Bókastaðir

Í þann tíma heimstöðu, er liðit var frá híngatburð várs herra Jesu Christi þúsundrat [hundrat] fimmtígir ok fjögr ár, tók virðuligr herra Adrianus páfi, fjórði með því nafni, almenniliga stjórn rómneskrar kristni. Hann hét áðr Nikulaus, enskr maðr at ætt, lofsamligr at viti ok lítillæti, ok þar með harðla röksamligr í stjórninni.Hann hèt áðr Nikulaus, enskr maðr at ætt, lofsamligr at viti ok lítillæti, ok þar með harðla röksamligr í stjórninni. Hann talaði svá fallin orð í sínum valdsdómi fyrir meistara Jóni Salesbernensi, er síðan var í þjónustu Thomæ Cantuariensis: at engi maðr væri vesalli en páfinn í Róm. Í annarri grein var hann [svá] gildr, at hann forboðaði mikinn samblástr í Roma, fyrir þá sök, at skemdr hafði verit einn af kardinalibus. Hann vígði til krúnu Friðrek keisara fyrsta með því nafni; sýndist því keisarinn hlýðinn heilagri Rómakirkju meðan þeir lifðu báðir; en eptir fjögr ár herra páfans, sem hann er út hafinn, brestr upp mikit rugl í sjálfri Roma fyrir nýjan páfakosníng, þvíat sjálfir cardinales skutlast í tvá staði; birtir þá Friðrekr keisari hverr hann var, því með fylgi biskupanna ok afli ríkisins veitir hann þeim cardinalibus er verr höfðu, þvíat þeir allir samt kjósa digran þrætumann, er Octovianus hét.birtir þá Friðrekr keisari hverr hann var, því með fylgi biskupanna ok afli ríkisins veitir hann þeim cardinalibus er verr höfðu, þvíat þeir allir samt kjósa digran þrætumann, er Octovianus hèt. Annan veg með kardinalibus stendr Louis Frakkakonúngr, ok Heinrekr Andagavie Englands konúngr. Kjósa þeir þann mann, er þá hét Rollant kanceler.Kjósa þeir þann mann, er þá hèt Rollant kanceler. Eflðist sá kosníngr, því at guð vildi. Var þá Rollant nefndr Alexander tertius, frægr maðr í guðs kristni, bæði af lagasetníngu ok sönnu þolinmæði, þvíat um xx ár ok eitt er hann ríkti stóð hann nær í sama stríði, þvíat Friðreki keisara vóru kirkjunnar náðir þá svá leiðar, at æ hóf hann annan þrætumann, er annarr valt ór, þar til er svá gekk út um iiij ár.

Hinn fyrsti var Octovianus, sem vér sögðum, er kallaðist Victor, annarr Gvido, er kallaðist Paskalis, þriði Jóhannes, er kallaðist Kalixtus, fjórði Leundonus, er kallaðist Innocentius.Hinn fyrsti var Octovianus, sem vèr sögðum, er kallaðist Victor, annarr Gvido, er kallaðist Paskalis, þriði Jóhannes, er kallaðist Kalixtus, fjórði Leundonus, er kallaðist Innocentius. Þrír af þeim vóru kardinales, prestar at vígslu, bannsettir af Alexandro páfa, ok fóru svá búnir af heimi veslugir menn.

En eptir þá báða samdist sú sætt með herra páfanum ok keisaranum, at hann krossaðist til Jórsala með allt sitt herfólk, þvíat þá litlu [áðr] var landit unnit í fyrstu undir Saladín eðr Solldan konúng af Babilon fyrir svikligan prett ok bölvaðan Malti jarls af Tripolia, sem ljósliga stendr í þessháttar letrum. En vér þaðan frá vendum til fyrirætlaðs efnis.En vèr þaðan frá vendum til fyrirætlaðs efnis. Í öndverðum páfadómi herra Alexandri blómgaðist hans blezaðr vígsluson herra Thomas Kantuariensis, er í sínum valdstíma þoldi þá ógn ok aga, sem bæði píndi önd ok líkama, þvíat Heinrekr konúngr dró í mót honum allt sitt ráð ok ríki með sjálfum biskupunum, þar til er þeir allir samt sóttu hann fyrst til útlegðar, en þvísa næst til blóðs úthellíngar.

