Bókastaðir

Nú skal þar til taka, at maðr kom á Finnbogastaði til gistingar, sem oft kunni til at bera. Finnbogi spurði þenna mann at nafni, enn hann kvaðsk Vermundr heita, austfirzkr maðr at ætt. Kvað fǫður sinn þar búa. Þessi maðr var ekki mikill vexti, kviklegr ok skjótlegr.

Hann bað Finnboga viðtǫku, kvaðsk vera sekr maðr ok kvað Brand hinn ǫrva Vermundarson hafa sektan sik fyrir þat er hann veitti manni áverka honum skyldum, — "enn ek á nú hvergi traust eða halds ván".

Enn Finnbogi kvaðsk lítit gerask um hlaupandi menn ok þóttisk illa á brendr lygðum þeira, — "enn þó heyrða ek getit þessa á sumri, at maðrinn hafði sekr orðit; er Brandr ágætr maðr ok vinsæll, ok man þykja sér misboðit í, ef þú ert haldinn".

Þessi maðr sótti mjǫk eftir ok bað sér líknar ok ásjá, ok kvað marga sér þangat hafa vísat, enn kvaðsk lítt at tekinn, ef engi hjálpaði honum. Finnboga þótti lítilmannlegt at synja honum, enn leizk maðr ekki geigvænlegr, þó at hann lygi, ok bað hann dveljask þar nǫkkurn tíma, ef hann vildi; kvaðsk ætla, at Brandr mundi taka fé fyrir manninn, ok mundi eigi með kappi sœkja er maðr var ekki mikils háttar. Varð hann þessu feginn ok var hœgr ok fylgjusamr Finnboga.

Líðr sumarit ok mjǫk á vetrinn ok gerði fœrðir góðar. Fréttir Brandr þetta, at Finnbogi hefir tekit við manninum, ok sendir þegar menn á fund hans ok bað hann lausan láta manninn ok halda eigi með kappi fyrir sér; kvaðsk vilja góðu við hann skifta ok upp gefa sakarstaðinn þann sem til heyrir, ef Finnbogi gerði þetta eftir hans bœn. Finnbogi kvaðsk eigi nenna at láta hann lausan á vetrardegi; kvaðsk vilja bjóða fé fyrir manninn, svá at Brandr þættisk vel sœmdr af, ok kvað þá vel semja mundu þá er þeir fyndisk.

Fara nú sendimenn aftr með þessum erendum, ok verðr Brandr stórlega reiðr, ok lét þau orð um fara, at Finnboga skyldi eigi duga at halda þann mann, er hann vildi sœkja. Var hann hinn bráðasti ok kappsmaðr mikill, þegar honum þótti móti sér gert; kvað þá svá finnask skyldu, at Finnboga þœtti þessu ver ráðit. Finnbogi lét sem hann vissi eigi, þó at hann heyrði slíkt talat, ok gerði enga breytni á háttum sínum.

Líðr af vetrinn ok mjǫk svá sumarit, ok sitr Finnbogi um kyrt. Hann hafði jafnan mannmart með sér, ok lét flesta nǫkkut stunda. Lét mjǫk sœkja sjóinn. Var þat auðvelt, því at skamt þurfti undan at róa.

Þat var einn dag um haustit, at menn váru allir í brott af bœnum, sumir á sjó, enn sumir til annarra nauðsynja. Finnbogi var heima ok Vermundr hjá honum ok ekki fleira karla.

Þá mælti Finnbogi: "Svá er mér þungt í dag sem þá jafnan er at sœkir nǫkkut, ok skal nú sofa í dag".

Vermundr mælti: "Svá segir mér hugr um sem Brandr muni eigi ljúga stefnuna, ok mun honum eigi ór minni munat, hvar ek em niðr kominn, ok er þat ilt, bóndi, ef þér komið í nǫkkura hættu fyrir mínar sakir".

Finnbogi kvað ekki þat vera mundu; kastar hann sér niðr ok sefr þegar.

