Bókastaðir

Nú skal þar til taka, at maðr kom á Finnbogastaði til gistingar, sem oft kunni til at bera. Finnbogi spurði þenna mann at nafni. En hann kvazk Vermundr heita, austfirzkr maðr at ǽtt, kvað fǫður sinn þar búa. Þessi maðr var ekki mikill vexti, kvikligr ok skjótligr.

Hann bað Finnboga viðtǫku, kvazk vera sekr maðr ok kvað Brand hinn ǫrva Vermundar son hafa sekðan sik fyrir þat, er hann veitti manni áverka honum skyldum. En ek á nú hvergi traust eða halds ván. En.

Finnbogi kvazk lítit gerask um hlaupandi menn ok þóttisk illa á brenndr lygðum þeirra. En þó heyrða ek getit þessa á sumri, at maðrinn hafði sekr orðit. Er Brandr ágǽtr maðr ok vinsǽll ok mun þykkja sér misboðit í, ef þú ert haldinn.

Þessi maðr sótti mjǫk eftir ok bað sér líknar ok ásjá ok kvað marga sér þangat hafa vísat, en kvazk lítt at tekinn, ef engi hjalpaði honum. Finnboga þótti lítilmannligt at synja honum. En leizk maðr ekki geigvǽnligr, þó at hann lygi, ok bað hann dveljask þar nokkura stund, ef hann vildi. Kvazk ǽtla, at Brandr mundi taka fé fyrir manninn ok mundi eigi með kappi sǿkja, er maðr var ekki mikils háttar. Varð hann þessu feginn ok var hǿgr ok fylgjusamr Finnboga.

Líðr sumarit ok mjǫk á vetrinn, ok gerði fǿrðir góðar. Fréttir Brandr þetta, at Finnbogi hefir tekit við manninum, ok sendir þegar menn á fund hans ok bað hann lausan láta manninn ok halda eigi með kappi fyrir sér. Kvazk vilja góðu við hann skifta ok upp gefa sakarstaðinn, þann sem til heyrir, ef Finnbogi gerði þetta eftir hans bǿn. Finnbogi kvazk eigi nenna at láta hann lausan á vetrardegi. Kvazk vilja bjóða fé fyrir manninn, svá at Brandr þǿttisk vel sǿmðr af, ok kvað þá vel semja mundu, þá er þeir fyndisk. Fara nú sendimenn aftr með þessum ørendum. Ok verðr Brandr stórliga reiðr ok lét þau orð um fara, at Finnboga skyldi eigi duga at halda þann mann, er hann vildi sǿkja. Var hann hinn bráðasti ok kappsmaðr mikill, þegar honum þótti móti sér gǫrt. Kvað þá svá finnask skuldu, at Finnboga þǿtti þessu verr ráðit. Finnboga lét, sem hann vissi eigi, þó at hann heyrði slíkt talat, ok gerði enga breytni á háttum sínum.

Líðr af vetrinn ok mjǫk svá sumarit. Ok sitr Finnbogi um kyrrt. Hann hafði jafnan mannmart með sér ok lét flesta nokkut stunda. Lét mjǫk sǿkja sjóinn. Var þat auðvelt, því at skammt þurfti undan at róa.

Þat var einn dag um haustit, at menn váru allir í brottu af bǿnum, sumir á sjó, en sumir til annarra nauðsynja. Finnbogi var heima ok Vermundr hjá honum ok ekki fleira karla.

Þá mǽlti Finnbogi: Svá er mér þungt í dag sem þá jafnan, er at sǿkir nokkut. Ok skal nú sofa í dag. Vermundr mǽlti:

Svá segir mér hugr um, sem Brandr muni eigi ljúga stefnuna. Ok mun honum eigi ór minni munat, hvar ek em niðr kominn. Ok er þat illt, bóndi, ef þér komið í nokkura hǽttu fyrir mínar sakir.

