Bókastaðir

Ketill hét maðr er kallaðr var þrymr. Hann bjó í Skriðudal á Húsastǫðum. Atli hét maðr er var bróðir Ketils. Hann var kallaðr Atli grautr. Þeir áttu bú báðir saman ok váru fémenn miklir, fóru jafnan til annarra landa með kaupeyri ok gerðusk stórríkir. Þeir váru Þiðranda synir.

Eitt vár bjó Ketill skip sitt í Reyðarfirði, því at þat stóð þar uppi, ok síðan sigldu þeir í haf. Þeir váru úti lengi ok tóku Konungahellu um haustit ok settu þar upp skip sitt. En síðan keypti hann sér hesta ok reið austr í Jamtaland við tolfta mann til þess manns, er Véþormr hét. Hann var hǫfðingi mikill, en vinátta góð var með þeim Katli. Véþormr var Rǫgnvalds son Ketils raums. Véþormr átti þrjá brǿðr. Hét einn Grímr, annarr Guttormr, þriði Ormarr. Þeir allir brǿðr váru hermenn miklir ok váru á vetrum með Véþormi, en á sumrum í hernaði. Ketill var þar um vetrinn með sína menn.

Þar váru með Véþormi tvǽr konur ókunnar. Ǫnnur vann allt þat, er hon orkaði, en ǫnnur sat at saumum, ok var sú ellri. In yngri konan vann allt vel, en illa var þegit at henni. Hon grét oft. Þetta hugleiddi Ketill.

Þat var einn dag, er Ketill hafði þar lítla stund verit, at þessi kona gekk til ár með klǽði ok þó, ok síðan þó hon hǫfuð sitt, ok var hárit mikit ok fagrt ok fór vel.

Ketill vissi, hvar hon var, ok gekk þangat ok mǽlti til hennar: Hvat kvenna ertu? sagði hann.

Arneiðr heiti ek, segir hon. Ketill mǽlti:

Hvert er kyn þitt? Hon segir:

Ek ǽtla þik þat engu skifta.

Hann gróf at vandliga ok bað hana segja sér.

Hon mǽlti þá með gráti: Ásbjǫrn hét faðir minn ok var kallaðr skerjablesi. Hann réð fyrir Suðreyjum ok var jarl yfir eyjunum eftir fall Tryggva. Síðan herjaði Véþormr þangat með ǫllum brǿðrum sínum ok átján skipum. Þeir kómu um nótt til bǿjar fǫður míns ok brenndu hann inni ok allt karlafolk, en konur gengu út, ok síðan fluttu þeir okkr móður mína hingat, er Sigríðr heitir, en seldu aðrar konur allar mansali. Er Góðormr nú formaðr eyjanna.

Þau skilja nú. En annan dag eftir mǽlti Ketill við Véþorm: Villtu selja mér Arneiði? Véþormr segir:

Þú skalt fá hana fyrir halft hundrað silfrs sakir okkarrar vináttu.

Þá bauð Ketill fé fyrir kost hennar, því at hon skal ekki vinna. En Véþormr lézk mundu veita henni kost sem ǫðru fǫruneyti hans.

Á því sumri kómu heim brǿðr Véþorms, Grímr ok Ormr. Þeir hǫfðu herjat á Svíþjóð um sumarit. Sitt knarrarskip átti hvárr þeirra ok váru hlaðin með fjárhlut. Váru þeir með Véþormi um vetrum, en um várit bjuggu þeir brǿðr skip sín til Íslands, ok ǽtluðu þeir Ketill at halda samflota.

Ok er þeir lágu fyrir Víkinni, bað Arneiðr Ketil at ganga á land upp at lesa sér aldin, ok ǫnnur kona með henni, er þar var á skipinu. Hann lofaði henni ok bað hana skammt fara. Nú gengu þǽr á land ok kómu undir bakka einn. Þá gerði á regn mikit. Arneiðr mǽlti:

Gakk til skips ok seg Katli, at hann komi til mín, því at mér er krankt.

Hon gerði svá, ok gekk Ketill einn saman til Arneiðar.

Hon heilsar honum ok mǽlti: Kol hefi ek hér fundit.

