫk at fylgja fénaði sínum; hafði veðr verit hart um náttina. Ok er hann ætlaði brott at ganga, sér hann at maðr gengr at húsinu; er þar kominn Brandr hinn sterki. Óláfr tók honum vel. Brandr tók vel kveðju hans. Óláfr spurði, hví hann fœri svá síð.

Hann svarar: "Eigi er svá frásǫgulegt; ek gekk til fjár míns snemma í dag, enn þat hafði rekask látit ofan í fjǫruna; má þar ok í tveim stǫðum upp reka, enn jafnan þar sem ek leitaði til, þá stóð þar maðr fyrir ok bandaði í móti fénu, svá at þat hljóp aftr í fang mér, ok hefir svá farit í allan dag alt hér til. Nú vilda ek gjarna, at vit fœrim til báðir saman".

Óláfr svarar: "Þat vil ek gera fyrir þína bœn".

Ganga síðan báðir saman ofan í fjǫruna. Ok þegar þeir vilja féit upp reka, sá þeir, at Þormóðr er þar fyrir, glímufélagi hans, ok bandar í móti fénu, svá at þat hleypr aftr í fang þeim.

Þá mælti Óláfr: "Hvárt viltu heldr, Brandr, reka féit, eða ráðask í móti Þormóði"?

Brandr svarar: "Þat mun ek kjósa, hit auðveldara, at reka féit".

Óláfr gengr at þar er Þormóðr stóð gegnt á uppi; þar var laginn snjór mikill framan á bakkann. Óláfr rann þegar upp á bakkann at Þormóði, enn hann gefr honum rúm. Ok er Óláfr kemr á upp, rennr Þormóðr þegar undir hendr honum. Óláfr tekr ok við eftir megni. Gangask þeir at lengi. Þykir Óláfi hann eigi raknat hafa eftir hnyskingina. Þar kemr at þeir falla báðir senn fram á bakkann, ok er svá er komit, veltir hvárr ǫðrum þar til er þeir tumba báðir ofan fyrir fǫnnina; eru þá ýmsir undir, þar til er þeir koma í fjǫruna, þá bar svá til, at Þormóðr varð neðri; neytir Óláfr þá þess, ok braut í sundr hrygginn í honum; bjó þá um sem honum líkaði, ok lagðisk út á sjóinn með hann langt frá landi, ok søkti niðr í djúp. Þykir þar jafnan óhreint síðan, ef menn sigla í nándir.

Óláfr lagðisk til lands. Hafði Brandr þá upp komit fénu ǫllu, ok fagnaði vel Óláfi; gengu þeir þá heim báðir.

Ok er Brandr kom heim, var mikit af nátt. Þorbjǫrn spurði, hvat hann hefði dvalit. Brandr segir svá sem farit hafði, ok svá hversu Óláfr hafði honum til staðit.

Þá mælti Vakr: "Hræddr hefir þú orðit, er þú lofar glóp þenna; mun þat hans fremd mest, at fásk við aftrgǫngumenn".

Brandr svarar: "Hræddari mundir þú hafa verit, því at þú ert mestr í málinu, sem refarnir í hǫlunum; muntu í engum hlut mega jafnask við hann". Tǫluðu þeir þar til er hvárumtveggju mislíkaði.

Þorbjǫrn bað Brand eigi kapp á leggja með Óláfi: "Skal þér eigi duga, ok engum ǫðrum, at láta Óláf framar enn mik eða frændr mína".

Líðr nú af vetrinn. Ok er várar, talask þeir við feðgar, Óláfr ok Hávarðr.

Hávarðr mælti: "Svá er komit, frændi, at ek hefi eigi skaplyndi til lengr at búa svá nærri Þorbirni, með því vit hǫfum engan afla at halda okkr til jafns við hann".

Óláfr svarar: "Lítit er mér um at hafa þat í yfirbœtr at flýja fyrir Þorbirni, enn þó vil ek at þú ráðir; eða hvert viltu þá leita"?

Hávarðr svarar: "Út með firðinum hinum megin eru víða tóftir ok vítt land, þat er engi maðr á; þar vil ek, at vit reisum okkr bústað, ok erum vit þá nær frændum okkrum ok vinum".

Þetta taka þeir til ráðs, flytja þangat fé sitt alt ok þat góðs er þeir eiga ok gera þar hinn bezta bústað; heitir þar síðan á Hávarðsstǫðum. Váru þeir einir bœndr í þenna tíma í Ísafirði, er landnámamenn váru.

