Bókastaðir

Þorvaldr hét maðr, sonr Ásvalds Úlfssonar, Öxna-Þórissonar. Þorvaldr ok Eiríkr inn rauði, sonr hans, fóru af Jaðri til Íslands fyrir víga sakir. Þá var víða byggt Ísland. Þeir bjuggu fyrst at Dröngum á Hornströndum. Þar andaðist Þorvaldr.

Eiríkr fekk þá Þjóðhildar, dóttur Jörundar Úlfssonar ok Þorbjargar knarrarbringu, er þá átti Þorbjörn inn haukdælski. Réðst Eiríkr þá norðan ok bjó á Eiríksstöðum hjá Vatnshorni. Sonr Eiríks ok Þjóðhildar hét Leifr.

Enn eftir víg Eyjólfs saurs ok Hólmgöngu-Hrafns var Eiríkr gerr brott ór Haukadal. Fór hann vestr til Breiðafjarðar ok bjó í Öxney á Eiríksstöðum.

Hann léði Þorgesti á Breiðabólstað setstokka ok náði eigi, er hann kallaði til. Þaðan af gerðust deilur ok bardagar með þeim Þorgesti, sem segir í sögu Eiríks. Styrr Þorgrímsson veitti Eiríki at málum ok Eyjólfr ór Svíney, ok synir Þorbrands ór Álftafirði ok Þorbjörn Vífilsson. En Þorgestlingum veittu synir Þórðar Gellis ok Þorgeirr ór Hítardal.

Eiríkr varð sekr á Þórsnessþingi. Bjó Eiríkr þá skip sitt til hafs í Eiríksvági. En er hann var búinn, fylgðu þeir Styrr honum út um eyjar. Eiríkr sagði þeim, at hann ætlaði at leita lands þess, er Gunnbjörn, sonr Úlfs kráku, sá, er hann rak vestr um haf, þá er hann fann Gunnbjarnarsker. Kveðst hann aftr mundu leita til vina sinna, ef hann fyndi landit.

Eiríkr sigldi undan Snæfellsjökli. Hann fann landit, ok kom útan at því, þar sem hann kallaði Miðjökul. Sá heitir nú Bláserkr. Hann fór þá þaðan suðr með landinu at leita, ef þaðan væri byggjanda landit.

Hann var inn fyrsta vetr í Eiríksey, nær miðri inni eystri byggð. Um várit eftir fór hann til Eiríksfjarðar ok tók sér þar bústað. Hann fór þat sumar í ina vestri óbyggð ok gaf víða örnefni. Hann var annan vetr í Hólmum við Hvarfsgnípu, en it þriðja sumarit fór allt norðr til Snæfells ok inn i Hrafnsfjörð. Þá kvaðst hann kominn fyrir botn Eiríksfjarðar. Hvarf hann þá aftr ok var inn þriðja vetr í Eiríksey fyrir mynni Eiríksfjarðar.

Eftir um sumarit fór hann til Íslands ok kom skipi sínu í Breiðafjörð. Hann kallaði land þat, er hann hafði fundit, Grænland, því at hann kvað þat mundu fýsa menn þangat, ef landit héti vel. Eiríkr var á Íslandi um vetrinn, en um sumarit eftir fór hann at byggja landit. Hann bjó í Brattahlíð í Eiríksfirði.

Svá segja fróðir menn, at á því sama sumri, er Eiríkr rauði fór at byggja Grænland, þá fór hálfr þriði tögr skipa ór Breiðafirði ok Borgarfirði, enn fjórtán kómust út þangat. Sum rak aftr, en sum týndust. Þat var fimmtán vetrum fyrr en kristni var lögtekin á Íslandi. Á því sama sumri fór útan Friðrekr biskup ok Þorvaldr Koðránsson.

Þessir menn námu land á Grænlandi, er þá fóru út með Eiríki: Herjólfr Herjólfsfjörð, - hann bjó á Herjólfsnesi, - Ketill Ketilsfjörð, Hrafn Hrafnsfjörð, Sölvi Sölvadal, Helgi Þorbrandsson Álftafjörð, Hafgrímr Hafgrímsfjörð ok Vatnahverfi, Arnlaugr Arnlaugsfjörð. En sumir fóru til Vestribyggðar.

