Bókastaðir

Helgi Ásbjarnarson reið af fundinum ok var studdr á baki, en Hjarrandi reið einn saman, en Kári var á skjǫldum borinn heim til Hǫfða ok orpinn haugr eftir hann. Nú koma þeir til Hǫfða ok váru spurðir tíðenda, en þeir sǫgðu þau, er orðin váru.

Þá mǽlti einn maðr: Hvat gerði Helgi Droplaugarson um aðra menn fram í dag? Sigurðr skarfr segir:

Ef slíkir hefði allir verit með Helga Droplaugarsyni sem hann var, þá hefði engi várr í brott komizk.

Helgi inn magri kom til Eyvindarár ok sagði Gró tíðendin. Hann var sárr mjǫk.

Hon mǽlir þá við Bárð, son sinn: Tak þú hesta ok eyki, ok fǫrum eftir þeim Helga ok Grími.

Þau fóru ok kómu til valsins, ok var þeim brǿðrum velt í sleða ok Þorkatli með þeim, en þeir fóru á hestum, er sárir váru. En þar váru þeir jarðaðir, er dauðir váru. Nú fara þau heim á leið, ok fylgði Gróa þeim sleða fastast er Grímr var í, ok lét hógliga með hann fara. Nú kómu þau heim ok létu fǿra líkin til útibúrs eins. Gróa mǽlir:

Nú munum vit Bárðr, sonr minn, náttsǽta líkin, en þér farið með þá, er lífs eru, ok vinnið þeim beina.

En er menn váru í svefni, fór Gróa yfir um vatn til Ekkjufells. Þar bjó Alfgerðr lǽknir. Gróa bað hana fara heim með sér ok sagði henni tíðendin. Nú kómu þǽr heim til Eyvindarár, ok var líf með Grími. Alfgerðr batt sár hans ok hafði hann í brott með sér. Um morgininn eftir var haugr gǫrr út við Eyvindará fyrir sunnan garð, ok fór Bárðr með líkin ok sá maðr, er þau trúðu bezt, at leyna mundi, at Grímr var á lífi, ok váru þeir Helgi ok Þorkell þar heygðir.

Nú liggr Grímr í sárum þann vetr ok svá Helgi Ásbjarnarson. Nú fló sá kvittr, at Grímr lifði, ok sannaði annarr, en annarr kvað lygi. Kom þat fyrst upp af hjónum Gró. Þá lét Helgi gera lokhvílu í Mjóvanesi, er hann spurði, at Grímr var heill. Síðan fór Grímr norðr í Krossavík til Þorkels Geitissonar, ok var honum þar vel fagnat.

Nú keypti Helgi Ásbjarnarson land þat, er at Eiðum heitir, út í heraði, en seldi Mjóvanes, ok þóttisk þar betr kominn, er þingmenn hans váru umhverfis, ok lét gera þar lokhvílu. Þórdís, kona hans, spurði, hví hann vildi þar heldr land eiga, er allt var skógi vaxit at húsum heim ok mátti hvergi sjá mannaferðir, þó at at garði fǿri.

Þá kvað Helgi vísu:

Grímr var nokkura vetr í Krossavík ok var eigi kátr, ok aldri hló hann, síðan Helgi var fallinn. Þorkell átti fǫr til Eyjafjarðar at sǽtta þingmenn sína, ok reið hann heiman, en Grímr var heima ok annaðisk um bú.

Nokkurum nóttum síðar bjósk Grímr heiman ok sagðisk eiga fjárheimtu at þeim manni, er Þorgrímr hét ok bjó í Hjarðarhaga í Jǫkulsdal.

Er nú reynt, kvað Grímr, at hann vill eigi gjalda.

Þá mǽlti Jórunn, kona Þorkels, hon var dóttir Einars frá Þverá: Ek mun gjalda þér skuld þessa, ok far þú hvergi.

Eigi geldr hann þá, kvað Grímr.

Fór hann þá heiman ok hafði með sér nest. Fóstbrǿðr hans fóru með honum, Glúmr ok Þorkell trani. Þeir fóru, þar til er þeir kómu til Rangár fyrir vestan vatn. Nú lǫgðusk þeir yfir ána með Þorkel trana ok kómu á þann bǿ, er á Bakka heitir, fyrir vestan fljótit ok gengu þar í fjós ok tóku þar pál ok reku ok fóru á brott síðan ok þaðan út til Oddmarslǿkjar. fyrir vestan Eiðaskóg. Við lǿkinn grófu þeir sér jarðhús ok fǿrðu mold alla út á lǿkinn. Vildu þeir eiga fylgsni þat, ef þeir þyrfti til at taka.

