Bókastaðir

Ǫnundr hét maðr; hann var Ófeigs sonr burlufótar, Ívars sonar beytils. Ǫnundr var bróðir Guðbjargar, móður Guðbrands kúlu, fǫður Ástu, móður Óláfs konungs ens helga. Ǫnundr var upplenzkr at móðurætt, en fǫðurkyn hans var mest um Rogaland ok Hǫrðaland. Ǫnundr var víkingr mikill ok herjaði vestr um haf. Með honum var í hernaði Bálki Blæingsson af Sótanesi ok Ormr enn auðgi. Hallvarðr hét enn þriði félagi þeira; þeir hǫfðu fimm skip ok ǫll vel skipuð. Þeir herjuðu um Suðreyjar, ok er þeir kómu í Barreyjar, var þar fyrir konungr, sá er Kjarvalr hét; hann hafði ok fimm skip. Þeir lǫgðu til bardaga við hann, ok varð þar hǫrð hríð; váru Ǫnundar menn enir ákǫfustu. Fell mart af hvárumtveggjum, en svá lauk, at konungr flýði einskipa. Tóku þeir Ǫnundr þar bæði skip ok fé mikit ok sátu þar um vetrinn. Þrjú sumur herjuðu þeir um Írland ok Skotland; síðan fóru þeir til Nóregs.

Í þenna tíma var ófriðr mikill í Nóregi; brauz þar til ríkis Haraldr lúfa, sonr Hálfdanar svarta. Hann var áðr konungr á Upplǫndum. Síðan fór hann norðr í land ok átti þar margar orrostur. Herjaði hann svá suðr eptir landinu ok lagði undir sik, hvar sem hann fór. En er hann kom upp á Hǫrðaland, kom í móti honum múgr ok margmenni. Váru þar formenn Kjǫtvi enn auðgi ok Þórir haklangr ok þeir Suðrrygirnir Sóti ok Súlki konungr. Geirmundr heljarskinn var þá fyrir vestan haf, ok var hann ekki við þenna bardaga; ok þó átti hann ríki á Hǫrðalandi.

Þetta haust kómu þeir vestan um haf, Ǫnundr ok hans félagar, en er þeir fréttu þat, Þórir haklangr ok Kjǫtvi konungr, þá sendu þeir menn til móts við þá ok báðu þá liðs ok hétu þeim sœmðum. Réðuz þeir þá í lið með þeim Þóri, þvíat þeim var mikil forvitni á at reyna sik, ok sǫgðuz þeir vildu þar vera, sem strǫngust væri orrostan. Fundr þeira Haralds konungs varð á Rogalandi, í firði þeim er heitir í Hafrsfirði; hǫfðu þeir hvárirtveggju mikit lið. Þessi orrosta hefir einhver verit mest í Nóregi; koma hér ok flestar sǫgur við, þvíat frá þeim er flest sagt, er sagan er helzt frá gǫr. Kom þar ok lið um allt landit ok mart ór ǫðrum lǫndum ok fjǫlði víkinga. Ǫnundr lagði skip sitt á annat borð skipi Þóris haklangs; var þat mjǫk í miðjum hernum. Haraldr konungr lagði at skipi Þóris haklangs, þvíat Þórir var enn mesti berserkr ok fullhugi. Var þar en harðasta orrosta af hvárumtveggjum. Þá hét konungr á berserki sína til framgǫngu; þeir váru kallaðir Úlfheðnar, en á þá bitu engi járn, en er þeir geystuz fram, þá helz ekki við. Þórir barðiz alldjarfliga ok fell á skipi sínu með mikilli hreysti. Var þá hroðit með stǫfnum skipit ok hǫggvit ór tengslum; seig þat þá aptr milli skipanna. Lǫgðu konungsmenn þá at skipi Ǫnundar; hann var fram á skipinu ok barðiz drengiliga.

Þá mæltu konungsmenn: "Þessi gengr fast fram í sǫxin; látum hann hafa nǫkkurar várar minjar, at hann hafi komit í bardagann."

