Bókastaðir

Þat hafði gerzt til tíðenda meðan á Grænlandi, at Þorsteinn í Eiríksfirði hafði kvángazt ok fengit Guðríðar Þorbjarnardóttur, er átt hafði Þórir Austmaðr, er fyrr var frá sagt.

Nú fýstist Þorsteinn Eiríksson at fara til Vínlands eftir líki Þorvalds, bróður síns, ok bjó skip it sama, ok valði hann lið at afli ok vexti ok hafði með sér hálfan þriðja tög manna ok Guðríði, konu sína, ok sigla í haf, þegar þau eru búin, ok ór landsýn. Þau velkði úti allt sumarit, ok vissu eigi, hvar þau fóru.

Ok er vika var af vetri, þá tóku þeir land í Lýsufirði á Grænlandi í inni vestri byggð. Þorsteinn leitaði þeim um vistir ok fekk vistir öllum hásetum sínum. En hann var vistlauss ok kona hans. Nú váru þau eftir at skipi tvau nökkurar nætr. Þá var enn ung kristni á Grænlandi.

Þat var einn dag, at menn kómu at tjaldi þeira snemma. Sá spurði, er fyrir þeim var, hvat manna væri í tjaldinu.

Þorsteinn svarar: " Tveir menn, " segir hann, " eða hverr spyrr at? "

" Þorsteinn heiti ek, ok em ek kallaðr Þorsteinn svartr. En þat er erendi mitt hingat, at ek vil bjóða ykkr báðum hjónunum til vistar til mín. "

Þorsteinn kveðst vilja hafa umræði konu sinnar, en hon bað hann ráða, ok nú játar hann þessu.

" Þá mun ek koma eftir ykkur á morgin með eyki, því at skortir ekki til at veita ykkr vist, en fásinni er mikit með mér at vera, því at tvau erum vit þar hjón, því at ek em einþykkr mjök. Annan sið hefi ek ok en þér hafið, ok ætla ek þann þó betra, er þér hafið. "

Nú kom hann eftir þeim um morgininn með eyki, ok fóru þau með Þorsteini svarta til vistar, ok veitti hann þeim vel.

Guðríðr var skörulig kona at sjá ok vitr kona ok kunni vel at vera með ókunnum mönnum.

Þat var snemma vetrar, at sótt kom í lið Þorsteins Eiríkssonar, ok önduðust þar margir förunautar hans.

Þorsteinn bað gera kistur at líkum þeira, er önduðust, ok færa til skips ok búa þar um, - " því at ek vil láta flytja til Eiríksfjarðar at sumri öll líkin. "

Nú er þess skammt at bíða, at sótt kemr í hýbýli Þorsteins, ok tók kona hans sótt fyrst, er hét Grímhildr. Hon var ákafliga mikil ok sterk sem karlar, en þó kom sóttin henni undir. Ok brátt eftir þat tók sóttina Þorsteinn Eiríksson, ok lágu þau bæði senn, ok andaðist Grímhildr, kona Þorsteins svarta.

En er hon var dauð, þá gekk Þorsteinn fram ór stofunni eftir fjöl at leggja á líkit.

Guðríðr mælti þá: " Vertu litla hríð á brott, Þorsteinn minn, " segir hon. Hann kvað svá vera skyldu.

Þá mælti Þorsteinn Eiríksson: " Með undarligum hætti er nú um húsfreyju vára, því at nú örglast hon upp við ölnboga ok þokar fótum sínum frá stokki ok þreifar til skúa sinna. "

Ok í því kom Þorsteinn bóndi inn, ok lagðist Grímhildr niðr í því, ok brakaði þá í hverju tré í stofunni.

Nú gerir Þorsteinn kistu at líki Grímhildr ok færði í brott ok bjó um. Hann var bæði mikill maðr ok sterkr, ok þurfti hann þess alls, áðr hann kom henni burt af bænum.

