Bókastaðir

Þrándr hefir konungr heitit; við hann er kendr Þrándheimr í Noregi; hann var sonr Semings konungs, sonar Óðins, er réð fyrir Hálogalandi. Semingr átti Naumu, er Naumudalr er viðkendr. Þrándr var mikill hǫfðingi; hans kona hét Dagmær, systir Svanhvítar, er Hrómundr Gripsson átti; þeirra son hét Eysteinn, en annar Eirekr hinn víðfǫrli, er fann Ódáinsakr; hans móðir er ekki nefnd.

Eysteinn giptisk, ok fekk dóttur Sigurðar hjartar, er Ása hét; hennar móðir var Áslaug, dóttir Sigurðar orms-í-auga; Eysteinn fekk með henni Finnmǫrk ok Valdres, Þotn ok Haðaland; hann var ríkr ok stjórnsamr; þau áttu son, er Hálfdán hét; hann var ok stjórnsamr ok stiltr vel, ok fríðr sýnum, ok vandisk snemma við allar íþróttir, þær sem karlmann mátti fríða, ok betra var at hafa enn missa; hann var vinfastr ok trúlyndr ok vinavandr, gleðimaðr mikill, svá at alla gleði mátti við hann eiga; en ef honum mislíkaði, þá var hann þunglyndr ok langrækr, en eigi mjǫk bráðskapaðr.

Hann óx upp með fǫður sínum, þar til hann var fimtán vetra gamall, þá tók móðir hans sótt, ok andaðisk; þótti konungi þat mikill skaði, ok ǫllum ǫðrum, ok var hennar útferð sœmiliga búin; konungr undi lítt í ríki sínu þaðan í frá, ok fór hann í hernað hvert sumar.

Maðr er nefndr Svipr; hann var ríkr bóndi ok meðallagi vinsæll; hann átti þrjá sonu: einn hét Úlfkell, ok var kallaðr Snillingr; hann var mikill ójafnaðarmaðr, ok eigi mjǫk vitr; hann var í hernaði með Eysteini konungi, ok hafði fimm skip sinna vegna; konungr helt mikit af honum.

Annar son Svips hét Úlfar, hann var ráðgjafi konungs; hann var vinsæll maðr ok trúlyndr, ok þótti hann allstaðar bœta til bæði fyrir konungi ok ǫðrum. Úlfr hét hinn yngsti son Svips; hann var kallaðr Úlfr hinn illi; hann herjaði um Eystrasalt ok um Bjarmaland; hann hafði mikla ræningjasveit, ok var allóvinsæll.

Eitt sumar herjaði Eysteinn konungr í Austrveginn; Úlfkell snillingr var þá með honum, ok Hálfdán, son konungs; þeir hǫfðu þrjá tigu skipa vel skipuð, en Úlfar, bróðir Úlfkels, hafði vald yfir ríki Eysteins konungs, meðan hann var í hernaðinum.

Í þenna tíma réð fyrir Aldeigjuborg konungr sá, sem Hergeir hét; hann var við aldr; Ísgerðr hét kona hans; hon var dóttir Hlǫðvers konungs af Gautlandi. Brœðr hennar váru þeir Sigmundr, er var stafnbúi Haralds konungs hins hárfagra, ok Oddr skrauti, faðir Gull-Þóris, er getr í Landnámabók á Íslandi.

Þau áttu eina dóttur, er Ingigerðr hét; hon var allra meyja fríðust, ok svá stór vexti, sem karlmaðr; flestir hlutir váru henni vel gefnir.

Hon var at fóstri með jarli þeim, er Skúli hét, hann réð fyrir Álaborg ok jarlsríki því, sem þar lá til; hann var sagðr bróðir Heimess, fóstra Brynhildar Buðladóttur, er getr í sǫgu Ragnars konungs loðbrókar. Skúli var kappi mikill ok manna vitrastr.

Kolr hét maðr, hann var þræll Skúla; hann var mikill maðr, ok svá sterkr at hann hafði tólf karla afl til hvers, sem hann gekk. Þat mátti kalla, at hann hefði mest ráð með jarlinum; hann var honum dyggr. Dóttur átti hann sér, sú hét Ingigerðr, ok var allra meyja fríðust ok mjǫk lík Ingigerði konungsdóttur, bæði á vǫxt ok yfirlit, en eigi var náttúra þeirra lík, því at Ingigerðr konungsdóttir var vel siðuð, en nafna hennar var hin mesta fála, en þó var hon vel mennt, því at konungsdóttir hafði kennt henni hannyrðir, ok var hon iðuliga í skemmu hennar.