Þau grófu þar sandinn ok fundu kistil einn fullan af silfri ok fóru síðan til skips. Þá bauð Ketill henni at flytja hana til frǽnda sinna með þessu fé, en hon kaus at fylgja honum.

Síðan létu þeir í haf, ok skilði með þeim. Kom Ketill skipi sínu í Reyðarfjǫrð ok setti upp, en fór síðan heim til bús síns á Húsastaði. En hǫlfum mánaði síðar kom Ormarr skipi sínu í Reyðarfjǫrð, ok bauð Ketill honum heim, en skip hans var upp sett.

Á því sumri kom Grímr skipi sínu á Eyrar, í þá hǫfn, er Knarrarsund heitir, ok var um vetrinn með þeim manni, er Þorkell hét. En um várit eftir nam Grímr sér land, þat er þaðan af var kallat Grímsnes, ok bjó at Búrfelli alla ǽvi sína.

Nú er þar til at taka, er Ketill þrymr kaupir sér land fyrir vestan vatn þat, er Lagarfljót heitir, sá bǿr heitir á Arneiðarstǫðum, ok bjó þar síðan. Á várþingi kaupir Ketill land fyrir Orm. Hét þat á Ormarsstǫðum. Þat var nokkuru útar með vatninu ok bjó Ormr þar til elli. Því nǽst kaupir Ketill goðorð ok gaf silfr fyrir. En áðr hǫfðu þeir Graut-Atli, bróðir hans, skift með sér fé sínu. Atli kaupir land fyrir austan fljótit, upp frá Hallormsstǫðum, er nú heitir í Atlavík, ok bjó þar til elli. En nú eru þar sauðhúsatóftir.

Eftir þetta gerir Ketill brúðhlaup til Arneiðar, því at hon var inn mesti kvenskǫrungr. Þau áttu son, er Þiðrandi hét. Hann var mikill maðr ok vǽnn. Ketill varð maðr skammlífr, ok tók Þiðrandi fjárhlut ok goðorð eftir fǫður sinn.

Hávarr hét maðr. Hann var Bersa son, er kallaðr var Spak-Bersi. Hann bjó í Vallanesi. Hann átti konu ok tvau bǫrn. Bersi hét sonr hans, en Yngvildr dóttir. Sá þótti þar kvenkostr beztr. Hennar bað Þiðrandi, ok var hon honum gefin.

Egill hét maðr. Hann hafði numit Norðrfjǫrð allan ok byggði þar, er kallat er á Nesi. Hann var kallaðr inn rauði Egill ok var Guttorms son. Hann var kvǽntr maðr ok átti eina dóttur, er Ingibjǫrg hét. Bersi Hávarsson bað hennar, ok var hon honum gefin. Henni fylgði heiman Nesland.

Þau Þiðrandi ok Yngvildr áttu margt barna. Ketill hét son þeirra, annarr Þorvaldr. Jóreið hét dóttir þeirra, er gefin var Síðu-Halli. Ǫnnur dóttir þeirra hét Hallkatla. Hana átti Geitir Lýtingsson, er bjó í Krossavík í Vápnafirði. Gróa hét in þriðja, er bjó út í heraði at Eyvindará. Bárðr hét sonr hennar.

Þá er þeir váru fulltíða, Ketill ok Þorvaldr, tók Þiðrandi, faðir þeirra, sótt ok andaðisk. Þeir tóku fé eftir fǫður sinn ok máttu enga stund saman eiga. Þorvaldr var mikill maðr ok sterkr, fálátr ok fastnǽmr ok ríkr í heraði heraði heima. Ketill var glaðr maðr ok málamaðr mikill. Þeir skiftu fé með sér, ok hafði Þorvaldr Arneiðarstaði, en Ketill hafði goðorð ok bjó í Njarðvík ok var mikill hǫfðingi.

Þorgrímr hét maðr, er bjó at Giljum í Jǫkulsdal norðr. Hann átti sér konu ok eina dóttur, er Droplaug hét. Hon var vǽn kona ok kunni sér allt vel. Þorvaldr bað Droplaugar, ok tókusk þau ráð, ok áttu þau tvá sonu. Hét Helgi inn ellri, en Grímr inn yngri. Þeirra var vetrar munr. Þorvaldr varð eigi gamall maðr ok andaðisk, en Droplaug bjó þar eftir ok synir hennar.

