Bókastaðir

Ásbjǫrn hét maðr. Hann var kallaðr dettiáss. Hann var Gunnbjarnarson, Ingjaldssonar; mikill maðr var hann ok sterkr ok vænn at áliti; hann bjó í Flateyjardal á bœ þeim, er heitir á Eyri. Ásbjǫrn var kvæntr maðr ok átti Þorgerði systur Þorgeirs Ljósvetninga goða. Hon var kvenna vænst ok skǫrungr mikill; var þá ríki Þorgeirs bróður hennar sem mest ok sona hans. Ásbjǫrn var norrœnn at ætt ok enna ágæztu manna; hann hafði stokkit út hingat fyrir valdsmǫnnum, ok þoldi eigi þeira ójafnað ok endemi, sem margr annarr gildr maðr. Ásbjǫrn hafði goðorð um Flateyjardal ok upp til móts við Þorgeir mág sinn.

Brettingr hét maðr. Hann bjó á Brettingsstǫðum í Flateyjardal; hann átti þá konu, er Þóra hét; þeira son hét Þorsteinn, annarr Grímr, þriði Sigurðr.

Maðr hét Ingi; hann bjó at Jǫkulsá í dalnum; Sigríðr hét kona hans; þau áttu tvá sonu; hét annarr Þórir, enn annarr Grímr. Þessir váru allefnilegir ok gervilegir menn ok hraustra manna.

Var Ásbjǫrn landnámsmaðr, ok svá þeir, er fyrr váru nefndir. Ásbjǫrn átti dóttur, er Þórný hét; hennar bað austmaðr sá er Skíði hét; Ásbjǫrn vildi eigi gifta hana. Þá er Ásbjǫrn var riðinn til þings um sumarit, hafði Skíði tekit í brott meyna með ráði Þorgerðar móður hennar. Hann flutti hana til Noregs, ok gerði þar brullaup til hennar; var hann mikilhæfr maðr, ok átti frændr ágæta ok hina beztu kosti. Enn þá er Ásbjǫrn kom heim af þingi, varð hann reiðr mjǫk, at mærin var brott tekin, bæði Þorgerði ok austmanninum; var hann fályndr ok fastlyndr ok enn mesti ólundarmaðr, ef hann yrði reiðr.

Nú líða nǫkkur misseri frá því; ok eitthvert sinn reið Ásbjǫrn til þings með menn sína. Þá mælti hann til Þorgerðar: "Nú ætla ek til þings at ríða eftir vanda, enn ek veit, at þú ert með barni, ok mjǫk framat; nú hvárt sem þat er, þá skal eigi upp ala, heldr skal bera út þetta barn". Hon sagði, at hann mundi þat eigi gera, — "svá vitr ok ríkr sem þú ert, því at þetta væri hit óheyrilegasta bragð, þó at fátækr maðr gerði, enn nú allra helzt, er yðr skortir ekki góz".

Ásbjǫrn segir: "Þat var mér þá í hug, er þú fekt í hendr Skíða austmanni Þórnýju dóttur okkra utan mína vitund, at ek skylda eigi fleiri bǫrn upp ala til þess, at þú gæfir í brott fyrir utan minn vilja; ok ef þú gerir eigi eftir því sem ek segi, muntu missmíði á sjá, ok allir þeir er af mínu boði bregða, eða eigi sem ek vil vera láta". Síðan reið hann til þings.

Litlu síðar fœðir Þorgerðr sveinbarn; þat var mikit ok þriflegt ok fagrt mjǫk; allir lofuðu þat þeir er sá, bæði konur ok karlar. Nú þótt Þorgerði þœtti barnit fagrt, ok ynni mikit, þá vildi hon þó láta út bera, því at hon vissi lyndi Ásbjarnar bónda síns, at eigi myndi vel duga utan hans ráði. Síðan fékk hon menn til at bera út barnit, ok búa um sem vandi var á. Þessir menn báru barnit ór garði út, ok lǫgðu niðr milli steina tveggja, ok ráku yfir hellu mikla, ok létu flesk í munninn barninu, ok gengu síðan brott.

