I)
(þrá, þráða, þráðr), v. to long, yearn (slá ekki slíku á þik, at ~ eptir einni konu);
refl., þrást á e-t, to long for a thing.
II)
f. longing, yearning;
leggja þrár í e-t, to yearn after a thing.
III)
n. obstinacy (Hrafn harðnaði í sínu þrái við biskup);
í ~ e-m, in defiance of, in spite of (gerði þat hverr í ~ öðrum);
honum þótti þat mjök gert í ~ sér, in his despite, in order to thwart him;
ganga á ~, to veer round and become contrary, of wind (því næst gekk veðr á ~).
pres. þrái, pret. þráði, [Engl. throe], to feel throes, to long, pant after; þrár hann ok sýtir eptir þeim, Stj. 76; sýtandi ok þrándi eptir honum, 195; slá ekki slíku á þik, at þrá eptir einni konu, Ísl. ii. 250; þá skal ekki lengi þrá til þess er þó skal ekki tjá, Gísl. 99: with acc., Ketilríðar er Viglundr þráði, Bárð. 165.
II. [þrá, n.], reflex. to persevere, be obstinate in a thing; en ef þeir þrásk á ok látask hvárigir fyrri hefja. N. G. L. i. 64; en alls þú þrásk á hóhn-göngu þessa, Karl. 90 (þrár svá mjök, v. l.)
(gen. þráðar; pl. þræðir, acc. þráðu; nom. and acc. also þræðr), m. thread.
m., gen. þráðar, dat. þræði, pl. þræðir, þræðr, Sks. l. c., Pr. 411; acc. þráðu: [A. S. þræd; Engl. thread; Germ. draht; Dutch draad; Dan. traad: the root verb is in A. S. þrawan; O. H. G. drabjan; Engl. throw in throwster; Germ. drehen; Lat. torquere]:—a thread, end; rauðr þráðr, Fms. v. 319; landit skalf sem á þræði léki, Fas. i. 424; var þráðr bundinn við sporðinn, Fms. vi. 296; öðrum þræði batt hann fyrir framan …, Bs. i. 644; nál ok þræðr, Pr. 411; þráðrinn, Rb. 472; hör-þráðr, silki-þráðr, Bs. i. 644, O. H. L. 73; örlags-þráðuna, Al. 79; þráðar-endi, a thread’s end; þráðar-spotti.
2. naut. term, the brails of a sail (?); nálar margar ok ærna þræðr eða sviptingar, Sks. 30 B; þráða-riða; eyrir við líksíma hvert, eyri fyrir þráða-riðu hverja, eyri fyrir hanka hvern, N. G. L. i. 101.
m. obstinacy, = þrá (n.).
a, m. staleness.
II. obstinacy = þrá, n.
No entry
m., dat. Þráni, a pr. name, Landn., Nj.
adv.
1) obstinately (neita e-u ~);
2) incessantly, continuously.
adv. obstinately, Fb. ii. 50, Fms. ii. 167, x. 277.
2. frequently, incessantly, Stj. 157, Fb. ii. 50.
a. continuous, incessant.
adj. very frequent, Stj. 80.
No entry
að, to become decomposed (þrár).
No entry
m., Þránd-heimr, Drondheim, see Þróndr, Þróndheimr.
(þrá, þrátt), a. stubborn, obstinate (þótt þú sér svá ~, at þú vilir engis manns ráði hlýða); neut., þrátt as adv., frequently.
þrá, þrátt, adj. stubborn, obstinate, mostly in a bad sense; þráir ok kappsamir, Ísl. ii. 368; miklu er hann ráðgari ok þrárri á þat sem hann vill fram fara, Fms. vi. 382; en þeir er þrástir vóru á sitt mál vildu berjask, viii. 411, freq. in mod. usage.
2. neut. þrátt as adv., frequently; hvat vit munum tala svá þrátt á kveldum, Fms. vi. 394, viii. 436; finnask þar þrátt rauðir gimsteinar, Stj. 72; þrátt-nefndr, often named, Jb. 446; þrátt ok iðugliga, D. N. i. 195.