Á sama tíma birtist í norðrhálfunni fjórði maðr ynniligrar atferðar fyrir guði ok mönnum, er makliga má samlagast fyrnefndum feðrum, ok þótt hann væri þeim fjarlægr í landa grein ok staða setníng, gekk hann þeim beint it næsta um boðorða braut almáttigs guðs, bæði með biskupligri tign ok sterkri staðfesti. Þessi maðr er signaðr faðir ok sæmiligr herra Guðmundr biskup, er kendi ákafligan kulda heimligra únáða í mæðum ok mannraunum, ofsókn ok útlegðum, framarr flestum dæmum, at hann mætti hluttakari verða várs drottins orða, er hann forðum sagði af Saulo: Ek mun sýna honum hversu stóra hluti hann byrjar at þola fyrir nafni mínu. Þenna úfrið leiddi líkt ok hinn fyrra eigi af heiðnum mönnum eðr útlenzkum her, heldr af biskupsins undirmönnum andligum. Var þat öndvert efni svá vondra vesalda, at á þá jörð, sem hann var biskup yfir, var þá enn eigi komit herra konúngsins vald, ok því ruddi hinn rangláti sér til ríkis með odd ok egg;Var þat öndvert efni svá vondra vesalda, at á þá jörð, sem hann var biskup yfir, var þá enn eigi komit herra konúngsins vald, ok því ruddi hinn rangláti sèr til ríkis með odd ok egg; en ef heimlig hönd varði sik svá, at þar viknaði eigi fyrir, þá sneri hinn úmildi sínum herskildi upp á kirkjunnar meinleysi, gerandi hennar fé ok frelsi sér at herfángi;en ef heimlig hönd varði sik svá, at þar viknaði eigi fyrir, þá sneri hinn úmildi sínum herskildi upp á kirkjunnar meinleysi, gerandi hennar fè ok frelsi sèr at herfángi; var þá því næst svá svívirðr lærðr sem leikr með sóknum ok sakargiptum, með lima láti ok útlegðum. Í svá bröttum bylgjum ok hörðum hvirfilvindum reiddi þenna blezaða biskup, er at lyktum fann fagrt lægi.

Greindr guðs þjónn var biskup á því landi er bækr kalla Thile, en Norðmenn nefna Ísland. Má þat ok vel segjast eiginligt nafn þeirrar eyjar, þvíat þar er íss ínóg bæði lands ok lagar. Á sjánum liggja þeir hafísar, at með sínum ofvægiligum vexti taka þeir at fylla norðrhöfin, en yfir háfjöll landsins svá úbrædiligir jöklar með yfirvættis hæð ok vídd, at þeim mun útrúligt þykkja, sem fjarri eru fæddir. Undan þeim fjalljöklum fellr með atburð stríðr straumr með frábærum flaum ok súlasta snyk, svá at þar af deyja fuglar í lopti en menn á jörðu eðr kvikvendi. Þau eru fjöll önnur þess lands, er ór sér verpa ægiligum eldi með grimmasta grjótkasti, svá at þat brak ok bresti heyrir um allt landit, svá vítt sem menn kalla fjórtán tylftir umbergis at sigla réttleiði fyrir hvert nes;Þau eru fjöll önnur þess lands, er ór sèr verpa ægiligum eldi með grimmasta grjótkasti, svá at þat brak ok bresti heyrir um allt landit, svá vítt sem menn kalla fjórtán tylftir umbergis at sigla rèttleiði fyrir hvert nes; kann þessi ógn at fylgja svá mikit myrkr forviðris, at um hásumar um miðdegi sér eigi handa grein.kann þessi ógn at fylgja svá mikit myrkr forviðris, at um hásumar um miðdegi sèr eigi handa grein. Þat fylgir þessum fádæmum, at í sjálfu hafinu, viku sjáfar suðr undan landinu, hefir upp komit af eldsganginum stórt fjall, en annat sökk niðr í staðinn, þat er upp kom í fyrstu með sömu grein. Keldur vellandi ok brennustein fær þar ínóg. Skógr er þar engi utan björk, ok þó lítils vaxtar. Korn vex í fám stöðum sunnanlands, ok eigi nema bygg. Fiskr sjádreginn ok búnyt er þar almenníngs matr. Ey þessi liggr svá norðarliga undir zodiaco, at hennar neðri hlutr hefir í sumum stöðum samhaldinn dag með sólskini björtu, mánað eðr meirr, í enda Geminorum ok upphafi Cancri. En um vetrar tíð þá er sólin er in Capricornu, er hún yfir þess lands emisperium lítit um fjórar stundir náttúrligs dags, þótt hvárki meini fjöll né ský.En um vetrar tíð þá er sólin er in Capricornu, er hún yfir þess lands emisperium lítit um fjórar stundir náttúrligs dags, þótt hvárki meini fjöll nè ský. Landit er víðast bygt með sjónum, en skerðist mest austan ok vestan. Tveir eru þar biskups stólar, sinn í hvárn luta lands; eru þeir af þeim tíu, er undir lúta erkistólinn í Niðarósi, þar sem hvílir ágætr guðs maðr herra Ólafr konúngr Haraldsson. Sætið norðanlands heitir Holer. Fyrsti biskup Holensis var heilagr Jóhannes, annarr Ketillus, þriði Bero, fjórði Brando, fimti Guðmundr. Syðra sætið heitir Skálholt, sat þar fyrstr Islavus, annarr Gizerus, þriði Magnus, fjórði Þorlakus primus, fimti Klængr, setti heilagr þorlákr, sjaundi Paulus, áttandi Magnus secundus.Syðra sætið heitir Skálholt, sat þar fyrstr Islavus, annarr Gizerus, þriði Magnus, fjórði Þorlakus primus, fimti Klængr, sètti heilagr þorlákr, sjaundi Paulus, áttandi Magnus secundus. Fyrir þá skynsemd höfum vér nokkut greint af þessu fátæku landi, at ef þessi frásögn verðr í fjarska lesin, lofst því framarr várs herra nafn, er engan jarðar enda firrir sinni miskunn, sem þá sýndist enn, er hann gaf greindum útskaga svá ríkan gimstein, sem heilög ván diktar, at Guðmundr hinn góði sé í hans konúngligri höll at eilífu.Fyrir þá skynsemd höfum vèr nokkut greint af þessu fátæku landi, at ef þessi frásögn verðr í fjarska lesin, lofst því framarr várs herra nafn, er engan jarðar enda firrir sinni miskunn, sem þá sýndist enn, er hann gaf greindum útskaga svá ríkan gimstein, sem heilög ván diktar, at Guðmundr hinn góði sè í hans konúngligri höll at eilífu.