Finnbogi kvað ekki þat vera mundu, kastar hann sér niðr ok sefr þegar. Þar var ekki langt mjǫk meðal fjalls ok fjǫru. Váru þar hjallar þrír upp gegnt bǿnum. Ok mátti þar einum megin at ríða. Vermundr gekk út ok sásk um. Hann sá upp á inn efsta hjallann, at annathvárt var hvirfilvindr ella riðu menn mjǫk margir saman. Hann gekk þá inn ok gerði nokkut glamm. Ok vaknaði Finnbogi ok spurði, hvat hann vildi. Hann sagði, hvat hann hafði sét. Finnbogi bað hann at hyggja ok kvazk sofa verða enn. Vermundr gekk út ok inn ok sá þá mannareiðina. Váru þeir þá komnir á miðhjallann. Hann gekk þá inn ok sagði Finnboga mannareiðina.

Hann kvað þat vel vera mega. Er hingat jafnan mikil ferð á haustum at skreiðarkaupum. Ok er nú ván þeirra sem mest. Enda má ek ekki annat en sofa sem mik lystir. Vermundr.

gekk brott ok var úti um stund, kom inn ok sagði Finnboga, at þeir váru þá komnir á inn neðsta hjallann. Ok ek kennda Brand inn ǫrva Vermundar son með halfan þriðja tǫg manna, vel búna at vápnum. Hefir þú vel ok stórmannliga mér veitt, sem guð þakki þér. Nú em ek lítils verðr hjá yðru sundrþykki. Vil ek miklu heldr ganga á vald Brands. Er hann drengr góðr ok mun honum nokkurn veg vel fara. En hann er inn mesti kappsmaðr, þegar er þrályndir menn eru í móti. Finnbogi segir:

Ekki munum vit hvata at því at gefask upp fyrir Brandi. Munum vér áðr hafask orð við. Ok mun Brandr þiggja sǿmilig boð. En ef hann vill eigi þat, þá er slíkt sjánda. En ek em nú fullsvefta ok skal eigi liggja lengr. Sprettr upp ok tekr vápn sín ok þeir báðir ok ganga út ok upp at brekkunum.

Var þar gil mikit ok kambr at ofanverðu. Ok mátti einum megin at sǿkja. Gengu þeir Finnbogi þar á upp. Þeir Brandr sá mennina, er heiman gengu ok þóttusk þegar vita, at Finnbogi mundi vera, er bǽði var mikill ok sterkligr, ok víkja þegar eftir þessum mǫnnum. Kvazk Brandr ǽtla, at auðveldlig mundi verða þeirra ferð.

Hallfríðr hafði heyrt viðtal þeirra Finnboga, áðr þeir gengu heiman. Ok sendi hon pilt á nǽstu bǿi, at biðja menn þangat koma, svá ok mátti heyra kall á skipin. Bað hon segja, at Finnbogi mundi manna við þurfa.

Svá er sagt, áðr þeir koma at, er Finnbogi hafði leyst upp steina nokkura. Ok er Brandr kom at, fagnaði Finnbogi honum harðla vel. Brandr tók kveðju hans. Finnbogi spurði at ørendum.

Brandr kvað honum þau áðr kunnig vera. Kvazk sǿkja mann þann, er hann hafði sekðan, en kvað Finnboga hafa haldit með kappi móti sér. Kvazk nú ǽtla eftir at leita, þó at hann vildi halda. En með því, Finnbogi, at þú ert ágǽtr maðr fyrir margra hluta sakir, þá vil ek bjóða þér nú sem í fyrstu, at þú látir manninn lausan ok nú í mitt vald. Mun ek þá ekki kǽra við þik um bjargir við hann, heldr heita þér minni vináttu ok liði, ef þú kannt þurfa. Finnbogi segir:

Þetta er boðit vel ok drengiliga, sem ván er at þér. En þar sem ek lét hann eigi lausan í fyrstu, er yður orð kómu til, þá vil ek þessu skjótt neita. Vil ek bjóða nú sem þá, gjalda fé fyrir mann þenna, ok þat um fram, at þú ráð sjalfr féskuldinni. Nenni ek eigi fyrir metnaði, með því er hann hefir áðr verit með mér, at skilja nú ódrengiliga við hann. Mun yðr ekki svá mikil slǿgja at drepa mann þenna, þó at þér fýsizk þess.