Helgi var mikill maðr vexti ok vǽnn ok sterkr, gleðimaðr ok hávaðasamr. Hann vildi ekki um búnuð hugsa. Vígr var hann manna bezt. Grímr var mikill maðr vexti ok afrendr at afli, hljóðlátr ok stilltr vel. Hann var búmaðr mikill. Þeir brǿðr vǫndu sik alls kyns íþróttum, ok þóttu þeir þar fyrir ǫllum ungum mǫnnum í allri atferð sinni, svá at þeirra jafningjar fengusk eigi.

Bersi hét maðr, er bjó á Bersastǫðum. Hann var Ǫzurar son. Holmsteinn hét sonr Bersa. Hann bjó á Víðivǫllum inum syðrum. Hann átti Áslaugu Þórisdóttur, systur Arnkels goða.

Hallsteinn hét maðr, er bjó á Víðivǫllum inum nørðrum ok var kallaðr inn breiðdǿlski. Hann var bǽði auðigr ok vinsǽll. Þorgerðr hét kona hans. Þau áttu þrjá sonu: Þórðr ok Þorkell ok Eindriði.

Þorgeirr hét maðr, er bjó á Hrafnkelsstǫðum.

Helgi Ásbjarnarson bjó á Auðsstǫðum upp frá Hafrsá. Hann var goðorðsmaðr. Hann átti Droplaugu Spak-Bersadóttur. Þau áttu margt barna.

Hrafnkell hét maðr. Hann var bróðurson Helga Ásbjarnarsonar. Hann bjó at Hafrsá. Hann var ungr. Þeir Helgi Ásbjarnarson áttu goðorð báðir saman, ok fór Helgi með goðorðit.

Þá bjó sá maðr, er Án hét ok var kallaðr trúðr, á Gunnlaugarstǫðum, ofan frá Mjóvanesi.

Ǫzurr hét maðr, er bjó undir Ási fyrir vestan vatnit. Hann var mágr Helga Ásbjarnarsonar. Hjarrandi hét maðr, er bjó at Ǫngulsá fyrir austan vatn á Vǫllum út. Hann átti dóttur Helga Ásbjarnarsonar, er Þorkatla hét. Þat er sagt, at Ǫzurr er vitr maðr ok mjǫk hafðr við mál manna. Bjǫrn hét maðr, er bjó á Mýrum fyrir vestan Geitdalsá. Hann var kallaðr Bjǫrn inn hvíti. Hann átti dóttur Helga Ásbjarnarsonar.

Þat var siðr í þann tíma at fǿra konum þeim kost, er á sǽng hvíldu. Ok svá bar til at Droplaug fór at finna Ingibjǫrgu, móður sína, á Bersastaði, ok fóru með henni tveir þrǽlar. Þau fóru með tvá oxa ok þar á sleða. Droplaug var eina nótt uppi þar, því at mannboð skyldi vera á Ormsstǫðum einni nótt síðar, en þat var lítlu fyrir várþing. Þá fóru þau heim ok óku eftir ísi. Ok er þau kómu út um Hallormsstaði, þá fóru þrǽlarnir í sleðann, því at oxarnir kunnu þá heim. En er þau kómu á víkina fyrir sunnan Oddsstaði, þá gengu oxarnir báðir niðr í eina vǫk, ok drukknuðu þau þar ǫll, ok heitir þar síðan Þrǽlavík. Sauðamaðr Helga sagði honum einum saman tíðendin, en hann bað hann engum segja. Síðan fór Helgi til várþings. Þar seldi hann Oddsstaði ok keypti Mjóvanes. Fór hann þangat byggðum, ok þótti honum sér þá skjótara fyrnask líflát Droplaugar. Nokkuru síðar bað Helgi Ásbjarnarson Þórdísar toddu, dóttur Broddhelga, ok var hon honum gefin.

Þórir hét maðr, er bjó í Mýnesi út fyrir austan vatn. Hann var kvǽntr maðr ok manna vitrastr. Sá maðr var á vist með honum, er Þorgrímr hét ok var kallaðr torðyfill.

