Bókastaðir

Þorvaldr hét maðr, son Ásvalds Úlfssonar, Øxna-Þórissonar. Þorvaldr ok Eiríkr enn rauði son hans fóru af Jaðri til Íslands fyrir víga sakir. Þá var víða bygt Ísland. Þeir bjuggu fyrst at Drǫngum á Hornstrǫndum; þar andaðisk Þorvaldr.

Eiríkr fekk þá Þórhildar dóttur Jǫrundar ok Þorbjargar knarrarbringu, er þá átti Þorbjǫrn enn haukdœlski; réðsk Eiríkr þá norðan ok bjó á Eiríksstǫðum hjá Vatnshorni. Son Eiríks ok Þórhildar hét Leifr.

En eftir víg Eyjólfs saurs ok Hólmgǫngu-Hrafns var Eiríkr gerr brott ór Haukadal. Fór hann vestr til Breiðafjarðar ok bjó í Øxney á Eiríksstǫðum. Hann léði Þorgesti setstokka ok náði eigi [er] hann kallaði til; þaðan af gerðusk deilur ok bardagar með þeim Þorgesti, sem segir í sǫgu Eiríks. Styrr Þorgrímsson veitti Eiríki at málum ok Eyjólfr ór Svíney, ok synir Þorbrands ór Álftafirði ok Þorbjǫrn Vífilsson. En Þorgestlingum veittu synir Þórðar gellis ok Þorgeirr ór Hítardal.

Eiríkr varð sekr á Þórsnessþingi; bjó Eiríkr þá skip sitt til hafs í Eiríksvági. En er hann var búinn, fylgdu þeir Styrr honum út um eyjar. Eiríkr sagði þeim, at hann ætlaði at leita lands þess, er Gunnbjǫrn, son Úlfs kráku, sá, er [hann] rak vestr um haf, þá er hann fann Gunnbjarnarsker; kveðsk hann aftr mundu leita til vina sinna, ef hann fyndi landit.

Eiríkr sigldi undan Snæfellsjǫkli; hann fann landit, ok kom utan at því, þar sem hann kallaði Miðjǫkul; sá heitir nú Bláserkr. Hann fór þá þaðan suðr með landinu at leita, ef þaðan væri byggjanda landit. Hann var enn fyrsta vetr í Eiríksey, nær miðri enni eystri bygð. Um várit eftir fór hann til Eiríksfjarðar ok tók sér þar bústað. Hann fór þat sumar í ena vestri óbygð ok gaf víða ørnefni. Hann var annan vetr í Hólmum við Hrafnsgnípu; en et þriðja sumarit fór hann [norðr til Snæfells ok allt inn í Hrafnsfjǫrð. Þá kvaðsk hann kominn fyrir botn Eiríksfjarðar. Hvarf hann þá aftr ok var enn þriðja vetr í Eiríksey fyrir mynni Eiríksfjarðar.

Eftir um sumarit fór hann] til Íslands ok kom skipi sínu í Breiðafjǫrð. Hann kallaði landit, þat er hann hafði fundit, Grœnland, því at hann kvað þat mundu fýsa menn þangat, er landit héti vel. Eiríkr var á Íslandi um vetrinn, en um sumarit eftir fór hann at byggja landit. Hann bjó í Brattahlíð í Eiríksfirði.

Svá segja fróðir menn, at á því sama sumri, er Eiríkr rauði fór at byggja Grœnland, þá fór hálfr fjórði tǫgr skipa ór Breiðafirði ok Borgarfirði, en fjórtán kvámusk út þangat; sum rak aftr, en sum týndusk. Þat var fimtán vetrum fyrr en kristni var lǫgtekin á Íslandi. Á því sama sumri fór utan Friðrekr byskup ok Þorvaldr Koðransson.

Þessir menn námu land á Grœnlandi, er þá fóru út með Eiríki: Herjólfr Herjólfsfjǫrð, hann bjó á Herjólfsnesi; Ketill Ketilsfjǫrð, Hrafn Hrafnsfjǫrð, Sǫlvi Sǫlvadal, Helgi Þorbrandsson Álftafjǫrð, Þorbjǫrn glóra Siglufjǫrð, Einarr Einarsfjǫrð, Hafgrímr Hafgrímsfjǫrð ok Vatnahverfi, Arnlaugr Arnlaugsfjǫrð; en sumir fóru til vestri bygðar.