Þar var ekki langt mjǫk meðal fjalls ok fjǫru; vóru þar hjallar þrír upp gegnt bœnum, ok mátti þar einum megin at ríða.

Vermundr gekk út ok sásk um. Hann sá upp á enn efsta hjallann, at annathvárt var hvirfilvindr, ella riðu menn mjǫk margir saman. Hann gekk þá inn ok gerði nǫkkut glamm ok vaknaði Finnbogi ok spurði hvat hann vildi. Hann sagði hvat hann hafði sét.

Finnbogi bað hann at hyggja, ok kvaðsk sofa verða enn. Vermundr gekk út ok inn ok sá þá mannareiðina. Váru þeir þá komnir á miðhjallann.

Hann gekk þá inn ok sagði Finnboga mannareiðina.

Hann kvað þat vel vera mega, — "er hingat jafnan mikil ferð á haustum at skreiðarkaupum. Ok er nú ván þeira sem mest, enda má ek ekki annat enn sofa sem mik lystir".

Vermundr gekk brott, ok var úti um stund, kom inn ok sagði Finnboga, at þeir váru þá komnir á enn neðsta hjallann, — "ok ek kenda Brand enn ǫrva Vermundarson með hálfan þriðja tøg manna vel búna at vápnum; hefir þú vel ok stórmannlega mér veitt, sem guð þakki þér. Nú em ek lítils verðr hjá yðru sundrþykki. Vil ek miklu heldr ganga á vald Brands; er hann drengr góðr ok mun honum nǫkkurn veg vel fara; enn hann er enn mesti kappsmaðr þegar er þrályndir menn eru í móti".

Finnbogi segir: "Ekki munu vit hvata at því at gefask upp fyrir Brandi; munu vér áðr hafask orð við ok mun Brandr þiggja sœmileg boð, enn ef hann vill eigi þat, þá er slíkt sjáanda, enn ek em nú fullsvefta ok skal eigi liggja lengr".

Sprettr upp ok tekr vápn sín ok þeir báðir ok ganga út ok upp at brekkunum. Var þar gil mikit ok kambr at ofanverðu ok mátti einum megin at sœkja. Gengu þeir Finnbogi þar á upp.

Þeir Brandr sá mennina er heiman gengu ok þóttusk þegar vita, at Finnbogi mundi vera, er bæði var mikill ok sterklegr, ok víkja þegar eftir þessum mǫnnum. Kvaðsk Brandr ætla, at auðveldleg mundi verða þeira ferð.

Hallfríðr hafði heyrt viðtal þeira Finnboga áðr þeir gengu heiman, ok sendi hon pilt á næstu bœi, at biðja menn þangat koma; svá ok mátti heyra kall á skipin; bað hon segja, at Finnbogi mundi manna við þurfa.

Svá er sagt, áðr þeir koma, at Finnbogi hafði leyst upp steina nǫkkura, ok er Brandr kom at, fagnaði Finnbogi honum harðla vel. Brandr tók kveðju hans. Finnbogi spurði at erendum.

Brandr kvað honum þau áðr kunnig vera; kvaðsk sœkja mann þann, er hann hafði sektan, enn kvað Finnboga hafa haldit með kappi móti sér; kvaðsk nú ætla eftir at leita, þó at hann vildi halda, — "enn með því, Finnbogi, at þú ert ágætr maðr fyrir margra hluta sakir, þá vil ek bjóða þér nú sem í fyrstu, at þú látir manninn lausan ok nú í mitt vald. Man ek þá ekki kæra við þik um bjargir við hann, heldr heita þér minni vináttu ok liði, ef þú kant þurfa".

Finnbogi segir: "Þetta er boðit vel ok drengilega, sem ván er at þér, enn þar sem ek lét hann eigi lausan í fyrstu er yður orð kómu til, þá vil ek þessu skjótt neita. Vil ek bjóða nú sem þá, at gjalda fé fyrir mann þenna ok þat umfram, at þú ráð sjálfr féskuldinni; nenni ek eigi fyrir metnaði, með því er hann hefir áðr verit með mér, at skilja nú ódrengilega við hann; man yðr ekki svá mikil slœgja at drepa mann þenna, þó at þér fýsisk þess".