Ǫnundr stóð út á borðit ǫðrum fœti ok hjó til manns, ok í því var lagit til hans, ok er hann bar af sér lagit, kiknaði hann við. Þá hjó einn af stafnbúum konungs til Ǫnundar, ok kom á fótinn fyrir neðan kné ok tók af fótinn. Ǫnundr varð þegar óvígr. Fell þá mestr hluti liðs hans. Ǫnundi varð komit á skip til þess manns, er Þrándr hét; hann var Bjarnarson, bróðir Eyvindar austmanns. Hann var á móti Haraldi konungi ok lá á annat borð skipi Ǫnundar. Þessu næst brast meginflóttinn. Þeir Þrándr ok aðrir víkingar hǫfðu sik þá í burt, hverr sem mátti; sigldu síðan vestr um haf. Ǫnundr fór með honum ok Bálki ok Hallvarðr súgandi. Ǫnundr varð grœddr ok gekk við tréfót síðan alla ævi; var hann af því kallaðr Ǫnundr tréfótr, meðan hann lifði.

Þá váru fyrir vestan haf margir ágætir menn, þeir sem flýit hǫfðu óðul sín ór Nóregi fyrir Haraldi konungi, þvíat hann gerði alla útlæga þá sem í móti honum hǫfðu bariz, ok tók undir sik eignir þeira. Þá er Ǫnundr var gróinn sára sinna, fóru þeir Þrándr til móts við Geirmund heljarskinn, þvíat hann var þá frægstr af víkingum fyrir vestan haf, ok spurðu, hvárt hann vildi ekki leita aptr til ríkis þess, er hann átti á Hǫrðalandi, ok buðu honum fylgð sína; þóttuz þeir eiga eptir eignum sínum at sjá, þvíat Ǫnundr var stórættaðr ok ríkr. Geirmundr kvað þá orðinn svá mikinn styrk Haralds konungs, at honum þótti þess lítil ván, at þeir fengi þar sœmðir með hernaði, er menn fengu þá ósigr, er at var dreginn allr landslýðr, kvez ok eigi nenna at geraz konungsþræll ok biðja þess, er hann átti áðr sjálfr; kvez heldr mundu leita sér annarra forráða; var hann þá ok af œskuskeiði. Fóru þeir Ǫnundr aptr til Suðreyja ok hittu þar marga vini sína.

Ófeigr hét maðr ok var kallaðr grettir; hann var sonr Einars Ǫlvissonar barnakarls. Hann var bróðir Óleifs breiðs, fǫður Þormóðar skapta. Steinólfr var ok sonr Ǫlvis barnakarls, faðir Unu, er átti Þorbjǫrn laxakarl. Steinmóðr var enn sonr Ǫlvis barnakarls, faðir Konáls, fǫður Álfdísar ennar barreysku. Sonr Konáls var Steinmóðr, faðir Halldóru, er átti Eilífr, sonr Ketils ens einhenda. Ófeigr grettir átti Ásnýju Vestars dóttur Hœingssonar. Ásmundr skegglauss ok Ásbjǫrn váru synir Ófeigs grettis, en dœtr hans váru þær Áldís, Æsa ok Ásvǫr. Ófeigr hafði stokkit um haf vestr fyrir ófriði Haralds konungs, svá ok Þormóðr skapti, frændi hans, ok hǫfðu með sér skuldalið sitt. Þeir herjuðu víða fyrir vestan haf. Þrándr ok Ǫnundr tréfótr ætluðu til Írlands vestr á fund Eyvindar austmanns bróður Þrándar. Hann hafði landvǫrn fyrir Írlandi. Móðir Eyvindar var Hlíf, dóttir Hrólfs Ingjaldssonar, Fróða sonar konungs, en móðir Þrándar var Helga, dóttir Ǫndótts kráku. Bjǫrn var faðir Þrándar ok Eyvindar, sonr Hrólfs frá Ám. Hann stǫkk ór Gautlandi fyrir þat, at hann brendi inni Sigfast, mág Sǫlva konungs. Síðan hafði hann farit til Nóregs um sumarit ok var með Grími hersi um vetrinn, syni Kolbjarnar sneypis; hann vildi myrða Bjǫrn til fjár. Þaðan fór Bjǫrn til Ǫndótts kráku, er bjó í Hvinisfirði á Ǫgðum. Hann tók vel við Birni, ok var hann með honum á vetrum, en herjaði á sumrum, þar til er Hlíf kona hans léz. Eptir þat gipti Ǫndóttr Helgu dóttur sína Birni, ok lét Bjǫrn þá af herfǫrum. Eyvindr hafði þá tekit við herskipum fǫður síns ok var nú orðinn hǫfðingi mikill fyrir vestan haf. Hann átti Rafǫrtu dóttur Kjarvals Írakonungs. Þeira synir váru þeir Helgi enn magri ok Snæbjǫrn.

