Bókastaðir

Geirmundr Heljar-skinn var sonr Hjǫrs konungs Hálfssonar, er Hálfs-rekkar eru við kenndir, Hjǫrleifssonar konungs; annarr son Hjǫrs konungs var Hámundr, er enn var kallaðr Heljar-skinn. Þeir vóru tvíburar.

En þessi er frásǫgn til þess er þeir vóru Heljar-skinn kallaðir — At þat var í þann tíma er Hjǫrr konungr skyldi sœkja konunga-stefnu, at dróttning var eigi heil; ok verðr hon léttari meðan konungr var ór landi, ok fœddi hon tvá sveina; þeir vóru báðir ákaflega miklir vǫxtum, ok báðir furðulega ljótir ásýnis, en þó réð stœrstum ófríðleikr þeirra á at sjá, at enginn maðr þóttisk sét hafa dǫkkra skinn en á þeim sveinum var. Dróttning felldi lítinn hug til sveinanna, ok sýndisk henni þeir óástúðlegir.

Loðhǫttr hét þræll sá er var fyrir stjórn annarra þræla. Þessi þræll var kvángaðr; ok ól kona hans son jafn-framt því sem dróttning varð léttari; ok þessi sveinn var svá undarlega fagr, er þræls-konan átti, at dróttning þóttisk ekki lýti sjá á sveininum, ok sýnisk henni nú þessi sveinn ástúðlegri enn sínir sveinar. Síðan rœðir dróttning til kaups um sveinana við ambáttina; en ambáttinni sýndisk svá sem dróttningu, at henni þótti sinn sonr tígulegri, en þorði þó eigi at synja at kaupa við dróttningu um sveinana. Ok tekr nú dróttning við ambáttar-syni, ok lætr gefa nafn, ok kalla sveininn Leif; ok segir dróttning þenna svein sinn son; en ambáttin tekr við þeim dróttningar-sonum, ok fœðask þeir upp í hálmi sem ǫnnur þræla-bǫrn, þar til at þeir vóru þré-vetrir.

En Leifr leikr á lófum, ok hefir virðing, sem ván var at konungs-barn mundi hafa. En svá sem aldr fœrisk á sveinana alla jafnt, þá gugnar Leifr; en þeir Hámundr ok Geirmundr gangask því meirr við sem þeir eru ellri, ok bregzk því meirr hverr til síns ætternis.

Þess er við getit eitt sinn, at Bragi skáld sótti heimboð til Hjǫrs konungs, ok var hann með konungi nǫkkura hríð. Ok einhvern dag er þat sagt, at konungr fór á dýra-veiði með hirð sína; ok verðr mann-fátt heima í hǫllinni. Bragi skáld var heima ok sat í ǫndugi ok hafði reyr-sprota einn í hendi sér, ok leikr at, ok þuldi í feld sinn. Dróttning lá í þverpalli innar í hǫllinni, ok var hulin klæðum, svá at eigi mátti vita hvárt hon var þar, nema þeir er áðr vissu nánari. Leifr sat í hásæti ok lék sér at gulli; en þeir Hámundr ok Geirmundr, brœðrnir, sátu í hálmi, ok hugðu at er Leifr lék sér at gullinu. Þeir sá ok ekki manna í hǫllinni.

Þá mælti Geirmundr til bróður síns — "Viltú at vit farim til Leifs, ok takim af honum gullit; ok leikum okkr at nǫkkura hríð?" — "Búinn em ek þess," segir Hámundr. Síðan hljópu sveinarnir innar at hásætinu ok tóku gullit af Leifi; en hann glúpnaði eptir. Þeir mæltu — "Heyr á," sǫgðu þeir, "hvat konungs-son tekr til, ok œpir eptir einum gullbaugi; ok er þat satt at segja, at þat er ílla komit er þú ferr með." Þrífa nú sveinarnir til Leifs, ok ráku hann ór hásætinu, ok hlæja at.

Þá stendr Bragi skáld upp, ok gengr at þar dróttning lá í pallinum, ok styðr á hana reyrsprotanum, ok kvað vísu þessa —

Dróttning stendr nú upp, ok gengr í brott með sveinana, ok skiptir nú aptr við ambáttina í annat sinn. Sýnisk dróttningu nú sem er, at þeir gerðusk mannvænlegir sem glíkindi eru á, ok þeir áttu tilbrigði.

En um kveldit, er konungr kom heim ok hafði sezk í hásæti sitt, þá gengr dróttning fyrir konunginn, ok leiðir sveinana með sér, ok segir konungi allt sem við nemr, ok hverju hon hafi keypt við ambáttina, ok biðr konung af sér reiði. Konungr leit á sveinana ok mælti, — "At vísu ætla ek at þessir sveinar sé minnar ættar, en þó hefi ek eigi sét slík heljar-skinn fyrr, sem þessir sveinar eru." — Ok af því vóru þeir síðan Heljar-skinn kallaðir.

Ok þegar er þeir vóru frumvaxta, fóru þeir ór landi at herja, ok ǫfluðu brátt bæði fjár ok frægðar, ok stýrðu lengi miklum skipa-stóli, at því sem segir í sumum frásǫgum, ok nǫkkuð vísar til í enum efra hlut sǫgu Hróks ins svarta, er þeir brœðr vóru þar kallaðir inir mestu hermenn af sækonungum í þann tíma.

