Bókastaðir

Í þann tíma heimstǫðu, er liðit var frá hingatburð várs herra Jesu Christi þúsundrat [hundrat] fimmtígir ok fjǫgr ár, tók virðuligr herra Adrianus páfi, fjórði með því nafni, almenniliga stjórn rómneskrar kristni. Hann hét áðr Nikulaus, enskr maðr at ætt, lofsamligr at viti ok lítillæti, ok þar með harðla rǫksamligr í stjórninni. Hann talaði svá fallin orð í sínum valdsdómi fyrir meistara Jóni Salesbernensi, er síðan var í þjónustu Thomæ Cantuariensis: at engi maðr væri vesalli en páfinn í Róm. Í annarri grein var hann [svá] gildr, at hann forboðaði mikinn samblástr í Roma, fyrir þá sǫk, at skemdr hafði verit einn af kardinalibus.

Hann vígði til krúnu Friðrek keisara fyrsta með því nafni; sýndisk því keisarinn hlýðinn heilagri Rómakirkju meðan þeir lifðu báðir; en eptir fjǫgr ár herra páfans, sem hann er út hafinn, brestr upp mikit rugl í sjálfri Roma fyrir nýjan páfakosning, þvíat sjálfir cardinales skutlask í tvá staði; birtir þá Friðrekr keisari hverr hann var, því með fylgi biskupanna ok afli ríkisins veitir hann þeim cardinalibus er verr hǫfðu, þvíat þeir allir samt kjósa digran þrætumann, er Octovianus hét. Annan veg með kardinalibus stendr Louis Frakkakonungr, ok Heinrekr Andagavie Englands konungr. Kjósa þeir þann mann, er þá hét Rollant kanceler. Eflðisk sá kosningr, því at guð vildi. Var þá Rollant nefndr Alexander tertius, frægr maðr í guðs kristni, bæði af lagasetningu ok sǫnnu þolinmœði, þvíat um tuttugu ár ok eitt er hann ríkti stóð hann nær í sama stríði, þvíat Friðreki keisara vóru kirkjunnar náðir þá svá leiðar, at æ hóf hann annan þrætumann, er annarr valt ór, þar til er svá gekk út um fjǫgur ár.

Hinn fyrsti var Octovianus, sem vér sǫgðum, er kallaðisk Victor, annarr Gvido, er kallaðisk Paskalis, þriði Jóhannes, er kallaðisk Kalixtus, fjórði Leundonus, er kallaðisk Innocentius. Þrír af þeim vóru kardinales, prestar at vígslu, bannsettir af Alexandro páfa, ok fóru svá búnir af heimi veslugir menn.

En eptir þá báða samdisk sú sætt með herra páfanum ok keisaranum, at hann krossaðisk til Jórsala með allt sitt herfólk, þvíat þá litlu [áðr] var landit unnit í fyrstu undir Saladín eða Solldan konung af Babilon fyrir svikligan prett ok bǫlvaðan Malti jarls af Tripolia, sem ljósliga stendr í þessháttar letrum. En vér þaðan frá vendum til fyrirætlaðs efnis. Í ǫndverðum páfadómi herra Alexandri blómgaðisk hans blezaðr vígsluson herra Thomas Kantuariensis, er í sínum valdstíma þoldi þá ógn ok aga, sem bæði píndi ǫnd ok líkama, þvíat Heinrekr konungr dró í mót honum allt sitt ráð ok ríki með sjálfum biskupunum, þar til er þeir allir samt sóttu hann fyrst til útlegðar, en þvísa næst til blóðs úthellingar.

Á sama tíma birtisk í norðrhálfunni fjórði maðr ynniligrar atferðar fyrir guði ok mǫnnum, er makliga má samlagask fyrnefndum feðrum, ok þótt hann væri þeim fjarlægr í landa grein ok staða setning, gekk hann þeim beint it næsta um boðorða braut almáttigs guðs, bæði með biskupligri tign ok sterkri staðfesti. Þessi maðr er signaðr faðir ok sæmiligr herra Guðmundr biskup, er kendi ákafligan kulda heimligra únáða í mæðum ok mannraunum, ofsókn ok útlegðum, framarr flestum dœmum, at hann mætti hluttakari verða várs drottins orða, er hann forðum sagði af Saulo: "Ek mun sýna honum hversu stóra hluti hann byrjar at þola fyrir nafni mínu."