Nú til þess, at eigi sýnist vér með öllu um liða hans blezaða bernsku ok einkanlegan uppruna, munu vér þat setja með stuttum málsbætti, því at vér skundum til þess efnis, sem honum er enn meiri sæmd í, þat er at greina hans mæður ok þolinmæðis krúnu með þeim mála gjöfum, er guð alls veldis veitir honum í starfalaun, bæði lífs ok liðnum, at svá sem harmrinn má hryggja hjartnæmra manna hugi, svá skulu táknin hugga með andligri gleði.Nú til þess, at eigi sýnist vèr með öllu um liða hans blezaða bernsku ok einkanlegan uppruna, munu vèr þat setja með stuttum málsbætti, því at vèr skundum til þess efnis, sem honum er enn meiri sæmd í, þat er at greina hans mæður ok þolinmæðis krúnu með þeim mála gjöfum, er guð alls veldis veitir honum í starfalaun, bæði lífs ok liðnum, at svá sem harmrinn má hryggja hjartnæmra manna hugi, svá skulu táknin hugga með andligri gleði. Þat hugsuðum vér ok heyriligt svá dýrum manni, at án öllu lögmáli leiðist til hans lífs sögu nokkur tiltekin dæmi hans bræðra biskupanna, þar sem samhljóða frumtignir þeirra.Þat hugsuðum vèr ok heyriligt svá dýrum manni, at án öllu lögmáli leiðist til hans lífs sögu nokkur tiltekin dæmi hans bræðra biskupanna, þar sem samhljóða frumtignir þeirra. En þeim sem þetta líkar betr aðra leið, sendum vér til íslenzkra bóka.En þeim sem þetta líkar betr aðra leið, sendum vèr til íslenzkra bóka.

Sjau árum framarr liðnum af várs drottins holdgan en summerat var í fyrsta prologo, fæddist nefndr smásveinn í Hóla biskupsdæmi quarto kalendas octobris; þat var it fjórða ár postuligs herra Alexandri páfa, hit fyrsta Magnúsar Noregs konúngs Erlíngssonar ok Eysteins erkibiskups, er næstr sat eptir Jón Birgisson, er fyrstr bar pallium Nidrosie, en næstr fyrir Eirik, er síðan varð vígslufaðir þessa góða manns, er nú litlu greindum vér nýfæddan, á dögum biskupanna Bjarnar Holensis ok Kleings Skalholtensis.þat var it fjórða ár postuligs herra Alexandri páfa, hit fyrsta Magnúsar Noregs konúngs Erlíngssonar ok Eysteins erkibiskups, er næstr sat eptir Jón Birgisson, er fyrstr bar pallium Nidrosie, en næstr fyrir Eirik, er síðan varð vígslufaðir þessa góða manns, er nú litlu greindum vèr nýfæddan, á dögum biskupanna Bjarnar Holensis ok Kleings Skalholtensis. Hann var svá góðar ættar sem hin bezta mátti kallast á öllu Íslandi, þvíat hans kynferð var reynd í röskleik ok réttvísi.Hann var svá góðar ættar sem hin bezta mátti kallast á öllu Íslandi, þvíat hans kynferð var reynd í röskleik ok rèttvísi. Ari hét faðir hans en Úlfeiðr móðir.Ari hèt faðir hans en Úlfeiðr móðir. Þegar í fyrstu fæðíng þessa sveins birtist forsögn óvorðinna hluta hans daga, því at í fyrsta grát, er hann gaf út, taladi einn vitr kennimaðr, er þar var nær staddr, lík orð ok Ambrosius las forðum til sonar síns Ambrosium únga, at þessi piltr mundi til mikils fæddr í veröldina ef líf héldi.Þegar í fyrstu fæðíng þessa sveins birtist forsögn óvorðinna hluta hans daga, því at í fyrsta grát, er hann gaf út, taladi einn vitr kennimaðr, er þar var nær staddr, lík orð ok Ambrosius las forðum til sonar síns Ambrosium únga, at þessi piltr mundi til mikils fæddr í veröldina ef líf hèldi. Var þat mikil frumtign þess er enn var nýfæddr, at hans sorgligri raust skyldi þegar fylgja miskunnar tákn almáttigs guðs.

