Bókastaðir

Ketill hét maðr, er kallaðr var þrymr; hann bjó í Skriðudal á Húsastǫðum. Atli hét maðr, er var bróðir Ketils; hann var kallaðr Atli grautr. Þeir áttu bú báðir saman ok váru fémenn miklir, fóru jafnan til annarra landa með kaupeyri ok gerðusk stórríkir. Þeir váru Þiðrandasynir.

Eitt vár bjó Ketill skip sitt í Reyðarfirði; því at þat stóð þar uppi; ok síðan sigldu þeir í haf. Þeir váru úti lengi ok tóku Konungahellu um haustit ok settu þar upp skip sitt; en síðan keypti hann sér hesta ok reið austr í Jamtaland, við tólfta mann, til þess manns, er Veðormr hét. Hann var hǫfðingi mikill, en vinátta góð var með þeim Katli. Veðormr var Rǫgnvaldsson, Ketils sonar raums. Veðormr átti þrjá brœðr: hét einn Grímr, annarr Gutthormr, þriði Ormarr. Þeir allir brœðr váru hermenn miklir, ok váru á vetrum með Veðormi, en á sumrum í hernaði. Ketill var þar um vetrinn með sína menn.

Þar váru með Veðormi tvær konur ókunnar: ǫnnur vann allt þat, er hon orkaði; en ǫnnur sat at saumum, ok var sú ellri. En yngri konan vann allt vel; en illa var þegit at henni. Hon grét opt. Þetta hugleiddi Ketill.

Þat var einn dag, er Ketill hafði þar litla stund verit, at þessi kona gekk til ár með klæði ok þó, ok síðan þó hon hǫfuð sitt — ok var hárit mikit ok fagrt ok fór vel.

Ketill vissi, hvar hon var, ok gekk þangat ok mælti til hennar: "Hvat kvenna ertu?" sagði hann.

"Arneiðr heiti ek" segir hon.

Ketill mælti: "Hvert er kyn þitt?"

Hon svarar: "Ek ætla þik þat engu skipta."

Hann gróf at vandliga ok bað hana segja sér.

Hon mælti þá með gráti: "Ásbjǫrn hét faðir minn ok var kallaðr skerjablesi; hann réð fyrir Suðreyjum ok var jarl yfir eyjunum eptir fall Tryggva. Síðan herjaði Veðormr þangat með ǫllum brœðrum sínum ok átján skipum: þeir komu um nótt til bœjar fǫður míns ok brenndu hann inni ok allt karlafólk; en konur gengu út; ok síðan fluttu þeir okkr móður mína higat, er Sigríðr heitir, en seldu aðrar konur allar mansali. Er Goðormr nú formaðr eyjanna."

Þau skilja nú.

En annan dag eptir mælti Ketill við Veðorm: "Viltu selja mér Arneiði?"

Veðormr svarar: "Þú skalt fá hana fyrir hálft hundrað silfrs, sakir okkarrar vináttu."

Þá bauð Ketill fé fyrir kost hennar; "Því at hon skal ekki vinna." En Veðormr lézk mundu veita henni kost, sem ǫðru fǫruneyti hans.

Á því sumri komu heim brœðr Veðorms, Grímr ok Ormr; þeir hǫfðu herjat á Svíþjóð um sumarit. Sitt knarrarskip átti hvárr þeira ok váru hlaðin með fjárhlut. Váru þeir með Veðormi um vetrinn. En um várit bjuggu þeir brœðr skip sín til Íslands ok ætluðu þeir Ketill at halda samflota.

Ok er þeir lágu fyrir Víkinni, bað Arneiðr Ketil at ganga á land upp, at lesa sér aldin, ok ǫnnur kona með henni, er þar var á skipinu. Hann lofaði henni ok bað hana skammt fara. Nú gengu þær á land ok komu undir bakka einn; þá gerði á regn mikit.

Arneiðr mælti: "Gakk til skips, ok seg Katli, at hann komi til mín; því at mér er krankt."

Hon gerði svá, ok gekk Ketill einn saman til Arneiðar.

Hon heilsar honum ok mælti: "Kol hefir ek hér fundit."