Þorfinnr hét maðr. Hann vann til fjár sér á sumrum, en á vetrum var hann vistlauss ok fór þá með kaupvarning sinn. Um haustit var hann á gistingu hjá Þóri í Mýnesi, ok sat hann við eld hjá húskǫrlum Þóris. Þeir tóku tal mikit um þat, hverjar konur vǽri fremstar þar í heraði. Þat kom saman með þeim, at Droplaug á Arneiðarstǫðum vǽri fyrir flestum konum.

Þá segir Þorgrímr: svá mundi þá, ef hon hefði bónda sinn einhlítan gǫrt. Þeir segja: Aldri hǫfum vér tvímǽli heyrt á því. Ok í þessu kemr at þeim Þórir bóndi ok bað þá þegja þegar í stað.

Líðr af nóttin, ok ferr Þorfinnr brott ok kom á Arneiðarstaði ok sagði Droplaugu allt tal þeirra húskarla Þóris. Hon gaf sér ekki fyrst at, útan hon var hljóð. Einn morgin spurði Helgi móður sína, hvat henni vǽri. Hon segir þeim brǿðrum illmǽlit, þat er Þorgrímr torðyfill hafði við hana talat, ok munuð þit hvárki þessar skammar hefna né annarrar, þó at við mik sé gǫr.

Þeir létu sem þeir heyrði eigi þat, er hon talaði. Þá var Helgi þrettán vetra, en Grímr tolf vetra.

Lítlu síðar bjuggusk þeir heiman ok sǫgðusk fara skuldu á kynnisleit til Eyvindarár til Gró. Þeir gengu at ísi ok váru þar eina nótt. En um morgininn stóðu þeir snemma upp.

Gróa spyrr, hvat þeir skyldi þá. Þeir segja: Rjúpur skulum vér veiða.

Þeir fóru í Mýnes ok fundu þar konu eina ok spurðu at bónda. En hon kvað þá farit hafa út á sanda átta saman.

Hvat gera húskarlar? kvað Helgi. Hon segir:

Þorgrímr torðyfill ok Ásmundr fóru at heyi út í ey.

Síðan gengu þeir út ór garði ok undir ás þann, er Járnsíðulǿkr fellr með, ok fóru útan í eyna at þeim. Ásmundr var á hlassinu ok sá ferð þeirra brǿðra ok kenndi þá. Þeir tóku hestinn frá sleðanum, ok ǽtlaði Þorgrímr at ríða heim. Ok í því, er hann vildi á bak hlaupa, skaut Helgi spjóti á honum miðjum, ok fell Þorgrímr þegar dauðr niðr. Ásmundr fór heim með eykinn ok var hrǽddr.

Þeir fóru ok kómu aftr til Eyvindarár. Gróa spyrr, hvat þeir veiddi. Helgi segir:

Vit hǫfum veitt torðyfil einn.

Þó at ykkr, segir hon, þykki lítils vert víg þetta, þá er Þórir mikils verðr, ok skuluð þit nú fara heim á Arneiðarstaði.

Ok svá gerðu þeir ok hǫfðu þar fjǫlmenni mikit.

Þórir kom heim um aftaninn ok frétti tíðendi þessi ok kvað ekki til sín taka þenna atburð, því at Þorgrímr var lausingi Helga lausingja sonar. Síðan fór Þórir til Helga Ásbjarnarsonar ok sagði honum vígit. Kalla ek, at þú eigir eftir at tala.

Helgi segir þat satt vera. Eftir þat fór Þórir heim.

Einn tíma talaði Droplaug við sonu sína: Ek vil senda ykkr til Vápnafjarðar í Krossavík til Geitis.

Þeir fóru heiman ok vestr á heiði. Ok er þeir hǫfðu af fjórðung, laust á fyrir þeim hríð mikilli, ok vissu eigi, hvar þeir fóru, fyrr en þeir kómu undir húsvegg einn, ok gengu um sólarsinnis. Þá fundu þeir dyrr, ok kenndi Helgi, at þat var blóthús Spak-Bersa. Sneru þeir brott þaðan ok kómu heim, er þriðjungr var eftir nǽtr, á Arneiðarstaði. En hríðin helzk halfan mánuð, ok þótti mǫnnum þat langt mjǫk. En Spak-Bersi sagði þat valda svá langri hríð, er þeir Droplaugar synir hǫfðu gengit sólarsinnis um goðahús hans, ok þat annat, at þeir hǫfðu eigi lýst vígi torðyfils at lǫgum, ok hefði goðin þessu reizk. Síðan fór Bersi til fundar við þá brǿðr, ok lýstu þeir þá víginu ok fóru síðan norðr í Krossavík til Geitis.