En er þeir Þrándr ok Ǫnundr kómu í Suðreyjar, fundu þeir þá Ófeig gretti ok Þormóð skapta, ok gerðiz með þeim vinátta mikil, þvíat hverr þóttiz annan ór helju heimtan hafa, þann er eptir hafði verit í Nóregi, meðan ófriðr var sem mestr. Ǫnundr var hljóðr mjǫk; ok er Þrándr fann þat, spurði hann eptir, hvat honum bjó í skapi.

Ǫnundr svarar ok kvað vísu:

Þrándr kvað hann þar mundu þykkja rǫskvan mann sem hann væri. "Er þér sá til, at staðfesta ráð þitt ok kvángaz; skal ek ok leggja orð mín til ok liðsinni, ef ek veit, hvar þú horfir á."

Ǫnundr kvað honum drengiliga fara, en kvað þó kvánfǫngin horft hafa vænna, þau er slœgr sé til.

Þrándr svarar: "Ófeigr á dóttur, er Æsa heitir; megum vit þar til leita, ef þú vill."

Ǫnundr léz þat ok vilja. Síðan tǫluðu þeir þetta við Ófeig.

Hann svarar vel ok kvez vita, at maðr var stórættaðr ok ríkr at lausafé, "en jarðir hans legg ek ódýrt; þykki mér hann ok eigi heill til ganga, en dóttir mín er barn at aldri."

Þrándr kvað Ǫnund rǫskvara en marga þá, er heilfœttir væri; ok með liðveizlu Þrándar var þessu keypt, ok skyldi Ófeigr gefa dóttur sinni heiman lausafé, þvíat jarðir þær, sem í Nóregi váru, vildu hvárigir fé kaupa. Lítlu síðar fekk Þrándr dóttur Þormóðar skapta. Skyldu þær sitja í festum þrjá vetr. Síðan fóru þeir í hernað á sumrum, en váru í Barreyjum á vetrum.

Vígbjóðr ok Vestmarr hétu víkingar; þeir váru suðreyskir ok lágu úti bæði vetr ok sumar. Þeir hǫfðu átta skip ok herjuðu um Írland ok gerðu mǫrg illvirki, þar til at Eyvindr austmaðr tók þar landvǫrn. Síðan stukku þeir í Suðreyjar ok herjuðu þar ok allt inn í Skotlandsfjǫrðu.

Þeir Þrándr ok Ǫnundr fóru til móts við þá ok spurðu, at þeir hǫfðu siglt inn til eyjar þeirar, er Bót hét. Nú koma þeir Ǫnundr þar með fimm skipum, ok er víkingar sjá skip þeira ok vita, hversu mǫrg eru, þykkjaz þeir hafa nógan liðsafla ok taka til vápna sinna ok leggja skipunum í móti. Ǫnundr bað þá leggja skip sín milli hamra tveggja. Þar var mjótt sund ok djúpt; þar mátti einum megin at leggja, ok eigi fleirum skipum en fimm senn. Ǫnundr var maðr vitr ok lét leggja fimm skip fram í sundit, svá at þeir máttu þegar láta síga á hǫmlu, er þeir vildu, þvíat rúmsævi var mikit at baki þeim. Var ok hólmr nǫkkurr á annat borð; lét hann þar liggja undir eitt skipit, ok fœrðu þeir grjót mikit fram á hamarinn, þar er eigi mátti sjá af skipunum. Víkingar lǫgðu at alldjarfliga, ok þóttu hinir komnir í stilli. Vígbjóðr spurði hverir þessir væri, er þar váru svá kvíaðir.

Þrándr segir, at hann var bróðir Eyvindar austmanns, "ok síðan er hér félagi minn, Ǫnundr tréfótr."

Þá hlógu víkingar ok mæltu þetta:

Ok er oss þat fásét, at þeir menn fari til orrostu, er ekki mega sér."