Herjólfr var Bárðarson Herjólfssonar. Hann var frændi Ingólfs landnámamanns. Þeim Herjólfi gaf Ingólfr land á milli Vágs ok Reykjaness.

Herjólfr bjó fyrst á Drepstokki. Þorgerðr hét kona hans, en Bjarni sonr þeira ok var inn efniligsti maðr. Hann fýstist útan þegar á unga aldri. Varð honum gott bæði til fjár ok mannvirðingar, ok var sinn vetr hvárt, útan lands eða með feðr sínum. Brátt átti Bjarni skip í förum. Ok inn síðasta vetr, er hann var í Nóregi, þá brá Herjólfr til Grænlandsferðar með Eiríki ok brá búi sínu.

Með Herjólfi var á skipi suðreyskr maðr, kristinn, sá er orti Hafgerðingadrápu. Þar er þetta stef í:

Herjólfr bjó á Herjólfsnesi. Hann var inn göfgasti maðr.

Eiríkr rauði bjó í Brattahlíð. Hann var þar með mestri virðingu, ok lutu allir til hans. Þessi váru börn Eiríks: Leifr, Þorvaldr ok Þorsteinn, en Freydís hét dóttir hans. Hon var gift þeim manni, er Þorvarðr hét, ok bjuggu þau í Görðum, þar sem nú er biskupsstóll. Hon var svarri mikill, enn Þorvarðr var lítilmenni. Var hon mjök gefin til fjár. Heiðit var fólk á Grænlandi í þann tíma.

Þat sama sumar kom Bjarni skipi sínu á Eyrar, er faðir hans hafði brot siglt um várit. Þau tíðendi þóttu Bjarna mikil ok vildi eigi bera af skipi sínu. Þá spurðu hásetar hans, hvat er hann bærist fyrir, en hann svarar, at hann ætlaði at halda siðvenju sinni ok þiggja at föður sínum vetrvist, - " ok vil ek halda skipinu til Grænlands, ef þér vilið mér fylgð veita ".

Allir kváðust hans ráðum fylgja vilja.

Þá mælti Bjarni: " Óvitrlig mun þykkja vár ferð, þar sem engi vár hefir komit í Grænlandshaf. "

Enn þó halda þeir nú í haf, þegar þeir váru búnir, ok sigldu þrjá daga, þar til er landit var vatnat, en þá tók af byrina ok lagði á norrænur ok þokur, ok vissu þeir eigi, hvert at þeir fóru, ok skipti þat mörgum dægrum.

Eftir þat sá þeir sól ok máttu þá deila ættir, vinda nú segl ok sigla þetta dægr, áðr þeir sá land, ok ræddu um með sér, hvat landi þetta mun vera, en Bjarni kveðst hyggja, at þat mundi eigi Grænland.

Þeir spyrja, hvárt hann vill sigla at þessu landi eðr eigi.

Hann svarar: " Þat er mitt ráð at sigla í nánd við landit. " Ok svá gera þeir ok sá þat brátt, at landit var ófjöllótt ok skógi vaxit, ok smár hæðir á landinu, ok létu landit á bakborða ok létu skaut horfa á land.

Síðan sigla þeir tvau dægr, áðr þeir sá land annat.

Þeir spyrja, hvárt Bjarni ætlaði þat enn Grænland. Hann kvaðst eigi heldr ætla þette Grænland en it fyrra, - " því at jöklar eru mjök miklir sagðir á Grænlandi. "

Þeir nálguðust brátt þetta land ok sá þat vera slétt land ok viði vaxit. Þá tók af byr fyrir þeim. Þá ræddu hásetar þat, at þeim þótti þat ráð at taka þat land, en Bjarni vill þat eigi. Þeir þóttust bæði þurfa við ok vatn.

" At engu eruð þér því óbirgir, " segir Bjarni, en þó fekk hann af því nökkut ámæli af hásetum sínum.

