Bókastaðir

Ok er minst er vánin, vinz Gísli við ok hleypr upp á hamar þann, er heitir Einhamarr, ok af kleifunum; þar snýz Gísli við ok verz. Þetta kom þeim at óvǫrum; þykkir þeim nú mjǫk óhœgjaz sitt mál, menninir dauðir fjórir, en þeir sárir ok móðir. Verðr nú hvílð á atsókninni. Þá eggjar Eyjólfr menn sína allfast ok heitr þeim miklum fríðendum, ef þeir næði Gísla. Eyjólfr hafði einvala lið með sér at hreysti ok harðfengi.

Maðr er nefndr Sveinn, er fyrstr réz upp í hamarinn í móti Gísla; Gísli høggr til hans ok klýfr hann í herðar niðr, ok fleygir hánum ofan fyrir hamarinn. Nú þykkjaz þeir eigi vita, hvar staðar næmi manndráp þessa manns.

Gísli mælti þá til Eyjólfs: "Þat mynda ek vilja, at þau þrjú hundruð silfrs, er þú hefir tekit til hǫfuðs mér, skaltu hafa dýrast keypt; ok þat mynda ek vilja, at þú gæfir til þess ǫnnur þrjú hundruð silfrs, at vit hefðim aldri fundiz, ok muntu taka svívirðing fyrir mannskaða."

Nú leita þeir sér ráðs, ok vilja eigi fyrir líf sitt frá hverfa. Sœkja þeir nú at hánum tvá vega ok fylgja þeir Eyjólfi fremstir, er annarr heitir Þórir, en annarr Þórðr, frændr Eyjólfs; þeir váru enir mestu garpar. Ok er atsóknin þá bæði hǫrð ok ákǫf, ok fá þeir nú komit á hann sárum nǫkkurum með spjótalǫgum; en hann verz með mikilli hreysti ok drengskap; ok fá þeir svá þungt af hánum af grjóti ok stórum hǫggum, svá at engi var ósárr, sá er at hánum sótti. Nú sœkja þeir Eyjólfr at fast ok frændr hans; þeir sá, at þar lá við sœmð þeira ok virðing. Leggja þeir þá til hans með spjótum, svá at út falla iðrin, en hann sveipar at sér iðrunum með skyrtunni ok bindr at fyrir neðan með reipinu. Þá mælti Gísli, at þeir skyldu bíða líttat — "munu þér nú hafa þau málalok, sem þér vilduð." Hann kvað þá vísu:

Sjá er en síðasta vísa Gísla; ok þegar jafnskjótt, er hann hafði kveðit vísuna, hleypr hann ofan af hamrinum ok keyrir sverðit í hǫfuð Þórði, frænda Eyjólfs, ok fær hann þegar bana; enda fellr Gísli á hann ofan, ok er þegar ørendr. En þeir váru allir mjǫk sárir fǫrunautar Eyjólfs. Gísli lét líf sitt með svá mǫrgum ok stórum sárum, at furða þótti í vera. Svá hafa þeir sagt, at hann hopaði aldri ok eigi sá þeir, at hǫgg hans væri minna et síðasta en et fyrsta. Lýkr þar nú æfi Gísla; ok er þat alsagt, at hann hefir enn mesti hreystimaðr verit, þó at hann væri eigi í ǫllum hlutum gæfumaðr. Nú draga þeir hann ofan ok taka af hánum sverðit; gǫtva þeir hann þar í grjótinu ok fara ofan til sjávar. Þá andaðiz enn sétti maðr við sjó niðri. Eyjólfr bauð Auði, at hón fœri með hánum, en hón vildi eigi. Eptir þetta fara þeir Eyjólfr heim í Otradal, ok andaðiz þegar ena sǫmu nótt enn sjaundi maðr, en enn átti liggr í sárum tólf mánuðr ok fær bana, en aðrir verða heilir, þeir sem sárir váru, ok fengu þó óvirðing. Ok er þat alsagt, at engi hafi hér frægri vǫrn veitt verit af einum manni, svá at menn viti með sannendum.