Þenna úfrið leiddi líkt ok hinn fyrra eigi af heiðnum mǫnnum eða útlenzkum her, heldr af biskupsins undirmǫnnum andligum. Var þat ǫndvert efni svá vondra vesalda, at á þá jǫrð, sem hann var biskup yfir, var þá enn eigi komit herra konungsins vald, ok því ruddi hinn rangláti sér til ríkis með odd ok egg; en ef heimlig hǫnd varði sik svá, at þar viknaði eigi fyrir, þá sneri hinn úmildi sínum herskildi upp á kirkjunnar meinleysi, gerandi hennar fé ok frelsi sér at herfangi; var þá því næst svá svívirðr lærðr sem leikr með sóknum ok sakargiptum, með lima láti ok útlegðum. Í svá brǫttum bylgjum ok hǫrðum hvirfilvindum reiddi þenna blezaða biskup, er at lyktum fann fagrt lægi.

Greindr guðs þjónn var biskup á því landi er bœkr kalla Thile, en Norðmenn nefna Ísland. Má þat ok vel segjask eiginligt nafn þeirrar eyjar, þvíat þar er íss ínóg bæði lands ok lagar.

Á sjánum liggja þeir hafísar, at með sínum ofvægiligum vexti taka þeir at fylla norðrhǫfin, en yfir háfjǫll landsins svá úbræðiligir jǫklar með yfirvættis hæð ok vídd, at þeim mun útrúligt þykkja, sem fjarri eru fœddir. Undan þeim fjalljǫklum fellr með atburð stríðr straumr með frábærum flaum ok fúlasta snyk, svá at þar af deyja fuglar í lopti en menn á jǫrðu eða kvikvendi. Þau eru fjǫll ǫnnur þess lands, er ór sér verpa œgiligum eldi með grimmasta grjótkasti, svá at þat brak ok bresti heyrir um allt landit, svá vítt sem menn kalla fjórtán tylftir umbergis at sigla réttleiði fyrir hvert nes; kann þessi ógn at fylgja svá mikit myrkr forviðris, at um hásumar um miðdegi sér eigi handa grein. Þat fylgir þessum fádœmum, at í sjálfu hafinu, viku sjáfar suðr undan landinu, hefir upp komit af eldsganginum stórt fjall, en annat sǫkk niðr í staðinn, þat er upp kom í fyrstu með sǫmu grein.

Keldur vellandi ok brennustein fær þar ínóg. Skógr er þar engi utan bjǫrk, ok þó lítils vaxtar. Korn vex í fám stǫðum sunnanlands, ok eigi nema bygg. Fiskr sjádreginn ok búnyt er þar almennings matr. Ey þessi liggr svá norðarliga undir zodiaco, at hennar neðri hlutr hefir í sumum stǫðum samhaldinn dag með sólskini bjǫrtu, mánað eða meirr, í enda Geminorum ok upphafi Cancri. En um vetrar tíð þá er sólin er in Capricornu, er hon yfir þess lands emisperium lítit um fjórar stundir náttúrligs dags, þótt hvárki meini fjǫll né ský. Landit er víðast bygt með sjónum, en skerðisk mest austan ok vestan.

Tveir eru þar biskups stólar, sinn í hvárn luta lands; eru þeir af þeim tíu, er undir lúta erkistólinn í Niðarósi, þar sem hvílir ágætr guðs maðr herra Ólafr konungr Haraldsson. Sætit norðanlands heitir Holer. Fyrsti biskup Holensis var heilagr Jóhannes, annarr Ketillus, þriði Bero, fjórði Brando, fimti Guðmundr. Syðra sætit heitir Skálholt, sat þar fyrstr Islavus, annarr Gizerus, þriði Magnus, fjórði Þorlakus primus, fimti Klængr, sétti heilagr Þorlákr, sjaundi Paulus, áttandi Magnus secundus.

Fyrir þá skynsemd hǫfum vér nokkut greint af þessu fátæku landi, at ef þessi frásǫgn verðr í fjarska lesin, lofsk því framarr várs herra nafn, er engan jarðar enda firrir sinni miskunn, sem þá sýndisk enn, er hann gaf greindum útskaga svá ríkan gimstein, sem heilǫg ván diktar, at Guðmundr hinn góði sé í hans konungligri hǫll at eilífu.