Hann bað þá vinda segl, ok svá var gert, ok settu framstafn frá landi ok sigla í haf útsynnings byr þrjú dægr ok sá þá landit it þriðja. En þat land var hátt ok fjöllótt ok jökull á.

Þeir spyrja þá, ef Bjarni vildi at landi láta þar, en hann kvaðst eigi þat vilja, - " því at mér lízt þetta land ógagnvænligt. "

Nú lögðu þeir eigi segl sitt, halda með landinu fram ok sá, at þat var eyland, settu enn stafn við því landi ok heldu í haf inn sama byr. En veðr óx í hönd, ok bað Bjarni þá svipta ok eigi sigla meira en bæði dygði vel skipi þeira ok reiða, sigldu nú fjögr dægr.

Þá sá þeir land it fjórða. Þá spurðu þeir Bjarna, hvárt hann ætlaði þetta vera Grænland, eða eigi.

Bjarni svarar: " Þetta er líkast því, er mér er sagt frá Grænlandi, ok hér munum vér at landi halda. "

Svá gera þeir ok taka land undir einhverju nesi at kveldi dags, ok var þar bátr á nesinu. En þar bjó Herjólfr, faðir Bjarna, á því nesi, ok af því hefir nesit nafn tekit ok er síðan kallat Herjólfsnes. Fór Bjarni nú til föður síns ok hættir nú siglingum ok er með föður sínum, meðan Herjólfr lifði, ok síðan bjó hann þar eftir föður sinn.

Þat er nú þessu næst, at Bjarni Herjólfsson kom útan af Grænlandi á fund Eiríks jarls, ok tók jarl við honum vel. Sagði Bjarni frá ferðum sínum, er hann hafði lönd sét, ok þótti mönnum hann verit hafa óforvitinn, er hann hafði ekki at segja af þeim löndum, ok fekk han af því nökkut ámæli.

Bjarni gerðist hirðmaðr jarls ok fór út til Grænlands um sumarit eftir. Var nú mikil umræða um landaleitan.

Leifr, sonr Eiríks rauða ór Brattahlíð, fór á fund Bjarna Herjólfssonar ok keypti skip at honum ok réð til háseta, svá at þeir váru hálfr fjórði tögr manna saman. Leifr bað föður sinn, Eirík, at hann mundi enn fyrir vera förinni.

Eiríkr talðist heldr undan, kveðst þá vera hniginn í aldr ok kveðst minna mega við vási öllu en var. Leifr kveðr hann enn mundu mestri heill stýra af þeim frændum.

Ok þetta lét Eiríkr eftir Leifi ok riðr heiman, þá er þeir eru at því búnir, ok var þá skammt at fara til skipsins. Drepr hestrinn fæti, sá er Eiríkr reið, ok fell hann af baki, ok lestist fótr hans. Þá mælti Eiríkr: " Ekki mun mér ætlat at finna lönd fleiri enn þetta, er nú byggjum vér. Munum vér nú ekki lengr fara allir samt. " Fór Eiríkr heim í Brattahlíð, en Leifr réðst til skips, ok félagar hans með honum, hálfr fjórði tögr manna. Þar var Suðrmaðr einn í ferð, er Tyrkir hét.

Nú bjuggu þeir skip sitt ok sigldu í haf, þá er þeir váru búnir, ok fundu þá þat land fyrst, er þeir Bjarni fundu síðast. Þar sigla þeir at landi, ok köstuðu akkerum ok skkutu báti ok fóru á land ok sá þar eigi gras. Jöklar miklir váru allt it efra, en sem ein hella væri allt til jöklanna frá sjónum, ok sýndist þeim þat land vera gæðalaust.

Þá mælti Leifr: " Eigi er oss nú þat orðit um þetta land sem Bjarna, at vér hafim eigi komit á landit. Nú mun ek gefa nafn landinu, ok kalla Helluland ".

Síðan fóru þeir til skips. Eftir þetta sigla þeir í haf ok fundu land annat, sigla enn at landi ok kasta akkerum, skjóta síðan báti ok ganga á landit. Þat land var slétt ok skógi vaxit, ok sandar hvítir víða, þar sem þeir fóru, ok ósæbratt.