Þann dag, er þeir váru við lǿkinn, riðu menn brott af Lambanessþingi, ok fór margt manna til Eiða með Helga Ásbjarnarsyni.

Ketilormr hét maðr, er bjó á Hrollaugsstǫðum. Hann fór með Helga við þrjá tigu manna. Ok þar váru þeir mágar Helga, Bjǫrn ok Hjarrandi.

Þenna aftan gengu þeir Grímr ór jarðhúsinu ok heim til Eiða ok ganga inn í fjósdyrr. En af fjósi gekk forskáli inn í mannahús. Stóðu þeir þar ok sá þaðan tíðendin inn í bǿinn.

Um kveldit mǽlti Helgi Ásbjarnarson við konu sína: Hvar ǽtlar þú þeim Ketilormi at hvíla? Hon segir:

Ek hefi búna þeim góða sǽng útan af seti. Helgi mǽlir:

Þau skulu liggja í sǽng okkarri, því at þau ganga ór rekkju fyrir okkr hvern tíma, er vit erum þar. Þórdís segir:

Eigi ertu ávallt jafnvarr. Þá munda ek þíns fundar leita, ef ek ǽtta Gríms hlut, er flest vǽri gesta ok þú ǽttir margt at annask. Hann segir:

Þat er mér oft í brigzli fǿrt, at ek sé of varr.

Nú réð hann rekkjum, en eigi hon.

Þá mǽlti Grímr við Þorkel: Gakk þú inn ok vit, at þú náir sverði því, er Þorbjǫrn hefir hvatt ok Helgi bróðir minn átti.

Þorkell gekk inn ok kom aftr ok hafði þar sverðit.

Stundu síðar mǽlti Grímr: Far þú nú ok vit, hvar þau Helgi munu hvíla.

Þorkell var lítla stund í brott ok sagði Grími, at þau hvíldu útan af seti í lokhvílu ok engi hurð fyrir.

Arnoddr hét maðr ok var blindr. Hann var heimamaðr Helga Ásbjarnarsonar ok var rammr at afli. Hann lá gagnvert Helga í seti við þili.

Þá mǽlti Grímr við Þorkel: Þér ǽtla ek at ganga inn at sǽta áverkum við Helga, því at þú ert annarr maðr skyldastr til at hefna Helga, bróður míns.

Satt er þat, kvað Þorkell.

Þá seldi Grímr honum sverð í hǫnd. Ok þá gengu þeir heim at dyrunum.

Þorkell nemr staðar ok mǽlti við Grím: Eigi vil ek, at þú virðir svá, at ek óttumk inngǫngu at Helga, en þó þykki mér kynligt um at því, er þú hefir mǽlt, at þú ynnir engum at hefna bróður þíns nema þér sjǫlfum.

Þat kemr til þess, at mér þykkir aldri fyrir ván komit, at hefnt muni verða Helga, bróður míns, meðan ek lifi eftir.

Þá vildi Þorkell inn ganga, en Grímr tók til hans ok mǽlti: Góðr drengr ertu, Þorkell, en svá lízk mér á þik, at eigi at eigi sé víst, at þú sǽrir Helga svá djúpu sári sem ek munda vilja. Ok lát þú at því koma, sem þú sagðir, at ek ann engum manni hefnda eftir Helga nema mér einum.

Þá tók Grímr við sverðinu ok mǽlti: Þú, Þorkell, skalt halda í hurðarhringinn, því at þér trúi ek bezt, at þér verði eigi um felmt, en Glúmr en Glúmr skal skjóta slagbrandi fyrir dyrr.

En áðr Grímr gekk inn, tók hann riðvǫl í hǫnd sér ok var í skyrtu ok línbrókum ok hafði enga skúa á fótum. Hann gekk inn í skálann ok vissi, at skíðahlaði var við dyrr, þǽr er til fjóss váru. En Glúmr hafði um kveldit knýtt saman hala á ǫllum nautum í fjósi. Þá gekk Grímr í hvílugolf, þat er var hjá sǽng þeirra Helga, ok setti þar niðr fyrirframan þat, er hann hafði í hendi, ok gekk síðan at sǽnginni ok lagði af Helga klǽðin.