Maðr hét Gestr. Hann bjó þar sem heitir at Tóftum. Syrpa hét kona hans; hon hafði fóstrat Þorgerði fyrr meir, þá er hon var barn, ok unni henni mikit; ok lét hana fara með sér, þá er hon var gipt, þangat á Eyri. Var hon vel kunnandi alt þat, er hon skyldi gera; hverju kykvendi var hon leiðilegri at sjá ok lítit var Ásbirni um hana, ok þótti hon œrit nær ganga Þorgerði; fyrir því lét hon Syrpu brott fara ok gifti hana Gesti. Átti hon lítit fé, eða ekki áðr annat enn þat, er Þorgerðr lagði til hennar, enn hann átti þó eigi mikit.

Gestr hafði it mesta kvánríki, því at hann var mannœli mikit ok veslingr. Svá er sagt, at þann sama dag, er Þorgerðr varð léttari, sendi Syrpa bónda sinn at vita sér um brúngras, því at hon gerði mart fóstru sinni þat er hon þurfti at hafa. Svá bar til þann dag, er hann hljóp um grjót ok haga, þá heyrði hann barnsgrát; ferr nú ok snoðrar einart um hvern stein, ok þar til er hann finnr barnit; þrífr upp síðan ok sýnisk allfagrt; hann kastar í stakkblað sitt ok hleypr heim til Syrpu, slíkt sem hann getr farit, ok hirðir ekki um þat, er hann var eftir sendr. Syrpa spurði hann, hví hann fœri svá geystr.

Hann kvaðsk fundit hafa barn nýfœtt — "ok hefi ek ekki sét jafnfagrt".

Syrpa bað hann sýna sér; ok er hon sá, þóttisk hon vita hver ætt hans var. Síðan bað hon, at hann tœki skinnfeld þeira ok bæri innar á stofu ok skal ek leggjask niðr — "ok láta sem við eigim barn þetta". Hann kvað engan því mundu trúa — "ok er þat miklu þriflegra at sjá enn okkr sé líkt". Hon bað hann þegja, ok eigi þora annat at segja enn þat er hon vill. Síðan bað hon hann fara á Eyri, ok biðja Þorgerði at fá sér þat er hon þurfti at hafa; ok hann fór þegar.

Gestr kom á Eyri, ok sagði Þorgerði, at Syrpa fóstra hennar hefði barn fœtt, ok kvað hvárki vera mat né hvíluklæði. Þorgerði undraði þetta mjǫk, ok hugði, at fóstra hennar myndi svá gǫmul, at hon mundi eigi barn mega eiga; hefir um þetta fátt orða, enn lætr fara slíkt er hon þurfti. Syrpa var hin hraustasta, ok vildi ekki at aðrar konur þjónaði henni; tekr hon af allan búnað af barninu, þann sem á var, ok var sá miklu ágætari enn hon þyrði at hafa; tók hon tǫtra, ok bjó um sem herfilegast.

Þat fréttisk nú hvárttveggja, at barn þeira Ásbjarnar ok Þorgerðar var út borit, ok þótti þat óheyrilegt bragð svá ríkra manna ok gǫfigra sem þau váru, svá þat, at Syrpa hafði barn fœtt, ok þótti þeim mǫnnum ólíkendi, er vissu aldr hennar. Ásbjǫrn kom heim af þingi, ok váru honum sǫgð þessi tíðendi; lét hann vel yfir, ok var nú gott samþykki með þeim hjónum.

Svá er sagt, at þau Gestr ok Syrpa ala upp barnit. Vex hann svá skjótt, at varla þóttu líkindi á: svá var þat barn fagrt ok frítt, at allir hugðu þat, at aldri ættu þau Gestr þat barn. Þá spurði Gestr Syrpu, hvat sveinn þeirra skyldi heita. Hon kvað þat maklegt, at hann héti Urðarkǫttr, þar sem hann var í urðu fundinn. Hann vóx dagvǫxtum. Syrpa gerði honum sǫluváðarbrœkr ok hettu; hana girði hann í brœkr niðr; krœkil hafði hann í hendi, ok hljóp svá úti um daga; hann var þeim þarfr í ǫllu því er hann mátti; þau hǫfðu mikla ást á honum. Þá er hann var þrévetr, var hann eigi minni enn þeir at sex vetra váru gamlir.