Brandr segir, kvað mann ekki mikils háttar, — "enn með því at vér hǫfum riðit heiman alt hegat til þín þessa erendis, enn maðr mjǫk kominn á várt vald, er þat vænst, Finnbogi, er þú leggr mikit kapp á við þenna mann, er þér dragi þetta til dauða; man þá eigi þykja ekki várt erindi, er vér leggjum þik við velli".

Finnbogi kvaðsk ekki þat óttask, — "er þat ráð mitt, Brandr, at þú gangir eigi fyrstr til atsóknar í móti mér; lát heldr menn þína í frammi, meðan húskarlar mínir vinnask til".

"Hvat húskǫrlum er þat?" segir Brandr. "Sé ek ekki fleiri menn enn ykkr tvá þar upp standa".

Finnbogi segir: "Eru hér þó húskarlar mínir aðrir sex, ekki óknálegir, ok eru samnafnar miklir, því at steinar heita allir. Nú láttu í móti þeim jafnmarga þína húskarla, ok vitum hvárir þar láti undan ǫðrum".

Brandr segir, kvaðsk ekki mundu bleyðask fyrir því, þó at hann hótaði þeim grjóti.

Er svá sagt, at til varð einn af fylgdarmǫnnum Brands ok rann upp at þeim nǫfnum, eða eigi síðr at Finnboga með fagran skjǫld ok spjót ok ætlaði at leggja til Finnboga. Hann tekr við einum steini. Þessi maðr var sterkr, ok ætlaði at bera frá sér skjǫld inn, enn húskarl Finnboga var skjótleikinn ok fór at snarpt; getr hann eigi staðizk atfarar hans ok fellr á bak aftr ok tumbar ofan í gilit ok fekk sá þegar bana.

Finnbogi spurði Brand, hversu farit hefði með þessum. Brandr kvað sinn mann hafa ekki gott af fengit.

Svá er sagt, at Finnbogi lét þá fara húskarla sína sex ok hafði hverr mann fyrir sik. Finnbogi spurði þá Brand, hversu honum þœtti at fara. Brandr kvað eigi mjǫk lasta þurfa. Finnbogi kvaðsk vilja bjóða honum hin sǫmu boð sem fyrr, ok skildi þeir. Brandr kvað hann enn ekki óttask þurfa, ok kvað hann koma í meiri raun mundu um þat er þeir skildi. Finnbogi kvað eigi þat til bera, at hann óttaðisk. Brandr bað menn sína fara kœnlega ok ganga upp fleiri jafnfram ok sœkja at skarplegar ok kvað þat skǫmm, at jafnmargir menn skyldu lengi þurfa at sœkja tvá eina menn. Finnbogi brá þá sverði ok varðisk vel ok drengilega; varð hann nǫkkut skeinusamari enn þeir hugðu til, ok er þeir hǫfðu barizk um hríð, þá mælti Finnbogi: "Menn fara þar neðan frá sjánum eigi allfáir, vápnaðir, ok ganga snúðigt; er þat ætlan mín, at þessir menn muni ætla til liðveizlu við mik, enn í móti yðr, Brandr, ok er þá sem berr at, hvárir drjúgari verða". Brandr kvaðsk aldri hirða um fiskifýlur hans, hvárt væri fleiri eða færi.

Þá mælti Finnbogi: "Menn ríða þar enn, ok eigi allfáir saman, innan með sjánum, ok heldr geyst; man þat enn vera af várum mǫnnum. Nú er þat bœn mín ok boð við þik, Brandr, at þú þiggir þann kost, sem ek hefir boðit; vil ek selja þér sjálfdœmi ok ráð einn sætt þann veg sem þér bezt þykir; er þat ætlan mín um þá suma, er þar eru í ferð, at œrit fari geystir, ef vér erum eigi áðr sáttir".