Ok þat var eitt sumar, er þeir héldu í vestr-víking, at þeir fengu svá miklu meira herfang en ǫnnur sumur, at því er frá hefir sagt verit. Enn fyrr enn þeir kœmi heim, skiptu þeir herfangi sínu um sumarit, þá hlaut annarr þeirra tuttugu pund silfrs en tvau pund gulls. Ok á þessu sama sumri rufu þeir hernaðinn, ok leystu hvern sinna manna með góðum skot-penningum á brott.

Þeir brœðr héldu samfloti tveim skipum í Noregs-konungs-ríki. Þá réð fyrir Noregi Haraldr konungr Hárfagri; ok ætluðu þeir brœðr at hafa þar frið-land, ok skildu þá samflot sitt ok félag. Ok er konungr frétti þat, þá líkar honum eigi þarvist þeirra; ok þykkir eigi ørvænt, at þeir muni þar eflask ætla til móts við sik.

Ok þat vilja sumir menn segja, at Geirmundr fœri fyrir ofríki Haralds konungs til Íslands. En ek hefi þat heyrt, at í þann tíma, er þeir brœðr kómu ór vestr-víking, væri sem mest orð á, at engin þœtti vera frægðar-fǫr meiri en fara til Íslands; ok af því inu sama vildi Geirmundr sigla út þegar um sumarit er þeir kómu við Noreg, þvíat þá væri hallat sumri; en Hámundr vildi þat eigi; ok fór Hámundr til móts við Helga inn magra, ok fóru þeir báðir samt út til Íslands.

En Geirmundr fór þá þegar út, ok kom skipi sínu í Breiðafjǫrð, ok var í Búðardal inn fyrsta vetr er hann var á Íslandi. En um várit nam hann land frá Búðardals-á ok til Fábeins-ár, ok setti þar bústað sinn er nú heitir á Geirmundarstǫðum. Geirmundr bóndi var stórmenni mikit, ok hélt aldri færri menn en átta tigi vígra karla með sér á Geirmundarstǫðum.

Hann átti ok fjǫgur bú ǫnnur; var eitt bú hans í Aðalvík í Ísafirði, annat í Kjaransvík; þar var Kjaran þræll Geirmundar, ok hafði Kjaran tólf þræla undir sér. It þriðja bú átti Geirmundr í almenningum enum vestrum; þat varð-veitti Bjǫrn, þræll hans. Bjǫrn varð síðan sekr um sauða-tǫku, ok urðu almenningar sekðar-fé hans. It fjórða bú Geirmundar varð-veitti Atli, þræll hans, ok hafði hann ok tólf þræla undir sér sem Kjaran, ok þjónuðu þessi ǫll búin undir þat er hann sjálfr hélt kostnað af á Geirmundarstǫðum.

Geirr hét maðr ríkr ok ágætr í Sogni; hann var blótmaðr mikill; var hann af því kallaðr Vé-geirr. Hann átti sjau bǫrn eða fleiri. Vébjǫrn hét son hans ok Végestr, Vémundr ok Vésteinn, Véleifr ok Véǫrn, en Védís dóttir. En er Végeirr andaðisk, þá tók Vébjǫrn forráð bæði fjár ok metorða. Hann hélt óvini Hákonar [jarls] Grjótgarðssonar, ok fóru þau systkyn af því ǫll til Íslands.

Þau velkti lengi úti um sumarit í hafinu, ok tóku at lyktum Hlǫðuvík of haustit fyrir vestan Horn. Þá gékk Vébjǫrn at blóti; en brœðr hans eggjuðu brottfarar, svá at hann gáði eigi blótsins; ok létu þau út ok brutu inn sama dag undir háfum hǫmrum í miklu íllviðri; ok kómusk þar upp, er nú heitir síðan Sygnakleif.

Þá tók við þeim ǫllum skipverjum um vetrinn Atli, þræll Geirmundar Heljar-skinns. Atli var ódæll ok hamramr mjǫk.

En er Geirmundr vissi þessa órlausn þrælsins, þá frétti hann þrælinn, — "Hvat kom þér til þess, er þú tókzk svá mikit á hendr við Vébjǫrn ok fórunauta hans?"

Þrællinn svarar: "Þat kom mér til þess, at ek vilda þann veg sýna hversu mikit gǫfugmenni ok stórmenni sá maðr var er þann þræl átti er slík stórræði þorði á hendr at takask." Geirmundr bað þrælinn hafa þǫkk fyrir sitt órræði, ok gaf honum fyrir þessa sǫk frelsi ok búland.

Mǫrgum mǫnnum gaf Geirmundr stórar eignir, bæði í lǫndum ok lausum eyri. Hann gaf Hrólfi Kjarlakssyni bústað at Ballará. Hann var vinr Geirmundar, ok var mikill ættbogi af honum; hans son var Íllugi inn rauði, ok Sǫlfi, faðir Þórðar, fǫður Magnúss, fǫður Sǫlva, fǫður Páls prests.