Bókastaðir

Enn um vorit spurði jarl Ref: hvat skal nú í sumar athafast? Refr svaraði: herra! þér skuluð fyrir sjá, en eigi er mér nú féfátt.Refr svaraði: herra! þèr skuluð fyrir sjá, en eigi er mèr nú fèfátt.

Jarl mælti: ek ætla þat satt nú; er ein ferðin sú, er ek vil á þik leggja. Konúngr heitir Ólafr, ok liggr í hernaði, hann hefir 80 skipa, hann liggr úti vetr ok varmt sumar á sjó. Hann er hinn frægasti herkonúngr, honum skaltu færa hjálminn ok brynjuna, ok ef hann þiggr, þá væntir mik at hann biði þik kjósa laun fyrir, en þú skalt kjósa at ráða fyrir liði hans hálfan mánuð, ok halda þángat sem þér líkar;Hann er hinn frægasti herkonúngr, honum skaltu færa hjálminn ok brynjuna, ok ef hann þiggr, þá væntir mik at hann biði þik kjósa laun fyrir, en þú skalt kjósa at ráða fyrir liði hans hálfan mánuð, ok halda þángat sem þèr líkar; en maðr er sá með konúngi, er Refnefr heitir, hann er hit mesta illmenni, hann er ráðgjafi konúngs, en þat sé ek trautt, hvört þar má meira gæfa þín eða tröllskapr hans, en þar mun þó verða til at hætta, hvorn veg verðr.en maðr er sá með konúngi, er Refnefr heitir, hann er hit mesta illmenni, hann er ráðgjafi konúngs, en þat sè ek trautt, hvört þar má meira gæfa þín eða tröllskapr hans, en þar mun þó verða til at hætta, hvorn veg verðr. Síðan skaltu halda híngat öllu liðinu, ok má þá verða, at ek fái launat þér uxann góða.Síðan skaltu halda híngat öllu liðinu, ok má þá verða, at ek fái launat þèr uxann góða. Refr mælti: til opt þiki mér þú hans geta.Refr mælti: til opt þiki mèr þú hans geta. Síðan skildu þeir, fór Refr nú at leita Ólafs konúngs, ok fann hann, þar sem hann lá með skipaflota sínum, ok leggr þegar at konúngs skipinu, gengr uppá skipit, ok kvaddi konúnginn. Ólafr konúngr spurði, hvörr hann væri. Refr segir til sín. Konúngr mælti: ertu kallaðr Gjafa-Refr? Hann svaraði: gefit hafa mér stundum göfgir menn, ok ek hef jafnan gefit nokkut í mót;Hann svaraði: gefit hafa mèr stundum göfgir menn, ok ek hef jafnan gefit nokkut í mót; en hér eru tveir gripir, er ek vil þér gefa, þat er hjálmr ok brynja, þvíat yðr munu þessir gripir fullvel hæfa.en hèr eru tveir gripir, er ek vil þèr gefa, þat er hjálmr ok brynja, þvíat yðr munu þessir gripir fullvel hæfa. Konúngr mælti: hvörr gaf þér gersimar þessar, er ek hef eigi séð slíkar, ok at síðr séð at ek hef aungva spurn af haft, ok hef ek þó farit víða um lönd.Konúngr mælti: hvörr gaf þèr gersimar þessar, er ek hef eigi sèð slíkar, ok at síðr sèð at ek hef aungva spurn af haft, ok hef ek þó farit víða um lönd. Refr svaraði: Hrólfr konúngr kraki gaf mér þessa gripi.Refr svaraði: Hrólfr konúngr kraki gaf mèr þessa gripi. Konúngr mælti: en hvat gaftu honum? Refr mælti: rakka tvo með gullviðjum, er Ella Englakonúngr gaf mér.Refr mælti: rakka tvo með gullviðjum, er Ella Englakonúngr gaf mèr. En hvat gaftu Ella konúngi? segir Ólafr konúngr. Gullbaug einn, er Gautrekr konúngr gaf mér, ok launaði mér fyrir eitt heinarbrýni.Gullbaug einn, er Gautrekr konúngr gaf mèr, ok launaði mèr fyrir eitt heinarbrýni. Ólafr konúngr mælti: mikit er um örleik slíkra