Þá er sextán vetr váru liðnir frá því er Eiríkr rauði fór at byggja Grœnland, þá fór Leifr son Eiríks utan af Grœnlandi til Noregs; kom hann til Þrándheims um haustit, þá er Óláfr konungr Tryggvason var kominn norðan af Hálogalandi. Leifr lagði skipi sínu inn til Niðaróss, ok fór þegar á fund Óláfs konungs. Boðaði konungr trú honum sem ǫðrum heiðnum mǫnnum, er á hans fund kómu; gekk konungi þat auðveldlega við Leif; var hann þá skírðr ok allir skipverjar hans. Var Leifr með konungi um vetrinn vel haldinn.

Herjólfr var Bárðarson Herjólfssonar. Hann var frændi Ingólfs landnámamanns. Þeim Herjólfi gaf Ingólfr land á milli Vágs ok Reykjaness.

Herjólfr bjó fyrst á Drepstokki. Þorgerðr hét kona hans, en Bjarni son þeira, ok var enn efniligsti maðr. Hann fýstisk utan þegar á unga aldri; varð honum gott bæði til fjár ok mannvirðingar, ok var sinn vetr hvárt, utan lands eða með feðr sínum. Brátt átti Bjarni skip í fǫrum; ok enn síðasta vetr, er hann var í Noregi, þá brá Herjólfr til Grœnlandsferðar með Eiríki ok brá búi sínu.

Með Herjólfi var á skipi suðreyskr maðr kristinn, sá er orti Hafgerðingadrápu. Þar er þetta stef í:

Herjólfr bjó á Herjólfsnesi; hann var enn gǫfgasti maðr. Eiríkr rauði bjó í Brattahlíð. Hann var þar með mestri virðingu, ok lutu allir til hans. Þessi váru bǫrn Eiríks: Leifr, Þorvaldr ok Þorsteinn, en Freydís hét dóttir hans; hon var gift þeim manni, er Þorvarðr hét, ok bjuggu þau í Gǫrðum, þar sem nú er byskupsstóll. Hon var svarri mikill, en Þorvarðr var lítilmenni; var hon mjǫk gefin til fjár. Heiðit var fólk á Grœnlandi í þann tíma.

Þat sama sumar kom Bjarni skipi sínu á Eyrar, er faðir hans hafði brott siglt um várit. Þau tíðendi þóttu Bjarna mikil ok vildi eigi bera af skipi sínu. Þá spurðu hásetar hans, hvat er hann bærisk fyrir; en hann svarar, at hann ætlaði at halda siðvenju sinni, ok þiggja at fǫður sínum vetrvist, — "ok vil ek halda skipinu til Grœnlands, ef þér vilið mér fylgd veita."

Allir kváðusk hans ráðum fylgja vilja.

Þá mælti Bjarni: "Óvitrleg mun þykkja vár ferð, þar sem engi vár hefir komit í Grœnlandshaf."

En þó halda þeir nú í haf, þegar þeir váru búnir, ok sigldu þrjá daga, þar til er landit var vatnat, en þá tók af byrina ok lagði á norrœnur ok þokur, ok vissu þeir eigi, hvert at þeir fóru, ok skifti þat mǫrgum dœgrum. Eftir þat sá þeir sól, ok máttu þá deila ættir. Vinda nú segl, ok sigla þetta dœgr, áðr þeir sá land, ok rœddu um með sér, hvat landi þetta mun vera, en Bjarni kveðsk hyggja, at þat mundi eigi Grœnland.

Þeir spyrja, hvárt hann vill sigla at þessu landi eða eigi.

[Hann svarar]: "Þat er mitt ráð at sigla í nánd við landit," ok svá gera þeir, ok sá þat brátt, at landit var ófjǫllótt ok skógi vaxit, ok smár hæðir á landinu, ok létu landit á bakborða, ok létu skaut horfa á land. Síðan sigla þeir tvau dœgr áðr þeir sá land annat.