Brandr segir, kvað mann ekki mikils háttar. En með því at vér hǫfum riðit heiman allt hingat til þín þessa ørendis, en maðr mjǫk kominn á várt vald, er þat vǽnst, Finnbogi, er þú leggr mikit kapp á við þenna mann, er þér dragi þetta til dauða. Mun þá eigi þykkja ekki várt ørendi, er vér leggjum þik við velli.

Finnbogi kvazk ekki þat óttask. Er þat ráð mitt, Brandr, at þú gangir eigi fyrstr til atsóknar í móti mér. Lát heldr menn þína í frammi, meðan húskarlar mínir vinnask til.

Hvat húskǫrlum er þat? segir Brandr. Sé ek ekki menn fleiri en ykkr tvá þar upp standa. Finnbogi segir:

Eru hér þó húskarlar mínir aðrir sex, ekki óknáligir, ok eru samnafnar miklir, því at steinar heita allir. Nú láttu í móti þeim jafnmarga þína húskarla. Ok vitum, hvárir þar láti undan ǫðrum.

Brandr segir, kvazk ekki mundu bleyðask fyrir því, þó at hann hótaði þeim grjóti.

Er svá sagt, at til varð einn af fylgðarmǫnnum Brands ok rann upp at þeim nǫfnum, eða eigi síðr at Finnboga með fagran skjǫld ok spjót, ok ǽtlaði at leggja til Finnboga. Hann tekr við einum steini. Þessi maðr var sterkr ok ǽtlaði at bera frá sér skjǫldinn. En húskarl Finnboga var skjótleikinn ok fór at snarpt. Getr hann eigi staðizk atfarar hans, ok fellr á bak aftr, ok tumbar ofan í gilit. Ok fekk sá þegar bana. Finnbogi spurði Brand, hversu farit hefði með þessum. Brandr kvað sinn mann hafa ekki gott af fengit.

Svá er sagt, at Finnbogi lét þá fara húskarla sína sex. Ok hafði hverr mann fyrir sik. Finnbogi spurði þá Brand, hversu honum þǿtti at fara. Brandr kvað eigi mjǫk lasta þurfa. Finnbogi kvazk vilja bjóða honum hin sǫmu boð sem fyrr ok skilði þeir. Brandr kvað hann enn ekki óttask þurfa ok kvað hann koma í meiri raun mundu, um þat er þeir skilði. Finnbogi. kvað eigi þat til bera, at hann óttaðisk. Brandr bað menn sína fara kǿnliga ok ganga upp fleiri jafnfram ok sǿkja at skarpligar, ok kvað þat skǫmm, at jafnmargir menn skyldi lengi þurfa at sǿkja tvá eina menn.

Finnbogi brá þá sverði ok varðisk vel ok drengiliga. Varð hann nokkut skeinusamari, en þeir hugðu til.

Ok er þeir hǫfðu barizk um hríð, þá mǽlti Finnbogi: Menn fara þar neðan frá sjónum eigi allfáir, vápnaðir ok ganga snúðigt. Er þat ǽtlun mín, at þessir menn muni ǽtla til liðveizlu við mik, en í móti yðr, Brandr. Ok er þá sem berr at, hvárir drjúgari verða.

Brandr kvazk aldri hirða um fiskifýlur hans, hvárt vǽri fleiri eða fǽri.

Þá mǽlti Finnbogi: Menn ríða þar enn, ok eigi allfáir saman, innan með sjónum. ok heldr geyst. Mun þat enn vera af várum mǫnnum. Nú er þat bǿn mín ok boð við þik, Brandr, at þú þiggir þann kost, sem ek hefi boðit. Vil ek selja þér sjalfdǿmi, ok ráð einn sǽtt þann veg, sem þér bezt þykkir. Er þat ǽtlun mín um þá suma, er þar eru í ferð, at ǿrit fari geystir, ef vér erum eigi áðr sáttir.