Þá mælti Leifr: " Af kostum skal þessu landi nafn gefa ok kalla Markland, " - fóru síðan ofan aftr til skips sem fljótast.

Nú sigla þeir þaðan í haf landnyrðingsveðr ok váru úti tvau dægr, áðr þeir sá land, ok sigldu at landi ok kómu at ey einni, er lá norðr af landinu, ok gengu þar upp ok sást um í góðu veðri ok fundu þat, at dögg var á grasinu, ok varð þeim þat fyrir, at þeir tóku höndum sínum í döggina ok brugðu í munn sér ok þóttust ekki jafnsætt kennt hafa sem þat var.

Síðan fóru þeir til skip síns ok sigldu í sund þat, er lá milli eyjarinnar ok ness þess, er norðr gekk af landinu, stefndu í vestrætt fyrir nesit. Þar var grunnsævi mikit at fjöru sjávar, ok stóð þá uppi skip þeira, ok var þá langt til sjávar at sjá frá skipinu.

En þeim var svá mikil forvitni á at fara til landsins, at þeir nenntu eigi þess at bíða, at sjór felli undir skip þeira, ok runnu til lands, þar er á ein fell ór vatni einu. En þegar sjór fell undir skip þeira, þá tóku þeir bátinn ok reru til skipsins ok fluttu þat upp í ána, síðan í vatnit, ok köstuðu þar akkerum ok báru af skipi húðföt sín ok gerðu þar búðir, tóku þat ráð síðan at búast þar um þann vetr ok gerðu þar hús mikil. Hvárki skorti þar lax í ánni né í vatninu ok stærra lax en þeir hefði fyrr sét.

Þar var svá góðr landskostr, at því er þeim sýndist, at þar mundi engi fénaðr fóðr þurfa á vetrum. Þar kómu engi frost á vetrum, ok lítt rénuðu þar grös. Meira var þar jafndægri en á Grænlandi eða Íslandi. Sól hafði þar eyktar stað ok dagmála stað um skammdegi.

En er þeir höfðu lokit húsgerð sinni, þá mælti Leifr við föruneyti sitt: " Nú vil ek skipta láta liði váru í tvá staði, ok vil ek kanna láta landit, ok skal helmingr liðs vera við skála heima, enn annarr helmingr skal kanna landit ok fara eigi lengra en þeir komi heim at kveldi, ok skilist eigi. "

Nú gerðu þeir svá um stund. Leifr gerði ýmisst, at hann fór með þeim eða var heima at skála.

Leifr var mikill maðr ok sterkr, manna sköruligastr at sjá, vitr maðr ok góðr hófsmaðr um alla hluti.

Á einhverju kveldi bar þat til tíðenda, at manns var vant af liði þeira, ok var þat Tyrkir Suðrmaðr. Leifr kunni því stórilla, því at Tyrkir hafði lengi verit með þeim feðgum, ok elskat mjök Leif í barnæsku. Taldi Leifr nú mjök á hendr förunautum sínum ok bjóst til ferðar at leita hans ok tólf menn með honum.

En er þeir váru skammt komnir frá skála, þá gekk Tyrkir í mót þeim, ok var honum vel fagnat.

Leifr fann þat brátt, at fóstra hans var skapgott. Hann var brattleitr ok lauseygr, smáskitlegr í andliti, lítill vexti ok vesallegr, en íþróttamaðr á alls konar hagleik.

Þá mælti Leifr til hans: " Hví varstu svá seinn, fóstri minn, ok fráskili föruneytinu? "

Hann talaði þá fyrst lengi á þýzku ok skaut marga vega augunum ok gretti sik. En þeir skilðu eigi, hvat er hann sagði.

Hann mælti þá á norrænu, er stund leið: " Ek var genginn eigi miklu lengra en þit. Kann ek nökkur nýnæmi at segja. Ek fann vínvið ok vínber. "

" Mun þat satt, fóstri minn? " kvað Leifr.

