Bókastaðir

Þá eggjuðu margir Þorstein at fara á fund Haralds konungs ok geraz honum handgenginn, en hann tók ekki undir þat.

Þá mælti Spes: "Þat vil ek, Þorsteinn!" sagði hon, "at þú farir eigi á fund Haralds konungs, þvíat vit eigum ǫðrum konungi meira vangoldit, ok þarf fyrir því at hugsa. En vit gerumz nú gǫmul bæði ok af œskuskeiði; en okkr hefir gengit meir eptir ástundun en kristiligum kenningum eða røksemðum réttenda. Nú veit ek, at þessa okkra skuld megu hvártki leysa okkrir frændr né fémunir, útan vit sjálf gjǫldum skyld fyrir. Nú vil ek breyta ráðahag okkrum ok fara ór landi ok á páfagarð, þvíat ek trúi, at svá má mitt mál leysaz."

Þorsteinn svarar: "Mér eru þessir hlutir jafnkunnigir sem þér, er nú talar þú. Er þat skylt, at þú ráðir þessu, er svá gegnir vel, er þú létt mik ráða, er miklu var óvænligra stefnt, ok skal svá breyta í ǫllu, sem þú segir fyrir."

Þetta kom mjǫk á menn óvara. Nú var Þorsteinn tveim vetrum meirr enn hálfsjautugr, ok þó hraustr til allra athafna sinna. Bauð hann nú til sín ǫllum frændum sínum ok tengðamǫnnum ok gerði bera fyrir þeim ráðastofnun sína. Tóku vitrir menn vel undir þat, ok þótti þó enn mesti skaði at brottfǫr þeira.

Þorsteinn sagði ekki víst um aptrkómu sína; "vil ek nú þakka yðr ǫllum," segir hann, "hversu þér genguð um mitt góz, meðan ek var ór landi næst. Nú vil ek biðja yðr, at þér takið við fé barna minna ok þeim sjálfum ok fœðið þau upp eptir því, sem yðarr er manndómr, þvíat ek em svá til aldrs kominn, at jǫfn ván er, hvárt ek kem aptr eðr eigi, þótt ek lifa. Skulu þér svá fyrir ǫllu sjá, því sem ek á hér eptir, sem ek mun eigi aptr vitja til Nóregs."

Þá svǫruðu menn, at mart væri gott til ráða, ef húsfreyja væri eptir til umsjár.

Þá mælti hon: "Því fór ek útan ór lǫndum ok ór Miklagarði með Þorsteini, ok fyrirlét ek bæði frændr ok fé, at ek vilda, at eitt gengi yfir okkr bæði. Nú hefir mér hér gott þótt, en ekki slœgir mik hér til langvista í Nóregi eðr hér í Norðrlǫndum, ef hann ferr á brott. Hefir ok jafnan þokki með okkr verit ok ekki at áskilnaði orðit. Nú munu vit bæði á samt fara, þvíat okkr er kunnigast um þá hluti marga, er orðit hafa, síðan vit fundumz."

Ok er þau hǫfðu þenna veg á gǫrt um hagi sína, þá bað Þorsteinn valinkunna menn skipta í sundr fénu í helminga. Tóku frændr Þorsteins þann helming, er bǫrnin skyldu eiga, ok fœdduz þau upp með fǫðurfrændum sínum, ok urðu síðan enir mestu þroskamenn, ok er mikil ætt frá þeim komin þar í Víkinni. En Þorsteinn ok þau Spes skiptu í sundr sínum hlut fjárins ok gáfu sumt til kirkna fyrir sál sinni, en sumt hǫfðu þau með sér. Réðuz þau nú til Rómferðar, ok báðu margir vel fyrir þeim.

Fóru þau nú allan veg, þar til er þau kómu til Rómaborgar. Svá sem þau kómu fram fyrir þann, er til þess var skipaðr, at heyra skriptamál manna, þá sǫgðu þau sannliga allt, hversu farit hafði, ok með hverjum klókskǫpum þau hǫfðu sinn hjúskap bundit. Þau gáfu sik auðmjúkliga undir þvílíkar skriptir sér til yfirbótar, sem hann vildi á þau leggja. En fyrir þann skuld, at þau hǫfðu sjálf orkaz hugar á, at bœta sína meinbugi án allri þrǫngvan ok hatri af kirkjunnar formǫnnum, þá var þeim létt um allar álǫgur, svá sem fremst mátti vera, en beðin með blíðu, at þau skipaði nú sem skynsamligast fyrir sinni sál ok lifði hreinliga þaðan í frá at fenginni lausn allra sinna mála. Þóttu þau vel ok vitrliga farit hafa.

Þá mælti Spes: "Nú þykkir mér vel farit hafa ok lyktaz okkart mál: hǫfum vit nú eigi ógæfu saman átt eina. Kann vera, at heimskir menn dragi sér til eptirdœma okkra ena fyrri ævi. Skulu vit nú gera þá endalykt okkars lífs, at góðum mǫnnum sé þar eptir líkjanda. Nú skulu vit kaupa at þeim mǫnnum, sem hagir eru á steinsmíðar, at þeir geri sinn stein hváru okkru, ok mætti vit svá bœta þat, sem vit hǫfum brotit við guð."

Nú lét Þorsteinn lagða verða penninga til steinsmíðar báðum þeim ok þvílíks annars, sem þau þurftu, ok þau máttu eigi missa til viðrlífis. Ok at lyktaðri þessari smíð ok á viðrkvæmiligum tíma ok ǫllum hlutum tilbúnum, skilðu þau sína stundliga samvist at sjálfráði sínu, at þau mætti því heldr njótandi verða eilífrar samvistu annars heims. Settiz þá í sinn stein hvárt þeira, ok lifðu svá langan tíma, sem guð vildi skipa, ok endu svá sína ævi. Hafa þat flestir menn sagt, at Þorsteinn drómundr ok hans kona Spes þykkja verit hafa enir mestu gæfumenn, ór því sem ráða var. En ekki hafa bǫrn hans né afkvæmi til Íslands komit, svá at saga sé frá gǫr.

Hefir Sturla lǫgmaðr svá sagt, at engi sekr maðr þykkir honum jafnmikill fyrir sér hafa verit, sem Grettir enn sterki. Finnr hann til þess þrjár greinir: þá fyrst, at honum þykkir hann vitrastr verit hafa, þvíat hann hefir verit lengst í sekð einnhverr manna ok varð aldri unninn, meðan hann var heill; þá aðra, at hann var sterkastr á landinu sinna jafnaldra ok meirr lagðr til at koma af aptrgǫngum ok reimleikum en aðrir menn; sú en þriðja, at hans var hefnt út í Miklagarði, sem enskis annars íslenzks manns; ok þat með, hverr giptumaðr Þorsteinn drómundr varð á sínum efstum dǫgum. Lýkr hér sǫgu Grettis Ásmundarsonar.