Brandr leit til ok sá, at ǫllum megin dreif lið at með geysingi. Sumir hleyptu, en sumir runnu, slíkt hverr sem mátti.

Þá mǽlti Brandr: Aldri hirði ek um fjǫrudyr yður, hvar þau fara. En eigi ǽtla ek þetta spara þurfa, at vér ráðim einir. Mun þat mǽlt, at várt ørendi verði þó gott, ef vér tǫkum sjalfdǿmi af þvíglíkum manni sem þú ert, Finnbogi.

Hann kvazk þat gjarna vilja, ok bað hann þó hafa þǫkk fyrir, gekk þegar í mót honum, ok tókusk í hendr ok sǽttusk at þeirra manna vitni, er hjá váru.

Var þat mjǫk jafnskjótt, at þeir hǫfðu fyrir skilit ok liðit dreif at. Váru þar synir Finnboga ok margir aðrir vinir ok frǽndr. Váru þeir þegar svá ákafir, at þeir vildu veita Brandi atgǫngu ok drepa alla. Finnbogi gekk þá í milli ok sagði, at þeir váru sáttir, bað þá eigi veita sér ólið í sinni tilkvámu. Varð svá með umtali Finnboga, at þeir sefuðusk.

Finnbogi bauð Brandi þá til sín. Ok þat þá hann. Sátu þeir þar nǽr viku glaðir ok kátir. Veitti Finnbogi þeim þeim stórmannliga. Ok eftir þat bjósk Brandr í brott. Finnbogi spurði þá Vermund, hvárt hann vildi heldr vera eftir eða fara með Brandi.

Vermundr kvazk heim fýsask. Er Brandr svá góðr drengr, at ek mun vel kominn í hans fǫruneyti heðan af. Hefir yðr stórliga vel til mín farit ok hǫfðingliga, sem guð þakki yðr.

Býsk hann þá til ferðar með Brandi.

Finnbogi mǽlti þá til Brands: Nǽr vilið þér lúka upp gerð með oss? Hann segir:

Þat vil ek gera á þingi í sumar. Þykki mér þat metnaðarsamligast at segja þar upp sǽtt okkra.

Finnbogi bað hann fyrir ráða. Skilja þeir með blíðu. Ríðr Brandr heim í Austfjǫrðu. Ok fór Vermundr með honum.

Líðr af vetrinn. Ok um sumarit ríða menn til þings fjǫlmennt. Kómu þar Vatnsdǿlar, Þorsteinn ok Jǫkull, ok þeir allir brǿðr Ingimundar synir. Þar kom Brandr inn ǫrvi ok Finnbogi inn rammi ok Eyjolfr halti, mágr hans, ok margt annat stórmenni.

Þat var einn dag, at þeir Brandr ok Finnbogi fundusk ok kvǫddusk blíðliga. Spurði Brandr um málaferli þeirra Vatnsdǿla. Finnbogi kvað kyrrt allt ok ákǽrulaust. Sagði Finnbogi honum allt, svá sem farit hafði þeirra í millum. Brandr bauð Finnboga, at leita um sǽttir með þeim ok kvað þá alla fullkomna sína vini. Finnbogi kvazk þat þiggja vilja. Ok einn dag ganga þeir Brandr ok Finnbogi ok Eyjolfr með mikla sveit manna til búðar þeirra Vatnsdǿla. Fagnaði Þorsteinn þeim harðla vel. Ok tóku tal sín á milli. Hóf Brandr þegar þetta mál við Þorstein ok bað þá sǽttask við Finnboga ok kvað Jǫkul ekki hóf at kunna um áleitni við slíka menn. Brandr flutti bǽði vel ok skǫruliga, kvezk þeim fylgja vilja, er sǽttask vildi, en þeim mótsnúinn, er í mót mǽlti, ok bauð sik til umdǿmis með þeim.