Nú elnaði sóttin Þorsteini Eiríkssyni, ok andaðist hann. Guðríðr, kona hans, kunni því lítt. Þá váru þau öll í stofunni. Guðríðr hafði setit á stóli frammi fyrir bekknum, er hann hafði legit, Þorsteinn, bóndi hennar.

Þá tók Þorsteinn bóndi Guðríði af stólinum í fang sér ok settist í annan bekkinn með hana gegnt líki Þorsteins ok talði um fyrir henni marga vega ok huggaði hana ok hét henni því, at hann mundi fara með henni til Eiríksfjarðar með líki Þorsteins, bónda hennar, ok förunauta hans. " Ok svá skal ek taka hingat hjón fleiri, " segir hann, " þér til hugganar ok skemmtanar. "

Hon þakkaði honum.

Þorsteinn Eiríksson settist þá upp ok mælti: " Hvar er Guðríðr? "

Þrjá tíma mælti hann þetta, en hon þagði.

Þá mælti hon við Þorstein bónda: " Hvárt skal ek svör veita hans máli eða eigi? "

Hann bað hana eigi svara. Þá gekk Þorsteinn bóndi yfir gólfit ok settist á stólinn, en Guðríðr sat í knjám honum.

Ok þá mælti Þorsteinn bóndi: " Hvat viltu, nafni? " segir hann.

Hann svarar, er stund leið: " Mér er annt til þess, at segja Guðríði forlög sín, til þess at hon kunni þá betr andláti mínu, því at ek em kominn til góðra hvíldastaða. En þat er þér at segja, Guðríðr, at þú munt gift vera íslenzkum manni, ok munu langar vera samfarir ykkrar, ok margt manna mun frá ykkr koma, þroskasamt, bjart ok ágætt, sætt ok ilmat vel. Munuð þit fara af Grænlandi til Nóregs ok þaðan til Íslands ok gera bú á Íslandi. Þar munuð þit lengi búa, ok muntu honum lengr lifa. Þú munt útan fara ok ganga suðr ok koma út aftr til Íslands til bús þíns, ok þá mun þar kirkja reist vera, ok muntu þar vera ok taka nunnuvígslu, ok þar muntu andast. "

Ok þá hnígr Þorsteinn aftr, ok var búit um lík hans ok fært til skips.

Þorsteinn bóndi efndi vel við Guðríði allt þat, er hann hafði heitit. Hann seldi um várit jörð sína ok kvikfé ok fór til skips með Guðríði með allt sitt, bjó skipit ok fekk menn til ok fór síðan til Eiríksfjarðar. Váru nú líkin jörðuð at kirkju.

Guðríðr fór til Leifs í Brattahlíð, en Þorsteinn svarti gerði bú í Eiríksfirði ok bjó þar, meðan hann lifði, ok þótti vera inn vaskasti maðr.

Þat sama sumar kom skip af Nóregi til Grænlands. Sá maðr hét Þorfinnr karlsefni, er því skipi stýrði. Hann var sonr Þórðar hesthöfða Snorrasonar, Þórðarsonar frá Höfða.

Þorfinnr karlsefni var stórauðigr at fé, ok var um vetrinn í Brattahlíð með Leifi Eiríkssyni. Brátt felldi hann hug til Guðríðar ok bað hennar, en hon veik til Leifs svörum fyrir sik. Síðan var hon honum föstnuð ok gert brúðlaup þeira á þeim vetri.

In sama var umræða á Vínlandsför sem fyrr, ok fýstu menn Karlsefni mjök þeirar ferðar, bæði Guðríðr ok aðrir menn. Nú var ráðin ferð hans, ok réð hann sér skipverja sex tigu karla ok konur fimm.

Þann máldaga gerðu þeir Karlsefni ok hásetar hans, at jöfnum höndum skyldi þeir hafa allt þat, er þeir fengi til gæða. Þeir höfðu með sér allskonar fénað, því at þeir ætluðu at byggja landit, ef þeir mætti þat.