Þeir spyrja, hvárt Bjarni ætlaði þat enn Grœnland; hann kvaðsk eigi heldr ætla þetta Grœnland en et fyrra, — "því at jǫklar eru mjǫk miklir sagðir á Grœnlandi."

Þeir nálguðusk brátt þetta land, ok sá þat vera slétt land ok viði vaxit. Þá tók af byr fyrir þeim. Þá rœddu hásetar þat, at þeim þótti þat ráð, at taka þat land; en Bjarni vill þat eigi. Þeir þóttusk bæði þurfa við ok vatn.

"At engu eru þér því óbirgir," segir Bjarni; en þó fekk hann af því nǫkkut ámæli af hásetum sínum.

Hann bað þá vinda segl, ok svá var gert, ok settu framstafn frá landi ok sigla í haf útsynnings byr þrjú dœgr, ok sá þá land et þriðja; en þat land var hátt ok fjǫllótt, ok jǫkull á; þeir spyrja þá, ef Bjarni vildi at landi láta þar, en hann kvaðsk eigi þat vilja, — "því at mér lízk þetta land ógagnvænlegt." Nú lǫgðu þeir eigi segl sitt, halda með landinu fram, ok sá, at þat var eyland; settu enn stafn við því landi; ok heldu í haf enn sama byr; en veðr óx í hǫnd, ok bað Bjarni þá svifta, ok eigi sigla meira, en bæði dygði vel skipi þeira ok reiða; sigldu nú fjǫgur dœgr.

Þá sá þeir land et fjórða. Þá spurðu þeir Bjarna, hvárt hann ætlaði þetta vera Grœnland, eða eigi.

Bjarni svarar: "Þetta er líkast því, er mér er sagt frá Grœnlandi; ok hér munu vér at landi halda."

Svá gera þeir ok taka land undir einhverju nesi at kveldi dags; ok var þar bátr á nesinu; en þar bjó Herjólfr, faðir Bjarna, á því nesi, ok af því hefir nesit nafn tekit, ok er síðan kallat Herjólfsnes. Fór Bjarni nú til fǫður síns, ok hættir nú siglingu, ok er með fǫður sínum meðan Herjólfr lifði, ok síðan bjó hann þar eftir fǫður sinn.

Þat er nú þessu næst, at Bjarni Herjólfsson kom utan af Grœnlandi á fund Eiríks jarls; ok tók jarl við honum vel. Sagði Bjarni frá ferðum sínum, er hann hafði lǫnd sét, ok þótti mǫnnum hann verit hafa óforvitinn, er hann hafði ekki at segja af þeim lǫndum, ok fekk hann af því nǫkkut ámæli. Bjarni gerðisk hirðmaðr jarls, ok fór út til Grœnlands um sumarit eftir. Var nú mikil umrœða um landaleitan.

Leifr, son Eiríks rauða ór Brattahlíð, fór á fund Bjarna Herjólfssonar, ok keypti skip at honum, ok réð til háseta, svá at þeir váru hálfr fjórði tǫgr manna saman. Leifr bað fǫður sinn Eirík, at hann mundi enn fyrir vera fǫrinni.

Eiríkr taldisk heldr undan, kveðsk þá vera hniginn í aldr, ok kveðsk minna mega við vási ǫllu en var. Leifr kveðr hann enn mundu mestri heill stýra af þeim frœndum; ok þetta lét Eiríkr eftir Leifi, ok ríðr heiman, þá er þeir eru at því búnir; ok var þá skamt at fara til skipsins. Drepr hestrinn fœti, sá er Eiríkr reið, ok fell hann af baki, ok lestisk fótr hans.

Þá mælti Eiríkr: "Ekki mun mér ætlat at finna lǫnd fleiri en þetta, er nú byggjum vér; munum vér nú ekki lengr fara allir samt." Fór Eiríkr heim í Brattahlíð, en Leifr réðsk til skips, ok félagar hans með honum, hálfr fjórði tǫgr manna. Þar var suðrmaðr einn í ferð, er Tyrker hét.