Fæddr var ölr sá er eyddi alnýtr fíra lýtum endr á Grjótár grundu gulls með virðíng fullri; sagði sveins at hann hugði sauðnis látrs í gráti kærum krapta stóra Kárhöfði þat árum.

Er ok sú forspá fagrliga fylld í dag, því at súlfengnum trega snýr hann fljótt í fagnað, ok grát í nýfenginn glaum. í aðra grein var þat einkanligt, at í fremsta brum sinna daga skyldi hann þeim líkjast á nökkvern hátt, sem alla götu elskaði hann mest næst várri frú, sem enn mun síðarr getið verða. Þegar í blautu barns beini bergir hann á mótstöðu heimsins. Svá segir Einarr Gilsson:

Þvíat faðir hans, er var einn framr maðr, fell vápnsóttr í Noregi;Þvíat faðir hans, er var einn framr maðr, fèll vápnsóttr í Noregi; var því Guðmundr uppfæddr með móðurfrændum sínum, þegar til bækr settr á skilníngar aldri, hlýðinn ok auðmjúkr sínum meistara, sem öllum öðrum, er honum vildu gott kenna, því at sú er röksamlig regla ritnínganna, at engi rísi fyrr upp til meistaradóms yfir aðra menn, en hann sat áðr hlýðinn lærisveinn fyrir síns meistara fótum, ok leiðist svá fram ef guð vill, at bera hit hæsta ok á herðum sér með sælum Joseph til Egiptalands.var því Guðmundr uppfæddr með móðurfrændum sínum, þegar til bækr settr á skilníngar aldri, hlýðinn ok auðmjúkr sínum meistara, sem öllum öðrum, er honum vildu gott kenna, því at sú er röksamlig regla ritnínganna, at engi rísi fyrr upp til meistaradóms yfir aðra menn, en hann sat áðr hlýðinn lærisveinn fyrir síns meistara fótum, ok leiðist svá fram ef guð vill, at bera hit hæsta ok á herðum sèr með sælum Joseph til Egiptalands. Snemma runnu forspár fyrir sveini þessum, bæði af líkams athöfnum ok merkiligum draumum, at hann mundi verða mikill maðr í kristni guðs, ok standa til stórra ömbuna fyrir augliti várs herra. Var þat eitt af því, at vér settum, at jafnan í pilta leikum skyldi hann hafa ok bera mitro ok bagal með biskups nafni.Var þat eitt af því, at vèr settum, at jafnan í pilta leikum skyldi hann hafa ok bera mitro ok bagal með biskups nafni. Líktist hann í þessu sælum feðr Athanasio erkibiskupi Alexandrino, þvíat hans upprás var þat til bækr ok skóla, at Alexander erkibiskup hans forverari sá uppá þann piltaleik, er úngr Athanasius stóð með bagal ok mitru, ok bauð at skírast lærisveina sína, þá sem at eins vóru primsigndir áðr af kirkjunnar hálfu. Hér með renna draumar merkiligir sem vér sögðum.Hèr með renna draumar merkiligir sem vèr sögðum. Þat bar fyrir einn skilríkan mann ok náfrænda Guðmundar, at hann þóttist ganga fram at húsi einu furðuliga stóru ok vænu í öllum vexti, ok sem hann vildi inn ganga þær formiklu dyrr, er á vóru húsinu, verðr hann svá breiðr í brjóstinu, at við nemr báðum öxlunum. Sem draumr sjá er entr í orða framburði ok sá, er forðum sýndist frú Máild í Englandi, sem hún gekk með son sinn Thomam Cantuariensem, ok hún þóttist koma til Krists kirkju í Lundúnum ok mega eigi inn ganga, sakir mikils vaxtar, svá er hans sama glósa hér ok þar, sem skýrði einn spakr maðr í Englandi, at hennar burðr mundi verða meiri ok mætari, en kristni jarðnesk mundi bera, eðr skilníng á koma.Sem draumr sjá er entr í orða framburði ok sá, er forðum sýndist frú Máild í Englandi, sem hún gekk með son sinn Thomam Cantuariensem, ok hún þóttist koma til Krists kirkju í Lundúnum ok mega eigi inn ganga, sakir mikils vaxtar, svá er hans sama glósa hèr ok þar, sem skýrði einn spakr maðr í Englandi, at hennar burðr mundi verða meiri ok mætari, en kristni jarðnesk mundi bera, eðr skilníng á koma. Enn dreymdi sama mann, at hann þóttist koma til Krists kirkju í Niðarósi ok inn ganga; hann sér, at hún er þá skipuð sem ein höll af konúngligri mekt ok hans hirðsveitum til beggja handa;hann sèr, at hún er þá skipuð sem ein höll af konúngligri