Karlsefni bað Leif húsa á Vínlandi, en hann kveðst ljá mundu húsin, en gefa eigi.

Síðan heldu þeir í haf skipinu ok kómu til Leifsbúða með heilu ok höldnu ok báru þar upp húðföt sín. Þeim bar brátt í hendr mikil föng ok góð, því at reyðr var þar upp rekin, bæði mikil ok góð, fóru til síðan ok skáru hvalinn, skorti þá eigi mat. Fénaðr gekk þar á land upp, en þat var brátt, at graðfé varð úrigt ok gerði mikit um sik. Þeir höfðu haft með sér griðung einn.

Karlsefni lét fella viðu ok telgja til skips síns ok lagði viðinn á bjarg eitt til þurrkunar. Þeir höfðu öll gæði af landkostum, þeim er þar váru, bæði af vínberjum ok alls konar veiðum ok gæðum.

Eftir þann vetr inn fyrsta kom sumar. Þá urðu þeir varir við Skrælinga, ok fór þar ór skógi fram mikill flokkr manna. Þar var nær nautfé þeira, en graðungr tók at belja ok gjalla ákafliga hátt. En þat hræddust Skrælingar ok lögðu undan með byrðar sínar, en þat var grávara ok safali ok alls konar skinnavara, ok snúa til bæjar Karlsefnis ok vildu þar inn í húsin, en Karlsefni lét verja dyrrnar. Hvárigir skilðu annars mál.

Þá tóku Skrælingar ofan bagga sína ok leystu ok buðu þeim ok vildu vápn helzt fyrir, en Karlsefni bannaði þeim at selja vápnin.

Ok nú leitar hann ráðs með þeim hætti, at hann bað konur bera út búnyt at þeim, ok þegar er þeir sá búnyt, þá vildu þeir kaupa þat, en ekki annat. Nú var sú kaupför Skrælinga, at þeir báru sinn varning í brott í mögum sínum, en Karlsefni ok förunautar hans höfðu eftir bagga þeira ok skinnvöru. Fóru þeir við svá búit í burt.

Nú er frá því at segja, at Karlsefni lætr gera skíðgarð rammligan um bæ sinn, ok bjuggust þar um. Í þann tíma fæddi Guðríðr sveinbarn, kona Karlsefnis, ok hét sá sveinn Snorri. Á öndverðum öðrum vetri þá kómu Skrælingar til móts við þá ok váru miklu fleiri en fyrr ok höfðu slíkan varnað sem fyrr.

Þá mælti Karlsefni við konur: " Nú skuluð þér bera út slíkan mat sem fyrr var rífastr, en ekki annat. "

Ok er þeir sá þat, þá köstuðu þeir böggunum sínum inn yfir skíðgarðinn. En Guðríðr sat í durum inni með vöggu Snorra, sonar síns. Þá bar skugga í dyrrin, ok gekk þar inn kona í svörtum námkyrtli, heldr lág, ok hafði dregil um höfuð ok ljósjörp á hár, fölleit ok mjök eygð, svá at eigi hafði jafnmikil augu sét í einum mannshausi.

Hon gekk þar at, er Guðríðr sat, ok mælti: " Hvat heitir þú? " segir hon.

" Ek heiti Guðríðr, eða hvert er þitt heiti? "

" Ek heiti Guðríðr ", segir hon.

Þá rétti Guðríðr húsfreyja hönd sína til hennar, at hún sæti hjá henni, en þat bar allt saman, at þá heyrði Guðríðr brest mikinn, ok var þá konan horfin, ok í því var ok veginn einn Skrælingr af einum húskarli Karlsefnis, því at hann hafði viljat taka vápn þeira, ok fóru nú brott sem tíðast, en klæði þeira lágu þar eftir ok varningr. Engi maðr hafði konu þessa sét útan Guðríðr ein.

