Bókastaðir

Þorvaldr hét maðr ok var kallaðr skiljandi. Hann bjó í eynni Ylfi á Hálogalandi. Hann átti konu þá er Þorgerðr hét ok var Hallfreðardóttir. Galti hét bróðir hennar; hann var ríkr maðr ok bjó í Sogni. Synir Þorvalds váru þeir Óttarr ok Þorkell silfri, ok var Þorkell laungetinn. Ingjaldr hét maðr, er þar bjó enn í eynni; hans son hét Ávaldi. Óttarr var með Ingjaldi.

Sokki hét víkingr einn mikill ok illr viðreignar; hann fór víða meðr hernaði ok var vinr Gunnhildarsona, því at þeir váru þá yfir Noregi. Hann kom um nótt á bœ Þorvalds, ok segir mǫnnum sínum at þar muni gott fang í hendr bera, er auðigr maðr bjó fyrir — "ok skulu vér bera eld at bœnum." Ok svá gera þeir. Þorvaldr gekk til dyra ok spyrr hverr fyrir eldinum réði.

Sokki sagði til sín.

"Hvers gjǫldum vér at?" segir Þorvaldr, "ek man eigi mótgerðir mínar við þik".

Sokki segir: "Ekki fórum vér víkingar at því; viljum vér hafa líf þitt ok fé".

"Á því munu þér nú vald eiga at sinni", segir Þorvaldr.

Nú sœkja víkingar at bœnum með eldi ok vápnum, ok lýkr svá at Þorvaldr brann þar inni við fimtánda mann, enn nǫkkurir kómusk brott ór eldinum. Víkingar tóku fé þat alt er þeir máttu með komask.

Sumt lið Sokka fór til bœjar Ingjalds ok lǫgðu þar eld í hús. Hann gekk til dyra ok beiddi mǫnnum útgǫngu, enn þess var engi kostr. Þá gekk Ingjaldr at sveinunum Óttari ok Ávalda ok mælti: "Þat er líkast, at liðin sé mín ørlǫg, enn gjarna vilda ek koma ykkr ór eldinum ok mætti þið njóta lengri forlaga; skal ek skjóta ykkr út um laundyrr, ok væri ykkr nóg efni til seld at hefna þessa, ef þit fengið nǫkkura uppreist".

Þeir svara at vera mundi vilinn til, — "enn eigi sjám vit efni okkur til þess at svá búnu".

Síðan var þeim skotit út um laundyrr einar ok kómusk þeir með reyk í brott, ok hlaupa út á eyna, enn fyrir gný ok eldsgangi, ok þat er þeir váru eigi feigir, þá komask þeir undan ok til eins bónda, er þar bjó í eynni. Óttarr mælti þá: "Viltu flytja okkr til lands?"

Bóndi kendi þá ok flutti þá til lands. Þar kómu þeir er síldferja var ok menn á norðan ór Vágum.

Þeir sǫgðusk vera fátækir sveinar ok kómu sér þar í þjónustu. Þeir fara þar til er þeir koma suðr um Sognsæ; þá segja sveinarnir, at þeir vilja þar inn í fjǫrðu — "eigu vit hér frændr fyrir".

Stýrimaðr mælti: "Þat skal nú sem þit vilið, eða munu þit hér eigi verr komnir enn þar sem vér tókum ykkr? hafi þit vel þjónat ok munu þit brátt brugðnir við meira."

Síðan skildu þeir. Sið dags kómu þeir til Galta móðurbróður Óttars ok settusk utarlega.

Galti gekk at þeim ok spurði hverir þeir væri. Óttarr sagði satt til þeira. "Þá er skapleg kváma ykkar", segir Galti, "ok gangið til sætis".

Þar váru þeir í góðu yfirlæti sjau vetr eða átta, ok gerðusk gervilegir menn. Þá var orrosta á Fitjum, er Hákon konungr fell, enn Gunnhildarsynir tóku ríki.