Nú bjuggu þeir skip sitt ok sigldu í haf, þá er þeir váru búnir, ok fundu þá þat land fyrst, er þeir Bjarni fundu síðast. Þar sigla þeir at landi, ok kǫstuðu akkerum, ok skutu báti, ok fóru á land, ok sá þar eigi gras. Jǫklar miklir váru allt et efra, en sem ein hella væri allt til jǫklanna frá sjónum, ok sýndisk þeim þat land vera gœðalaust.

Þá mælti Leifr: "Eigi er oss nú þat orðit um þetta land sem Bjarna, at vér hafim eigi komit á landit; nú mun ek gefa nafn landinu ok kalla Helluland."

Síðan fóru þeir til skips. Eftir þetta sigla þeir í haf ok fundu land annat; sigla enn at landi ok kasta akkerum, skjóta síðan báti ok ganga á landit. Þat land var slétt ok skógi vaxit, ok sandar hvítir víða, þar sem þeir fóru, ok ósæbratt.

Þá mælti Leifr: "Af kostum skal þessu landi nafn gefa, ok kalla Markland"; fóru síðan ofan aftr til skips sem fljótast.

Nú sigla þeir þaðan í haf landnyrðingsveðr, ok váru úti tvau dœgr, áðr þeir sá land, ok sigldu at landi, ok kómu at ey einni, er lá norðr af landinu, ok gengu þar upp, ok sásk um í góðu veðri, ok fundu þat, at dǫgg var á grasinu, ok varð þeim þat fyrir, at þeir tóku hǫndum sínum í dǫggina, ok brugðu í munn sér, ok þóttusk ekki jafnsœtt kent hafa, sem þat var.

Síðan fóru þeir til skips síns, ok sigldu í sund þat, er lá milli eyjarinnar ok ness þess, er norðr gekk af landinu; stefndu í vestrætt fyrir nesit. Þar var grunnsævi mikit at fjǫru sjávar; ok stóð þá uppi skip þeira, ok var þá langt til sjávar at sjá frá skipinu. En þeim var svá mikil forvitni á at fara til landsins, at þeir nentu eigi þess at bíða, at sjór felli undir skip þeira, ok runnu til lands, þar er á ein fell ór vatni einu; en þegar sjór fell undir skip þeira, þá tóku þeir bátinn, ok reru til skipsins, ok fluttu þat upp í ána, síðan í vatnit, ok kǫstuðu þar akkerum, ok báru af skipi húðfǫt sín, ok gerðu þar búðir; tóku þat ráð síðan, at búask þar um þann vetr ok gerðu þar hús mikil. Hvárki skorti þar lax í ánni né í vatninu, ok stœrra lax en þeir hefði fyrr sét.

Þar var svá góðr landskostr, at því er þeim sýndisk, at þar mundi engi fénaðr fóðr þurfa á vetrum; þar kvámu engi frost á vetrum; ok lítt rénuðu þar grǫs. Meira var þar jafndœgri en á Grœnlandi eða Íslandi; sól hafði þar eyktar stað ok dagmála stað um skammdegi.

En er þeir hǫfðu lokit húsgerð sinni, þá mælti Leifr við fǫruneyti sitt: "Nú vil ek skifta láta liði váru í tvá staði, ok vil ek kanna láta landit; ok skal helmingr liðs vera við skála heima, en annarr helmingr skal kanna landit, ok fara eigi lengra en þeir komi heim at kveldi, ok skilisk eigi."

Nú gerðu þeir svá um stund. Leifr gerði ýmist, at hann fór með þeim eða var heima at skála. Leifr var mikill maðr ok sterkr, manna skǫrulegastr at sjá, vitr maðr ok góðr hófsmaðr um alla hluti.

Á einhverju kveldi bar þat til tíðenda, at manns var vant af liði þeira, ok var þat Tyrker suðrmaðr. Leifr kunni því stórilla, því at Tyrker hafði lengi verit með þeim feðgum, ok elskat mjǫk Leif í barnœsku; taldi Leifr nú mjǫk á hendr fǫrunautum sínum, ok bjósk til ferðar, at leita hans, ok tólf menn með honum. En er þeir váru skamt komnir frá skála, þá gekk Tyrker í mót þeim, ok var honum vel fagnat. Leifr fann þat brátt, at fóstra hans var skapgott; hann var brattleitr ok lauseygr, smáskitlegr í andliti, lítill vexti ok vesallegr, en íþróttamaðr á alls konar hagleik.