Þorbjǫrn Þjóðreksson reið hvert sumar til þings með menn sína; var hann hǫfðingi mikill, ættstórr ok frændmargr.

Í þann tíma bjó Gestr Oddleifsson í Haga á Barðastrǫnd; var hann spekingr mikill, vitr ok vinsæll ok manna framsýnastr, ok hafði margt mannaforráð.

Þetta hit sama sumar, er þeir feðgar fœrðu bústað sinn, reið Þorbjǫrn til þings, ok hóf bónorð sitt ok bað systur Gests Oddleifssonar. Gestr tók þessu máli seinlega, ok sagði sér lítit um Þorbjǫrn fyrir ójǫfnuð hans ok ofbeldi; enn með því at margir váru veitendr at málinu með Þorbirni, þá gerði Gestr kost á, at þessi ráð skyldu takask, ef Þorbjǫrn héti því með handtaki at láta af ójǫfnuði ok rangindum, bjóða hverjum manni þat er á ok halda lǫg ok rétt; enn ef hann vildi eigi ganga at þessu, þá skyldi Gestr brigða bónorðit ok gera skilnað. Þessu játar Þorbjǫrn, ok kaupa at svá mæltu. Þá reið Þorbjǫrn með Gesti heim af þinginu á Barðastrǫnd, ok tókusk þar þessi ráð um sumarit; var þar hin bezta veizla.

Ok er þessi tíðendi spurðusk til Ísafjarðar, þá tekr Sigríðr ok Þórálfr frændi hennar þat ráð, at kveðja til bœndr ok láta virða Sigríði alt sitt fé af Laugabóli, ok fór hon til Þórálfs á Lónseyri. Ok er Þorbjǫrn kom heim á Laugaból, varð hann stórlega reiðr, at Sigríðr var í brott, hét þeim afarkostum ok reiði bœndunum, er þeir hǫfðu virt féit, gerðisk þá þegar hinn harðasti, ok þykisk nú enn vaxit hafa af þessum mægðum.

Kvikfé Hávarðs bónda var mjǫk óspakt um sumarit, ok einn morgun snemma kom smalamaðr heim, ok spurði Óláfr, hversu at fœri.

"Svá ferr at", segir hann, "at vantar fjǫlda fjár; get ek eigi hvárttveggja gert, at leita þess er vantar, enda gæta hins er fundit er".

Óláfr svarar: "Vertu kátr, félagi, geym þess er fundit er, enn ek skal leita þess er vantar".

Hann gerisk þá hinn efnilegasti maðr ok hinn fríðasti sýnum, mikill ok sterkr; hann var þá átján vetra gamall.

Hann tekr nú øxi í hǫnd sér, gengr síðan út með firðinum alt þar til er hann kemr á Lónseyri. Hann sér hvar féit er alt komit, þar sem þat var á land flutt. Óláfr snýr þá til bœjarins; var þat snemma morguns; hann barði á dyrrnar. Þá gekk Sigríðr til duranna ok fagnaði vel Óláfi. Hann tók vel kveðju hennar.

Ok sem þau hǫfðu stund skrafat, þá mælti Sigríðr: "Skip ferr þar handan yfir fjǫrðinn. ok sé ek gerla, at þar er Þorbjǫrn Þjóðreksson ok Vakr frændi hans; ek sé at vápn þeira liggja í stafni fram; þar er ok Gunnlogi, sverð Þorbjarnar, ok er annat hvárt, at hann hefir ilt gert eða ætlar hann, ok vil ek, Óláfr, at þú finnir eigi Þorbjǫrn; hefir lengi fátt verit með ykkr, enn þó ætla ek nú eigi hafa um batnat, er þér virðut mér féit á Laugabóli".

Óláfr mælti: "Eigi óttumsk ek Þorbjǫrn á meðan ek hefi ekki gert til saka við hann; mun ek ok skamt renna fyrir honum einum".

Hon svarar: "Þetta er hraustlega mælt, at þú átján vetra mundir eigi undan leita þeim manni, er jafnvígr er hverjum manni; hann hefir ok þat sverð, er hvergi nemr í hǫggi stað; ætla ek ok þat, ef þeir vilja þik finna, sem mér segir hugr um at sé, at Vakr, illmennit, mun eigi sitja hjá, ef þit berisk".

Óláfr svarar: "Ek á ekki erendi við Þorbjǫrn; mun ek eigi finna þá, enn ef vér finnumsk, skaltu nǫkkut hraustlegt til eiga at spyrja, ef þess þarf".