Þat var einn dag er Galti mælti: "Svá virði ek Óttarr, sem þú sér fyrir ykkr fóstbrœðrum, ok vænti ek, at þú verðir framkvæmdarmaðr, enn nú er sú ǫld í Noregi, at ek treystumsk eigi at halda ykkr hér með mér. Nú vil ek fá ykkr kaupeyri, ok skulu þit sigla vestr til Englands ok vita hvern veg þat vill takask." Óttarr kvaðsk hans ráðum hlýða vilja. Selt hafði Galti jarðir þeira ok tekit fyrir lausafé. Nú fara þeir ór landi fóstbrœðr, Óttarr ok Ávaldi, vestr til Englands ok afla sér fjár.

Þrjá vetr eða fjóra váru þeir í siglingum til Englands ok áttu þá stórfé. Þeir fóru þá til Orkneyja ok váru þar vel metnir af góðum mǫnnum.

Óttarr mælti þá til Ávalda: "Þat leikr mér í skapi, at kaupa íslandsfar ok ráðask þangat, enn þó vilda ek at vit hefndim áðr feðra okkarra enn vit losnaðim brott með ǫllu."

Ávaldi bað hann fyrir sjá. Síðan keyptu þeir sér skip gott ok réðu þar menn til, ok sigla nú til Noregs, ok kómu í Sogn til Galta, ok sǫgðu honum sína ætlan.

Galti segir: "Þat berr vel til, Sokki liggr heðan skamt í brott á einu skipi, ok sefr á landi um nætr í einu lofti; skal ek fá ykkr mann þann er alt er kunnugt fyrir ok Sokki mun sízt varask.

Nú fóru þeir frá skipi sínu Óttarr ok Ávaldi, ok sá maðr með þeim er Steinn hét. Þeir kómu síð um kveld at bœ þeim er Sokki svaf at um nætr ok Sóti bróðir hans. Steinn fór einn til bœjar ok kom sér brátt í tal við þá Sóta ok drakk með þeim um kveldit, ok er þeir gengu til svefns ok upp í loftit, þá gerði Steinn þeim Óttari vísbending. Þeir Sóti váru sjau saman í gǫngu ok kómu í loftit ok ætluðu at afklæðask; þá kómu þeir Óttarr at, ok leggr hann þegar með sverði til Sokka neðan undir brynjuna ok svá upp í smáþarmana, ok fekk Sokki þegar bana. Ávaldi hjó með sverði til Sóta ok af honum báða þjóhnappana. Síðan hljópu þeir út allir ok létu myrkrit gæta sín. Þeir kómu til skips síns ok heldu þegar í haf ok fengu góðan byr, ok þótti þeira ferð allskǫruleg orðit hafa.

Gunnhildr spyrr þetta ok kvað þat mein, at hon hefði þá menn augum leitt, er vini hennar hǫfðu drepit ok skammat — "enn ek veit þó", segir hon, "hverir gert hafa."

Þeir Óttarr kómu í Blǫnduós fyrir norðan land, ok váru þá numin lǫnd ǫll. Óttarr keypti land í Grímstungum í Vatnsdal at þeim manni er Einarr hét, ok gaf honum við kaupskipit. Óttarr gerði bú. Ávaldi var með Óttari hinn fyrsta vetr.

Um várit keypti hann land at Knjúki í Vatnsdal; hann fekk þeirar konu, er Hildr hét, dóttir Eyvindar sǫrkvis; dóttir þeira hét Kolfinna; hon var væn kona ok ofláti mikill.

Óláfr hét maðr, er bjó at Haukagili; hann var auðigr maðr ok átti þá konu er Þórhalla hét ok var dóttir Ævars ens gamla. Aldís hét dóttir þeira ok var skǫruleg kona; hennar bað Óttarr ok fekk með miklu fé; son þeira hét Hallfreðr enn annarr Galti; dóttir þeira hét Valgerðr, ok var allra kvenna fríðust.

Óláfr at Haukagili fóstraði Hallfreð, ok var hann vel haldinn þar. Hann var snemma mikill ok sterkr, karlmannlegr ok skolbrúnn nǫkkut ok heldr nefljótr, jarpr á hár ok fór vel; skáld var hann gott ok heldr níðskárr ok margbreytinn; ekki var hann vinsæll.

