Bókastaðir

Þorsteinn hét maðr, austfirzkr at ætt, ungr at aldri ok fráligr. Hann fór útan, ok ætlaði til Róms, ok fór til Danmerkr. Enn þá var þat til tíðinda, at Magnús konungr hinn góði var þar, ok átti stórar orrustur jafnan.

Einn dag bar svá til, er Þorsteinn fór veg sinn, at hann sá mann einn standa undir eik einni, enn fjórir menn sóttu at honum, ok varðisk maðrinn ágæta vel, ok þat sýndisk Þorsteini sem hann myndi hafa afargott hjarta. Þorsteinn mæltisk við einnsaman: "Mun eigi drengiligt, at veita heldr lið þeim, sem einn er, enn hinum fjórum, er í móti honum eru". Gengr hann at síðan, ok bregðr sverði, høggr bæði stórt ok tíðum, ok drepr þrjá menn á lítilli stundu; enn hinn, er stóð, drap einn. Þessi maðr var ungligr, í silkihjúp yfir brynjunni, fríðr maðr ok þó mjǫk vígmóðr.

Þá mælti Þorsteinn: "Hvat heitir maðr þessi, er ek hefi lið veitt?"

Hann svarar: "Styrbjǫrn heiti ek, maðr Magnúss konungs, ok var ek nú heldr kominn óvænlega, áðr þú dugðir mér, enn liðsmenn mínir hafa dreifsk í skóginn. Nú hefir þú komit mér at miklu gagni, svá at þat er vandlaunat. Enn hvat er ráðs þíns?"

Þorsteinn svarar: "Ek em einn íslenzkr maðr, ok ætla ek suðr at ganga".

Styrbjǫrn mælti: "Máttu nú eigi hafa saltat suðrferðina?"

Þorsteinn mælti: "Vera má þat. Enn ef ek skylda þat gera, þá munda ek vilja helzt gera þat fyrir Magnús konung eða hans menn".

Styrbjǫrn mælti: "Er þér vel við hann?"

"Stórugu vel", kvað Þorsteinn, "því at hann er ágætr hǫfðingi ok frægr um ǫll lǫnd".

Styrbjǫrn mælti: "Ek kalla ráð at þú haldir fram ferðinni, því at hér var nauðsyn til. Enn vitja mín, þá er þú kemr aftr, því at ek em með hirð Magnúss konungs".

Síðan skildu þeir, ok fór Þorsteinn til Róms, ok kom sunnan um várit. Hann kom þar sem Magnús konungr var at veizlu, ok gekk at hirðstofunni ok beiddisk inngǫngu. Dyraverðir svara ok kváðu þat engan sið, at ókunnugir menn gengi þá inn, er konungr sæti yfir borðum.

Þorsteinn mælti: "Biði þá þann mann út at ganga, er Styrbjǫrn heitir".

Síðan hleypr sá inn, er fyrir durunum stóð, kallandi með hlátri ok mælti: "Út skyldi Styrbjǫrn ganga", segir hann.

Síðan þustu upp allir senn ok mæltu: "Gakk þú nú út, Styrbjǫrn, er Íslendingrinn kallar á þik, ok fór hann eigi vilt at hirðmannanǫfnum; enn eigi vitum vér þann mann hér inni, er svá heiti". Síðan slógu þeir í spott ok dárskap mikinn, hverr í sínu rúmi, ok mæltu: "Út skyldi ganga Styrbjǫrn".

Konungr tók til orða ok mælti: "Lítit gaman er þetta, ok megu mannanǫfn marga vega saman bera, ok skulu þér eigi spotta nafn þetta lengr". Ok svá varð at vera sem konungr vildi.

Síðan stóð konungr upp ór sæti sínu, ok gekk út, ok var í skikkju dýrlegri, ok mælti: "Vertú velkominn Íslendingr, ok tak yfir þik skikkju þessa, ok gakk inn. Skal þér búa laug, ok ver velkominn með hirðinni, ok skal engi svá djarfr, at þér geri nǫkkurt mein". Allir undruðusk þetta.

Síðan var hann með hirðinni. Hann var einlyndr ok fálátr.

Konungr mælti við hann eitt sinn: "Hverr hyggr þú várr at Styrbjǫrn sé?"

Hann svarar: "Yðr sé ek vænstan til at hafa svá kallask".

Konungr mælti: "Rétt má þat kalla, at þú sér lífgjafi minn, ok skyldi þér þat vel launa". Hóf konungr þá upp alla sǫgu, ok segir allt frá upphafi, er þeir fundusk í Danmǫrk.

Síðan fóru þeir norðr í land; ok eitt sinn, er þeir lágu við land í hǫfn einni, váru sumir á landi, ok matbjuggu ok gerðu graut. Ok er fyrir Þorstein kom bollinn, þá hóf hann ór allt.

Konungsmenn hlógu enn at Þorsteini, ok mæltu: "Vel kantú, landi, at neyta grautarins".

Konungr brosti at, ok kvað þetta:

"Sá hinn sami maðr veitti mér mikit lið, þá er þér várut hvergi í nánd, ok gerði þat við þann, er hann vissi eigi hverr var, ok mun hann vera góðr drengr; ok er þat vitrligra, at gera eigi mikit spott at ókunnugum manni, því at leitun mun í vera, at rǫskvari maðr fáisk ok betr hugaðr; ok svá mun sumum sýnask, at þat væri happ, er honum bar til handa".

Þorsteinn svarar: "Auðsét er þat, herra, at Guð sendi mik til hlífðar við yðr, því at miklu fansk mér meira um yðra ásjónu enn þú værir alþýðlegr maðr; ok brá mér þegar í skap, at duga yðr".

Konungr var vel við hann. Ok eitt sinn mælti konungr við hann: "Hversu er þá við þik búit, er þér þykkir bezt, ok þér má bezt líka? Eða viltú staðfestask hér ok kvángask?"

Þorsteinn svarar: "Ágætliga er þetta boðit, herra, ok meðan þér lifit má minn frami hér mestr verða. Enn engum er langlífi heitit; ok mun ek fá þá nǫkkura ǫfundarmenn, ef ek skylda missa yðarrar umsjár. Enn ek veit þó fyrir víst, at þér munut svá fyrir mér sjá, at ek njóta sem lengst yðarra velgerninga".

Konungr mælti: "Vitrliga mælir þú, Þorsteinn".

Síðan bjó konungr hann til Íslands ágæta vel með miklu fé; ok staðfestisk hér síðan, ok þótti vera hinn mesti gæfumaðr. Ok lýkr hér frá honum at segja.