" Nú munum vér þurfa til ráða at taka, " segir Karlsefni, " því at ek hygg, at þeir muni vitja vár it þriðja sinn með ófriði ok fjölmenni. Nú skulum vér taka þat ráð, at tíu menn fari fram á nes þetta ok sýni sik þar, en annat lið várt skal fara í skóg ok höggva þar rjóðr fyrir nautfé váru, þá er liðit kemr fram ór skóginum. Vér skulum ok taka griðung várn ok láta hann fara fyrir oss. "

En þar var svá háttat, er fundr þeira var ætlaðr, at vatn var öðrum megin, en skógr á annan veg. Nú váru þessi ráð höfð, er Karlsefni lagði til.

Nú kómu Skrælingar í þann stað, er Karlsefni hafði ætlat til bardaga. Nú var þar bardagi, ok fell fjölði af liði Skrælinga.

Einn maðr var mikill ok vænn í liði Skrælinga, ok þótti Karlsefni, sem hann mundi vera höfðingi þeira.

Nú hafði einn þeira Skrælinga tekit upp öxi eina ok leit á um stund ok reiddi at félaga sínum ok hjó til hans. Sá fell þegar dauðr. Þá tók sá inn mikli maðr við öxinni ok leit á um stund ok varp henni síðan á sjóinn, sem lengst mátti hann. En síðan flýja þeir á skóginn, svá hverr sem fara mátti, ok lýkr þar nú þeira viðskiptum.

Váru þeir Karlsefni þar þann vetr allan. En at vári þá lýsir Karlsefni, at hann vill eigi þar vera lengr ok vill fara til Grænlands. Nú búa þeir ferð sína ok höfðu þaðan mörg gæði í vínviði ok berjum ok skinnvöru. Nú sigla þeir í haf ok kómu til Eiríksfjarðar skipi sínu heilu ok váru þar um vetrinn.

Nú tekst umræða at nýju um Vínlandsferð, því at sú ferð þykkir bæði góð til fjár ok virðingar.

Þat sama sumar kom skip af Nóregi til Grænlands, er Karlsefni kom af Vínlandi. Því skipi stýrðu bræðr tveir, Helgi ok Finnbogi, ok váru þann vetr á Grænlandi. Þeir bræðr váru íslenzkir at kyni ok ór Austfjörðum.

Þar er nú til at taka, at Freydís Eiríksdóttir gerði ferð sína heiman ór Görðum ok fór til fundar við þá bræðr, Helga ok Finnboga, ok beiddi þá, at þeir færi til Vínlands með farkost sinn ok hafa helming gæða allra við hana, þeira er þar fengist. Nú játtu þeir því.

Þaðan fór hon á fund Leifs, bróður síns, ok bað, at hann gæfi henni hús þau, er hann hafði gera látit á Vínlandi. En hann svarar inu sama, kveðst ljá mundu hús, en gefa eigi.

Sá var máldagi með þeim bræðrum ok Freydísi, at hvárir skyldu hafa þrjá tigu vígra manna á skipi ok konur um fram. En Freydís brá af því þegar ok hafði fimm mönnum fleira ok leyndi þeim, ok urðu þeir bræðr eigi fyrri við þá varir en þeir kómu til Vínlands.

Nú létu þau í haf ok höfðu til þess mælt áðr, at þau myndi samflota hafa, ef svá vildi verða, ok þess var lítill munr. En þó kómu þeir bræðr nökkuru fyrri ok höfðu upp borit föng sín til húsa Leifs. En er Freydís kom at landi, þá ryðja þeir skip sitt ok bera upp til húss föng sín.