Þorsteinn Ingimundarson var þá hǫfðingi í Vatnsdal. Hann bjó at Hofi, ok þótti mestr maðr þar í sveitum. Hann var vinsæll ok mannheillamaðr mikill. Ingólfr ok Guðbrandr váru synir hans. Ingólfr var vænstr maðr norðanlands; um hann var þetta kveðit:

Haustboð var efnat í Grímstungum ok knattleikar. Ingólfr kom til leiks ok mart manna með honum neðan ór dalnum. Veðr var gott ok sátu konur úti ok horfðu á leikinn. Valgerðr Óttarsdóttir sat upp í brekkuna frá ok konur hjá henni. Ingólfr var at leiknum ok fló knǫttrinn upp þangat. Valgerðr tók knǫttinn ok lét koma undir skikkju sína ok bað þann sœkja, er kastat hafði. Ingólfr hafði þá kastat; hann bað þá leika, enn hann settisk niðr hjá Valgerði ok talaði við hana allan þann dag.

Nú var slitit leiknum ok fóru menn heim þeir er eigi váru í boði. Síðar vandi Ingólfr kvámur sínar í Grímstungur til tals við Valgerði.

Óttarr kom at máli við Ingólf ok mælti: "Eigi gezk mér at kvámum þínum, ok spurt muntu þat hafa, at vér hǫfum eigi setit um skapraunir eða skammir; muntu komask at ráðahag við hana ef þú vill. Hann kvaðsk mundu vera sjálfráði ferða sinna hvat sem Óttarr sagði; kvað svá at eins skipaðan dalinn, at hann kvaðsk eingis manns nauðarmaðr vera skulu.

Síðan hitti Óttarr Þorstein ok bað hann halda svá son sinn, at hann fengi enga ósœmd af honum — "því at þú ert vitr maðr ok góðgjarn".

Þorsteinn segir: "Víst gerir hann slíkt í móti mínum vilja, ok heita vil ek þér mínu umtali". Ok skilja þeir við þat.

Þorsteinn mælti til Ingólfs: "Annan hátt hafi þér enn vér hǫfðum á unga aldri, gerið yðr at ginnungum, er hǫfðingja efni eruð; lát af tali við dóttur Óttars bónda". Ingólfr kvað við hans umtal batna skyldu ok lét þá af kvámum fyrst í stað.

Síðan orti Ingólfr mansǫngsdrápu um Valgerði. Óttarr reiddisk því mjǫk; ferr enn at hitta Þorstein, ok kvað sér nú leitat mikillar skapraunar. "Nú bið ek at þú lofir mér at stefna syni þínum, því at ek nenni eigi at kyrt sé".

Þorsteinn segir: "Meðallagi er þat ráðlegt, enn eigi vil ek banna þér".

Þá mælti Jǫkull bróðir Þorsteins, þvíat hann var þar hjá: "Heyr á endimi, þú mundir stefna oss frændum hér í sveit, skaltu fá ófagnat". Jǫkull bjó upp í Tungu í Vatnsdal.

Þorsteinn sýndi enn góðvild sína ok setti menn til með þeim á Húnavatnsþingi, enn bauð handsǫl fyrir son sinn. Þorsteinn bað þess, at Óttarr yndi því, at hann dæmdi um drápumálit ok þat er milli þeira var; þessa fýstu menn Óttar, ok varð þat at sættum, at Þorsteinn skyldi einn gera.

Síðan mælti Þorsteinn: "Skjót eru hér mín ummæli; mun ek sjá fyrir hvárumtveggjum, hversu sem ykkr líkar; ek geri hálft hundrað silfrs til handa Óttari, enn hann skal selja jarðir sínar ok ráðask í brott ór þessi sveit". Óttarr kvaðsk eigi vara, at honum mundi slíkr ójafnaðr gerr vera.

Þorsteinn kvaðsk eigi síðr fyrir hans hlut sét hafa við skaplyndi hvárratveggju, ok eftir þat réðsk Óttarr suðr í Norðrárdal ok bjó fyrst á Óttarsstǫðum.

Þá var Hallfreðr son hans nær tvítugum manni. Hann lagði hug á Kolfinnu Ávaldadóttur, enn Ávalda var lítit um þat ok vildi gifta honum dóttur sína, enn Hallfreðr vildi eigi kvænask. Ávaldi ferr at hitta Má vin sinn, er bjó á Másstǫðum, ok sagði honum til vandræða sinna.