Hann vaknaði við ok mǽlti: Tóktu á mér, Þórdís, eða hví var svá kǫld hǫnd þín?

Eigi tók ek á þér, segir hon, ok óvarr ert þú. Uggir mik, at til mikils dragi um.

Ok eftir þat sǫfnuðu þau. Þá gekk Grímr at Helga ok tók hǫnd Þórdísar af honum, er hon hafði lagt yfir hann. Grímr mǽlir:

Vaki þú, Helgi, fullsofit er.

En síðan lagði Grímr sverðinu á Helga, svá at stóð í gegnum hann. Helgi mǽlti:

Vaki sveinar í seti, maðr vegr at mér.

Þá tók Grímr tré þat, er hann hafði niðr sett, ok kastaði. Þat kom í skíðahlaðann, ok hljóp hann ofan. Nú hlaupa menn upp í skálanum ok ǽtluðu þangat vegandann hlaupit hafa, er skarkit var at heyra. En Grímr sneri til sǫmu dyra, sem hann gekk inn. Þá greip maðr um Grím miðjan ok vá hann upp á bringu sér, ok var þat Arnoddr. Hann kallaði: Til þér hingat. Ek held óhappamanninum. Þá mǽlti Grímr:

Vesall ertu halds ok lát mik lausan. Ek vilda hefna Helga.

Þá lét Arnoddr fara aðra hǫndina um hann ok fann, at hann var berfǿttr ok í línklǽðum.

Lét hann þá Grím lausan ok mǽlti: Því lét ek laust þar, at ek munda eigi vita, at betr vǽri, at ek hefða haldit.

Þá hljóp Grímr til dyra ok komsk út, en Þorkell rekr aftr hurð, en Glúmr slagbrand fyrir, ok fara þeir til jarðhús síns ok hafa þar fylgsni.

Nú leituðu þeir sér ráðs, er eftir váru, tóku þat ráð at halda vǫrð á vǫðum ǫllum ok sitja við brúar á Jǫkulsá. Nú kómusk þeir Hjarrandi ok Ketilormr ok nauðhleytamenn Helga fyrst út, ok fóru í leit. Nú koma heim flestir ór leitinni, ok lifði Helgi þá ok spurði, hvárt þeir Bjǫrn vǽri aftr komnir ok Hjarrandi.

Hér em ek, kvað Bjǫrn.

Svá er ok, kvað Helgi, at Hjarrandi lýsir inn mestan drengskap við mik.

Nú andask Helgi.

Nú líðr af nóttin ok fara þeir Grímr ór jarðhúsinu ok upp með vatni til Hǫfða ok sá þar tjald.

Grímr gekk at tjaldinu ok mǽlti: Hví látið þér þjófa hjá skipi yðru?

Þorlákr hét maðr, er skipit átti. Hann fylgði Austmǫnnum til skips. Hann léði Grími bát. Fluttusk þeir þar yfir. Grímr fór aftr með bátinn ok lagðisk síðan yfir vatnit. Þaðan fóru þeir út með vatni ok kómu til Jǫkulsár, ok lagðisk Grímr þar yfir með Þorkel, ok Glúmr fór þar, fóru svá norðr í Krossavík, ok var Þorkell eigi heim kominn. Þeir váru spurðir tíðenda. Þeir kváðusk engi segja.

Um daginn eftir teflði Grímr við Austmann, ok rann at borðinu sveinn, er þau Þorkell áttu ok Jórunn, ok rótaði taflinu. Austmaðrinn spyrndi til sveinsins, en hann frat við. Grímr skelldi upp ok hló.

Þá gekk Jórunn at honum ok mǽlti: Hvat er þess orðit í ferð þinni, er þér fǽr nú hlátrar, eða hvat segir þú tíðenda?

Þá kvað Grímr vísu:

Er eigi þat nú, kvað Jórunn, at þú hafir hefnt Helga, bróður þíns? Þá kvað Grímr vísu:

Nú mun þat sannask, kvað Jórunn, at vér erum forystulaus, þegar bóndi er eigi heima, en þó mundum vit til hǽtta, ef eigi vǽri násetur Bjarna, mágs Helga Ásbjarnarsonar, sem nú eru.

Váru þeir Grímr þá í leynum, þar til er Þorkell kom heim. Nú kemr Þorkell heim ok fór til fundar við Grím ok spurði tíðenda ok um atburðinn um víg Helga.

