Bókastaðir

Helgi Ásbjarnarson reið af fundinum ok var studdr á baki; en Hjarrandi reið einn saman; en Kári var á skjǫldum borinn heim til Hǫfða, ok orpinn haugr eptir hann. Nú koma þeir til Hǫfða ok váru spurðir tíðenda; en þeir sǫgðu þau, er orðin váru.

Þá mælti einn maðr: "Hvat gerði Helgi Droplaugarson um aðra menn framm í dag?"

Sigurðr skarfr svaraði: "Ef slíkir hefði allir verit með Helga Droplaugarsyni, sem hann var, þá hefði engi várr í brott komizk."

Helgi enn magri kom til Eyvindarár ok sagði Gró tíðendin. Hann var sárr mjǫk.

Hon mælti þá við Bárð son sinn: "Tak þú hesta ok eyki ok fǫrum eptir þeim Helga ok Grími."

Þau fóru ok komu til valsins ok var þeim brœðrum velt í sleða ok Þorkatli með þeim; en þeir fóru á hestum, er sárir váru; en þar váru þeir jarðaðir, er dauðir váru. Nú fara þau heim á leið, ok fylgdi Gróa þeim sleða fastast, er Grímr var í, ok lét hógliga með hann fara. Nú komu þau heim ok létu fœra líkin til útibúrs eins.

Gróa mælti: "Nú munu vit Bárðr son minn náttsæta líkin; en þér farit með þá, er lífs eru, ok vinnit þeim beina."

En er menn váru í svefni, fór Gróa yfir um vatn til Ekkjufells; þar bjó Álfgerðr læknir. Gróa bað hana fara heim með sér ok sagði henni tíðendin. Nú komu þær heim til Eyvindarár, ok var líf með Grími. Álfgerðr batt sár hans ok hafði hann í brott með sér. Um morgininn eptir var haugr gerr út við Eyvindará, fyrir sunnan garð, ok fór Bárðr með líkin ok sá maðr, er þau trúðu bezt at leyna mundi, at Grímr var á lífi, ok váru þeir Helgi ok Þorkell þar heygðir.

Nú liggr Grímr í sárum þann vetr, ok svá Helgi Ásbjarnarson. Nú fló sá kvittr, at Grímr lifði, ok sannaði annarr, en annarr kvað lygi; kom þat fyrst upp af hjónum Gró. Þá lét Helgi gera lokhvílu í Mjófanesi, er hann spurði, at Grímr var heill. Síðan fór Grímr norðr í Krossavík, til Þorkels Geitissonar, ok var honum þar vel fagnat.

Nú keypti Helgi Ásbjarnarson land þat, er at Eiðum heitir, út í heraði, en seldi Mjófanes, ok þóttisk þar betr kominn, er þingmenn hans váru umhverfis, ok lét gera þar lokhvílu. Þórdís kona hans spurði, hví hann vildi þar heldr land eiga, er allt var skógi vaxit at húsum heim ok mátti hvergi sjá mannaferðir, þótt at garði fœri.

Þá kvað Helgi vísu:

Grímr var nokkura vetr í Krossavík ok var ekki kátr, ok aldri hló hann, síðan Helgi var fallinn. Þorkell átti fǫr til Eyjafjarðar, at sætta þingmenn sína, ok reið hann heiman; en Grímr var heima ok annaðisk um bú.

Nokkurum nóttum síðarr bjósk Grímr heiman ok sagðisk eiga fjárheimtu at þeim manni, er Þorgrímr hét ok bjó í Hjarðarhaga í Jǫkulsdal; "Er nú reynt" kvað Grímr "at hann vill ekki gjalda."

Þá mælti Jórunn, kona Þorkels — hon var dóttir Einars frá Þverá —: "Ek mun gjalda þér skuld þessa, ok far þú hvergi."

"Ekki geldr hann þá" kvað Grímr.

Fór hann þá heiman ok hafði með sér nest; fóstbrœðr hans fóru með honum, Glúmr ok Þorkell trani; þeir fóru þar til, er þeir komu til Rangár, fyrir vestan vatn. Nú lǫgðusk þeir yfir ána með Þorkel trana ok komu á þann bœ, er á Bakka heitir, fyrir vestan fljótit, ok gengu þar í fjós ok tóku þar pál ok reku ok fóru á brott síðan ok þaðan út til Oddmarslœkjar, fyrir vestan Eiðaskóg; við lœkinn grófu þeir sér jarðhús ok fœrðu mold alla út á lœkinn; vildu þeir eiga fylsni þat, ef þeir þyrfti til at taka.