Nú ferr Eyjólfr heiman við enn tólfta mann suðr til fundar við Bǫrk enn digra, ok sagði hánum þessi tíðendi ok allan atburð. Ok varð Bǫrkr kátr við þetta ok biðr Þórdísi taka vel hánum Eyjólfi — "ok mun þú ást þá ena miklu, er þú unnir Þorgrími, bróður mínum, ok ger vel við Eyjólf."

"Gráta mun ek Gísla bróður minn," segir Þórdís; "en mun eigi vel fagnat Gíslabana, ef grautr er gǫrr ok gefinn?"

Ok um kveldit, er hón bar mat fram, fellir hón niðr spónatrogit. Eyjólfr hafði lagt sverð þat í milli stokks ok fóta sér, er Gísli hafði átt. Þórdís kennir sverðit, ok er hón lýtr niðr eptir spónunum, þreif hón meðalkaflann á sverðinu ok leggr til Eyjólfs, ok vildi leggja á hánum miðjum; gáði hón eigi, at hjaltit horfði upp, ok nam við borðinu; hón lagði neðar en hón hafði ætlat ok kom í lærit, ok var þat mikit sár. Bǫrkr tekr Þórdísi ok snarar af henni sverðit. Þeir hlaupa upp allir ok hrinda fram borðunum ok matnum. Bǫrkr bauð Eyjólfi sjálfdœmi fyrir þetta, ok gerði hann full manngjǫld, ok kvez gǫrt hafa mundu meira, ef Berki hefði verr í farit. Þórdís nefnir sér þá vátta ok segir skilit við Bǫrk, ok kvez eigi skyldu koma síðan í sama sæing hánum; ok þat endi hón. Fór hón þá at búa á Þórdísarstǫðum út á Eyri, en Bǫrkr er eptir at Helgafelli, til þess er Snorri goði kom hánum á brott; ok fór Bǫrkr þá at búa í Glerárskógum. En Eyjólfr ferr heim ok unir illa við sína ferð.

Synir Vésteins fara til Gests, frænda síns, ok skora á hann, at hann komi þeim útan með ráðum sínum, ok Gunnhildi, móður þeira, ok Auði, er Gísli hafði átta, ok Guðríði Ingjaldsdóttur, ok Geirmundi bróður hennar. Fara þau ǫll útan í Hvítá með Sigurði hvíta. Kom Gestr þeim útan með fé sínu. Þau váru skamma stund úti ok kómu norðr við Nóreg. Gengr Bergr á stræti, ok vill kaupa þeim búðarrúm í kaupangi, ok tveir menn með hánum; þeir mœta tveim mǫnnum, ok var annarr í skarlatsklæðum, ungr maðr ok mikill vexti. Sá spurði Berg at nafni; hann sagði til et sanna um nafn sitt ok kyn, því at hann ætlaði, at hann myndi þess víðar koma, at hann myndi njóta fǫður síns en gjalda. En sá, er í skarlatsklæðunum var, brá sverði ok hjó Berg banahǫgg. Þat var Ari Súrsson, bróðir Gísla ok Þorkels. Fǫrunautar Bergs fóru til skips ok sǫgðu tíðendin. Stýrimaðr kom þeim undan ok tók Helga far til Grœnlands. Helgi kom þangat ok þroskaðiz þar ok þótti enn bezti drengr; váru menn sendir til hǫfuðs hánum; en þess varð eigi auðit; Helgi týndiz í veiðifǫr, ok þótti þat mikill skaði. Þær Auðr ok Gunnhildr fara til Danmerkr í Heiðabœ; tóku þær við trú ok gengu suðr ok kómu eigi aptr. Geirmundr var eptir í Nóregi, ok kvángaðiz ok varð vel at þroska. Guðríðr, systir hans, var manni gefin ok þótti skýr kona, ok eru margir menn frá henni komnir. Ari Súrsson fór til Íslands; hann kom í Hvítá ok seldi skipit, en keypti sér land at Hamri ok bjó þar nǫkkura vetr. Víða hefir hann búit á Mýrum, ok eru menn komnir frá hánum.

Lúkum vér hér Gísla sǫgu Súrssonar.