" At vísu er þat satt, " kvað hann, " því at ek var þar fæddr, er hvárki skorti vínvið né vínber ".

Nú sváfu þeir af þá nótt, en um morguninn mælti Leifr við háseta sína: " Nú skal hafa tvennar sýslur fram, ok skal sinn dag hvárt, lesa vínber eða höggva við ok fella mörkina, svá at þat verði farmr til skips míns. " Ok þetta var ráðs tekit.

Svá er sagt, at eftirbátr þeira var fylldr af vínberjum. Nú var höggvinn farmr á skipit.

Ok er várar, þá bjuggust þeir ok sigldu burt, ok gaf Leifr nafn landinu eftir landkostum ok kallaði Vínland, sigla nú síðan í haf, ok gaf þeim vel byri, þar til er þeir sá Grænland ok fjöll undir jöklum.

Þá tók einn maðr til máls ok mælti við Leif: " Hví stýrir þú svá undir veðr skipinu? "

Leifr svarar: " Ek hygg at stjórn minni, en þó enn at fleira, eðr hvat sjáið þér til tíðenda? "

Þeir kváðust ekki sjá, þat er tíðindum sætti.

" Ek veit eigi, " segir Leifr, " hvárt ek sé skip eðr sker. "

Nú sjá þeir ok kváðu sker vera. Hann sá því framar en þeir, at hann sá menn í skerinu.

" Nú vil ek, at vér beitim undir veðrit, " segir Leifr, " svá at vér náim til þeira, ef menn eru þurftugir at ná várum fundi, ok er nauðsyn á at duga þeim. En með því at þeir sé eigi friðmenn, þá eigum vér allan kost undir oss, en þeir ekki undir sér. "

Nú sækja þeir undir skerit ok lægðu segl sitt, ok köstuðu akkeri ok skutu litlum báti öðrum, er þeir höfðu haft með sér.

Þá spurði Tyrkir, hverr þar réði fyrir liði.

Sá kveðst Þórir heita, ok vera norrænn maðr at kyni. " Eða hvert er þitt nafn? "

Leifr segir til sín.

" Ertu sonr Eiríks rauða ór Brattahlíð? " segir hann.

Leifr kvað svá vera. " Nú vil ek, " segir Leifr, " bjóða yðr öllum á mitt skip, ok fémunum þeim, er skipit má við taka.

" Þeir þágu þann kost ok sigldu síðan til Eiríksfjarðar með þeim farmi, þar til er þeir kómu til Brattahlíðar, báru farminn af skipi. Síðan bauð Leifr Þóri til vistar með sér ok Guðríði, konu hans, ok þremr mönnum öðrum, en fekk vistir öðrum hásetum, bæði Þóris ok sínum félögum. Leifr tók fimmtán menn ór skerinu. Hann var síðan kallaðr Leifr inn heppni. Leifi varð nú bæði gott til fjár ok mannvirðingar.

Þann vetr kom sótt mikil í lið Þóris, ok andist hann Þórir ok mikill hluti liðs hans. Þann vetr andaðist ok Eiríkr rauði.

Nú var umræða mikil um Vínlandsför Leifs, ok þótti Þorvaldi bróður, hans hans, of óvíða kannat hafa verit landit. Þá mælti Leifr við Þorvald: " Þú skalt fara með skip mitt, bróðir, ef þú vill, til Vínlands, ok vil ek þó, at skipit fari áðr eftir viði þeim, er Þórir átti á skerinu. " Ok svá var gert.

Nú bjóst Þorvaldr til þeirar ferðar með þrjá tigu manna með umráði Leifs, bróður síns. Síðan bjuggu þeir skip sitt ok heldu í haf, ok er engi frásögn um ferð þeira, fyrr en þeir koma til Vínlands, til Leifsbúða, ok bjuggu þar um skip sitt ok sátu um kyrrt þann vetr ok veiddu fiska til matar sér.