Hann segir: "Hér mun fásk ráð til. Ek skal fá mann til at biðja hennar. Maðr heitir Gríss, ok er Sæmingsson. Hann er vinr minn ok býr at Geitaskarði í Langadal. Hafði hann verit út alt í Miklagarð, ok fengit þar miklar sæmdir. Hann er auðigr maðr ok vinsæll".

Nú sendi Már orð Grísi, ok kemr hann á Mássstaði. Már mælti: "Ráð hefi ek hugat fyrir þér, þú skalt biðja Kolfinnu dóttur Ávalda; þar skortir eigi fé, ok er hon kostr góðr. Enn mér er sagt, at Hallfreðr Óttarsson eigi tal við hana jafnan". Þetta var áðr enn Óttarr fór norðan. Nú koma þeir Már ok Gríss til Ávalda, ok váru sjau saman. Þeir settu úti spjót sín. Gríss átti gullrekit spjót.

Nú sátu þeir at málunum, ok fylgdi Már fyrir hǫnd Gríss. Ávaldi kvað Más forsjá á skyldu vera, — "ef yðr lízk svá, ok mun yðr eigi frá vísat". Ok í þat mund kómu þeir Hallfreðr ok fǫrunautar hans ok sá spjótin. Hallfreðr mælti: "Komnir munu hér menn nǫkkurir um langan veg, ok gættu hesta okkarra, enn ek mun fara til dyngju Kolfinnu" — ok svá gerir hann. Hann settisk hjá henni ok spurði hvat komit væri, — "enn engi þekt mun mér á þeim vera, því at þeir munu biðja þín, ok trúi ek at þat man eigi vel verða".

Kolfinna segir: "Láttu þá fyrir því sjá, er ráða eigu". Hann segir: "Finn ek at þér þykkir nú þegar biðill þinn betri enn ek".

Hallfreðr setti hana í kné sér út hjá dyngjuvegginum ok talaði svá við hana, at allir sá þeir er út gengu. Hann sveigir hana at sér, ok verða þá einstaka kossar.

Nú koma þeir Gríss út. Hann mælti: "Hverir eru þessir menn, er hér sitja á dyngjuvegginum ok látask svá kunnlega við?" Gríss var heldr óskygn ok súreygr.

Ávaldi segir: "Hallfreðr er þar ok Kolfinna dóttir mín". Gríss mælti: "Er þetta vandi þeira?"

"Oft berr svá til", kvað Ávaldi, "enn þú verðr nú þetta vandræði af at ráða, er hon er þín festarkona".

Gríss segir: "Auðsætt er þat, at við mik vill hann nú ilt eiga, ok er slíkt til hrœsni gert". Nú ganga þeir Gríss til hesta sinna.

Þá mælti Hallfreðr: "Vita skaltu þat, Gríss, at þú skalt fjándskap minn hafa, ef þú ætlar þér þenna ráðahag". Már mælti: "Engis munu þín orð metin, Hallfreðr, um þetta mál, ok mun Ávaldi eiga ráð dóttur sinnar".

Þá kvað Hallfreðr vísu:

"Ok hirði ek eigi, blót-Már", segir Hallfreðr, "hvat er þú leggr til".

Már sagði, ef hann flimtaði hann, at hann skyldi hart í móti taka. Hallfreðr kvaðsk ráða mundu orðum sínum.

Hann kvað þá vísu:

Hallfreðr reið þá í brott ok var reiðr. Már mælti þá: "Ríðum eftir þeim" — ok svá gera þeir, ok váru níu saman; fekk Ávaldi þeim tvá menn.

Óláf fóstra Hallfreðar grunaði um ferð þeira Gríss ok Más. Hann sendir þegar eftir Óttari, ok er þeir finnask, segir Óláfr honum, at Hallfreðr mun manna þurfa.

Nú er at segja frá Hallfreði, at þeir ríða tveir undan, enn níu eftir.

Hallfreðr sér eftirreiðina ok mælti: "Rennum eigi lengra undan". Þeir váru þá komnir hjá holti einu; bjuggusk þeir þar við ok brutu upp grjót.

Nú koma þeir Gríss at ok sœkja at þeim, enn þeir verjask alldrengilega, enn þó kom þar sem mælt er, at "ekki má við margnum", ok verða þeir Hallfreðr handteknir ok bundnir báðir.