mekt ok hans hirðsveitum til beggja handa; honum gefr þat at skilja, at konúngr í hásæti er hinn heilagi Ólafr Haraldsson. Ok þegar sem hann nálgast fram fyrir hásætið, ok hugsar at heilsa konúnginn, stendr hann upp í öllu sínu skrúði, ok fram á gólfit móti honum með breiddum faðmi, ok segir svá: Guði velkominn kæri minn, blezaðr um öll Norðrlönd! — þessi fyrirburðr er þeim líkr í réttri skýríng, er enn sá frú Máild fyrir sælum Thoma, þá er hún stóð at rekja þat pell, er rödd af himni sagði víðara öllu Englandi, hvat er merkir háleita frægð þessara feðra, þvíat eigi mundi hún fara land af landi, nema hún væri víðari áttjörðinni.Ok þegar sem hann nálgast fram fyrir hásætið, ok hugsar at heilsa konúnginn, stendr hann upp í öllu sínu skrúði, ok fram á gólfit móti honum með breiddum faðmi, ok segir svá: Guði velkominn kæri minn, blezaðr um öll Norðrlönd! — þessi fyrirburðr er þeim líkr í rèttri skýríng, er enn sá frú Máild fyrir sælum Thoma, þá er hún stóð at rekja þat pell, er rödd af himni sagði víðara öllu Englandi, hvat er merkir háleita frægð þessara feðra, þvíat eigi mundi hún fara land af landi, nema hún væri víðari áttjörðinni. Þat gefr annat vel skilja í greiðdri sýn, at fyrir breiddan faðm hins sæla Ólafs konúngs, er helgastr maðr hvílir í Niðarósi, merkjast hendr heilagrar kristni, er smurðu herra Guðmund biskup í því sama musteri. Nú er ljóst, at þessar tvær sýnir með sínum [réttum skilníngi] eignast Guðmundr góði í síðustum tímum;Nú er ljóst, at þessar tvær sýnir með sínum [rèttum skilníngi] eignast Guðmundr góði í síðustum tímum; því fylgir til hin þriðja, er réttara nafn hefir til at heita sem vitran, sakir þess, at henni fylgja falshausir váttar.því fylgir til hin þriðja, er rèttara nafn hefir til at heita sem vitran, sakir þess, at henni fylgja falshausir váttar. Þær innanlands var ein kona, góðs siðferðis í mörgu lagi, því fráteknu, at hún hafði langar stundir ofblíð verit til kennimanna, ok enn var hún svá, er þetta gjörðist. Svá bar henni til einn vetr, sem guð vildi hirtíng veita hennar villistigum, næsta laugardag fyrir dominicam Esto mihi in deum protectorem: at hún fell niðr í úvit, sem drepin væri.Svá bar henni til einn vetr, sem guð vildi hirtíng veita hennar villistigum, næsta laugardag fyrir dominicam Esto mihi in deum protectorem: at hún fèll niðr í úvit, sem drepin væri.

En því at heimamenn hennar kendu liggja nokkurn verma í í limunum, ok þat annat, at hörundit brá við stundum sem sárt yrði, var hún lagin högliga niðr, ok geymd, þar til at síðla sama dags hverfr hún aptr til sín, sezt upp ok signar sik, ok bað guð geyma sín. Þeim er spurðu af hennar brautveru, segir hún svá: þegar sem hún var niðr fallin kómu til hennar tveir blámenn, gripu hana ok drógu heldr en leiddu án allri vægð um hraun ok hvassa þyrna yfir þá eymdar staði, er allir vóru fullir myrkra ok meina með ýmisligum píslum vá ok vesalda, þar til þau koma fram at einum pytt eðr ketli, er allr lék utan ok innan sem ein sía, með grimmasta gnist úbæriliga bruna, svá at af ákafri kastvellu þess ljóta lagar, er í var, dreif allt umhverfis með verpandi flaug þeirra dimmustu dropa, hvar af nökt sálin særist þegar hryggiliga bæði á höndum ok fótum.