Brandr leit til ok sá at ǫllum megin dreif lið at með geysingi; sumir hleyptu, enn sumir runnu, slíkt hverr sem mátti. Þá mælti Brandr: "Aldri hirði ek um fjǫrudýr yður, hvar þau fara, enn eigi ætla ek þetta spara þurfa, at vér ráðim einir; man þat mælt, at várt erendi verðr þó gott, ef vér tǫkum sjálfdœmi af þvílíkum manni sem þú ert, Finnbogi".

Hann kvaðsk þat gjarna vilja, ok bað hann þó hafa þǫkk fyrir; gekk þegar í mót honum ok tókusk í hendr ok sættusk at þeira manna vitni, er hjá váru.

Var þat mjǫk jafnskjótt, at þeir hǫfðu fyrir skilit ok liðit dreif at. Váru þar synir Finnboga ok margir aðrir vinir ok frændr; váru þeir þegar svá ákafir, at þeir vildu veita Brandi atgǫngu ok drepa alla. Finnbogi gekk þá í milli ok sagði, at þeir váru sáttir; bað þá eigi veita sér ólið í sinni tilkvámu. Var svá með umtali Finnboga, at þeir sefuðusk.

Finnbogi bauð Brandi þá til sín ok þat þá hann; sátu þeir þar nær viku glaðir ok kátir; veitti Finnbogi þeim stórmannlega, ok eftir þat bjósk Brandr í brott.

Finnbogi spurði þá Vermund, hvárt hann vildi heldr vera eftir eða fara með Brandi.

Vermundr kvaðsk heim fýsask — "er Brandr svá góðr drengr, at ek man vel kominn í hans fǫruneyti heðan af; hefir yðr stórlega vel til mín farit ok hǫfðinglega, sem guð þakki yðr. Býsk hann þá til ferðar með Brandi.

Finnbogi mælti þá til Brands: "Nær vili þér lúka upp gerð með oss?"

Hann segir: "Þat vil ek gera á þingi í sumar; þykir mér þat metnaðarsamlegust, at segja þar upp sætt okkrar".

Finnbogi bað hann fyrir ráða. Skilja þeir með blíðu.

Ríðr Brandr heim í Austfjǫrðu ok fór Vermundr með honum.

Líðr af vetrinn ok um sumarit ríða menn til þings fjǫlment. Koma þar Vatnsdœlar, Þorsteinn ok Jǫkull, ok þeir allir brœðr Ingimundar synir. Þar kom Brandr enn ǫrvi ok Finnbogi enn rammi ok Eyjólfr halti mágr hans ok mart annat stórmenni.

Þat var einn dag, at þeir Brandr ok Finnbogi fundusk ok kvǫddusk blíðlega; spurði Brandr um málaferli þeira Vatnsdœla. Finnbogi kvað kyrt alt ok ákærulaust. Brandr bauð Finnboga at leita um sættir með þeim ok kvað þá fullkomna sína vini. Finnbogi kvaðsk þat þiggja vilja, ok einn dag ganga þeir Brandr ok Finnbogi ok Eyjólfr með mikla sveit manna til búðar þeira Vatnsdœla.

Fagnaði Þorsteinn þeim harðla vel ok tóku tal sín á milli. Hóf Brandr þegar þetta mál við Þorstein ok bað þá sættask við Finnboga ok kvað Jǫkul ekki hóf at kunna um áleitni við slíka menn. Brandr flutti bæði vel ok skǫrulega; kveðsk þeim fylgja vilja er sættask vildi, enn þeim mótsnúinn, er í móti mælti, ok bauð sik til umdœmis með þeim.