Þann dag, er þeir váru við lœkinn, riðu menn brott af Lambanessþingi, ok fór mart manna til Eiða með Helga Ásbjarnarsyni.

Ketilormr hét maðr, er bjó á Hrollaugsstǫðum; hann fór með Helga við þrjátigi manna; ok þar váru þeir mágar Helga, Bjǫrn ok Hjarrandi.

Þenna aptan gengu þeir Grímr ór jarðhúsinu ok heim til Eiða ok ganga inn í fjósdyrr; en af fjósi gekk forskáli inn í mannahús; stóðu þeir þar ok sá þaðan tíðindin inn í bœinn.

Um kveldit mælti Helgi Ásbjarnarson við konu sína: "Hvar ætlar þú þeim Ketilormi at hvíla?"

Hon svarar: "Ek hefir búna þeim góða sæng utan af seti."

Helgi mælti: "Þau skulu liggja í sæng okkarri; því at þau ganga ór rekkju fyrir okkr hvern tíma er vit erum þar."

Þórdís svarar: "Ekki ertu ávallt jafnvarr; þá munda ek þíns fundar leita, ef ek ætta Gríms hlut, er flest væri gesta ok þú ættir mart at annask."

Hann svarar: "Þat er mér opt í brigzli fœrt, at ek sé of varr."

Nú réð hann rekkjum, en ekki hon.

Þá mælti Grímr við Þorkel: "Gakk þú inn ok vit, at þú náir sverði því, er Þorbjǫrn hefir hvatt ok Helgi bróðir minn átti."

Þorkell gekk inn ok kom aptr ok hafði þar sverðit.

Stundu síðarr mælti Grímr: "Far þú nú ok vit, hvar þau Helgi munu hvíla."

Þorkell var litla stund í brott ok sagði Grími, at þau hvíldu utan af seti í lokhvílu, ok engi hurð fyrir.

Arnoddr hét maðr ok var blindr, hann var heimamaðr Helga Ásbjarnarsonar ok var rammr at afli: hann lá gagnvert Helga í seti við þili.

Þá mælti Grímr við Þorkel: "Þér ætla ek at ganga inn at sæta áverkum við Helga; því at þú ert annarr maðr skyldastr til at hefna Helga bróður míns."

"Satt er þat" kvað Þorkell.

Þá seldi Grímr honum sverð í hǫnd, ok þá gengu þeir heim at dyrunum.

Þorkell nemr staðar ok mælti við Grím: "Ekki vil ek, at þú virðir svá, at ek óttumsk inngǫngu at Helga; en þó þykki mér kynligt um, at því er þú hefir mælt, at þú ynnir engum at hefna bróður þíns, nema þér sjálfum."

"Þat kemr til þess, at mér þykkir aldri fyrir ván komit, at hefnt muni verða Helga bróður míns, meðan ek lifi eptir."

Þá vildi Þorkell inn ganga; en Grímr tók til hans ok mælti: "Góðr dreingr ertu, Þorkell! En svá lízk mér á þik, at ekki sé víst, at þú særir Helga svá djúpu sári, sem ek munda vilja, ok lát þú at því koma, sem þú sagðir, at ek ann engum manni hefnda eptir Helga, nema mér einum."

Þá tók Grímr við sverðinu ok mælti: "Þú, Þorkell! skalt halda í hurðarhringinn; því at þér trúi ek bezt, at þér verði ekki um felmt; en Glúmr skal skjóta slagbrandi fyrir dyrr."

En áðr Grímr gekk inn, tók hann riðvǫl í hǫnd sér, ok var í skyrtu ok linbrókum ok hafði enga skúa á fótum; hann gekk inn í skálann ok vissi, at skíðahlaði var við dyrr þær er til fjóss váru; en Glúmr hafði um kveldit knýtt saman hala á ǫllum nautum í fjósi; þá gekk Grímr í hvílugólf, þat er var hjá sæng þeira Helga, ok setti þar niðr fyrir framan þat er hann hafði í hendi ok gekk síðan at sænginni ok lagði af Helga klæðin.

Hann vaknaði við ok mælti: "Tóktu á mér, Þórdís? Eða hví var svá kǫld hǫnd þín?"