Ǫnundr kvað þat eigi vita mega fyrr en reynt væri.

Eptir þat lǫgðu þeir saman skipin. Tókz þar mikill bardagi, ok gengu hvárirtveggju vel fram. Ok er festiz bardaginn, lét Ǫnundr sígaz at hamrinum, ok þá er víkingar sá þat, hugðu þeir, at hann mundi flýja vilja, ok lǫgðu at skipi hans ok undir hamarinn, sem þeir máttu við komaz. Í því bili kómu þeir á bjargit, er til þess váru settir; fœrðu þeir á víkingana svá stórt grjót, at ekki helz við. Fell þá fjǫlði liðs af víkingum, en sumir meidduz, svá at eigi váru vápnfœrir. Þá vildu víkingar frá leggja ok máttu eigi, þvíat skip þeira váru þá komin þar sem mjóst var sundit; þrǫngði þeim þá bæði skipin ok straumr. En þeir Ǫnundr sóttu at með kappi, þar er Vígbjóðr var fyrir, en Þrándr lagði at Vestmari ok vannz þar lítit at. Þá er fækkaðiz fólkit á skipi Vígbjóðs, réðu menn Ǫnundar til uppgǫngu ok hann sjálfr. Þat sá Vígbjóðr ok eggjaði með ákafa lið sitt. Sneri hann þá í móti Ǫnundi ok stukku flestir frá. Ǫnundr bað sína menn sjá, hversu fœri með þeim, þvíat Ǫnundr var rammr at afli. Þeir skutu stubb nǫkkurum undir kné Ǫnundi, ok stóð hann heldr fast. Víkingrinn sótti aptan eptir skipinu, allt þar til er hann kom at Ǫnundi ok hjó til hans með sverði, ok kom í skjǫldinn ok tók af þat er nam. Síðan hljóp sverðit í stubbann, þann er Ǫnundr hafði undir knénu, ok varð fast sverðit. Vígbjóðr laut, er hann kipti at sér sverðinu. Í því hjó Ǫnundr á ǫxlina, svá at af tók hǫndina. Þá varð víkingrinn óvígr. Þá er Vestmarr vissi, at félagi hans var fallinn, hljóp hann á þat skip er ýzt lá ok flýði, ok allir þeir er því náðu. Eptir þat rannsǫkuðu þeir valinn. Vígbjóðr var þá kominn at bana.

Ǫnundr gekk at honum ok kvað:

Þeir tóku þar herfang mikit ok fóru aptr í Barreyjar um haustit.

Annat sumar eptir bjugguz þeir at fara vestr til Írlands. Þá réðuz þeir Bálki ok Hallvarðr vestr um haf ok fóru út til Íslands, þvíat þaðan váru sagðir landskostir góðir. Bálki nam land í Hrútafirði; hann bjó á Bálkastǫðum hvárumtveggjum. Hallvarðr nam Súgandafjǫrð ok Skálavík til Stiga ok bjó þar. Þeir Þrándr ok Ǫnundr kómu á fund Eyvindar austmanns, ok tók hann vel við bróður sínum. En er hann vissi, at Ǫnundr var þar kominn, þá varð hann reiðr ok vildi veita honum atgǫngu. Þrándr bað hann eigi þat gera; kvað þat eigi standa at gera ófrið norrœnum mǫnnum, allra sízt þeim, er með engri óspekð fara. Eyvindr kvað hann farit hafa fyrr ok gǫrt ófrið Kjarval konungi; sagði hann nú þess skyldu gjalda. Áttu þeir brœðr lengi um þetta at tala, allt þar til er Þrándr kvað eitt skyldu ganga yfir þá Ǫnund báða. Lét þá Eyvindr sefaz. Dvǫlðuz þeir þar lengi um sumarit ok fóru þeir með Eyvindi í herfarir. Þótti honum Ǫnundr enn mesti hreystimaðr. Fóru þeir til Suðreyja um haustit. Gaf Eyvindr Þrándi arf allan eptir fǫður þeira, ef Bjǫrn andaðiz fyrr en Þrándr. Váru þeir nú í Suðreyjum, þar til er þeir kvæntuz, ok nǫkkura vetr síðan.