Þeim er spurðu af hennar brautveru, segir hún svá: þegar sem hún var niðr fallin kómu til hennar tveir blámenn, gripu hana ok drógu heldr en leiddu án allri vægð um hraun ok hvassa þyrna yfir þá eymdar staði, er allir vóru fullir myrkra ok meina með ýmisligum píslum vá ok vesalda, þar til þau koma fram at einum pytt eðr ketli, er allr lèk utan ok innan sem ein sía, með grimmasta gnist úbæriliga bruna, svá at af ákafri kastvellu þess ljóta lagar, er í var, dreif allt umhverfis með verpandi flaug þeirra dimmustu dropa, hvar af nökt sálin særist þegar hryggiliga bæði á höndum ok fótum. Hér með höndlaði hana svá údæmiligr ótti auskranligra kvala, er þaut frammi fyrir henni, at þat má engi orðum inna, því at hún skilr sitt synda gjald mikit vera munu fyrir guði.Hèr með höndlaði hana svá údæmiligr ótti auskranligra kvala, er þaut frammi fyrir henni, at þat má engi orðum inna, því at hún skilr sitt synda gjald mikit vera munu fyrir guði. Þar með særa þeir bölvaðir blámenn hennar hjarta með örvæntíngar ör, er þeir segja svá: sé þú hin auma sál, vei er þér vorðit, hér er heimili þitt at eilífu, hér skaltu taka gistíng einnar nætr, en sú er endalaus;Þar með særa þeir bölvaðir blámenn hennar hjarta með örvæntíngar ör, er þeir segja svá: sè þú hin auma sál, vei er þèr vorðit, hèr er heimili þitt at eilífu, hèr skaltu taka gistíng einnar nætr, en sú er endalaus; gráðugr logi skal þik gleypa, sá er aldri kann at seðjast, svá sem þú saddist aldri frá þínum údáðum, þá er þú saurgaðir ok svívirðir þeirra þjónustu, er guði sóru í sinni vígslu at halda sik hreina til heilagra bæna ok embættisgjörða fyrir guði, þar með fyrir sér ok öðrum, því skulu vér sýngja þér makligan sálusöng með bótlausri bölvan, svá at angr ok eymd þinna sútfullra sorga bíði aldri bata;gráðugr logi skal þik gleypa, sá er aldri kann at seðjast, svá sem þú saddist aldri frá þínum údáðum, þá er þú saurgaðir ok svívirðir þeirra þjónustu, er guði sóru í sinni vígslu at halda sik hreina til heilagra bæna ok embættisgjörða fyrir guði, þar með fyrir sèr ok öðrum, því skulu vèr sýngja þèr makligan sálusöng með bótlausri bölvan, svá at angr ok eymd þinna sútfullra sorga bíði aldri bata; því skaltu vá ok vilsinni með oss þola án enda, at þú vildir aldri enda oss at þjóna. Með þvílíkum afarorðum drógu þeir helvítis ormar hana fram at dynjanda loganum; sér hún þá glöggt at þar eru drektir í eldi margir formenn landsins af veraldar stétt, er dauðir vóru, en hinna beið búinn úfagnaðrinn, er enn lifðu.sèr hún þá glöggt at þar eru drektir í eldi margir formenn landsins af veraldar stètt, er dauðir vóru, en hinna beið búinn úfagnaðrinn, er enn lifðu. Sálin varð þá hræddari enn í frásögn megi færa, treysti þá með öllum sínum krapti á sæla guðs móður ok sæla postula Petrum ok Paulum, því þeir vóru kirkjudróttnar á hennar heimili. Hér með kallar hún á guðs píslarvátta: Ólaf konúng, Hallvarð ok Magnús, ok án dvöl lítr á hana guðs miskunn, svá at því himnesku ljósi, sem nálgast, fylgja þrír bjartir menn ok tíguligir.Hèr með kallar hún á guðs píslarvátta: Ólaf konúng, Hallvarð ok Magnús, ok án dvöl lítr á hana guðs miskunn, svá at því himnesku ljósi, sem nálgast, fylgja þrír bjartir menn ok tíguligir. Þeir grípa hana skjótt með styrkri hendi braut af úvina valdi. En er fjándr sjá þat, gella þeir með grimmum þyt rymjandi raddar ok segja svá: þó at vér verðum enn sem optar at bera lægra hlut fyrir yðr, skal þessi saurlífismaðrinn hafa erindit.En er fjándr sjá þat, gella þeir með grimmum þyt rymjandi raddar ok segja svá: þó at vèr verðum enn sem optar at bera lægra hlut fyrir yðr, skal þessi saurlífismaðrinn hafa erindit. Fleygja síðan glóandi knappasvipu um þverar herðar sálinni, svá at [af] beiskum bruna, er fylgdi þeim slag, kendi hún kvöl í hvern köggul, fyrirvarð hún sik þá öll í annat sinn, áðr formaðr þeirra þriggja, er komnir vóru, setr sína hönd yfir hana, hressír ok huggar; hann segir svá: guðs miskunn ertu skyldug at lofa, er þik leiddi til helvítis ok aptr þaðan út, ok þat, at vér erum sendir af várrar frú guðs móður hálfu þik at hjálpa, því at þú treystir á hennar virðuligt vald.hann segir svá: guðs miskunn ertu skyldug at lofa, er þik leiddi til helvítis ok aptr þaðan út, ok þat, at vèr erum sendir af