"Ekki tók ek á þér" sagði hon "ok óvarr ert þú; uggir mik, at til mikils dragi um."

Ok eptir þat sofnuðu þau.

Þá gekk Grímr at Helga ok tók hǫnd Þórdísar af honum, er hon hafði lagt yfir hann; Grímr mælti: "Vaki þú, Helgi! Fullsofit er."

En síðan lagði Grímr sverðinu á Helga, svá at stóð í gegnum hann.

Helgi mælti: "Vaki sveinar í seti! Maðr vegr at mér."

Þá tók Grímr tré þat, er hann hafði niðr sett, ok kastaði; þat kom í skíðahlaðann ok hljóp hann ofan. Nú hlaupa menn upp í skálanum ok ætluðu þangat vegandann hlaupit hafa, er skarkit var at heyra.

En Grímr sneri til sǫmu dyra, sem hann gekk inn; þá greip maðr um Grím miðjan ok vá hann upp á bringu sér, ok var þat Arnoddr; hann kallaði: "Til þér hingat! Ek held óhappamanninum."

Þá mælti Grímr: "Vesall ertu halds, ok lát mik lausan; ek vilda hefna Helga."

Þá lét Arnoddr fara aðra hǫndina um hann ok fann, at hann var berfœttr ok í línklæðum; lét hann þá Grím lausan ok mælti: "Því lét ek laust þar, at ek munda ekki vita, at betr væri, at ek hefða haldit."

Þá hljóp Grímr til dyra ok komsk út, en Þorkell rekr aptr hurð, en Glúmr slagbrand fyrir, ok fara þeir til jarðhúss síns ok hafa þar fylsni.

Nú leituðu þeir sér ráðs, er eptir váru: tóku þat ráð, at halda vǫrð á vǫðum ǫllum ok sitja við brúar á Jǫkulsá. Nú komusk þeir Hjarrandi ok Ketilormr ok nauðleytamenn Helga fyrst út ok fóru í leit. Nú koma heim flestir ór leitinni ok lifði Helgi þá ok spurði, hvárt þeir Bjǫrn væri aptr komnir ok Hjarrandi.

"Hér em ek" kvað Bjǫrn.

"Svá er ok" kvað Helgi "at Hjarrandi lýsir enn mestan dreingskap við mik."

Nú andask Helgi.

Nú líðr af nóttin ok fara þeir Grímr ór jarðhúsinu ok upp með vatni til Hǫfða ok sá þar tjald; Grímr gekk at tjaldinu ok mælti: "Hví láti þér þjófa hjá skipi yðru?"

Þorlákr hét maðr, er skipit átti; hann fylgdi austmǫnnum til skips; hann léði Grími bát, fluttusk þeir þar yfir. Grímr fór aptr með bátinn ok lagðisk síðan yfir vatnit.

Þaðan fóru þeir út með vatni ok komu til Jǫkulsár ok lagðisk Grímr þar yfir með Þorkel, ok Glúmr fór þar; fóru svá norðr í Krossavík ok var Þorkell ekki heim kominn. Þeir váru spurðir tíðenda; þeir kváðusk engi segja.

Um daginn eptir tefldi Grímr við austmann ok rann at borðinu sveinn, er þau Þorkell áttu ok Jórunn, ok rótaði taflinu; austmaðrinn spyndi til sveinsins, en hann frat við. Grímr skelldi upp ok hló.

Þá gekk Jórunn at honum ok mælti: "Hvat er þess orðit í ferð þinni, er þér fær nú hlátrar? Eða hvat segir þú tíðenda?"

Þá kvað Grímr vísu:

"Er ekki þat nú" kvað Jórunn "at þú hafir hefnt Helga bróður þíns?" Þá kvað Grímr vísu:

"Nú mun þat sannask" kvað Jórunn "at vér erum forystulaus, þegar bóndi er ekki heima; en þó mundu vit til hætta, ef ekki væri násetur Bjarna, mágs Helga Ásbjarnarsonar, sem nú eru."

Váru þeir Grímr þá í leynum þar til er Þorkell kom heim. Nú kemr Þorkell heim ok fór til fundar við Grím ok spurði tíðenda ok um atburðinn um víg Helga.

Grímr sagði, hversu til bar, ok kvað vísu:

Þorkell reið þá til þings; en Grímr var í tjaldi í fjalli því, er Snæfell heitir, upp frá Krossavík, ok þeir félagar.