Þá mælti Leifr til hans: "Hví vartu svá seinn, fóstri minn, ok fráskili fǫruneytinu?"

Hann talaði þá fyrst lengi á þýzku ok skaut marga vega augunum, ok gretti sik; en þeir skildu eigi, hvat er hann sagði. Hann mælti þá á norrœnu, er stund leið: "Ek var genginn eigi miklu lengra, en þó kann ek nǫkkur nýmæli at segja; ek fann vínvið ok vínber."

"Mun þat satt, fóstri minn?" kvað Leifr.

"At vísu er þat satt," kvað hann, "því at ek var þar fœddr, er hvárki skorti vínvið né vínber."

Nú sváfu þeir af þá nótt, en um morguninn mælti Leifr við háseta sína: "Nú skal hafa tvennar sýslur fram, ok skal sinn dag hvárt: lesa vínber, eða hǫggva vínvið ok fella mǫrkina, svá at þat verði farmr til skips míns," — ok þetta var ráðs tekit. Svá er sagt, at eftirbátr þeira var fyldr af vínberjum. Nú var hǫggvinn farmr á skipit.

Ok er várar, þá bjuggusk þeir ok sigldu brott, ok gaf Leifr nafn landinu eftir landkostum, ok kallaði Vínland. Sigla nú síðan í haf, ok gaf þeim vel byri, þar til er þeir sá Grœnland, ok fjǫll undir jǫklum.

Þá tók einn maðr til máls ok mælti við Leif: "Hví stýrir þú svá mjǫk undir veðr skipinu?"

Leifr svarar: "Ek hygg at stjórn minni, en þó enn at fleira, eða hvat sjái þér til tíðenda?"

Þeir kváðusk ekki sjá þat er tíðendum sætti.

"Ek veit eigi," segir Leifr, "hvárt ek sé skip eða sker."

Nú sjá þeir ok kváðu sker vera. Hann sá því framar en þeir, at hann sá menn í skerinu.

"Nú vil ek, at vér beitim undir veðrit," segir Leifr, "svá at [vér] náim til þeira, ef menn eru þurftugir at ná várum fundi, ok er nauðsyn á at duga þeim; en með því, at þeir sé eigi friðmenn, þá eigum vér allan kost undir oss, en þeir ekki undir sér." Nú sœkja þeir undir skerit, ok lægðu [segl] sitt; kǫstuðu akkeri ok skutu litlum báti ǫðrum, er þeir hǫfðu haft með sér.

Þá spurði Tyrker, hverr þar réði fyrir liði.

Sá kveðsk Þórir heita, ok vera norrœnn maðr at kyni: "Eða hvert er þitt nafn?"

Leifr segir til sín.

"Ertu son Eiríks rauða ór Brattahlíð?" segir hann.

Leifr kvað svá vera. "Nú vil ek," segir Leifr, "bjóða yðr ǫllum á mitt skip, ok fémunum þeim, er skipit má við taka."

Þeir þágu þann kost, ok sigldu síðan til Eiríksfjarðar með þeim farmi, þar til er þeir kómu til Brattahlíðar. Báru farminn af skipi. Síðan bauð Leifr Þóri til vistar með sér, ok Guðríði konu hans, ok þremr mǫnnum ǫðrum, en fekk vistir ǫðrum hásetum, bæði Þóris ok sínum félǫgum. Leifr tók fimtán menn ór skerinu. Hann var síðan kallaðr Leifr enn heppni. Leifi var nú bæði gott til fjár ok mannvirðingar.

Þann vetr kom sótt mikil í lið Þóris, ok andaðisk hann Þórir ok mikill hluti liðs hans. Þann vetr andaðisk ok Eiríkr rauði.

Nú var umrœða mikil um Vínlandsfǫr Leifs, ok þótti Þorvaldi bróður hans of óvíða kannat hafa verit landit. Þá mælti Leifr við Þorvald: "Þú skalt fara með skip mitt, bróðir, ef þú vill, til Vínlands; ok vil ek þó at skipit fari áðr eftir viði þeim, er Þórir átti á skerinu" — ok svá var gert.