várrar frú guðs móður hálfu þik at hjálpa, því at þú treystir á hennar virðuligt vald. Guðs postular, er þú nefndir, eru ok fulltíngjandi þitt frelsi, eru vér hér þrír frændr, Ólafr, Hallvarðr ok Magnús, er þú hézt á í þínum þröngslum, er þó kómu náliga yfir þik makliga, sakir þess er þú hefir úvarliga lifat;Guðs postular, er þú nefndir, eru ok fulltíngjandi þitt frelsi, eru vèr hèr þrír frændr, Ólafr, Hallvarðr ok Magnús, er þú hèzt á í þínum þröngslum, er þó kómu náliga yfir þik makliga, sakir þess er þú hefir úvarliga lifat; því fantu heitan bakstr á herðum, at þú hefir skreyzt skrúði, en glæst með líni þinn líkama eptir veraldar slekt en saurlífis anda tillögu, at þá skyldir þú vænni sýnast; því brunnu fætr þínir í vellunnar hávaða, at þú hefir þá glæst með skrúð ok skó enn fyrir sömu grein, en því hendr þínar, at þú hefir bæði veitt handasaum þér ok öðrum á guðs hátíðum.því brunnu fætr þínir í vellunnar hávaða, at þú hefir þá glæst með skrúð ok skó enn fyrir sömu grein, en því hendr þínar, at þú hefir bæði veitt handasaum þèr ok öðrum á guðs hátíðum. Nú skaltu greina sýn þina, er þú kemr aptr, vándum til viðvörunar en völdum til fagnaðar, þvíat svá sem þú leiddist fyrr til dauða, svá skaltu þvísa næst leiðast til lífs heraða.Nú skaltu greina sýn þina, er þú kemr aptr, vándum til viðvörunar en völdum til fagnaðar, þvíat svá sem þú leiddist fyrr til dauða, svá skaltu þvísa næst leiðast til lífs hèraða. Þegar án dvöl eptir svá talat koma þau fram á einn vænasta völl, er allr flaut með flúr, unað ok ang ýmissar gleði; þar í miðju plácinu stendr ein höll eðr hús, svá fagrt formerat, sem aldri sá manns auga, þar með fylgdi sýngjandi hljómr, ilmandi yfir þat allt er maðr má hugsa. Sá hinn himneski rómr gæddi ok gladdi fyrgreinda höll, svá at hún þaut öll í einum glaum. Hinn sæli Ólafr konúngr talar þá enn til hennar: sér þú herbergi þetta, svá signat ok sæmiligt, er jafnan stendr án flekk ok fölnan, ok með sama ríkdómi ok úlíðandi gleði? sjá er eignarjörð ok óðal Guðmundar Arasonar, er fá mun um síðir eigi lægra sess en Thomas í Kantia, ok svá sem vér fulltíng veitum Noregi ok Orkneyjum, svá mun hann hjálpa Íslandi með sínum bænum.Hinn sæli Ólafr konúngr talar þá enn til hennar: sèr þú herbergi þetta, svá signat ok sæmiligt, er jafnan stendr án flekk ok fölnan, ok með sama ríkdómi ok úlíðandi gleði? sjá er eignarjörð ok óðal Guðmundar Arasonar, er fá mun um síðir eigi lægra sess en Thomas í Kantia, ok svá sem vèr fulltíng veitum Noregi ok Orkneyjum, svá mun hann hjálpa Íslandi með sínum bænum. Sem hér stendr vitran, er með guðs almætti allt í sama augabragði, at hún þykkist sjá nýja dýrðina, ok er lukt í líkama.Sem hèr stendr vitran, er með guðs almætti allt í sama augabragði, at hún þykkist sjá nýja dýrðina, ok er lukt í líkama. Gengu með þessi vitran tveir váttar, sá annarr, at hún skalf í hvert sinn, sem hún sagði frá údæmum píslanna. þat annat, at öllum þeim bruna, sem hún hafði þolt at eins í andar sýninni, bar skýrt vitni hennar dauðligr líkami. Nú þat efni sem at Guðmundi vikr í vitran þessi, sýnist concordera þeirri sýn, er forðum sá í andar gjöf Nikulás biskup Paterensis fyrir systursyni sínum Nikulao, er í þann tíma var í barndómi, en síðan Mirrensis erkibiskup. Af þeirri hallar sýn til austrættar í lifandi manna jörð er öll ein frásögn, ok nú greindum vér í sagðri vitran.Af þeirri hallar sýn til austrættar í lifandi manna jörð er öll ein frásögn, ok nú greindum vèr í sagðri vitran. Trúum vér, at vitrum mönnum sýnist þessar frásagnir bera bjart vitni þeim greinum, [er fyrir spáðu] þessa Guðmundar tign ok æru.Trúum vèr, at vitrum mönnum sýnist þessar frásagnir bera bjart vitni þeim greinum, [er fyrir spáðu] þessa Guðmundar tign ok æru.