Grímr sagði, hversu til bar, ok kvað vísu:

Þorkell reið þá til þings, en Grímr var í tjaldi í fjalli því, er Snǽfell heitir, upp frá Krossavík ok þeir félagar.

Hrafnkell goði, bróðursonr Helga Ásbjarnarsonar, sótti vígsmál á hǫnd Grími. Þorkell Geitisson bauð fé fyrir Grím, en Hrafnkell vildi eigi taka, ok varð Grímr sekr. Nú fóru menn heim af þingi.

Þat sumar kom skip í Krossavík, ok áttu norrǿnir menn. Stýrimaðr fór til vistar með Þorkatli, ok váru þeir fjórir saman. Ok er haustaði, þá fǿrði Grímr sik af fjallinu niðr á hjalla einn, ok var varði stórr fyrir ofan tjaldit ok svá fyrir neðan. En þat var í ofanverðum grǫsum. Þat er nú kallat at Grímsbyggðum síðan.

Austmenn kómu til leika í Krossavík at finna stýrimann.

Þá mǽlti einn Austmaðr: Ek þykkjumk sjá tjald í fjallit upp eða ella stein grán, ok hygg ek þó tjald vera. Þorkell segir:

Allskyggn maðr ertu. Þat er steinn, ok kǫllum vér Tjaldstein.

Hǽttu þeir þá því tali.

Um nóttina eftir kom Þorkell til þeirra Gríms ok mǽlti: Nú munu menn á fjall ganga brátt, ok vil ek, at þér farið heim á Arneiðarstaði. Ingjaldr, mágr þinn, er vitr maðr, ok mun hann vel halda yðr. En ef honum þykkja á því óhǿgendi, þá farið þér hingat.

Nú kómu þeir Grímr til Ingjalds, ok fóru þeir í helli þann, er nú heitir Grímshellir.

Ingjaldr talaði við sauðamann sinn: Þó at hverfi nokkurir sauðir, þá gettu ekki um.

Þá mǽlti griðkona við Ingjald: Svá er lǿkr várr saurigr, at varla er drekkanda ór.

Því sǽtir þat, at hann var stíflðr, segir hann, en ek fór til at rǽsta hann.

En þat var reyndar, at Grímr gerði jarðhús, ok kom munninn upp við sǽng konu hans, ok lá hann þar um nǽtr, en mold var fǿrð á lǿkinn.

Þorkell spakr bjó í Njarðvík. Hann reyndi eftir mǫrgum hlutum. Hann var frǽndi Gríms skyldr. Hrafnkell goði gaf honum hundrað silfrs til, at hann reyndi eftir, hvar Grímr vǽri niðr kominn. Ekki var hann mjǫk vinum horfinn. Nú fór Þorkell um fjall upp í herað, upp með vatni fyriraustan, en ofan fyrir vestan. Nú kom hann á Arneiðarstaði. Grímr átti son sex vetra gamlan.

Þorkell fann sveininn ok mǽlti: Ertu Gríms sonr?

Svá er, kvað sveinninn. Þorkell mǽlti:

Hvárt er faðir þinn heima?

Eigi veit ek þat, enda munda ek eigi segja, þó at ek vissa.

Ein kona spurði um kveldit: Hvar er Grímsskjóla, er ek finn eigi?

Þorkell tók til orða: Hvat er at merki um Grímsskjólu?

Þá kom Ingjaldr at ok mǽlti: Hafr várn kalla þǽr Grím, ok er honum þar brynnt í skjólunni.

Þá þóttisk Þorkell vita, at Grímr var þar, ok fór í brott ok sagði Hrafnkatli svá búit.

Ingjaldr ok Þorkell trani fóru heiman um várit it efra suðr um jǫkla ok kómu ofan í Hornafjǫrð. Þar stóð skip uppi. Ingjaldr tók Grími þar fari ok liði hans ǫllu ok Þorkatli trana ok gaf stýrimanni fé til, at hann leyndi, ok á laun skuldu þau Grímr þangat koma. Eftir þat fór Ingjaldr heim. Ok lítlu síðar fylgði hann þeim Grími til skips, ok urðu menn ekki við þetta varir, ok var Ingjaldr við skip, þar til er þeir létu í haf. Síðan fór Ingjaldr heim. Hrafnkell varð víss, at Ingjaldr hafði borgit Grími, ok lauk hann fyrir þat þrjár merkr silfrs. Þeir Grímr koma skipi sínu í Sogn.