Skúli jarl unni mikit fóstru sinni; eigi var Skúli kvángaðr; íþróttamaðr var hann svá mikill, at engi maðr komsk til jafns við hann.

Eysteinn konungr er nú kominn fyrir Aldeigjuborg með her sinn; Hergeir konungr var fáliðaðr fyrir; Eysteinn konungr gekk at borginni með liði sínu; Hergeir konungr varði vel ok drengiliga, en þó var hann eigi við bardaga búinn, ok urðu þær málalyktir, at Hergeir konungr fell ok mestr hluti liðs hans. En þegar konungr var fallinn, bauð Eysteinn konungr grið ǫllum þeim, sem eptir váru; gafsk þá upp bardaginn, ok gengu þeir til griða, sem eptir váru; lét konungr þá hreinsa borgina.

Síðan lét hann leiða drótningu fyrir sik; en hon var í hǫrðu skapi.

Konungr horfði á hana um stund, ok mælti síðan: "vorkunn er þat," sagði hann, "at þér liggi í miklu rúmi þau tíðindi, sem hér hafa orðit ǫll saman, en bœtr liggja til alls, ok vil ek nú vera þér í bónda stað, ok er eigi vanfenginn maðr á mót honum, því hann var gamall."

"Engi lýti váru honum at elli sinni," sagði drótning, "en þat uggir mik, hvárt ek verð þeim trú, sem hann hefir drepit."

"Nú er um tvá kosti," sagði konungr, "sá annar at ek mun taka þik frillutaki, ok heldsk þat slíka stund, sem auðit verðr, hinn annar at þú giptisk mér, ok gef ríkit allt í mitt vald, ok skal ek gera þinn sóma mikinn, ok óttumsk ek eigi, at svik þín muni mér at bana verða, þá ek skal deyja."

Drótning segir: "þat mun sannask hitt fornkveðna, at hǫrð verða óyndisúrræðin, ok mun ek þann kjósa, at eiga þik;" Konungr segir sér þat nær skapi; síðan var þetta mál til lykta snúit, ok tókusk þessi ráð, ok er allt seinna enn segir.

En þessu næst kallar konungr saman alla sína menn; hann mælti þá til Úlfkels snillings ok Hálfdánar, sonar síns: "svá er mál með vexti," sagði hann, "at Skúli jarl ræðr fyrir norðr í Álaborg; þar er á fóstri með honum Ingigerðr, dóttir Hergeirs konungs; Skúli er kappi mikill, ok er oss von at hann muni koma á hendr oss með her, því skulu þit fara austr ámót honum, ok leggja landit undir ykkr, en fœra mér konungsdóttur, ok ef þit getið unnit landit, þá skal Úlfkell vera þar jarl fyrir drengiliga fylgð, er hann hefir mér (veitt), ok skal ek fá honum sœmiligt kvánfang; en Hálfdán skal eiga Ingigerði, ef honum hugnask þat ráð."

Þeir bjuggu nú her sinn, Úlfkell ok Hálfdán, ok létta eigi fyrr, enn þeir koma til Álaborgar.

Skúli jarl hafði nú frétt þau tíðindi, sem gǫrzk hǫfðu í Aldeigjuborg, ok því safnar hann at sér liði miklu; ok er liðit var samankomit, tók Skúli sótt mikla; hafði hann þá sanna frétt af her þeirra Úlfkels ok Hálfdánar.

Hann mælti þá við Kol: "þat vil ek," sagði Skúli, "at þú gerisk hǫfðingi fyrir liðinu, tak þú upp merki mitt ok klæði, ok skal ek fá þér jarldóm, ok skal ek gipta þér Ingigerði, fóstru mína, ef þú fær sigr;" Kolr kveðsk þess albúinn.

Sagði Skúli nú fyrir mǫnnum, hversu breyta skyldu; hugðu liðsmenn eigi annat, enn Skúli mundi þat vera, sem Kolr var. Hann ferr nú með liðit á móti þeim Hálfdán ok Úlfkel. Skúli jarl lá í þorpi einu, ok var honum nú heldr í aptrbáta.

Ingigerðr konungsdóttir kallar nǫfnu sína Ingigerði Kolsdóttur til sín, ok mælti til hennar: "ek vil at þú takir við trúnaði mínum," sagði hon, "ok látir engan vita, meðan þú lifir; þú skalt taka við klæðum mínum, því við erum mjǫk líkar, skaltu kallask dóttir Hergeirs konungs, en ek taka við þínum klæðum, ok fara á flótta með ǫðrum ambáttum, ok skaltu þenna trúnað aldri láta uppi, á meðan við lifum báðar, en ef þeir sigrask, sem til eru komnir, þá mun Hálfdán konungsson biðja þín, ok ertu þá fullgipt, en elligar Úlfkell, ok er þá góðr, hvárr sem upp kemr;" Hon kveðsk þetta gjarna vilja, ok fór þetta fram.