Þá mælti Gríss: "Menn ríða hér at oss ok eru eigi færri enn þrír tigir, ok má vera, at sigrinn verði skammærr". Þeir Gríss sneru aftr, ok riðu þá undan hart ok yfir ána, ok var þar gǫtuskarð í bakka ok vígi gott. Þar nema þeir staðar.

Þá koma þeir Óttarr at ánni.

Gríss kvaddi Óttar ok spurði hvat hann vildi.

Óttarr mælti: "Hvar er Hallfreðr frændi minn?"

Gríss segir: "Hann er bundinn, enn eigi drepinn, hjá holti því, er vér fundumsk".

Óttarr segir: "Óvirðulega hafi þér við hann búit, eða viltu unna mér eindœmis fyrir þetta?"

Gríss kvaðsk hans orð mikils virða skyldu, ok at því sættusk þeir ok skildu við svá búit.

Óttarr ríðr nú aftr á veg, ok finnr Hallfreð ok leysir þá félaga. Óttarr mælti: "Eigi er ferð þessi virðuleg orðin, frændi".

Hallfreðr kvað eigi lofa mega, — "ok eigi hirði ek, faðir, hversu þú gerir gerð þessa, ef Gríss á eigi Kolfinnu".

Óttarr segir: "Gríss skal konu eiga, alls hann trúir mér til, enn þú, frændi, skalt fara utan ok leita þér meiri sæmdar".

Hallfreðr segir: "Hverr mun mér þá trúr, ef faðirinn bregzk. Nú skal þat fyrri at hendi berask, at ek bjóða Grísi hólmgǫngu, þegar ek sé hann".

Nú ríðr Óttarr heim, enn Hallfreðr til Haukagils. Óláfi þótti illa orðit hafa, ok þótti Hallfreðr ótrúlegr at halda sættir, ok sendi orð Óttari at honum leizk vandræðalíklegt.

Þá kómu orð til Hallfreðar, at faðir hans væri sjúkr, ok kvaðsk vilja finna hann ok gera skipan sína. Hallfreðr kom, ok þegar lét Óttarr taka hann ok fjǫtra, — "eru nú tveir kostir, annathvárt at sitja í fjǫtrum, eða láta mik einn ráða fyrir þína hǫnd".

Hallfreðr segir: "Eigi hefir þú þó í tveim hǫndum við mik, enn heldr muntu ráða enn ek sitja hér í fjǫtrum". Þá var fjǫtrinn af Hallfreði látinn.

Már hafði inni boð þeira Gríss ok Kolfinnu, ok fór hon til bús með Grísi út til Geitaskarðs. Ekki váru miklar ástir af hennar hendi við Grís.

Óláfr at Haukagili fýsti mjǫk Hallfreð frænda sinn utan at fara, — "skal ek fá þér fé, svá at þú megir vel fara með góðum mǫnnum". Faðir hans fýsti hann mjǫk utan at fara. Óttarr lauk upp gerð með þeim Grísi ok gerði hundrað silfrs Hallfreði til handa.

Hallfreðr vildi þat eigi hafa ok mælti svá: "Sé ek elsku þína við mik, faðir; munu þér þessu ráða, enn svá segir mér hugr um, at vár vandræði verði lǫng".

Þá fór Óttarr einum vetri síðar suðr til Norðrárdals.

Þetta sumar ferr Hallfreðr suðr til Hvítár, ok er hann kom til skips, kvað hann vísu:

Hallfreðr fór utan ok til Noregs. Hann sótti á fund Hákonar jarls ens ríka, er þá réð Noregi, gekk fyrir hann ok kvaddi hann. Jarl spurði hverr hann væri. Hann kvaðsk vera íslenzkr maðr, — "enn erindi mitt er þat, herra, at ek hefi kvæði ort um yðr, ok vilda ek hljóð fá".

Jarl segir: "Líklegr ertu til at vera hǫfðingjadjarfr maðr; þann veg ertu í bragði, ok skaltu víst hljóð fá".

Hallfreðr kvað kvæðit, ok var þat drápa, ok flutti vel ok skǫrulega. Jarl þakkaði honum ok gaf honum exi mikla silfrrekna ok góð klæði, ok bauð honum með sér at vera um vetrinn, ok þá Hallfreðr þat.

Um sumarit ferr Hallfreðr til Íslands, ok kemr fyrir sunnan land, ok hafði þá mikit fé; síðan var hann í fǫrum nǫkkura vetr ok var aldri fyrir norðan land.