Nú til þess, at eigi sýnisk vér með ǫllu um liða hans blezaða bernsku ok einkanlegan uppruna, munu vér þat setja með stuttum málsbætti, því at vér skundum til þess efnis, sem honum er enn meiri sæmd í, þat er at greina hans mœður ok þolinmœðis krúnu með þeim mála gjǫfum, er guð alls veldis veitir honum í starfalaun, bæði lífs ok liðnum, at svá sem harmrinn má hryggja hjartnæmra manna hugi, svá skulu táknin hugga með andligri gleði. Þat hugsuðum vér ok heyriligt svá dýrum manni, at án ǫllu lǫgmáli leiðisk til hans lífs sǫgu nokkur tiltekin dœmi hans brœðra biskupanna, þar sem samhljóða frumtignir þeirra. En þeim sem þetta líkar betr aðra leið, sendum vér til íslenzkra bóka.

Sjau árum framarr liðnum af várs drottins holdgan en summerat var í fyrsta prologo, fæddisk nefndr smásveinn í Hóla biskupsdœmi quarto kalendas octobris; þat var it fjórða ár postuligs herra Alexandri páfa, hit fyrsta Magnúsar Noregs konungs Erlingssonar ok Eysteins erkibiskups, er næstr sat eptir Jón Birgisson, er fyrstr bar pallium Nidrosie, en næstr fyrir Eirik, er síðan varð vígslufaðir þessa góða manns, er nú litlu greindum vér nýfœddan, á dǫgum biskupanna Bjarnar Holensis ok Kleings Skalholtensis. Hann var svá góðar ættar sem hin bezta mátti kallask á ǫllu Íslandi, þvíat hans kynferð var reynd í rǫskleik ok réttvísi. Ari hét faðir hans en Úlfeiðr móðir. Þegar í fyrstu fœðing þessa sveins birtisk forsǫgn óvorðinna hluta hans daga, því at í fyrsta grát, er hann gaf út, talaði einn vitr kennimaðr, er þar var nær staddr, lík orð ok Ambrosius las forðum til sonar síns Ambrosium unga, at þessi piltr mundi til mikils fœddr í verǫldina ef líf héldi. Var þat mikil frumtign þess er enn var nýfœddr, at hans sorgligri raust skyldi þegar fylgja miskunnar tákn almáttigs guðs. Svá kvað Einarr Gilsson:

Er ok sú forspá fagrliga fylld í dag, því at sútfengnum trega snýr hann fljótt í fagnað, ok grát í nýfenginn glaum. Í aðra grein var þat einkanligt, at í fremsta brum sinna daga skyldi hann þeim líkjask á nǫkkvern hátt, sem alla gǫtu elskaði hann mest næst várri frú, sem enn mun síðarr getit verða. Þegar í blautu barns beini bergir hann á mótstǫðu heimsins. Svá segir Einarr Gilsson:

Þvíat faðir hans, er var einn framr maðr, fell vápnsóttr í Noregi; var því Guðmundr uppfœddr með móðurfrændum sínum, þegar til bœkr settr á skilningar aldri, hlýðinn ok auðmjúkr sínum meistara, sem ǫllum ǫðrum, er honum vildu gott kenna, því at sú er rǫksamlig regla ritninganna, at engi rísi fyrr upp til meistaradóms yfir aðra menn, en hann sat áðr hlýðinn lærisveinn fyrir síns meistara fótum, ok leiðisk svá fram ef guð vill, at bera hit hæsta ok á herðum sér með sælum Joseph til Egiptalands. Snemma runnu forspár fyrir sveini þessum, bæði af líkams athǫfnum ok merkiligum draumum, at hann mundi verða mikill maðr í kristni guðs, ok standa til stórra ǫmbuna fyrir augliti várs herra. Var þat eitt af því, at vér settum, at jafnan í pilta leikum skyldi hann hafa ok bera mitro ok bagal með biskups nafni. Líktisk hann í þessu sælum feðr Athanasio erkibiskupi Alexandrino, þvíat hans upprás var þat til bœkr ok skóla, at Alexander erkibiskup hans forverari sá uppá þann piltaleik, er ungr Athanasius stóð með bagal ok mitru, ok bauð at skírask lærisveina sína, þá sem at eins vóru primsigndir áðr af kirkjunnar hálfu.