Þau grófu þar sandinn ok fundu kistil einn fullan af silfri ok fóru síðan til skips. Þá bauð Ketill henni at flytja hana til frænda sinna með þessu fé; en hon kaus at fylgja honum.

Síðan létu þeir í haf, ok skildi með þeim. Kom Ketill skipi sínu í Reyðarfjǫrð ok setti upp, en fór síðan heim til bús síns á Húsastaði. En hálfum mánaði síðar kom Ormarr skipi sínu í Reyðarfjǫrð, ok bauð Ketill honum heim, en skip hans var upp sett.

Á því sumri kom Grímr skipi sínu á Eyrar, í þá hǫfn, er Knarrarsund heitir, ok var um vetrinn með þeim manni, er Þorkell hét; en um várit eptir nam Grímr sér land, þat er þaðan af var kallat Grímsnes, ok bjó at Búrfelli alla æfi sína.

Nú er þar til at taka, er Ketill þrymr kaupir sér land fyrir vestan vatn þat, er Lagarfljót heitir; sá bœrr hét á Arneiðarstǫðum; ok bjó þar síðan. Á várþingi kaupir Ketill land fyrir Orm; hét þat á Ormarstǫðum; þat var nokkuru utarr með vatninu; ok bjó Ormr þar til elli. Því næst kaupir Ketill goðorð ok gaf silfr fyrir. En áðr hǫfðu þeir Grautatli, bróðir hans, skipt með sér fé sínu. Atli kaupir land fyrir austan fljótit, upp frá Hallormstǫðum, er nú heitir í Atlavík, ok bjó þar til elli; en nú eru þar sauðhúsatóptir.

Eptir þetta gerir Ketill brullaup til Arneiðar; því at hon var enn mesti kvennskǫrungr. Þau áttu son, er Þiðrandi hét; hann var mikill maðr ok vænn. Ketill varð maðr skammlífr, ok tók Þiðrandi fjárlut ok goðorð eptir fǫður sinn.

Hávarr hét maðr; hann var Bessason, er kallaðr var Spakbessi: hann bjó í Vallanesi. Hann átti konu ok tvau bǫrn: Bessi hét son hans, en Yngvildr dóttir; sá þótti þar kvennkostr beztr; hennar bað Þiðrandi ok var hon honum gefin.

Egill hét maðr: hann hafði numit Norðrfjǫrð allan ok byggði þar, er kallat er á Nesi; hann var kallaðr enn rauði Egill, ok var Guthormsson; hann var kvæntr maðr ok átti eina dóttur, er Ingibjǫrg hét. Bessi Hávarson bað hennar, ok var hon honum gefin; henni fylgdi heiman Nesland.

Þau Þiðrandi ok Yngvildr áttu mart barna: Ketill hét son þeira; — annarr Þorvaldr; — Jóreið hét dóttir þeira, er gefin var Síðu-Halli; — ǫnnur dóttir þeira hét Hallkatla; hana átti Geitir Lýtingsson, er bjó í Krossavík í Vápnafirði; Gróa hét en þriðja, er bjó út í heraði, at Eyvindará; Bárðr hét son hennar.

Þá er þeir váru fulltíða, Ketill ok Þorvaldr, tók Þiðrandi faðir þeira sótt ok andaðisk. Þeir tóku fé eptir fǫður sinn, ok máttu enga stund saman eiga. Þorvaldr var mikill maðr ok sterkr, fálátr ok fastnæmr, ok ríkr í heraði heima; Ketill var glaðr maðr ok málamaðr mikill. Þeir skiptu fé með sér, ok hafði Þorvaldr Arneiðarstaði, en Ketill hafði goðorð ok bjó í Njarðvík ok var mikill hǫfðingi.

Þorgrímr hét maðr, er bjó at Giljum í Jǫkulsdal norðr: hann átti sér konu ok eina dóttur, er Droplaug hét; hon var væn kona ok kunni sér allt vel. Þorvaldr bað Droplaugar, ok tókusk þau ráð, ok áttu þau tvá sonu: hét Helgi enn ellri, en Grímr enn yngri; þeira var vetrar munr. Þorvaldr varð ekki gamall maðr ok andaðisk; en Droplaug bjó þar eptir ok synir hennar.