Hrafnkell goði, brœðrungr Helga Ásbjarnarsonar, sótti vígsmál á hǫnd Grími. Þorkell Geitisson bauð fé fyrir Grím; en Hrafnkell vildi ekki taka, ok varð Grímr sekr. Nú fóru menn heim af þingi.

Þat sumar kom skip í Krossavík ok áttu norrœnir menn; stýrimaðr fór til vistar með Þorkatli ok váru þeir fjórir saman. Ok er haustaði, þá fœrði Grímr sik af fjallinu niðr á hjalla einn, ok var varði stórr fyrir ofan tjaldit ok svá fyrir neðan, en þat var í ofanverðum grǫsum; þat er nú kallat at Grímsbyggðum síðan.

Austmenn komu til leika í Krossavík at finna stýrimann; þá mælti einn austmaðr: "Ek þykkisk sjá tjald í fjallit upp eða ella stein grán — ok hygg ek þó tjald vera."

Þorkell svarar: "Allskyggn maðr ertu! Þat er steinn, ok kǫllu vér Tjaldstein."

Hættu þeir þá því tali.

Um nóttina eptir kom Þorkell til þeira Gríms ok mælti: "Nú munu menn á fjall ganga brátt, ok vil ek, at þér farit heim á Arneiðarstaði. Ingjaldr mágr þinn er vitr maðr ok mun hann vel halda yðr; en ef honum þykkja á því óhœgindi, þá fari þér hingat."

Nú komu þeir Grímr til Ingjalds ok fóru þeir í helli þann, er nú heitir Grímshellir.

Ingjaldr talaði við sauðamann sinn: "Þótt hverfi nokkurir sauðir, þá gettu ekki um."

Þá mælti griðkona við Ingjald: "Svá er lœkr várr saurugr, at varla er drekkanda ór."

"Því sætir þat, at hann var stífldr" segir hann "en ek fór til at ræsta hann."

En þat var reyndar, at Grímr gerði jarðhús; ok kom munninn upp við sæng konu hans, ok lá hann þar um nætr; en mold var fœrð á lœkinn.

Þorkell spakr bjó í Njarðvík; hann reyndi eptir mǫrgum hlutum; hann var frændi Gríms skyldr; Hrafnkell goði gaf honum hundrað silfrs til, at hann reyndi eptir, hvar Grímr væri niðr kominn; ekki var hann mjǫk vinum horfinn. Nú fór Þorkell um fjall upp í hérat, upp með vatni fyrir austan, en ofan fyrir vestan. Nú kom hann á Arneiðarstaði. Grímr átti son sex vetra gamlan.

Þorkell fann sveininn ok mælti: "Ertu Gríms son?"

"Svá er" kvað sveinninn.

Þorkell mælti: "Hvárt er faðir þinn heima?"

"Ekki veit ek þat; enda munda ek ekki segja, þótt ek vissa."

Ein kona spurði um kveldit: "Hvar er Gríms skjóla, er ek finn ekki?"

Þorkell tók til orða: "Hvat er at merki um Gríms skjólu?"

Þá kom Ingjaldr at ok mælti: "Hafr várn kalla þær Grím, ok er honum þar brynnt, í skjólunni."

Þá þóttisk Þorkell vita, at Grímr var þar, ok fór í brott ok sagði Hrafnkatli svá búit.

Ingjaldr ok Þorkell trani fóru heiman um várit it efra suðr um jǫkla ok komu ofan í Hornafjǫrð.

Þar stóð skip uppi. Ingjaldr tók Grími þar fari ok liði hans ǫllu ok Þorkatli trana, ok gaf stýrimanni fé til, at hann leyndi, ok á laun skyldu þau Grímr þangat koma. Eptir þat fór Ingjaldr heim ok litlu síðarr fylgdi hann þeim Grími til skips ok urðu menn ekki við þetta varir ok var Ingjaldr við skip þar til er þeir létu í haf. Síðan fór Ingjaldr heim. Hrafnkell varð víss, at Ingjaldr hafði borgit Grími, ok lauk hann fyrir þat þrjár merkr silfrs. Þeir Grímr koma skipi sínu í Sogn.