Hér með renna draumar merkiligir sem vér sǫgðum. Þat bar fyrir einn skilríkan mann ok náfrænda Guðmundar, at hann þóttisk ganga fram at húsi einu furðuliga stóru ok vænu í ǫllum vexti, ok sem hann vildi inn ganga þær formiklu dyrr, er á vóru húsinu, verðr hann svá breiðr í brjóstinu, at við nemr báðum ǫxlunum. Sem draumr sjá er entr í orða framburði ok sá, er forðum sýndisk frú Máild í Englandi, sem hon gekk með son sinn Thomam Cantuariensem, ok hon þóttisk koma til Krists kirkju í Lundúnum ok mega eigi inn ganga, sakir mikils vaxtar, svá er hans sama glósa hér ok þar, sem skýrði einn spakr maðr í Englandi, at hennar burðr mundi verða meiri ok mætari, en kristni jarðnesk mundi bera, eða skilning á koma.

Enn dreymdi sama mann, at hann þóttisk koma til Krists kirkju í Niðarósi ok inn ganga; hann sér, at hon er þá skipuð sem ein hǫll af konungligri mekt ok hans hirðsveitum til beggja handa; honum gefr þat at skilja, at konungr í hásæti er hinn heilagi Ólafr Haraldsson. Ok þegar sem hann nálgask fram fyrir hásætit, ok hugsar at heilsa konunginn, stendr hann upp í ǫllu sínu skrúði, ok fram á gólfit móti honum með breiddum faðmi, ok segir svá: "Guði velkominn kæri minn, blezaðr um ǫll Norðrlǫnd!" — þessi fyrirburðr er þeim líkr í réttri skýring, er enn sá frú Máild fyrir sælum Thoma, þá er hon stóð at rekja þat pell, er rǫdd af himni sagði víðara ǫllu Englandi, hvat er merkir háleita frægð þessara feðra, þvíat eigi mundi hon fara land af landi, nema hon væri víðari áttjǫrðinni. Þat gefr annat vel skilja í greindri sýn, at fyrir breiddan faðm hins sæla Ólafs konungs, er helgastr maðr hvílir í Niðarósi, merkjask hendr heilagrar kristni, er smurðu herra Guðmund biskup í því sama musteri. Nú er ljóst, at þessar tvær sýnir með sínum [réttum skilningi] eignask Guðmundr góði í síðustum tímum; því fylgir til hin þriðja, er réttara nafn hefir til at heita sem vitran, sakir þess, at henni fylgja falslausir váttar.

Þar innanlands var ein kona, góðs siðferðis í mǫrgu lagi, því fráteknu, at hon hafði langar stundir ofblíð verit til kennimanna, ok enn var hon svá, er þetta gerðisk. Svá bar henni til einn vetr, sem guð vildi hirting veita hennar villistigum, næsta laugardag fyrir dominicam Esto mihi in deum protectorem: at hon fell niðr í úvit, sem drepin væri.

En því at heimamenn hennar kendu liggja nokkurn verma í í limunum, ok þat annat, at hǫrundit brá við stundum sem sárt yrði, var hon lagin hǫgliga niðr, ok geymd, þar til at síðla sama dags hverfr hon aptr til sín, sezk upp ok signar sik, ok bað guð geyma sín. Þeim er spurðu af hennar brautveru, segir hon svá: þegar sem hon var niðr fallin kómu til hennar tveir blámenn, gripu hana ok drógu heldr en leiddu án allri vægð um hraun ok hvassa þyrna yfir þá eymdar staði, er allir vóru fullir myrkra ok meina með ýmisligum píslum vá ok vesalda, þar til þau koma fram at einum pytt eða ketli, er allr lék utan ok innan sem ein sía, með grimmasta gnist úbæriliga bruna, svá at af ákafri kastvellu þess ljóta lagar, er í var, dreif allt umhverfis með verpandi flaug þeirra dimmustu dropa, hvar af nǫkt sálin særisk þegar hryggiliga bæði á hǫndum ok fótum. Hér með hǫndlaði hana svá údœmiligr ótti auskranligra kvala, er þaut frammi fyrir henni, at þat má engi orðum inna, því at hon skilr sitt synda gjald mikit vera munu fyrir guði.

Þar með særa þeir bǫlvaðir blámenn hennar hjarta með ørvæntingar ǫr, er þeir segja svá: "sé þú hin auma sál, vei er þér orðit, hér er heimili þitt at eilífu, hér skaltu taka gisting einnar nætr, en sú er endalaus; gráðugr logi skal þik gleypa, sá er aldri kann at seðjask, svá sem þú saddisk aldri frá þínum údáðum, þá er þú saurgaðir ok svívirðir þeirra þjónustu, er guði sóru í sinni vígslu at halda sik hreina til heilagra bœna ok embættisgerða fyrir guði, þar með fyrir sér ok ǫðrum, því skulu vér syngja þér makligan sálusǫng með bótlausri bǫlvan, svá at angr ok eymd þinna sútfullra sorga bíði aldri bata; því skaltu vá ok vilsinni með oss þola án enda, at þú vildir aldri enda oss at þjóna."