konúnga, ok berr Gautrekr konúngr þó yfir þeirra örleik allra, eða hvort skal ek þiggja þessa gripi, Refnefr! eðr eigi? Hann svaraði: eigi þiki mér ráð at þú þiggir, ef þú hefir eigi vit til at launa, ok í því þrífr hann gripina, ok steypir fyrir borð með sér at skut.Hann svaraði: eigi þiki mèr ráð at þú þiggir, ef þú hefir eigi vit til at launa, ok í því þrífr hann gripina, ok steypir fyrir borð með sèr at skut. Refr þikist illa leikinn, ef hann missir gripanna, ok ferr eptir honum, ok er harðr þeirra atgángr, ok lýkr svá at Refr náir brynjunni, en Refnefr hjálminn, ok leggst til botns, ok tryllist á honum á grunnum niðri, en Refr kemr upp mjök máttfarinn;Refr þikist illa leikinn, ef hann missir gripanna, ok ferr eptir honum, ok er harðr þeirra atgángr, ok lýkr svâ at Refr náir brynjunni, en Refnefr hjálminn, ok leggst til botns, ok tryllist á honum á grunnum niðri, en Refr kemr upp mjök máttfarinn; þá var þetta kveðit:

Ólafr konúngr mælti: þú ert hinn ágætasti maðr. Refr mælti þá: nú vilda ek at þú þægir þenna grip, sem nú er eptir. Ólafr konúngr mælti: ek vil vísu þiggja, ok kunna nú eigi minni þökk annars, en áðr beggja, ok var þat missýni, er ek þá eigi báða í fyrstu, er þat nú eigi at undrast, þarsem ek hlýdda svá ills manns ráði, ok kjós þér laun fyrir!Ólafr konúngr mælti: ek vil vísu þiggja, ok kunna nú eigi minni þökk annars, en áðr beggja, ok var þat missýni, er ek þá eigi báða í fyrstu, er þat nú eigi at undrast, þarsem ek hlýdda svâ ills manns ráði, ok kjós þèr laun fyrir! Refr svaraði: ek vil ráða fyrir skipum þínum í einn hálfan mánuð, ok halda þángat sem ek vil. Konúngr mælti: kynligt kjör er þetta, en þó skulu skip til reiðu. Síðan heldu þeir til Gautlands til móts við Nera jarl.Síðan hèldu þeir til Gautlands til móts við Nera jarl. Þeir kvomu þar síð dags. Refr gjörir Nera jarli menn á laun, at hann vill hitta (hann). Hann ferr til fundar við Ref, ok segir hann honum allt um sínar ferðir. Nú er þar komit, fóstri! segir jarl, at nú er í ráði, hvörr giptumaðr þú verðr, því at nú vilda ek koma þér í mægðir við Gautrek konúng, at þú fengir dóttur hans.Nú er þar komit, fóstri! segir jarl, at nú er í ráði, hvörr giptumaðr þú verðr, því at nú vilda ek koma þèr í mægðir við Gautrek konúng, at þú fengir dóttur hans. Refr bað hann einn forsjá at hafa. Jarl mælti: nú skaltu, næst er við finnumst, bregðast eigi ókunnigr við, hvat sem ek mæli, ok andstefna, eptir því sem ek bý í hendr þér.Jarl mælti: nú skaltu, næst er við finnumst, bregðast eigi ókunnigr við, hvat sem ek mæli, ok andstefna, eptir því sem ek bý í hendr þèr. Síðan reið jarl í braut, ok létti eigi sinni ferð, fyrr enn kom á fund Gautreks konúngs;Síðan reið jarl í braut, ok lètti eigi sinni ferð, fyrr enn kom á fund Gautreks konúngs; jarl kom þar um miðnætti, ok segir honum, at her óvígr er kominn í ríki hans: ætla þessir menn at taka þik af lífi, ok taka undir sik ríkit. Konúngr spyrr, hvörr er höfðíngi fyrir herinum? Jarl svaraði: sá, er oss mundi þikja eigi líkligr til, at at aungu mundi vilja hafa mín ráð, þat er Refr, fóstri minn. Konúngr mælti: þú