Helgi var mikill maðr vexti ok vænn ok sterkr, gleðimaðr ok hávaðasamr; hann vildi ekki um búnat hugsa; vígr var hann manna bezt. Grímr var mikill maðr vexti ok afrenndr at afli, hljóðlátr ok stilltr vel; hann var búmaðr mikill. Þeir brœðr vǫndu sik alls kyns íþróttum, ok þóttu þeir þar fyrir ǫllum ungum mǫnnum í allri atferð sinni, svá at þeira jafningjar fengusk ekki.

Bessi hét maðr, er bjó á Bessastǫðum; hann var Ǫssurarson. Hólmsteinn hét son Bessa; hann bjó á Víðivǫllum enum syðrum; hann átti Áslaugu Þórisdóttur, systur Hrafnkels goða.

Hallsteinn hét maðr, er bjó á Víðivǫllum enum nørðrum ok var kallaðr enn breiðdœlski; hann var bæði auðigr ok vinsæll; Þorgerðr hét kona hans: þau áttu þrjá sonu — Þórðr ok Þorkell ok Eindriði.

Þorgeirr hét maðr, er bjó á Hrafnkelsstǫðum.

Helgi Ásbjarnarson bjó á Auðstǫðum upp frá Hafsá; hann var goðorðsmaðr; hann átti Droplaugu Spakbessadóttur: þau áttu mart barna.

Hrafnkell hét maðr; hann var brœðrungr Helga Ásbjarnarsonar; hann bjó at Hafrsá; hann var ungr. Þeir Helgi Ásbjarnarson áttu goðorð báðir saman ok fór Helgi með goðorðit.

Þá bjó sá maðr, er Án hét ok var kallaðr trúðr, á Gunnlaugarstǫðum ofan frá Mjófanesi.

Ǫssurr hét maðr, er bjó undir Ási, fyrir vestan vatnit: hann var mágr Helga Ásbjarnarsonar. Hjarrandi hét maðr, er bjó at Ǫngulsá, fyrir austan vatn, á Vǫllum út: hann átti dóttur Helga Ásbjarnarsonar, er Þorkatla hét; þat er sagt, at Ǫssurr er vitr maðr ok mjǫk hafðr við mál manna. Bjǫrn hét maðr, er bjó á Mýrum, fyrir vestan Geirdalsá: hann var kallaðr Bjǫrn enn hvíti; hann átti dóttur Helga Ásbjarnarsonar.

Þat var siðr í þann tíma, at fœra konum þeim kost, er á sæng hvíldu; ok svá bar til, at Droplaug fór at finna Ingibjǫrgu, móður sína, á Bessastaði, ok fóru með henni tveir þrælar; þau fóru með tvá uxa ok þar á sleða. Droplaug var eina nótt uppi þar; því at mannboð skyldi vera á Ormstǫðum einni nótt síðarr; en þat var litlu fyrir várþing. Þá fóru þau heim, ok óku eptir ísi. Ok er þau komu út um Hallormsstaði, þá fóru þrælarnir í sleðann, því at uxarnir kunnu þá heim. En er þau komu á víkina fyrir sunnan Oddsstaði, þá gengu uxarnir báðir niðr í eina vǫk, ok drukknuðu þau þar ǫll, ok heitir þar síðan Þrælavík. Sauðamaðr Helga sagði honum einum saman tíðendin; en hann bað hann engum segja. Síðan fór Helgi til várþings: þar seldi hann Oddsstaði ok keypti Mjófanes; fór hann þagat byggðum, ok þótti honum sér þá skjótara fyrnask líflát Droplaugar. Nokkuru síðarr bað Helgi Ásbjarnarson Þórdísar toddu, dóttur Broddhelga, ok var hon honum gefin.

Þórir hét maðr, er bjó í Mýnesi út, fyrir austan vatn: hann var kvæntr maðr ok manna vitrastr. Sá maðr var á vist með honum, er Þorgrímr hét ok var kallaðr tordýfill.