Um várit eftir fóru þeir Þorkell Geitisson ok Grímr ok Helgi til Forsdals til Korkalǿkjarvárþings. Þar hittusk þeir Helgi Ásbjarnarson ok sǽttusk á víg Þorgríms, ok lauk Þorkell fé fyrir. En Helga Droplaugarsyni glíkaði illa. er fé kom fyrir víg Torðyfils, ok þótti óhefnt illmǽlisins.

Þeir brǿðr váru í Krossavík, ok nam Helgi lǫg af Þorkatli. Helgi fór mjǫk með saksóknir ok tók mjǫk sakir á þingmenn Helga Ásbjarnarsonar. Jafnan váru þeir brǿðr með móður sinni.

Einarr Hallsteinsson hafði farit útan ok var leiddr upp á Írlandi ok hafðr þar í hǫftum. Þat spurðu brǿðr hans, Þorkell ok Þóroddr, ok fóru útan ok leystu hann út ok fóru síðan til Íslands. Kona Hallsteins var þá ǫnduð, ok bað hann Droplaugar ok fekk hennar, en Helgi kallaði þat ekki sitt ráð. Síðan fór hon á Víðivǫllu til bús með Hallsteini.

Þeir brǿðr, Helgi ok Grímr, fóru út í Tungu við tolfta mann, til bónda þess, er Ingjaldr heitir ok var Niðgests son. Hann átti dóttur, er Helga hét. Hennar bað Grímr, ok hon var honum gefin. Síðan seldi Ingjaldr land sitt, en keypti halfa Arneiðarstaði, ok bjuggu þeir Grímr mágar báðir saman, en Helgi Droplaugarson var ýmist í Krossavík eða með þeim Grími.

Hrafnkell kallaði til goðorðs við Helga Ásbjarnarson, frǽnda sinn, ok náði eigi. Þá fór Hrafnkell til Hallsteins á Víðivǫllu ok bað hann liðs. Hallsteinn segir: Eigi mun ek í móti Helga Ásbjarnarsyni, því at hann hefir átta systur mína. En þat rǽð ek þér, at þú bið Helga Droplaugarson duga þér, en ek mun fá til þingmenn mína at veita þér.

Síðan fór Hrafnkell at finna Helga Droplaugarson ok bað hann liðs. Helgi segir:

Mér þykkir Hallsteinn eiga at virða þat meira við þik, at hann á systur þína, en þat, er liðit er.

Hrafnkell biðr nú Helga hjalpa sér. Helgi mǽlir þá: Þat rǽð ek þér, at þú far á vikufresti út á Gunnlaugarstaði ok hitt Án trúð ok lofa hann mjǫk. En vinátta þeirra Helga Ásbjarnarsonar var góð, því at Án gaf honum marga góða gripi. Þess skaltu spyrja Án, hversu miklar virðingar hann þykkisk hafa af Helga, ok lofa hann í hverju orði. En ef hann lǽtr vel yfir, þá spyr þú hann, ef hann hafi nokkuru sinni í dóm verit nefndr fyrir goðorð Helga Ásbjarnarsonar. En ef hann segisk því eigi nát hafa, þá segðu honum, at honum vǽri betra at gefa Helga Ásbjarnarsyni stóðhest sinn til þess, at hann nǽði þeirri virðingu at vera í dóminum.

Eftir þat skilja þeir. Ok stundu síðar finnr Hrafnkell Án ok talar við hann þat, er Helgi hafði honum fyrir sagt, en Án sagðisk freista skuldu. Síðan reið Hrafnkell heim.

Um várit fóru menn til várþings. Þá nefndi Helgi Ásbjarnarson Án trúð í dóm, ok skyldi því þó leyna, því at Án hafði gefit Helga Ásbjarnarsyni stóðhross sjau saman.