Sigríðr svarar, ok kvaðsk eigi mundu at spyrja. Óláfr spratt upp skjótt, ok bað hana vel lifa, enn hon bað hann vel fara.

Hann gekk þá ofan á eyrina, því at þar lá féit. Þeir Þorbjǫrn váru þá at landi komnir þar gegnt. Gekk hann þá ofan at skipinu ok tók í móti ok kipti upp undir þeim á eyrina. Þorbjǫrn fagnaði þá vel Óláfi. Tók Óláfr kveðju hans ok spurði, hvert hann ætlaði.

Hann kvaðsk ætla at finna systur sína, Þórdísi; ok munum vér fara allir saman.

Óláfr svarar: "Eigi er þat samfært, af því at ek verð at reka heim fé mitt; væri þat sanntalat, at þá stækkisk sauðrekarnir um Ísafjǫrð, ef þú lægðir þik svá".

"Eigi ferr ek at því", segir Þorbjǫrn.

Var viðarbulungr mikill á eyrinni, ok þar á ofan lá forkr einn mikill, ok var brotit af endanum. Óláfr tók upp forkinn ok hafði í hendi sér, støkkr nú fénu fyrir sér; gengu nú allir saman. Talar Þorbjǫrn við Óláf, ok var hinn kátasti. Hann fann, at þeir vildu jafnan ganga síðar, enn hann sá við því, ok fóru jafnan fram allir, ok alt fram fyrir hólinn; skildusk þar vegirnir.

Þorbjǫrn snerisk þá við ok mælti: "Vakr frændi, eigi þarf at seinka því er ætlat er".

Óláfr sér þá hvat þeir ætla; snýr hann þá upp í brekkuna; enn þeir sœkja at neðan. Óláfr versk með forkinum, enn Þorbjǫrn hǫggr hart ok tíðum með sverðinu Gunnloga, ok skífði svá forkinn sem hvannir; fengu þeir þó stór hǫgg af forkinum meðan til vansk. Ok er hann var sundr sniðinn, tók Óláfr øxi sína, ok varðisk þá svá vel, at þeim þótti ósýnt, hversu fara mundi með þeim; urðu þeir ok allir sárir.

Þórdís systir Þorbjarnar gekk út þenna morgin, er þeir bǫrðusk, ok heyrði til, enn mátti eigi sjá. Hon sendi skósvein sinn at forvitnask til. Hann gerði svá, ok sagði Þórdísi, at þeir berðisk Þorbjǫrn bróðir hennar, Vakr sonr hennar ok Óláfr Hávarðsson. Hon snýr þá inn ok fann Skarf son sinn, ok sagði honum þessi tíðendi, ok bað hann til fara ok veita frændum sínum.

Hann mælti: "Ek er ráðinn at berjask með Óláfi, ok í mót þeim; þykir mér ok skǫmm, at þrír ganga at einum manni, með því at þeira er eigi óvænna, enn fjogurra annarra; mun ek hvergi fara".

Þórdís svarar: "Þat ætlaða ek, at ek munda eiga tvá sonu vel hugaða; er þat satt, at mælt er, at ‚margt leynisk lengi’; nú veit ek, at þú ert dóttir heldr enn sonr, er þú þorir eigi at verja frændr þína; skal nú ok raun til gera, at ek em vaskari dóttir, enn þú sonr".

Hon gekk þá brott, enn hann reiddisk ákaflega ok spratt upp ok þreif øxi sína. Hann hljóp út ok ofan fyrir brekkuna ok þar til, er þeir bǫrðusk. Þorbjǫrn sá hann, ok sótti í ákafa, enn Óláfr sá hann eigi. Ok þegar er Skarfr kemr í hǫggfœri við Óláf, þá hjó hann tveim hǫndum milli herða honum, svá at þegar stóð á kafi. Óláfr hafði ætlat at hǫggva til Þorbjarnar. Ok er Óláfr fekk hǫggit, snarask hann við; Skarfi varð laus øxin, enn Óláfr hafði reidda øxina, ok hjó hann í hǫfuð Skarfi, svá at þegar stóð í heilanum, ok í því var Þorbjǫrn upp kominn hjá honum, ok hjó í fang Óláfi; var þat ok nóg banasár, ok falla þeir báðir. Þorbjǫrn gekk þá at Óláfi, ok hǫggr um þvert andlitit, svá at ór stukku tennrnar ok jaxlarnir.

Vakr spurði: "Hví gerir þú þetta við dauðan mann"?