Þorfinnr hét maðr: hann vann til fjár sér á sumrum, en á vetrum var hann vistlauss ok fór þá með kaupvarning sinn. Um haustit var hann á gistingu hjá Þóri í Mýnesi, ok sat hann við eld hjá húskǫrlum Þóris. Þeir tóku tal mikit um þat, hverjar konur væri fremstar þar í heraði. Þat kom saman með þeim, at Droplaug á Arneiðarstǫðum væri fyrir flestum konum.

Þá segir Þorgrímr: "Svá mundi þá, ef hon hefði bónda sinn einhlítan gert."

Þeir svǫruðu: "Aldri hǫfum vér tvímæli heyrt á því." Ok í þessu kemr at þeim Þórir bóndi ok bað þá þegja þegar í stað.

Líðr af nóttin, ok ferr Þorfinnr brott ok kom á Arneiðarstaði ok sagði Droplaugu allt tal þeira húskarla Þóris. Hon gaf sér ekki fyrst at, utan hon var hljóð. Einn morgin spurði Helgi móður sína, hvat henni væri.

Hon segir þeim brœðrum illmælit, þat er Þorgrímr tordýfill hafði við hana talat: "Ok munu þið hvárki þessar skammar hefna, né annarrar, þótt við mik sé gǫr."

Þeir létu sem þeir heyrði ekki þat er hon talaði. Þá var Helgi þrettán vetra, en Grímr tólf vetra.

Litlu síðarr bjuggusk þeir heiman ok sǫgðusk fara skyldu á kynnisleit til Eyvindarár, til Gró. Þeir gengu at ísi ok váru þar eina nótt; en um morgininn stóðu þeir snemma upp.

Gróa spurði, hvat þeir skyldi þá.

Þeir svǫruðu: "Rjúpur skulu vér veiða."

Þeir fóru í Mýnes ok fundu þar konu eina ok spurðu at bónda; en hon kvað þá farit hafa út á Sanda átta saman.

"Hvat gera húskarlar?" kvað Helgi.

Hon svarar: "Þorgrímr tordýfill ok Ásmundr fóru at heyi út í ey."

Síðan gengu þeir út ór garði ok undir ás þann, er Járnsíðulœkr fellr með, ok fóru utan í eyna at þeim. Ásmundr var á hlassinu ok sá ferð þeira brœðra ok kenndi þá. Þeir tóku hestinn frá sleðanum, ok ætlaði Þorgrímr at ríða heim; ok í því er hann vildi á bak hlaupa, skaut Helgi spjóti á honum miðjum, ok fell Þorgrímr þegar dauðr niðr. Ásmundr fór heim með eykinn ok var hræddr.

Þeir fóru ok komu aptr til Eyvindarár. Gróa spyrr, hvat þeir veiddi.

Helgi svarar: "Vit hǫfum veiðt tordýfil einn."

"Þótt ykkr" segir hon "þykki lítils vert víg þetta, þá er Þórir mikils verðr, ok skulu þið nú fara heim á Arneiðarstaði."

Ok svá gerðu þeir ok hǫfðu þar fjǫlmenni mikit.

Þórir kom heim um aptaninn ok frétti tíðendi þessi ok kvað ekki til sín taka þenna atburð; því at Þorgrímr var lausingi Helga Ásbjarnarsonar. Síðan fór Þórir til Helga Ásbjarnarsonar ok sagði honum vígit: "Kalla ek, at þú eigir eptir at tala."

Helgi sagði þat satt vera. Eptir þat fór Þórir heim.

Einn tíma talaði Droplaug við sonu sína: "Ek vil senda ykkr til Vápnafjarðar, í Krossavík, til Geitis."

Þeir fóru heiman ok vestr á heiði; ok er þeir hǫfðu af fjórðung, laust á fyrir þeim hríð mikilli, ok vissu ekki, hvar þeir fóru, fyrr en þeir komu undir húsvegg einn ok gengu um sólarsinnis; þá fundu þeir dyrr, ok kenndi Helgi, at þat var blóthús Spakbessa. Sneru þeir brott þaðan ok komu heim, er þriðjungr var eptir nætr, á Arneiðarstaði. En hríðin helzk hálfan mánuð, ok þótti mǫnnum þat langt mjǫk; en Spakbessi sagði þat valda svá langri hríð, er þeir Droplaugarsynir hǫfðu gengit sólarsinnis um goðahús hans, ok þat annat, at þeir hǫfðu ekki lýst vígi Tordýfils at lǫgum, ok hefði goðin þessu reizk. Síðan fór Bersi til fundar við þá brœðr, ok lýstu þeir þá víginu, ok fóru síðan norðr í Krossavík, til Geitis.