Urðarkǫttr rann oft til fjǫru; ok vóru fiskimenn vel til hans, ok hendu mikit gaman at honum; hafði hann jafnan góðar hjálpir heim til fóstru sinnar Syrpu. Oft kom hann á Eyri, ok var þar óvinsæll fyrir griðkonum Þorgerðar; barði hann á þeim eða krœkti fœtr undan þeim með staf sínum, enn þær báðu honum ills, ok váru harðorðar mjǫk oft; sǫgðu þær Þorgerði; hon lagði fátt til, ok bað hann skyldi njóta fóstru sinnar Syrpu, ok vera vel við hann. Aldri berr hann svá fyrir augu Ásbjarnar, at hann láti sem hann sjái hann, ok œmtir honum hvárki vel né illa, enn allir aðrir undruðu hann, ef hann væri sonr þeirra Gests ok Syrpu, svá ámátleg sem þau váru bæði, enn hann var bæði mikill ok fríðr ok vel knárr.

Oft bað Syrpa, at hann skyldi eigi koma á Eyri, — "því at mér segir þat hugr, at þar muna ek nǫkkut ilt af hljóta, enn mér tjóar þat eigi at banna þér". Urðarkǫttr kvað eigi svá vera myndu.

Líðr nú þar til at hann var sex vetra; þá var hann eigi minni enn þeir at tólf vetra váru, ok at engu óþrosklegri.

Svá er sagt, at Urðarkǫttr rann til fjǫru einn dag, sem hann var vanr, at finna fiskimenn; váru þá flestir at komnir, enn sumir reru at utan. Þeir hǫfðu vel fiskt, ok kǫstuðu af skipum.

Þeir hǫfðu tekit einn ferelning bæði mikinn ok góðan, ok kǫstuðu honum í flœðarmál, ok mæltu: "Urðarkǫttr, félagi, taktu ok drag upp fiskinn".

Hann mælti: "Vili þér gefa mér fiskinn, ef ek fæ upp dregit"?

Þeir kváðu hann verðan vera at hafa, ef hann léki þat, ok jáðu því allir.

Urðarkǫttr var í skinnstakki ok sǫluváðarbrókum, ok alt af neðan brókunum; gekk hann bertœttr hvern dag. Hann hafði snœri um sik hvern dag ok hettu sína yfir utan.

Hann hleypr út í lárnar ok bregðr í fiskinn ǫðrum enda á snœrinu, enn annan hefir hann um herðar sér, streitisk nú mjǫk ok gengr stundum á enn stundum ekki; allir horfðu á ok hlæja at honum; hann fer ekki at; svá lengi sem hann hefir at verit, gengr honum betr ok betr, þar til er hann fær upp dregit. Var þar bratt er hann fór upp.

Síðan hljópu þeir at, ok tóku af honum fiskinn, ok vilja eigi halda við hann, enn hann undi illa við. Fór hann ok sagði Brettings sonum, ok bað þá duga sér. Þeir gengu þegar til fiskimanna ok báðu þá lausan láta fiskinn, ok halda sammæli við Urðarkǫtt; þótti ǫllum hann hafa vel til unnit ok þó með ólíkindum. Varð svá með atgangi þeirra, at hann náir fiskinum, ok verðr feginn mjǫk, ok streitisk nú af nýju við fiskinn, ok dregr hann heim í tún til Syrpu fóstru sinnar; hann fœrir þeim fiskinn ok urðu þau stórlega fegin.

Þetta fór víða um sveitir, ok var mikit orð á syni þeira Syrpu ok Gests; undruðusk allir, hví þau skyldi eiga svá ágætan son, sem ǫllum sýndisk sjá maðr, ok fannsk mǫnnum mikit um er hann sá ok heyrðu sagt frá; leituðu þau alla vega við at torkenna hann sem þau máttu; ok líðr nú svá fram nǫkkura vetr.