En um várit mælti Þorvaldr, at þeir skyldu búa skip sitt ok skyldi eftirbátr skipsins ok nökkurir menn með fara fyrir vestan landit ok kanna þar um sumarit. Þeim sýndist landit fagrt ok skógótt ok skammt milli skógar ok sjávar ok hvítir sandar. Þar var eyjótt mjök ok grunnsævi mikit.

Þeir fundu hvergi manna vistir né dýra. En í eyju einni vestarliga fundu þeir kornhjálm af tré. Eigi fundu þeir fleiri mannaverk ok fóru aftr ok kómu til Leifsbúða at hausti.

En at sumri öðru fór Þorvaldr fyrir austan með kaupskipit ok it nyrðra fyrir landit. Þá gerði at þeim veðr hvasst fyrir andnesi einu, ok rak þá þar upp, ok brutu kjölinn undan skipinu ok höfðu þar langa dvöl ok bættu skip sitt. Þá mælti Þorvaldr við förunauta sína: " Nú vil ek, at vér reisim hér upp kjölinn á nesinu ok kallim Kjalarnes. " Ok svá gerðu þeir.

Síðan sigla þeir þaðan í braut ok austr fyrir landit ok inn í fjarðarkjafta þá, er þar váru næstir, ok at höfða þeim, er þar gekk fram. Hann var allr skógi vaxinn. Þá leggja þeir fram skip sitt í lægi ok skjóta bryggjum á land, ok gengr Þorvaldr þar á land upp með alla förunauta sína.

Hann mælti þá: " Hér er fagrt, ok hér vilda ek bæ minn reisa, " - ganga síðan til skips ok sjá á sandinum inn frá höfðanum þrjár hæðir, ok fóru til þangat ok sjá þar húðkeipa þrjá ok þrjá menn undir hverjum. Þá skiptu þeir liði sínu ok höfðu hendr á þeim öllum, nema einn komst á burt með keip sinn. Þeir drepa hina átta ok ganga síðan aftr á höfðann ok sjást þar um ok sjá inn í fjörðinn hæðir nökkurar, ok ætluðu þeir þat vera byggðir.

Eftir þat sló á þá höfga svá miklum, at þeir máttu eigi vöku halda, ok sofna þeir allir. Þá kom kall yfir þá, svá at þeir vöknuðu allir. Svá segir kallit: " Vaki þú, Þorvaldr, ok allt föruneyti þitt, ef þú vill líf þitt hafa, ok far þú á skip þitt ok allir menn þínir, ok farit frá landi sem skjótast. "

Þá fór innan eftir firðinum ótal húðkeipa, ok lögðu at þeim.

Þorvaldr mælti þá: " Vér skulum færa út á borð vígfleka ok verjast sem bezt, en vega lítt í mót. "

Svá gera þeir, en Skrælingar skutu á þá um stund, en flýja síðan burt sem ákafast, hverr sem mátti.

Þá spurði Þorvaldr menn sína, ef þeir væri nökkut sárir. Þeir kváðust eigi sárir vera. " Ek hefi fengit sár undir hendi, " segir hann, " ok fló ör milli skipborðsins ok skjaldarins undir hönd mér, ok er hér örin, en mun mik þetta til bana leiða. Nú ræð ek, at þér búið ferð yðra sem fljótast aftr á leið, en þér skuluð færa mik á höfða þann, er mér þótti byggiligast vera. Má þat vera, at mér hafi satt á munn komit, at ek muni þar búa á um stund. Þar skuluð þér mik grafa ok setja krossa at höfði mér ok at fótum, ok kallið þat Krossanes jafnan síðan. "

Grænland var þá kristnat, en þó andaðist Eiríkr rauði fyrir kristni.

Nú andaðist Þorvaldr, en þeir gerðu allt eftir því, sem hann hafði mælt, ok fóru síðan ok hittu þar förunauta sína, ok sögðu hvárir öðrum slík tíðendi sem vissu ok bjuggu þar þann vetr ok fengu sér vínber ok vínvið til skipsins.

Nú búast þeir þaðan um várit eftir til Grænlands ok kómu skipi sínu í Eiríksfjörð ok kunnu Leifi at segja mikil tíðendi.