Um várit eptir fóru þeir Þorkell Geitisson ok Grímr ok Helgi til Forsdals, til Korkalœkjarvárþings; þar hittusk þeir Helgi Ásbjarnarson ok sættusk á víg Þorgríms, ok lauk Þorkell fé fyrir. En Helga Droplaugarsyni líkaði illa, er fé kom fyrir víg Tordýfils ok þótti óhefnt illmælissins.

Þeir brœðr váru í Krossavík, ok nam Helgi lǫg af Þorkatli. Helgi fór mjǫk með saksóknir ok tók mjǫk sakir á þingmenn Helga Ásbjarnarsonar. Jafnan váru þeir brœðr með móður sinni.

Einarr Hallsteinsson hafði farit utan ok var leiddr upp á Írlandi ok hafðr þar í hǫptum. Þat spurðu brœðr hans, Þorkell ok Þóroddr, ok fóru utan ok leystu hann út, ok fóru síðan til Íslands. Kona Hallsteins var þá ǫndut, ok bað hann Droplaugar ok fekk hennar; en Helgi kallaði þat ekki sitt ráð. Síðan fór hon á Víðivǫllu til bús með Hallsteini.

Þeir brœðr, Helgi ok Grímr, fóru út í Tungu, við tólfta mann, til bónda þess, er Ingjaldr heitir ok var Niðgestsson; hann átti dóttur, er Helga hét; hennar bað Grímr, ok hon honum gefin. Síðan seldi Ingjaldr land sitt, en keypti hálfa Arneiðarstaði ok bjuggu þeir Grímr, mágar, báðir saman.

En Helgi Droplaugarson var ýmist í Krossavík eða með þeim Grími.

Hrafnkell kallaði til goðorðs við Helga Ásbjarnarson, frænda sinn, ok náði ekki. Þá fór Hrafnkell til Hólmsteins á Víðivǫllu ok bað hann liðs.

Hólmsteinn svarar: "Ekki mun ek vera í móti Helga Ásbjarnarsyni; því at hann hefir átta systur mína. En þat ræð ek þér, at þú bið Helga Droplaugarson duga þér; en ek mun fá til þingmenn mína at veita þér."

Síðan fór Hrafnkell at finna Helga Droplaugarson ok bað hann liðs.

Helgi svarar: "Mér þykkir Hólmsteinn eiga at virða þat meira við þik, at hann á systur þína, en þat er liðit er."

Hrafnkell biðr nú Helga hjálpa sér.

Helgi mælti þá: "Þat ræð ek þér, at þú far á viku fresti út á Gunnlaugarstaði ok hitt Án trúð ok lofa hann mjǫk" — en vinátta þeira Helga Ásbjarnarsonar var góð; því at Án gaf honum marga góða gripi — "þess skaltu spyrja Án, hversu miklar virðingar hann þykkisk hafa af Helga, ok lofa hann í hverju orði. En ef hann lætr vel yfir, þá spyr þú hann, ef hann hafi nokkuru sinni í dóm verit nefndr fyrir goðorð Helga Ásbjarnarsonar. En ef hann segisk því ekki náð hafa, þá segðu honum, at honum væri betra, at gefa Helga Ásbjarnarsyni stóðhest sinn til þess, at hann næði þeiri virðing at vera í dóminum."

Eptir þat skilja þeir, ok stundu síðarr finnr Hrafnkell Án ok talar við hann þat er Helgi hafði honum fyrir sagt; en Án sagðisk freista skyldu. Síðan reið Hrafnkell heim.

Um várit fóru menn til várþings. Þá nefndi Helgi Ásbjarnarson Án trúð í dóm, ok skyldi því þó leyna; því at Án hafði gefit Helga Ásbjarnarsyni stóðhross sjau saman.

En er Án var í dóm settr, lét Helgi Ásbjarnarson koma þófahatt á hǫfut honum, til dular, ok bað Helgi hann fátt tala. Því næst gekk Hrafnkell at dómum ok þeir Droplaugarsynir ok mart manna með þeim. Þá gekk Helgi Droplaugarson at dóminum ok þar at, sem Án trúðr sat: Helgi sló sverðshjǫltunum undir þófahattinn ok laust brott af honum ok spurði, hverr þar sæti. Án segir til sín.

Helgi mælti: "Hverr nefndi þik í dóm fyrir goðorð sitt?"

Hann svarar: "Helgi Ásbjarnarson gerði þat."

Þá bað Helgi Droplaugarson Hrafnkel nefna sér vátta ok stefna Helga Ásbjarnarsyni af goðorðinu; sagði ónýtt ǫll mál fyrir honum — hafði nefnt Án trúð í dóm.

Þá gerðisk þrǫng mikil ok búit við bardaga, áðr Hólmsteinn gekk í milli ok leitaði um sættir. Varð sú sætt þeira, at Hrafnkell skyldi hafa jafnlengi goðorð, sem Helgi hafði áðr haft; en eptir þat skyldu þeir hafa báðir saman goðorð, ok skyldi Helgi þó veita Hrafnkatli at ǫllum málum á þingum ok mannfundum ok þar er liðs þyrfti við.

Helgi Droplaugarson mælti við Hrafnkel: "Nú þykkjumsk ek þér lið veitt hafa."

Hann kvað svá vera. Nú fara menn heim af þinginu.

Eptir um vetrinn gerði hallæri mikit ok fjárfelli. Þorgeirr bóndi á Hrafnkelsstǫðum lét mart fé. Maðr hét Þórðr, er bjó á Geirúlfseyri fyrir vestan Skriðudalsá: hann fœddi barn Helga Ásbjarnarsonar ok var ríkr at fé; þangat fór Þorgeirr ok keypti at honum fimmtigi ásauðar ok gaf fyrir vǫru. Ásauðar þess naut hann illa, ok gekk brott frá honum.

En um haustit fór Þorgeirr sjálfr at leita fjár síns ok fann í kvíum á Geirólfseyri átján ær, er hann átti, ok váru mjólkaðar. Hann spyrr konur, hvers ráð þat væri; en þær sǫgðu, at Þórðr réði því. Þá fór hann til móts við Þórð ok bað hann bœta sér ok mælti vel til: bað hann gera hvárt er hann vildi — fá sér tvævetra geldinga jafnmarga eða fœða ærnar eptir um vetrinn. En hann kvazk hvárki vilja: kvazk lítt njóta þess, er hann fœddi Helga Ásbjarnarsyni barn, ef hann skyldi hér fé fyrir gjalda. Síðan fór Þorgeirr á fund Helga Ásbjarnarsonar ok sagði honum til.

Hann svarar: "Ek vil, at Þórðr bœti þér, ok hefir þú rétt at tala, ok ber honum til orð mín."

Þorgeirr fann Þórð, ok fekk ekki af.

Fór hann síðan til móts við Helga Droplaugarson ok bað hann taka við málinu, "Ok vil ek, at þú hafir þat, er af fæsk." Ok at þessu tók Helgi málit.

Um várit fór Helgi Droplaugarson á Geirólfseyri ok stefndi Þórði til alþingis: kallaði hann leynt hafa ásauðnum þjóflaunum ok stolit nytinni. Síðan fór málit til þings, ok váru þeir Helgi Droplaugarson ok Þorkell Geitisson allfjǫlmennir; var þar með þeim Ketill ór Njarðvík. Helgi Ásbjarnarson hafði ekki lið til at ónýta mál fyrir þeim. Þá báðu menn þá sættask; en Helgi Droplaugarson vildi ekki nema sjálfdœmi, ok sú varð sætt þeira. En Helgi gerði svá mǫrg kúgildi, sem ærnar hǫfðu verit, þær er Þórðr hafði nytja látit. Skildusk nú at svá mæltu, ok þótti Helga Droplaugarsyni þetta mál hafa at óskum gengit.