Þá mǽlti Þorkell stýrimaðr við Grím: Mat spari ek eigi við þik, en traust hefi ek ekki til at halda þik fyrir Gunnari Austmanni ok engum þeim, er þik vilja feigan.

Þá kaupir Þorkell þeim Grími hesta ok fǽr þeim leiðtoga á Upplǫnd. Skiljask þeir Grímr vinir. Fara þau, þar til er þau koma á Upplǫnd til þess manns, er Finngeirr hét. Hann var ungr maðr ok ríkr at penningum. Sigríðr hét systir hans. Hon var vǽn ok kunni sér margt vel. Þar váru þau Grímr um nótt.

Finngeirr mǽlti við Grím: Hvert ǽtlar þú ferð þína? En Grímr sagði honum þann vǫxt, sem á var.

Haf þú hér halfs mánaðar dvǫl, ef þú vill.

En er þat var úti, þá mǽlti Finngeirr: Far þú, Grímr, til bús þess, er bróðir minn hefir átt, með lið þitt, ok ef þú vill hér dveljask, þá geym þú þess, sem þú eigir.

Þat boð þá Grímr.

Gauss hét víkingr einn, illr viðreignar. Þeir váru fjórir saman ok veittu mǫrgum mikla ósǿmð. Þá bitu trautt járn. Hann hafði verit á Upplǫndum nokkura vetr ok støkkt tveim búendum ór búi sínu ok sezk eftir í búin. Eftir þetta bað Gauss Friðgerðar, systur Finngeirs. En hon vildi eigi eiga hann. Þá skoraði Gauss á Finngeir til holmgǫngu. Finngeirr segir:

Þat munda ek eigi spara, ef ek vǽra fjórum vetrum ellri, en þó skal fyrr berjask við þik en gifta þér systur mína.

Finngeirr bauð mǫnnum fé til at berjask við Gaus ok at gefa þeim systur sína, er hann drǽpi, ok vildi engi þat til vinna.

Grímr fylgði Finngeiri til holms ok bauð at berjask fyrir hann. Nú kómu þeir Gauss, ok lagði hann sex merkr silfrs við holmlausn.

Ek mun þat fé taka, kvað Grímr.

Grímr hafði tvau sverð, því at Gauss kunni at deyfa eggjar. Grímr vá jafnt báðum hǫndum. Hann brá upp sverði með vinstri hendi, en hjó með inni hǿgri til Gauss ok af fótinn fyrir ofan kné. Nú fell Gauss, ok í því veifði hann sverðinu at Grími, ok kom á fótinn, ok varð þat svǫðusár. Nú flýði víkingrinn á brott, en Grímr tók silfrit ok fekk góðan orðstír af verki þessu.

Finngeirr gaf Grími búit, þat er hann varðveitti, með ǫllum fjárhlutum, landi ok kvikfé.

Sár Gríms varð illa, ok blés upp fótinn. Þat var einn aftan, er þar kom kona ok lézk vera lǽknir. Hon bað at binda um sár Gríms, ok þat var, at hon batt um ok hvarf á brott. Lítlu síðar kom blástr í fót Gríms ok allt upp í kviðinn. Var þá farit eftir presti, ok tók hann þjónustu ok andaðisk síðan. En þessi kona hét Gefjun in fjǫlkunnga ok hafði verit friðla Gauss.

Vetr þessi leið af. Ok um várit keypti Finngeirr skip til handa Helgu, ok fór hon út til Íslands með allan fjárhlut sinn ok Þorkell trani með henni. Þau kómu í Reyðarfjǫrð. Ingjaldr fór í móti dóttur sinni ok flutti hana heim á Arneiðarstaði, ok var hon þar síðan. Helga gaf Þorkatli skipit halft, en halft seldi hon Austmǫnnum. Fór Þorkell þar útan um várit eftir, ok lýkr þar frá honum at segja.

Þórdís, er átt hafði Helgi Ásbjarnarson, var gefin Hǫskuldi, syni Þorgeirs goða frá Ljósavatni. Hǫskuldr tók Glúm, þann er var með Grími Droplaugarsyni, þá er Helgi Ásbjarnarson var veginn, ok létu þau drepa hann.

Helga bjó eftir Ingjald liðinn á Arneiðarstǫðum ok Þorkell, son þeirra Gríms. Þorvaldr átti son, er Ingjaldr hét. Hans son hét Þorvaldr, er sagði sǫgu þessa. Vetri síðar en Þangbrandr prestr kom til Íslands fell Helgi Droplaugarson.