munt, jarl! enn miklu við hann ráða, eða mun eigi ráðligra at samna her móti. Jarl mælti: ef þér komið aungum sættum á við þá, þá þiki mér mikil von, at þeir gjöri hér mikin hervirki, áðr þú kemr liði at þér, vil ek heldr fara með boðum sæmiligum, ok vita, ef sætt tækist með yðr, þvíat mér þikir mitt ríki fyrst á forgörðum, er þeir eru þar nær komnir.Jarl mælti: ef þèr komið aungum sættum á við þá, þá þiki mèr mikil von, at þeir gjöri hèr mikin hervirki, áðr þú kemr liði at þèr, vil ek heldr fara með boðum sæmiligum, ok vita, ef sætt tækist með yðr, þvíat mèr þikir mitt ríki fyrst á forgörðum, er þeir eru þar nær komnir. Konúngr svaraði: lengi höfum vér þínum ráðum hlýtt.Konúngr svaraði: lengi höfum vèr þínum ráðum hlýtt. En þat vil ek, sagði jarl, at þú, konúngr! heyrir uppá viðtal vort. Konúngr bað hann því ráða. Síðan fóru þeir við nokkura menn, þar til er þeir nálguðust skipin, sá konúngr at þeir höfðu fjölda hermanna, ok þótti torfelt í mót at standa. Jarl mælti, ok kallaði af landi at skipamönnum: hvort er fóstri minn formaðr hers þessa? Svá er víst, segir hann.Svâ er víst, segir hann. Eigi ætlaði ek, fostri! at þú mundir herja á ríki mitt, eða svá hit sama á ríki Gautreks konúngs, skal nokkut til undanlausnar, at friðr mætti verða, vil ek því allt til vinna, at þín sæmd væri þá meiri enn áðr, ok þikjumst ek vita, at konúngr mun svá vilja fyrir sitt efni, vilda ek at þú þægir af konúngi sæmdir, ok létir þú í náðum hans ríki, en ek veit, at mikilþægr muntu at vera, er þat eigi undarligt, því at ríkr jarl var móðurfaðir þinn, en faðir þinn öruggr kappi.Eigi ætlaði ek, fostri! at þú mundir herja á ríki mitt, eða svâ hit sama á ríki Gautreks konúngs, skal nokkut til undanlausnar, at friðr mætti verða, vil ek því allt til vinna, at þín sæmd væri þá meiri enn áðr, ok þikjumst ek vita, at konúngr mun svâ vilja fyrir sitt efni, vilda ek at þú þægir af konúngi sæmdir, ok lètir þú í náðum hans ríki, en ek veit, at mikilþægr muntu at vera, er þat eigi undarligt, því at ríkr jarl var móðurfaðir þinn, en faðir þinn öruggr kappi. Refr svaraði: þiggja skal ek góð boð, ef mér eru boðin.Refr svaraði: þiggja skal ek góð boð, ef mèr eru boðin. Veit ek, segir jarl, at eigi mun þik með litlu mega tryggja, sé ek hvar hugr þinn mun áhorfa um þetta mál, þú munt vilja hafa jarlsríki, þat er ek hefi haldit af Gautreki konúngi, þarmeð muntu vilja, at konúngr gefi þér dóttur sína.Veit ek, segir jarl, at eigi mun þik með litlu mega tryggja, sè ek hvar hugr þinn mun áhorfa um þetta mál, þú munt vilja hafa jarlsríki, þat er ek hefi haldit af Gautreki konúngi, þarmeð muntu vilja, at konúngr gefi þèr dóttur sína. Refr svaraði: sjándi ferr þú, jarl! eptir um þetta, ok þessu mun ek játa, ef konúngr vill þetta samþykkja. Jarl mælir til konúngs: svá sýnist mér, sem þat sé ráðligra at taka þessa sætt, enn vér hættim út lífi voru undir þessa heljarmenn, ok sé eigi ólíkligt, at þeir vinni fyrst ríki þetta, ok taki þá dóttur þína at herfángi, er þat ok hit sæmiligasta at gipta dóttur þína jarlbornum manni, en ek mun leggja til með Ref ráð mín, ok sé hann forstjóri