Ok eitt sumar, er hann kom af Íslandi, þá lágu þeir við Agðanes. Þar hittu þeir menn at máli ok spurðu tíðinda.

Þeim var sagt, at hǫfðingjaskifti var orðit í Noregi; var Hákon jarl dauðr, enn Óláfr Tryggvason kominn í staðinn með nýjum sið ok boðorðum. Þá urðu skiparar á þat sáttir, at slá í heit, ok skyldu gefa Frey fé mikit, ef þeim gæfi til Svíþjóðar, enn Þór eða Óðni, ef til Íslands kœmi, enn ef þeim gæfi eigi í brott, þá skyldi konungr ráða. Þeim gaf aldri í brott, ok urðu at sigla inn til Þrándheims, ok kómu við hǫfn þá er á Flagða hét. Þar lágu fyrir mǫrg landskip. Veðr gerði mikit um nóttina af hafi, svá at eigi hrifu akkerin við.

Þá mælti einn af langskipamǫnnum: "Þessir menn eru illa staddir á kaupskipinu, ok mun þeim eigi duga, er veðrit stendr þar á sem þeir liggja, ok skulum vér róa til þeira".

Þeir gengu á skip þrír tigir manna ok sat einn í stafni, ok er þeir kómu til kaupskipsins, mælti sá er í stafninum sat: "Þér eruð illa komnir, ok er hér óhreint fyrir, ok skulum vér greiða ferð yðra". Sjá var mikill vexti.

Hallfreðr mælti: "Hvat heitir þú?"

Hann segir: "Ek heiti Akkerisfrakki".

Ok er þeir tǫluðusk þetta við, þá gekk í sundr akkerisstrengrinn, enn sá er í stafninum sat kastaði sér þegar fyrir borð ok kafaði eftir strengnum í storminum ok náði þegar; var þá uppdregit akkerit. Þá kvað Hallfreðr stǫku þessa:

Ólpumaðr segir:

Þeir reru fyrir skipinu í gott lægi. Ekki vissu kaupmenn, hverr þar hafði verit, enn síðar var þeim sagt, at konungrinn sjálfr hefði hjálpat þeim.

Eftir þat lǫgðu þeir inn til Hlaða. Þar var Óláfr konungr fyrir, ok var honum sagt, at þessir menn mundu vera heiðnir ok nýkomnir af Íslandi. Hann stefnir þeim á sinn fund, ok er þeir kómu þar, taldi konungr trú fyrir þeim, ok bað þá kasta forneskju ok illum átrúnaði, enn trúa á sannan guð skapara himins ok jarðar.

Hallfreðr svarar máli konungs: "Eigi man þat kauplaust, konungr, at ek taka þann sið, er þú boðar".

Konungr mælti: "Hvat er til mælt?"

Hallfreðr segir: "Þú skalt mik aldri láta þér af hǫndum, hvat ilt sem mik hendir".

Konungr segir: "Þann veg værir þú í bragði, at fás mundir þú svífask ok mart láta þér sóma". Þá gekk Hallfreðr í brott ok vildi síðar við konung tala.

Konungr spyrr þá, hvar Íslendingr væri, ok bað ganga eftir honum. Nú kom Hallfreðr til konungs annan tíma. Þá mælti konungr: "Tak þú skírn, ok skal þat nú til vinna, er þú beiðisk, eða hvat heitir þú?"

Hann kvaðsk Hallfreðr heita.

"Þú ert einarðlegr maðr ok skǫruligr, ok þjóna eigi lengr fjándanum".

Hallfreðr segir: "Sú er bœn mín ǫnnur, herra, at þú haldir mér undir skírn".

Konungr segir: "Þú beiðisk svá margs, at eigi má við þik fásk".

Þá mælti biskup: "Ger þetta sem hann beiðisk; því meira gerir guð fyrir þína skyld sem þú gerir fleira til eflingar kristni guðs".

Eftir þetta heldr konungr Hallfreði til skírnar, ok fær hann síðan í hendr Þorkatli nefju bróður sínum ok Jósteini, ok lét þá kenna honum heilǫg frœði.

Þetta sannar Hallfreðr í kvæði því einu, er hann orti um Óláf konung: