Bókastaðir

Ásbjǫrn hét maðr. Hann var kallaðr dettiáss. Hann var Gunnbjarnar son Ingjalds sonar. Mikill maðr var hann ok sterkr ok vǽnn at áliti. Hann bjó í Flateyjardal á bǿ þeim, er heitir á Eyri. Ásbjǫrn var kvǽntr maðr ok átti Þorgerði systur Þorgeirs Ljósvetningagoða. Hon var kvenna vǽnst ok skǫrungr mikill. Var þá ríki Þorgeirs, bróður hennar, sem mest ok sona hans. Ásbjǫrn var norrǿnn at ǽtt ok inna ágǽztu manna. Hann hafði stokkit út hingat fyrir valdsmǫnnum ok þolði eigi þeirra ójǫfnuð ok endemi sem margr annarr gildr maðr. Ásbjǫrn hafði goðorð um Flateyjardal ok upp til móts við Þorgeir, mág sinn.

Brettingr hét maðr. Hann bjó á Brettingsstǫðum í Flateyjardal. Hann átti þá konu, er Þóra hét. Þeirra sonr hét Þorsteinn, annarr Grímr, þriði Sigurðr.

Maðr hét Ingi. Hann bjó at Jǫkulsá í dalnum. Sigríðr hét kona hans. Þau áttu tvá sonu; hét annarr Þórir, en annarr Grímr. Þessir váru allir efniligir ok gerviligir menn ok hraustra manna. Var Ásbjǫrn landnámamaðr ok svá þeir, er fyrr váru nefndir.

Ásbjǫrn átti dóttur, er Þórný hét. Hennar bað austmaðr sá, er Skíði hét. Ásbjǫrn vildi eigi gifta hana. Þá er Ásbjǫrn var riðinn til þings um sumarit, hafði Skíði tekit í brott meyna með ráði Þorgerðar, móður hennar. Hann flutti hana til Noregs ok gerði þar brúðhlaup til hennar. Var hann mikilhǽfr maðr ok átti frǽndr ágǽta ok hina beztu kosti. En þá er Ásbjǫrn kom heim af þingi, varð hann reiðr mjǫk, at mǽrin var brott tekin, bǽði Þorgerði ok austmanninum. Var hann fályndr ok fastlyndr ok inn mesti ólundarmaðr, ef hann yrði reiðr.

Nú líða nokkur misseri frá því, ok eitthvert sinn reið Ásbjǫrn til þings með menn sína.

Þá mǽlti hann til Þorgerðar: Nú ǽtla ek til þings ríða eftir vanða. En ek veit, at þú ert með barni ok mjǫk framat. Nú hvárt sem þat er, þá skal eigi upp ala, heldr skal bera út þetta barn.

Hon segir, at hann mundi þat eigi gera, svá vitr ok ríkr sem þú ert, því at þetta vǽri it óheyriligsta bragð, þó at fátǿkr maðr gerði, en nú allra helzt, er yðr skortir ekki góz. Ásbjǫrn segir:

Þat var mér þá í hug, er þú fekkt í hendr Skíða austmanni Þórnýju, dóttur okkra, útan mína vitund, at ek skylda eigi fleiri bǫrn upp ala til þess, at þú gǽfir í brott fyrir útan minn vilja. Ok ef þú gerir eigi eftir því, sem ek segi, muntu missmíði á sjá ok allir þeir, er af mínu boði bregða eða eigi sem ek vil vera láta.

Síðan reið hann til þings.

Lítlu síðar fǿðir Þorgerðr sveinbarn. Þat var mikit ok þrifligt ok fagrt mjǫk. Allir lofuðu þat, þeir er sá, bǽði konur ok karlar. Nú þó at Þorgerði þǿtti barnit fagrt ok ynni mikit, þá vildi hon þó láta út bera, því at hon vissi lyndi Ásbjarnar, bónda síns, at eigi mundi vel duga, útan hann réði. Síðan fekk hon menn til at bera út barnit ok búa um sem vanði var á. Þessir menn báru barnit ór garði út ok lǫgðu niðr milli steina tveggja ok ráku yfir hellu mikla ok létu flesk í munninn barninu ok gengu síðan brott.

Maðr hét Gestr. Hann bjó þar, sem heitir at Tóftum. Syrpa hét kona hans. Hon hafði fóstrat Þorgerði fyrr meirr, þá er hon var barn, ok unni hon henni mikit ok lét hana fara með sér, þá er hon var gift þangat á Eyri. Var hon vel kunnandi allt þat, er hon skyldi gera. Hverju kvikendi var hon leiðiligri at sjá, ok lítit var Ásbirni um hana ok þótti hon ǿrit nǽr ganga Þorgerði. Fyrir því lét hon Syrpu brott fara ok gifti hana Gesti. Átti hon lítit fé eða ekki áðr, annat en þat, er Þorgerðr lagði til hennar, en hann átti þó eigi mikit. Gestr hafði it mesta kvánríki, því at hann var mannǿli mikit ok veslingr.

Svá er sagt, at þann sama dag, er Þorgerðr varð léttari, sendi Syrpa bónda sinn at vita sér um litanargras, því at hon gerði margt fóstru sinni, þat er hon þurfti at hafa. Svá bar til þann dag, at hann hljóp um grjót ok haga; þá heyrði hann barnsgrát, ferr nú ok snoðrar einart um hvern stein ok þar til er hann finnr barnit, þrífr upp síðan ok sýnisk allfagrt. Hann kastar í stakkblað sitt ok hleypr heim til Syrpu, slíkt sem hann getr farit, ok hirðir ekki um þat, er hann var eftir sendr.

Syrpa spurði, hví hann fǿri svá geystr. Hann kvazk fundit hafa barn nýfǿtt ok hefi ek ekki sét jafnfagrt barn.

Syrpa bað hann sýna sér; ok er hon sá, þóttisk hon vita, hver hans ǽtt var. Síðan bað hon, at Gestr tǿki skinnfeld þeirra ok bǽri innar á stofu, ok skal ek leggjask niðr ok láta sem vit eigim barn þetta.

Hann kvað engan því mundu trúa, ok er þat miklu þrifligra at sjá en okkr sé glíkt.

Hon bað hann þegja ok eigi þora annat at segja en þat, er hon vill. Síðan bað hon hann fara á Eyri ok biðja Þorgerði fá sér þat, er hon þurfti at hafa; ok hann fór þegar.

Gestr kom á Eyri ok sagði Þorgerði, at Syrpa, fóstra hennar, hefði barn fǿtt, ok kvað hvárki vera mat né hvíluklǽði. Þorgerðr undraði þetta mjǫk ok hugði, at fóstra hennar mundi svá gǫmul, at hon mundi eigi barn mega eiga, hefir um þetta fátt orða, en lǽtr fara slíkt, er hon þurfti. Syrpa var hin hraustasta ok vildi ekki, at aðrar konur þjónaði henni. Tekr hon af allan búnuð af barninu, þann sem á var, ok var sá miklu ágǽtari en hon þyrði at hafa. Tók hon tǫtra ok bjó um sem herfiligast.

Þat fréttisk nú hvárttveggja, at barn þeirra Ásbjarnar ok Þorgerðar var út borit, ok þótti þat óheyriligt bragð svá ríkra manna ok gǫfugra sem þau váru, svá þat, at Syrpa hafði barn fǿtt, ok þótti þeim mǫnnum þat óglíkendi, er vissu aldr hennar. Ásbjǫrn kom heim af þingi, ok váru honum sǫgð þessi tíðendi. Lét hann vel yfir, ok var nú gǫrt samþykki með þeim hjónum.

Svá er sagt, at þau Gestr ok Syrpa ala upp barnit. Vex hann svá skjótt, at varla þótti glíkendi á. Svá var þat barn fagrt ok frítt, at allir hugðu þat, at aldri ǽtti þau Gestr þat barn. Þá spurði Gestr Syrpu, hvat sveinn þeirra skyldi heita. Hon kvað þat makligt, at hann héti Urðarkǫttr, þar sem hann var í urðu fundinn. Hann óx dagvǫxtum. Syrpa gerði honum sǫluváaðarbrǿkr ok hettu. Hana gyrði hann í brǿkr niðr. Krǿkil hafði hann í hendi ok hljóp svá úti um daga. Hann var þeim þarfr í ǫllu því, er hann mátti. Þau hǫfðu mikla ást á honum. Þá er hann var þrévetr, var hann eigi minni en þeir at sex vetra váru gamlir. Urðarkǫttr rann oft til fjǫru, ok váru fiskimenn vel til hans ok hendu mikit gaman at honum. Hafði hann jafnan góðar hjalpir heim til fóstru sinnar, Syrpu. Oft kom hann á Eyri ok var þar óvinsǽll fyrir griðkonum Þorgerðar. Barði hann á þeim eða krǿkti fǿtr undan þeim með staf sínum, en þǽr báðu honum ills ok váru harðorðar mjǫk. Oft sǫgðu þǽr Þorgerði. Hon lagði fátt til ok bað, at hann skyldi njóta fóstru sinnar, Syrpu, ok vera vel við hann. Aldri berr hann svá fyrir augu Ásbirni, at hann láti sem hann sjái hann, ok ǿmtir honum hvárki vel né illa, en allir aðrir undruðu hann, ef hann vǽri sonr þeirra Gests ok Syrpu, svá ámáttlig sem þau váru bǽði, en hann var bǽði mikill ok fríðr ok vel knár.

Oft bað Syrpa, at hann skyldi eigi koma á Eyri, því at mér segir þat hugr, at þar muna ek nokkut illt af hljóta, en mér tjóar þat eigi at banna þér.

Urðarkǫttr kvað eigi svá vera mundu. Líðr nú þar til, at hann var sex vetra. Þá var hann eigi minni en þeir, at tolf vetra váru, ok at engu óþroskuligri.

Svá var sagt, at Urðarkǫttr rann til fjǫru einn dag, sem hann var vanr, at finna fiskimenn. Váru þá flestir at komnir, en sumir reru at útan. Þeir hǫfðu vel fiskt ok kǫstuðu af skipum.

Þeir hǫfðu tekit einn ferelning, bǽði mikinn ok góðan, ok kǫstuðu honum í flǿðarmál ok mǽltu: Urðarkǫttr félagi, taktu ok drag upp fiskinn. Hann mǽlti:

Vilið þér gefa mér fiskinn, ef ek fǽ upp dregit?

Þeir kváðu hann verðan vera at hafa, ef hann léki þat, ok jáðu því allir. Urðarkǫttr var í skinnstakki ok sǫluváðarbrókum ok allt af neðan. Gekk hann berfǿttr hvern dag. Hann hafði snǿri um sik hvern dag ok hettu sína yfir útan. Hann hleypr út í lárnar ok bregðr í fiskinn ǫðrum enda á snǿrinu, en annan hefir hann um herðar sér, streitisk nú mjǫk ok gengr stundum á, en stundum ekki. Allir horfðu á ok hlǽja at honum. Hann ferr ekki at því. Svá lengi sem hann hefir at verit, gengr honum betr ok betr, þar til er hann fǽr upp dregit. Var þar brátt, er hann fór upp. Síðan hljópu þeir at ok tóku af honum fiskinn ok vilja eigi halda við hann, en hann undi illa við. Fór hann ok sagði Brettings sonum ok bað þá duga sér. Þeir gengu þegar til fiskimanna ok báðu þá lausan láta fiskinn ok halda sammǽli við Urðarkǫtt. Þótti ǫllum hann vel hafa til unnit ok þó með óglíkendum. Varð svá með atgangi þeirra, at hann náir fiskinum ok verðr feginn mjǫk, streitisk nú af nýju við fiskinn ok dregr heim í tún til Syrpu, fóstru sinnar. Hann fǿrir þeim fiskinn, ok urðu þau stórliga fegin.

Þetta fór víða um sveitir, ok var mikit orð á syni þeirra Syrpu ok Gests. Undruðusk allir, hví þau skuldu eiga svá ágǽtan son, sem ǫllum sýndisk sjá maðr, ok fannsk mǫnnum mikit um, er hann sá ok heyrðu sagt frá. Leituðu þau alla vega við at torkenna hann sem þau máttu. Ok líðr nú svá fram nokkura vetr.