Nú koma þeir Hálfdán ok Úlfkell at með sinn her; Kolr lætr lúka upp borginni, ok gengr út með allan sinn her, teksk þar bardagi, ok stendr hann með mikilli mannhættu; Kolr var bæði sterkr ok stórhǫggr, ok hugðu allir þar Skúla jarl vera, ok gekk hann í gegnum fylkingar þeirra.

Herbjǫrn hét frændi Skúla jarls, hann hafði fylking ímót Hálfdáni, ok váru þeirra skipti all hraustlig; en svá lauk með þeim, at Herbjǫrn fell, brast þá flótti í liði þeirra. Hálfdán rak flóttann allt til skógar.

Nú er at segja frá viðskiptum þeirra Úlfkels ok Kols; hafði Kolr þá drepit margan mann; Snæúlfr hét merkismaðr Úlfkels; hann bar djarfliga fram merkit, ok barðisk drengiliga; þeir mættusk nú, Kolr ok Úlfkell, ok váru þeirra viðskipti all hraustlig, ok bǫrðusk þeir svá lengi, at engi skakkaði með þeim, ok hjuggusk af þeim allar hlífar; Kolr hjó þá mikit hǫgg til Úlfkels, þat kom á hjálminn útarliga, ok tók af, þat er nam, ok var þat fjórðungrinn, ok þar með eyrat hitt vinstra, ok var hǫggit svá mikit, at Úlfkell fell, en Snæúlfr kom þá at, ok hjó til Kols, ok kom á andlitit, ok tók af nefit ok báðar varirnar ok hǫkuna, ok fellu tennrnar niðr í gras. Kolr stóð eigi kyrr, þóat hann hefði fengit sárit, hjó hann til Snæúlfs á hálsinn, svá af tók hǫfuðit; Úlfkell var þá á fœtr kominn, ok lagði til Kols fyrir brjóstit, svá út gekk um herðarnar, fell hann þá dauðr niðr; brast þá flótti í liði þeirra, Úlfkell rak flóttann, en Hálfdán sneri aptr.

Hann sér, hvar tveir menn gengu, þat var karl ok kerling, mælti hann mál af þeim, ok spurðu þau, hversu bardaginn hefði gengit, en þeir sǫgðu af hitt ljósasta, ok síðan skildu þeir; karl var svá stirðr, at hann lá á herðum kerlingu, ok drǫgnuðu þau svá til skógar. Hálfdán spurði menn sína, við hvern þeir hefði talat, en þeir kváðu þat stafkarl veslugan.

"At fá verðr of vanliga hugat," sagði hann, "þar er sá karl, er mér er aptrsjá at, ok betr væri drepinn;" En þeir kváðu þat níðings verk; var hann þá kominn í skóginn, ok tjáði þá eigi eptir þeim at leita.

Ríðr Hálfdán nú heim til borgarinnar, var Úlfkell þá kominn í borgina, ok gekk at skemmu þeirri, er Ingigerðr var í, var hon þá leidd fyrir hann.

Hon mælti þá til Úlfkels: "þú hefir nú unnit mikinn sigr," sagði hon, "drepit hǫfðingja borgarinnar. Nú ef þér eruð réttir hermenn, þá munu þér eigi níðask á mér, eða þeim mǫnnum ǫðrum er hér eru hǫfðingjalausir, ok láta mik ná at finna mína móður."

Úlfkell sagði: "þat skal satt vera, en þat sem vér hǫfum afgǫrt, skulum vér góðu bœta, bæði þér ok þinni móður, ef þú vilt vera oss trú, holl, hlýðin ok eptirlát, ok þú varðisk eigi við oss."

"Svá er nú komit mínu máli," sagði hon, "at ek ætla metnaðrinn hafi lítit at gera."

Þeir hétu henni góðu þar um, ok váru þá loknar upp fjárhirðslur; tóku þeir gull ok silfr, ok þat annat er þá lysti, en gáfu grið mǫnnum ǫllum; síðan var veittr umbúningr þeim dauðu, ok var búit virðugliga um leiði Skúla jarls, er Kolr var reyndar; lǫgðu þeir síðan land allt undir sik, ok bjuggusk síðan móts við Eystein konung, ok var Ingigerðr í ferð með þeim.