Með þvílíkum afarorðum drógu þeir helvítis ormar hana fram at dynjanda loganum; sér hon þá glǫggt at þar eru drektir í eldi margir formenn landsins af veraldar stétt, er dauðir vóru, en hinna beið búinn úfagnaðrinn, er enn lifðu. Sálin varð þá hræddari enn í frásǫgn megi fœra, treysti þá með ǫllum sínum krapti á sæla guðs móður ok sæla postula Petrum ok Paulum, því þeir vóru kirkjudróttnar á hennar heimili. Hér með kallar hon á guðs píslarvátta: Ólaf konung, Hallvarð ok Magnús, ok án dvǫl lítr á hana guðs miskunn, svá at því himnesku ljósi, sem nálgask, fylgja þrír bjartir menn ok tíguligir. Þeir grípa hana skjótt með styrkri hendi braut af úvina valdi.

En er fjándr sjá þat, gella þeir með grimmum þyt rymjandi raddar ok segja svá: "þó at vér verðum enn sem optar at bera lægra hlut fyrir yðr, skal þessi saurlífismaðrinn hafa erindit." Fleygja síðan glóandi knappasvipu um þverar herðar sálinni, svá at [af] beiskum bruna, er fylgdi þeim slag, kendi hon kvǫl í hvern kǫggul, fyrirvarð hon sik þá ǫll í annat sinn, áðr formaðr þeirra þriggja, er komnir vóru, setr sína hǫnd yfir hana, hressir ok huggar;

Hann segir svá: "guðs miskunn ertu skyldug at lofa, er þik leiddi til helvítis ok aptr þaðan út, ok þat, at vér erum sendir af várrar frú guðs móður hálfu þik at hjálpa, því at þú treystir á hennar virðuligt vald. Guðs postular, er þú nefndir, eru ok fulltingjandi þitt frelsi, eru vér hér þrír frændr, Ólafr, Hallvarðr ok Magnús, er þú hézt á í þínum þrǫngslum, er þó kómu náliga yfir þik makliga, sakir þess er þú hefir úvarliga lifat; því fantu heitan bakstr á herðum, at þú hefir skreyzk skrúði, en glæst með líni þinn líkama eptir veraldar slekt en saurlífis anda tillǫgu, at þá skyldir þú vænni sýnask; því brunnu fœtr þínir í vellunnar hávaða, at þú hefir þá glæst með skrúð ok skó enn fyrir sǫmu grein, en því hendr þínar, at þú hefir bæði veitt handasaum þér ok ǫðrum á guðs hátíðum. Nú skaltu greina sýn þína, er þú kemr aptr, vándum til viðvǫrunar en vǫldum til fagnaðar, þvíat svá sem þú leiddisk fyrr til dauða, svá skaltu þvísa næst leiðask til lífs heraða."

Þegar án dvǫl eptir svá talat koma þau fram á einn vænasta vǫll, er allr flaut með flúr, unað ok ang ýmissar gleði; þar í miðju plácinu stendr ein hǫll eða hús, svá fagrt formerat, sem aldri sá manns auga, þar með fylgdi syngjandi hljómr, ilmandi yfir þat allt er maðr má hugsa. Sá hinn himneski rómr gœddi ok gladdi fyrgreinda hǫll, svá at hon þaut ǫll í einum glaum.

Hinn sæli Ólafr konungr talar þá enn til hennar: "sér þú herbergi þetta, svá signat ok sæmiligt, er jafnan stendr án flekk ok fǫlnan, ok með sama ríkdómi ok úlíðandi gleði? sjá er eignarjǫrð ok óðal Guðmundar Arasonar, er fá mun um síðir eigi lægra sess en Thomas í Kantia, ok svá sem vér fullting veitum Noregi ok Orkneyjum, svá mun hann hjálpa Íslandi með sínum bœnum."