Jǫkull var tregr til; en þó við umtal Brands ok þá mikla vináttu, er með þeim var, ok áeggjun brǿðra sinna, en þó þóttisk hann illt hafa af beðit í þeirra skiftum, en var ofbeldismaðr mikill ok fullhugi, þá lykðask þó með því, at þeir sǽttask heilum sáttum. Skyldi Brandr þar einn skera ok skapa þeirra í millum. Gerði Brandr féskuld nokkura á hendr þeim brǿðrum, ok guldu skjótt ok rǫskliga. Er svá sagt, at síðan hafi þeir haldit vináttu sinni, ok skiftusk þeir Jǫkull ok Finnbogi gjǫfum við.

Finnbogi mǽlti þá til Brands, kvað hann þá eigi fresta þurfa lengr at lúka um gerð þeirra í millum, kvazk þat eigi vilja undan draga eða seinka lengr.

Brandr segir þá: Þó at þú sér vitr maðr, Finnbogi, þá þykkjumk ek þar sjá sumt, er þú sér allt. Eigi var ek svá heimskr, at ek sǽa eigi, at ek var fanginn ok allir mínir menn, þá er lið sótti at oss ǫllum megin með ákefð, þar sem oss gekk áðr illa við þik einn, ok glíkara, at vér hefðim eigi sigrazk. Var þat meirr af ákefð minni ok ofbeldi, heldr en ek sǽa eigi, hvar komit var eða hversu fara mundi. Nú ǽtla ek, at eigi skal svá mikill munr með okkr, at ek geri fé af þér fyrir þat, er þú gaft mér líf ok mínum mǫnnum. Þóttumk ek meira verðr ok þeir allir en einn lítils háttar maðr, þó at ek vilda fyrir metnaðar sakir hafa sǿmð af málum við yðr. Nú mun ek eigi minna launa lífgjǫfina en heita þér fullkominni minni vináttu ok málafylgð, við hvern sem þú átt eða þínir synir. Ok skal okkra vináttu aldri skilja, meðan vit erum báðir uppi.

Finnbogi þakkaði honum sína fylgð ok ǫll sín ummǽli með fǫgrum orðum. Hann gaf Brandi gripi þá, sem honum hafði gefit Jón Grikklands konungr. Var þat hringr, skjǫldr ok sverð. Þakkaði Brandr honum stórliga vel. Ok skiljask þeir þá allir með hinum mesta kǽrleik ok blíðu.

Þeir Ingimundar synir buðu Finnboga at fara vestan ór Víkinni ok kaupa aftr landit at Borg í Víðidal. En hann vildi þat eigi. Kvazk honum þar þykkja harðla gott. Reið hann heim með flokk sinn á Finnbogastaði ok sat um kyrrt ok þótti enn hafa vaxit mjǫk af þessum málum ǫllum saman.

Finnbogi varð gamall maðr ok þykkir verit hafa inn mesti ágǽtismaðr bǽði á afl ok vǫxt ok alla kurteisi. Kemr hann ok við margar sǫgur ok þykkir verit hafa hinn frǽgasti ok hinn ágǽtasti, hefir ok mǫrg stórvirki ok þrekvirki unnit, þó at hér sé fátt frá sagt. Er svá sagt, at hann bjó þar til elli ok varð sóttdauðr ok liggr at þeirri sǫmu kirkju, er hann lét gera, ok svá Hallfríðr, kona hans. En synir þeirra urðu allir menn ok sigldu milli landa ok eru margar sǫgur frá hverjum þeirra. Váru þeir vel teknir með ríkum mǫnnum, hvar sem þeir kómu, ok þóttu vera af gildum ǽttum. Gunnbjǫrn Finnbogasonr kom aldri síðan til Íslands. Gerðisk hann ríkr maðr í Noregi. Ok er þar mikil ǽtt frá honum komin.

Finnbogi unni Bergi mest sona sinna. Var þat af ást þeirri, er hann hafði við Berg hinn rakka, frǽnda sinn. Bjó hann eftir fǫður sinn á Finnbogastǫðum. Ok þótti hann þaðra í sveitum gildastr bóndi ok formaðr annarra manna. En brǿðr hans aðrir váru mjǫk í fǫrum, þar til er er; þeir staðfestu ráð sitt. Ok þóttu allir mikilhǽfir menn.

Ok lýk ek þar Finnboga sǫgu.