Þá mælti Þorkell stýrimaðr við Grím: "Mat spari ek ekki við þik; en traust hefi ek ekki til at halda þik fyrir Gunnari austmanni ok engum þeim, er þik vilja feigan."

Þá kaupir Þorkell þeim Grími hesta ok fær þeim leiðtoga á Upplǫnd. Skiljask þeir Grímr vinir. Fara þau þar til er þau koma á Upplǫnd til þess manns, er Finngeirr hét; hann var ungr maðr ok ríkr at penningum. Sigríðr hét systir hans; hon var væn ok kunni sér mart vel. Þar váru þau Grímr um nótt.

Finngeirr mælti við Grím: "Hvert ætlar þú ferð þína?" En Grímr sagði honum þann vǫxt, sem á var.

"Haf þú hér hálfs mánaðar dvǫl, ef þú vill."

En er þat var úti, þá mælti Finngeirr: "Far þú, Grímr, til bús þess, er bróðir minn hefir átt, með lið þitt; ok ef þú vill hér dveljask, þá geym þú þess sem þú eigir."

Þat boð þá Grímr.

Gauss hét víkingr einn, illr viðreignar. Þeir váru fjórir saman ok veittu mǫrgum mikla úsœmd; þá bitu trautt járn. Hann hafði verit á Upplǫndum nokkura vetr ok støkkt tveim búendum ór búi sínu ok setzk eptir í búin. Eptir þetta bað Gauss Friðgerðar systur Finngeirs; en hon vildi ekki eiga hann.

Þá skoraði Gauss á Finngeir til hólmgǫngu.

Finngeirr svarar: "Þat munda ek ekki spara, ef ek væra fjórum vetrum ellri; en þó skal fyrr berjask við þik, en gipta þér systur mína."

Finngeirr bauð mǫnnum fé til at berjask við Gaus ok at gefa þeim systur sína, er hann dræpi, ok vildi engi þat til vinna.

Grímr fylgdi Finngeiri til hólms ok bauð at berjask fyrir hann. Nú komu þeir Gauss ok lagði hann sex merkr silfrs við hólmlausn.

"Ek mun þat fé taka" kvað Grímr.

Grímr hafði tvau sverð; því at Gauss kunni at deyfa eggjar. Grímr vá jafnt báðum hǫndum. Hann brá upp sverði með vinstri hendi, en hjó með enni hœgri til Gauss ok af fótinn fyrir ofan kné. Nú fell Gauss, ok í því veifði hann sverðinu at Grími ok kom á fótinn ok varð þat svǫðusár. Nú flýði víkingrinn á brott, en Grímr tók silfrit ok fekk góðan orðstír af verki þessu.

Finngeirr gaf Grími búit, þat er hann varðveitti, með ǫllum fjárhlutum, landi ok kvikfé.

Sár Gríms varð illa ok blés upp fótinn. Þat var einn aptan, er þar kom kona ok lézk vera læknir: hon bað at binda um sár Gríms, ok þat var, at hon batt um, ok hvarf á brott. Litlu síðarr kom blástr í fót Gríms ok allt upp í kviðinn; var þá farit eptir presti, ok tók hann þjónostu ok andaðisk síðan. En þessi kona hét Gefion en fjǫlkunnga ok hafði verit frilla Gauss.

Vetr þessi leið af ok um várit keypti Finngeirr skip til handa Helgu ok fór hon út til Íslands með allan fjárhlut sinn ok Þorkell trani með henni. Þau komu í Reyðarfjǫrð. Ingjaldr fór í móti dóttur sinni ok flutti hana heim á Arneiðarstaði ok var hon þar síðan. Helga gaf Þorkatli skipit hálft; en hálft seldi hon austmǫnnum. Fór Þorkell þar utan um várit eptir, ok lýkr þar frá honum at segja.

Þórdís, er átt hafði Helgi Ásbjarnarson, var gefin Hǫskuldi syni Þorgeirs goða frá Ljósavatni. Hǫskuldr tók Glúm, þann er var með Grími Droplaugarsyni þá er Helgi Ásbjarnarson var veginn, ok létu þau drepa hann.

Helga bjó eptir Ingjald liðinn á Arneiðarstǫðum, ok Þorkell son þeira Gríms. Þorvaldr átti son, er Ingjaldr hét; hans son hét Þorvaldr, er sagði sǫgu þessa. Vetri síðarr, en Þangbrandr prestr kom til Íslands, fell Helgi Droplaugarson.