En er Án var í dóm settr, lét Helgi Ásbjarnarson koma þófahǫtt á hǫfuð honum til dular, ok bað Helgi hann fátt tala. Því nǽst gekk Hrafnkell at dómum ok þeir Droplaugar synir ok margt manna með þeim. Þá gekk Helgi Droplaugarson at dóminum ok þar at, sem Án trúðr sat. Helgi sló sverðshjǫltunum undir þófahǫttinn ok laust brott af honum ok spurði, hverr þar sǽti. Án segir til sín. Helgi mǽlir:

Hverr nefndi þik í dóm fyrir goðorð sitt? Hann segir:

Helgi Ásbjarnarson gerði þat.

Þá bað Helgi Droplaugarson Hrafnkel Hrafnkel nefna sér vátta ok stefna Helga Ásbjarnarsyni af goðorðinu, sagði ónýtt ǫll mál fyrir honum, hafði nefnt Án trúð í dóm.

Þá gerðisk þrǫng mikil ok búit við bardaga, áðr Hallsteinn gekk í milli ok leitaði um sǽttir. Varð sú sǽtt þeirra, at Hrafnkell skyldi hafa jafnlengi goðorð sem Helgi hafði áðr haft, en eftir þat skuldu þeir hafa báðir saman goðorð, ok skyldi Helgi þó veita Hrafnkatli at ǫllum málum á þingum ok mannfundum ok þar, er liðs þyrfti við.

Helgi Droplaugarson mǽlir við Hrafnkel: Nú þykkjumk ek þér lið veitt hafa.

Hann kvað svá vera. Nú fara menn heim af þinginu.

Eftir um vetrinn gerði hallǽri mikit ok fjárfelli. Þorgeirr, bóndi á Hrafnkelsstǫðum, lét margt fé. Maðr hét Þórðr, er bjó á Geirolfseyri fyrir vestan Skriðudalsá. Hann fǿddi barn Helga Ásbjarnarsyni ok var ríkr at fé. Þangat fór Þorgeirr ok keypti at honum fimm tigi ásauðar ok gaf fyrir vǫru. Ásauðar þess naut hann illa, ok gekk brott frá honum En um haustit fór Þorgeirr sjalfr at leita fjár síns ok fann í kvíum á Geirolfseyri átján ǽr, er hann átti, ok váru mjólkaðar. Hann spyrr konur, hvers ráð þat vǽri. En þǽr sǫgðu, at Þórðr réði því. Þá fór hann til móts við Þórð ok bað hann bǿta sér ok mǽlti vel til, bað hann gera hvárt, er hann vildi, fá sér tvǽvetra geldinga jafnmarga eða fǿða fǿða ǽrnar eftir um vetrinn. En hann kvazk hvárki vilja, kvazk lítt njóta þess, er hann fǿddi Helga Ásbjarnarsyni barn, ef hann skyldi hér fé fyrir gjalda. Síðan fór Þorgeirr á fund Helga Ásbjarnarsonar ok segir honum til. Hann segir:

Ek vil, at Þórðr bǿti þér, ok hefir þú rétt at tala, ok ber honum til orð mín.

Þorgeirr fann Þórð ok fekk ekki af. Fór hann síðan til móts við Helga Droplaugarson ok bað hann taka við málinu, ok vil ek, at þú hafir þat, er af fǽsk. Ok at þessu tók Helgi málit.

Um várit fór Helgi Droplaugarson á Geirolfseyri ok stefndi Þórði til alþingis, kallaði hann leynt hafa ásauðnum þjóflaunum ok stolit nytinni. Síðan fór málit til þings, ok váru þeir Helgi Droplaugarson ok Þorkell Geitisson allfjǫlmennir. Var þar með þeim Ketill ór Njarðvík. Helgi Ásbjarnarson hafði ekki lið til at ónýta mál fyrir þeim. Þá báðu menn þá sǽttask, en Helgi Droplaugarson vildi ekki nema sjalfdǿmi. Ok sú varð sǽtt þeirra, en Helgi gerði svá mǫrg kúgildi sem ǽrnar hǫfðu verit, þǽr er Þórðr hafði nytja látit. Skilðusk nú at svá mǽltu, ok þótti Helga Droplaugarsyni þetta mál hafa at óskum gengit.