fyrir ríki þínu, ok fari fram vill yðar um þetta mál.Jarl mælir til konúngs: svâ sýnist mèr, sem þat sè ráðligra at taka þessa sætt, enn vèr hættim út lífi voru undir þessa heljarmenn, ok sè eigi ólíkligt, at þeir vinni fyrst ríki þetta, ok taki þá dóttur þína at herfángi, er þat ok hit sæmiligasta at gipta dóttur þína jarlbornum manni, en ek mun leggja til með Ref ráð mín, ok sè hann forstjóri fyrir ríki þínu, ok fari fram vill yðar um þetta mál. Gautrekr konúngr svaraði: jafnan hefir oss, jarl! vel dugat þín ráð, ok vil ek þína forsjá á hafa; lízt mér ok ofrefli mikit, at eiga við her þenna.lízt mèr ok ofrefli mikit, at eiga við her þenna. Jarl mælti: þannveg mun ek nú helzt setja ráðin, at láta Ref styrkja ríki þitt, ok hefja hann til ráðs. Síðan fór þetta fram með eiðum, ok skildi jarl fyrir allri sætt þeirra, ok fór Gautrekr konúngr heim. Refr mælti þá: nú hefir þú, Ólafr konúngr! veitt mér mikit lið, skaltu nú fara leiðar þinnar, hvort er þér líkar.Refr mælti þá: nú hefir þú, Ólafr konúngr! veitt mèr mikit lið, skaltu nú fara leiðar þinnar, hvort er þèr líkar. Ólafr konúngr svaraði: vitrir menn hafa hér hlut at átt, sem þér eruð.Ólafr konúngr svaraði: vitrir menn hafa hèr hlut at átt, sem þèr eruð. Síðan sigldi Ólafr konúngr á braut. Ok er flotinn var á brottu, þá mælti Gautrekr konúngr: hér hefi ek átt við slæga menn um, en ekki mun ek nú rjúfa eiða mína.Ok er flotinn var á brottu, þá mælti Gautrekr konúngr: hèr hefi ek átt við slæga menn um, en ekki mun ek nú rjúfa eiða mína. Þá mælti jarl til Refs: nú eru þínir menn einir eptir, ok máttu sjá, at hvörju liði ek hef þér komit, ok er ráð þetta þér hentiligt, má vera at þér sé launaðr uxinn, þó hefi ek ófram launat þér, því at þú gafst mér alla eigu þína, en ek á stóreignir.Þá mælti jarl til Refs: nú eru þínir menn einir eptir, ok máttu sjá, at hvörju liði ek hef þèr komit, ok er ráð þetta þèr hentiligt, má vera at þèr sè launaðr uxinn, þó hefi ek ófram launat þèr, því at þú gafst mèr alla eigu þína, en ek á stóreignir. Eptir þetta lét Gautrekr konúngr búa til veizlu, ok gekk nú Refr at eiga Helgu, dóttur Gautreks konúngs;Eptir þetta lèt Gautrekr konúngr búa til veizlu, ok gekk nú Refr at eiga Helgu, dóttur Gautreks konúngs; þarmeð gaf Gautrekr konúngr honum jarls nafn, ok þótti hinn frægasti at öllum vaskleik, var ok ætt hans af tignum mönnum, en faðir hans enn mesti víkíngr ok kappi. Refr stýrði þessu jarls ríki, ok varð ekki gamall maðr. Jarl varð bráðdauðr, ok segir ekki í þessari sögu frá honum lengr. Lét Gautrekr konúngr drekka erfi eptir hann, tók konúngr þá heldr at þýngjast fyrir aldrs sakir;Lèt Gautrekr konúngr drekka erfi eptir hann, tók konúngr þá heldr at þýngjast fyrir aldrs sakir; var hann maðr ágætr at örleik sínum ok framgöngu, en eigi er þat sagt, at hann væri djúpvitr, en þó var hann vinsæll ok stórgjöfull ok enn hæverskligsti at sjá, ok lýkr hér Gjafa-Refs sögu.var hann maðr ágætr at örleik sínum ok framgöngu, en eigi er þat sagt, at hann væri djúpvitr, en þó var hann vinsæll ok stórgjöfull ok enn hæverskligsti at sjá, ok lýkr hèr Gjafa-Refs sögu.