Á næsta ári eptir fæðíng Guðmundar gengr herra Björn Holensis almenniligan veg um dauða dyrr; er þá kjörinn af landsmönnum sæmiligr maðr sira Brandr, er varð fjórði Hóla biskup, sem fyrr var ritað. Á hans dögum öndverðum andaðist Klængr biskup Skalholtensis, en hinn sæli Thorlákr biskup vígðr sitr fimtán ár ok ferr svá til guðs; tekr þá Páll frændi hans biskups tign. Herra Brandr setr sína vígslu hönd yfir hinn góða Guðmund, þegar hann hefir tólf ár, ok þaðan fram sem tímar lofast; vígist hann þá lesdjákn. Var hann þegar hvass í hugviti ok glöggrar greinar bæði til bækr ok brjóstvitru, ei síðr til veraldar ok lands laga, ef hann hefði þat viljat fága. þegar í æsku var hann gildrar lundar, eigi gjarn at afleggja sitt mál, þótt við aflamun væri at etja; sem enn mun síðar greint verða. Mjök ástúðigr var hann bæði frændum ok vinum, svá at borð var honum til reiðu með gleði húsbónda hvar hann vildi hafa. En sakir þess, at af mannraunum vaxa manndýrðir, fær hann þúnga plágu í greindum stétt, þvíat í skipferð nokkurri muldi sundr fótlegginn annan, fylgdi þeim meizlum slík mæða ok meinlæti, sem kunnigt er, áðr greri, þvíat í fyrri festíng dugði eigi ok varð at brjóta í annat sinn;En sakir þess, at af mannraunum vaxa manndýrðir, fær hann þúnga plágu í greindum stètt, þvíat í skipferð nokkurri muldi sundr fótlegginn annan, fylgdi þeim meizlum slík mæða ok meinlæti, sem kunnigt er, áðr greri, þvíat í fyrri festíng dugði eigi ok varð at brjóta í annat sinn; bar hann þetta allt með mögnu hugskoti, þvíat hann vissi vel, at þann sem várs herra miskunn mæðir í þessum heimi, hefir hann disponerat at gjöra sinn hægri handar son í andligu líft, þvíat sá veit gjörst, er greinir alla hluti, hvár skriptin er léttbærri.bar hann þetta allt með mögnu hugskoti, þvíat hann vissi vel, at þann sem várs herra miskunn mæðir í þessum heimi, hefir hann disponerat at gjöra sinn hægri handar son í andligu líft, þvíat sá veit gjörst, er greinir alla hluti, hvár skriptin er lèttbærri. Er heðan ljóst, at þeir villast, er faðma stundliga blíðu en beiðast undan ráðníngar sprota guðs, svá sem lesit er af Mauricio keisara, er var á dögum hins mikla Gregorii páfa.Er hèðan ljóst, at þeir villast, er faðma stundliga blíðu en beiðast undan ráðníngar sprota guðs, svá sem lesit er af Mauricio keisara, er var á dögum hins mikla Gregorii páfa. Sjá Mauricius var úhlýðinn herra páfanum, fyrst af áleitni ok umlestrum, en síðarr af lífs umsátum, þar til at á stræti Rome birtist maðr í múnks klæðum með brugðnu sverði, ok segir, at sá sami brandr skal fljúga í gegnum Mauricium keisara á því sama ári. En er keisaranum flyzt þessi sýn, biðr hann ok lætr biðja heilaga kristni, at guð firri hann þessi ógn. Þessu næst, sem hann sefr á einni nátt, hljóðar yfir hann rödd með þvílíkum róm: hvárt viltu heldr þiggja þyrmíngina hér eða í öðru lífi?Þessu næst, sem hann sefr á einni nátt, hljóðar yfir hann rödd með þvílíkum róm: hvárt viltu heldr þiggja þyrmíngina hèr eða í öðru lífi? Hann svarar: Guð drottinn minn! ber mik hér fyrir glæpi mína, at ek finna miskunn á degi þínum.Hann svarar: Guð drottinn minn! ber mik hèr fyrir glæpi mína, at ek finna miskunn á degi þínum. Eptir þetta var hann drepinn, kona hans ok synir, af riddara Foka, er næstr var keisari eptir hann. Þvílík dæmi ok önnur heilagra ritnínga laða til sín guðs valdir menn, því fagna þeir í hverri mótstöðu, sem vér trúum hinn góða Guðmund gjört hafa, þvíat yfir þat, er fyrr var tjáð, hallast at honum mæður ok manna missur, svá at æ valdi þá braut or hans ætt ok vináttu, sem hann syrgði mest.Þvílík dæmi ok önnur heilagra ritnínga laða til sín guðs valdir menn, því fagna þeir í hverri mótstöðu, sem vèr trúum hinn góða Guðmund gjört hafa, þvíat yfir þat, er fyrr var tjáð, hallast at honum mæður ok manna missur, svá at æ valdi þá braut or hans ætt ok vináttu, sem hann syrgði mest. Gjörðist svá heðan af at, með guðs miskunn ok ásjá, at hann fyrirlætr heims blíðu því framarr, sem [hann] skildi gjörr, hvern flótta ok píníng hún hafði til hans;Gjörðist svá hèðan af at, með guðs miskunn ok ásjá, at hann fyrirlætr heims blíðu því framarr, sem [hann] skildi gjörr, hvern flótta ok píníng hún hafði til hans; en þó sýndist svá í aðra grein, at í þenna púnkt léti veröldin vel víð haan, því at hatr ok hermd eptirveranda stríðs var enn eigi komit.en þó sýndist svá í aðra grein, at í þenna púnkt lèti veröldin vel víð haan, því at hatr ok hermd eptirveranda stríðs var enn eigi komit.