Þá mælti Freydís: " Hví báruð þér inn hér föng yður? "

" Því, at vér hugðum, " segja þeir, " at haldast mundi öll ákveðin orð með oss. "

" Mér léði Leifr húsanna, " segir hon, " en eigi yðr. "

Þá mælti Helgi: " Þrjóta mun okkr bræðr illsku við þik, " - báru nú út föng ok gerðu sér skála ok settu þann skála firr sjónum á vatnsströndu ok bjuggu vel um. En Freydís lét fella viðu til skips síns.

Nú tók at vetra, ok töluðu þeir bræðr, at takast myndi upp leikar ok væri höfð skemmtan. Svá var gert um stund, þar til er menn bárust verra í milli. Ok þá gerðist sundrþykki með þeim, ok tókust af leikar, ok engar gerðust kvámur milli skálanna, ok fór svá fram lengi vetrar.

Þat var einn morgin snemma, at Freydís stóð upp ór rúmi sínu ok klæddist ok fór eigi í skóklæðin, en veðri var svá farit, at dögg var fallin mikil. Hon tók kápu bónda síns ok fór í, en síðan gekk hon til skála þeira bræðra ok til dura. En maðr einn hafði út gengit litlu áðr ok lokit hurð aftr á miðjan klofa. Hon lauk upp hurðinni ok stóð í gáttum stund þá ok þagði. En Finnbogi lá innstr í skálanum ok vakði.

Hann mælti: " Hvat villtu hingat, Freydís? "

Hon svarar: " Ek vil, at þú standir upp ok gangir út með mér, ok vil ek tala við þik. "

Svá gerir hann. Þau ganga at tré, er lá undir skálavegginum, ok settust þar niðr.

" Hversu líkar þér? " segir hon.

Hann svarar: " Góðr þykkir mér landkostr, en illr þykkir mér þústr sá, er vár á milli er, því ek kalla ekki hafa til orðit. "

" Þá segir þú sem er, " segir hon, " ok svá þykkir mér. En þat er erendi mitt á þinn fund, at ek vilda kaupa skipum við ykkr bræðr, því at þit hafið meira skip en ek, ok vilda ek í brott heðan. "

" Þat mun ek láta gangast, " segir hann, " ef þér líkar þá vel. "

Nú skilja þau við þat, gengr hon heim, en Finnbogi til hvílu sinnar. Hon stígr upp í rúmit köldum fótum, ok vaknar hann Þorvarðr við ok spyrr, hví at hon væri svá köld ok vát.

Hon svarar með miklum þjósti: " Ek var gengin, " segir hon, " til þeira bræðra at fala skip af þeim, ok vilda ek kaupa meira skip. En þeir urðu við þat svá illa, at þeir börðu mik ok léku sárliga, en þú, vesall maðr, munt hvárki vilja reka minnar skammar né þinnar, ok mun ek þat nú finna, at ek em í brottu af Grænlandi, ok mun ek gera skilnað við þik, útan þú hefnir þessa. "

Ok nú stóðst hann eigi átölur hennar ok bað menn upp standa sem skjótast ok taka vápn sín, ok svá gera þeir ok fara þegar til skála þeira bræðra ok gengu inn at þeim soföndum ok tóku þá ok færðu í bönd ok leiddu svá út hvern, sem bundinn var. En Freydís lét drepa hvern, sem út kom.

Nú váru þar allir karlar drepnir, en konur váru eftir, ok vildi engi þær drepa.

Þá mælti Freydís: " Fái mér öxi í hönd. "

Svá var gert. Síðan vegr hon at konum þeim fimm, er þar váru, ok gekk af þeim dauðum.

Nú fóru þau til skála síns eftir þat it illa verk, ok fannst þat eitt á, at Freydís þóttist allvel hafa um ráðit, ok mælti við félaga sína: " Ef oss verðr auðit at koma til Grænlands, " segir hon, " þá skal ek þann mann ráða af lífi, er segir frá þessum atburðum. Nú skulum vér þat segja, at þau búi hér eftir, þá er vér fórum í brott. "

Nú bjuggu þeir skipit snemma um várit, þat er þeir bræðr höfðu átt, með þeim öllum gæðum, er þau máttu til fá ok skipit bar, sigla síðan í haf ok urðu vel reiðfara ok kómu í Eiríksfjörð skipi sínu snemma sumars. Nú var þar Karlsefni fyrir ok hafði albúit skip sitt til hafs ok beið byrjar, ok er þat mál manna, at eigi mundi auðgara skip gengit hafa af Grænlandi en þat, er hann stýrði.