Sem hér stendr vitran, er með guðs almætti allt í sama augabragði, at hon þykkisk sjá nýja dýrðina, ok er lukt í líkama. Gengu með þessi vitran tveir váttar, sá annarr, at hon skalf í hvert sinn, sem hon sagði frá údœmum píslanna. Þat annat, at ǫllum þeim bruna, sem hon hafði þolt at eins í andar sýninni, bar skýrt vitni hennar dauðligr líkami. Nú þat efni sem at Guðmundi vikr í vitran þessi, sýnisk concordera þeirri sýn, er forðum sá í andar gjǫf Nikulás biskup Paterensis fyrir systursyni sínum Nikulao, er í þann tíma var í barndómi, en síðan Mirrensis erkibiskup. Af þeirri hallar sýn til austrættar í lifandi manna jǫrð er ǫll ein frásǫgn, ok nú greindum vér í sagðri vitran. Trúum vér, at vitrum mǫnnum sýnisk þessar frásagnir bera bjart vitni þeim greinum, [er fyrir spáðu] þessa Guðmundar tign ok æru.

Á næsta ári eptir fœðing Guðmundar gengr herra Bjǫrn Holensis almenniligan veg um dauða dyrr; er þá kjørinn af landsmǫnnum sæmiligr maðr sira Brandr, er varð fjórði Hóla biskup, sem fyrr var ritat. Á hans dǫgum ǫndverðum andaðisk Klængr biskup Skalholtensis, en hinn sæli Thorlákr biskup vígðr sitr fimtán ár ok ferr svá til guðs; tekr þá Páll frændi hans biskups tign.

Herra Brandr setr sína vígslu hǫnd yfir hinn góða Guðmund, þegar hann hefir tólf ár, ok þaðan fram sem tímar lofask; vígisk hann þá lesdjákn. Var hann þegar hvass í hugviti ok glǫggrar greinar bæði til bœkr ok brjóstvitru, ei síðr til veraldar ok lands laga, ef hann hefði þat viljat fága. Þegar í œsku var hann gildrar lundar, eigi gjarn at afleggja sitt mál, þótt við aflamun væri at etja; sem enn mun síðar greint verða. Mjǫk ástúðigr var hann bæði frændum ok vinum, svá at borð var honum til reiðu með gleði húsbónda hvar hann vildi hafa.

En sakir þess, at af mannraunum vaxa manndýrðir, fær hann þunga plágu í greindum stétt, þvíat í skipferð nokkurri muldi sundr fótlegginn annan, fylgdi þeim meizlum slík mæða ok meinlæti, sem kunnigt er, áðr greri, þvíat í fyrri festing dugði eigi ok varð at brjóta í annat sinn; bar hann þetta allt með megnu hugskoti, þvíat hann vissi vel, at þann sem várs herra miskunn mæðir í þessum heimi, hefir hann disponerat at gera sinn hœgri handar son í andligu lífi, þvíat sá veit gǫrst, er greinir alla hluti, hvár skriptin er léttbærri.

Er heðan ljóst, at þeir villask, er faðma stundliga blíðu en beiðask undan ráðningar sprota guðs, svá sem lesit er af Mauricio keisara, er var á dǫgum hins mikla Gregorii páfa. Sjá Mauricius var úhlýðinn herra páfanum, fyrst af áleitni ok umlestrum, en síðarr af lífs umsátum, þar til at á stræti Rome birtisk maðr í munks klæðum með brugðnu sverði, ok segir, at sá sami brandr skal fljúga í gegnum Mauricium keisara á því sama ári. En er keisaranum flyzk þessi sýn, biðr hann ok lætr biðja heilaga kristni, at guð firri hann þessi ógn. Þessu næst, sem hann sefr á einni nátt, hljóðar yfir hann rǫdd með þvílíkum róm: "hvárt viltu heldr þiggja þyrmingina hér eða í ǫðru lífi?"

Hann svarar: "Guð drottinn minn! ber mik hér fyrir glæpi mína, at ek finna miskunn á degi þínum." Eptir þetta var hann drepinn, kona hans ok synir, af riddara Foka, er næstr var keisari eptir hann.

Þvílík dœmi ok ǫnnur heilagra ritninga laða til sín guðs valdir menn, því fagna þeir í hverri mótstǫðu, sem vér trúum hinn góða Guðmund gǫrt hafa, þvíat yfir þat, er fyrr var tjáð, hallask at honum mœður ok manna missur, svá at æ valdi þá braut or hans ætt ok vináttu, sem hann syrgði mest. Gerðisk svá heðan af at, með guðs miskunn ok ásjá, at hann fyrirlætr heims blíðu því framarr, sem [hann] skildi gǫrr, hvern flótta ok píning hon hafði til hans; en þó sýndisk svá í aðra grein, at í þenna punkt léti verǫldin vel við hann, því at hatr ok hermd eptirveranda stríðs var enn eigi komit.