Hann kvað enn þat mundu koma til nǫkkurs. Þorbjǫrn tók þá skauta einn ok knýtti þar í tennrnar ok varðveitti.

Eftir þat gengu þeir upp til bœjarins ok sǫgðu Þórdísi tíðendin. Váru þeir báðir stórmjǫk sárir. Hon varð nú stórlega hrygg við þessa sǫgu ok harmaði, er hon hafði eggjat son sinn svá mjǫk. Veitti þeim nú þó beina ok hjúkrun.

Spyrjask nú þessi tíðendi um allan Ísafjǫrð, ok þótti ǫllum hinn mesti skaði at Óláfi, með þeiri vǫrn, er menn heyrðu hann haft hafa; fór Þorbirni ok vel, at hann sagði jafnt frá ok farit hafði, ok bar vel Óláfi sǫguna. Þeir fóru heim þegar er þeir þóttusk mega, ok mœði rann af þeim.

Þorbjǫrn kom á Lónseyri ok spurði at Sigríði. Honum var sagt, at hon hefði eigi fundizk síðan hon gekk brott með Óláfi um morguninn hinn; var hennar þar víða leitat, ok er svá sagt, at aldri fansk hon síðan. Fór Þorbjǫrn þá heim ok settisk um kyrt í búi sínu.

Þar er nú til máls at taka, at þau Hávarðr ok Bjargey spyrja þessi tíðendi, fall Óláfs sonar síns. Hávarðr karl blés við mjǫk ok gekk til sængr sinnar; var ok svá sagt, at alla þá tólf mánaði næstu lá hann í rekkju ok reis aldri ór, enn Bjargey tók þat ráð, at hon reri á sjó hvern dag með Þórhalli, enn hon vann um nætr þat er hon þurfti; fór nú svá fram þau misseri, ok er kyrt alt. Verðr eigi eftirmál um Óláf; þótti mǫnnum ok eigi líklegt, at nǫkkur rétting mundi frændum hans koma, því at Hávarðr þótti þá til einskis færr, enn við slíka stóreflismenn sem eiga er, ok eigi mjǫk væna til jafnaðar, ok liðu þau misseri.

Var þat einn morgun, at Bjargey gekk til fundar við Hávarð karl ok spurði hann, hvárt hann vekti, enn hann kvaðsk vaka ok spurði, hvat hon vildi.

"Þat vil ek", segir hon, "at þú standir upp ok farir á Laugaból ok finnir Þorbjǫrn ok beiðir hann bóta eftir Óláf son þinn; þat er karlmannlegt mál, at sá er til engra harðræðanna er færr, at spara þá eigi tunguna at tala þat er honum mætti gagn at verða; muntu vera at eigi mikilþægr, ef honum ferr vel".

Hann svaraði: "Eigi hygg ek gott til þess, enn þó skaltu ráða".

Eftir þat býsk Hávarðr karl ok ferr þar til er hann kemr á Laugaból. Þorbjǫrn fagnaði honum vel. Hávarðr tók kveðju hans.

Síðan mælti Hávarðr karl: "Svá er mál með vexti, Þorbjǫrn, at ek em kominn at heimta bœtr fyrir Óláf son minn, er þú drapt saklausan".

Þorbjǫrn svaraði: "Kunnigt er þat, Hávarðr, at ek hefi margan mann drepit; þótt menn hafi saklausa kallat, þá hefi ek engan fé bœttan, enn með því at þú áttir vaskan son, ok þér fellr svá nær, þá ætla ek betr gert at minnask þín í nǫkkuru, þó at lítit sé; er hér hestr fyrir ofan garð, er þeir sveinarnir kalla Dott; hann er grár at lit, afgamall ok baksárr, ok hefir jafnan legit afvelta hingat til, enn nú hefir hann verit á moðum nǫkkura daga, ok ætla ek hann batnat hafa; far þú heim með hestinn ef þú vilt ok eig".

Hávarðr roðnaði ok mátti engu svara; fór hann þegar í brott ok var stórlega reiðr, enn Vakr œpti at honum er hann gekk ofan til báts síns, ok fór allbjúgr, enn Þórhallr hafði þar beðit á meðan. Síðan reru þeir heim. Gekk Hávarðr þegar til hvílu sinnar ok lagðisk niðr ok stóð aldri upp á hinum næstum tólf mánuðum.

Spurðisk þetta nú, ok þótti Þorbjǫrn enn sýnt hafa ójǫfnuð ok ilsku í þessum svǫrum. Líða nú þau misseri.