Freydís fór nú til bús síns, því at þat hafði staðit meðan óskatt. Hon fekk mikinn feng fjár öllu föruneyti sínu, því at hon vildi leyna láta ódáðum sínum. Sitr hon nú í búi sínu.

Eigi urðu allir svá haldinorðir, at þegði yfir ódáðum þeira eða illsku, at eigi kæmi upp um síðir. Nú kom þetta upp um síðir fyrir Leif, bróður hennar, ok þótti honum þessi saga allill.

Þá tók Leifr þrjá menn af liði þeira Freydísar ok píndi þá til sagna um þenna atburð allan jafnsaman, ok var með einu móti sögn þeira.

" Eigi nenni ek, " segir Leifr, " at gera þat við Freydísi, systur mína, sem hon væri verð, en spá mun ek þeim þess, at þeira afkvæmi muni lítt at þrifum verða. "

Nú leið þat svá fram, at engum þótti um þau vert þaðan í frá nema ills.

Nú er at segja frá því, er Karlsefni býr skip sitt ok sigldi í haf. Honum fórst vel ok kom til Nóregs með heilu ok höldnu ok sat þar um vetrinn ok seldi varning sinn ok hafði þar gott yfirlæti ok þau bæði hjón af inum göfgustum mönnum í Nóregi, en um várit eftir bjó hann skip sitt til Íslands.

Ok er hann var albúinn ok skip hans lá til byrjar fyrir bryggjunum, þá kom þar at honum Suðrmaðr einn, ættaðr af Brimum ór Saxlandi. Hann falar at Karlsefni húsasnotru hans.

" Ek vil eigi selja, " sagði hann.

" Ek mun gefa þér við hálfa mörk gulls, " segir Suðrmaðr.

Karlsefni þótti vel við boðit, ok keyptu síðan. Fór Suðrmaðr í burt með húsasnotruna, en Karlsefni vissi eigi, hvat tré var. En þat var mösurr, kominn af Vínlandi.

Nú siglir Karlsefni í haf ok kom skipi sínu fyrir norðan land í Skagafjörð, ok var þar upp sett skip hans um vetrinn. En um várit keypti hann Glaumbæjarland ok gerði bú á ok bjó þar, meðan hann lifði, ok var it mesta göfugmenni, ok er margt manna frá honum komit ok Guðríði, konu hans, ok góðr ættbogi.

Ok er Karlsefni var andaðr, tók Guðríðr við búsvarðveizlu ok Snorri, sonr hennar, er fæddr var á Vínlandi.

Ok er Snorri var kvángaðr, þá fór Guðríðr útan ok gekk suðr ok kom út aftr til bús Snorra, sonar síns, ok hafði hann þá látit gera kirkju í Glaunbæ. Síðan varð Guðríðr nunna ok einsetukona ok var þar, meðan hon lifði.

Snorri átti son þann, er Þorgeirr hét. Hann var faðir Yngvildar, móður Brands biskups. Dóttir Snorra Karlsefnissonar hét Hallfríðr. Hon var kona Runólfs, föður Þorláks biskups. Björn hét sonr Karlsefnis ok Guðríðar. Hann var faðir Þórunnar, móður Bjarnar biskups.

Fjölði manna er frá Karlsefni kominn, ok er hann kynsæll maðr orðinn. Ok hefir Karlsefni gerst sagt allra manna atburði um farar þessar allar, er nú er nökkut orði á komit.