Jǫkull var tregr til, enn þó við umtal Brands ok þá miklu vináttu er með þeim var ok áeggjan brœðra sinna — enn þó þóttisk hann ilt hafa af beðit í þeira skiftum, enn var ofbeldismaðr mikill ok fullhugi, — þá lyktask þó með því at þeir sættusk heilum sáttum. Skyldi Brandr þar einn skera ok skapa þeira í millum; gerði Brandr féskuld nǫkkura á hendr þeim brœðrum ok guldu skjótt ok rǫsklega. Er svá sagt, at síðan hafi þeir haldit vináttu sinni ok skiftusk þeir Jǫkull ok Finnbogi gjǫfum við.

Finnbogi mælti þá til Brands — kvað hann þá eigi fresta þurfa lengr at lúka um gerð þeira í millum; kvaðsk þat eigi vilja undan draga eða seinka lengr.

Brandr segir þá: "Þó at þú sér vitr maðr, Finnbogi, þá þykisk ek þar sjá sumt er þú sér alt; eigi var ek svá heimskr, at ek sæi eigi at ek var fanginn ok allir mínir menn, þá er lið sótti at oss ǫllum megin með ákefð, þar sem oss gekk áðr illa við þik einn, ok líkara, at vér hefðim eigi sigrazk; var þat meir af ákefð minni ok ofbeldi, heldr enn ek sæi eigi hvar komit var eða hversu fara myndi. Nú ætla ek at eigi skal svá mikill munr með okkr, at ek geri fé af þér fyrir þat er þú gaft mér líf ok mínum mǫnnum; þóttisk ek meira verðr ok þeir allir enn einn lítilsháttar maðr, þó at ek vildi fyrir metnaðar sakir hafa sœmd af málum við yðr. Nú man ek eigi minna launa lífgjǫfina, enn heita þér fullkominni minni vináttu ok málafylgd við hvern sem þú átt, eða þínir synir, ok skal okkra vináttu aldri skilja, meðan við erum báðir uppi.

Finnbogi þakkaði honum sína fylgd ok ǫll sín ummæli með fǫgrum orðum. Hann gaf Brandi gripi þá sem honum hafði gefit Jón Grikklands konungr. Var þat hringr, skjǫldr ok sverð. Þakkaði Brandr honum stórlega vel ok skiljask þeir þá allir með hinum mesta kærleik ok blíðu.

Þeir Ingimundar synir buðu Finnboga at fara vestan ór víkinni ok kaupa aftr landit at Borg í Víðidal, enn hann vildi þat eigi; kvaðsk honum þar þykja harðla gott; reið hann með flokk sinn á Finnbogastaði ok sat um kyrt, ok þótti enn hafa vaxit mjǫk af þessum málum ǫllum saman.

Finnbogi varð gamall maðr ok þykir verit hafa enn mesti ágætismaðr bæði á afl ok vǫxt ok alla kurteisi; kemr hann ok við margar sǫgur ok þykir verit hafa hinn frægasti ok hinn ágætasti; hefir ok mǫrg stórvirki ok þrekvirki unnit, þó at hér sé fátt frá sagt. Er svá sagt, at hann bjó þar til elli ok varð sóttdauðr, ok liggr at þeiri sǫmu kirkju, er hann lét gera, ok svá Hallfríðr kona hans, enn synir þeira urðu allir ágætir menn ok sigldu milli landa, ok eru margar sǫgur frá hverjum þeirra. Váru þeir vel teknir með ríkum mǫnnum, hvar sem þeir kómu, ok þóttu vera af gildum ættum. Gunnbjǫrn Finnbogason kom aldri síðan til Íslands; gerðisk hann ríkr maðr í Noregi, ok er þar mikil ætt frá honum komin.

Finnbogi unni Bergi mest sona sinna; var þat af ást þeiri er hann hafði við Berg hinn rakka frænda sinn. Bjó hann eftir fǫður sinn á Finnbogastǫðum ok þótti hann þaðra í sveitum gildastr bóndi ok formaðr annarra manna, enn brœðr hans aðrir váru mjǫk í fǫrum, þar til er þeir staðfestu ráð sitt ok þóttu allir mikilhæfir menn.

Ok lýk ek þar Finnboga sǫgu.