B. COMPDS, constantly: þrá-beiting, f. a beating-up to the wind, a naut. term; ef menn beita þrábeiting, Jb. 399. þrá-bænn, adj. begging hard, Stj. 206, Post. þrá-fylginn, adj. persevering, Fas. iii. 195. þrá-girni, f. a contentions spirit, obstinacy, Hým., Fb. iii. 246, Blas. 49, Fms. v. 239, Hkr. ii. 237. þrá-gjarn, adj. obstinate, Akv. 43. þrá-gjarnliga, adv. repeatedly, over and over again, Gkv. 2. 17, 31. þrá-halda, hélt, to hold fast, stick to, Fb. i. 228. þrá-haldr, adj. obstinate, stubborn, Fms. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
að, = þrætta, q. v.; [Germ. dratzen, whence later trotzen]:—to quarrel, dispute; eg vil nú ekki þar um þrátta, Grönd.
No entry
f. a dispute, difference.
a. persistent.
adj. persevering, Post. (Unger) 434.
n. a kind of upper floor; fig., kemr nú á ~ um draumana, the (dismal) dreams come again.
n. a kind of upper floor where corn is stored (see þrefi); stofunni með kofum ok þrefinu sem þar er viðr fast, austasta búðinni undir stofunni, D. N. iv. 520; þrefit yfir forstofunni, i. 275, v. 342, vi. 84.
2. in the metaph. phrase, koma á þref, to come on the floor, to come in; kemr nú á þref um draumana þegar er lengir nóttina, when the night grew long, the (dismal) dreams came again, Gísl. 44.
II. mod. a wrangle, dispute; mál-þref.
No entry
að, to wrangle, dispute; hvað ertu’ að þrefa!
adv. trebly.
adv. trebly, Post. 645. 68.
a. threefold.
adj. threefold, Ísl. ii. 104, Anecd. 30, Sks. 182, 449, 458.
No entry
a, m. [A. S. þraf; Engl. thrave = number of two dozen, Johnson]:—a number of sheaves, a thrave, Edda ii. 491; cp. Dan. ‘en trave korn;’ in the phrase, raunlítið kemst opt á þrefa, small efforts soon make a shock, i. e. small matters soon grow into a quarrel, Mkv.; or is the metaphor from þref? cp. Gísl. 44 (above s. v. þref).
No entry
f. = þref, D. N. vi. 291.
(að), v. to feel with the hand, touch (far þú hingat ok vil ek ~ um þik);
~ í hönd e-m, to shake one’s hand;
refl., ~st fyrir, to feel for oneself, grope along.
að, [þrífa], to touch, feel with the hand; far þú hingat ok vil ek þ. um þik, Ísl. ii. 342, 343 (of a blind woman); fóstra Helga var því vön at þ. um menn áðr enn til vígs færi, Korm. 4; hann þreifaði þar niðr ok tók þar á sverðs-hjöltum, Ld. 204; myrkr þat at þ. má um, Eluc.; þ. í hönd e-m, to shake one’s hands, Ísl. ii. 207; hann þreifaði um hendr þeim ok strauk um lófana, Fms. vi. 73.
II. reflex., þreifast fyrir, to feel for oneself, to grope along, Fms. v. 95.
a. tangible.
adj. tangible, Mar.
n., poet., pith, strength, courage, daring (eigi hófum ver þrek til at berjast við Þorstein) hafa þrek við e-m, to be a match for.
n., in poets þrekr, m.; meiri varð þinn þrekr en þeira, … sinn þrek, … þú hefir vandan þik dýrum þrek, … minna þrek (dat.), Ó. H. (in a verse, see Lex. Poët.); slíkan þrek, Jd. 11; jöfnum þrek, Fms. vi. 423; þann muntú þrek drýgja, Hbl.; eljun, þrekr, nenning, Edda 109; mikill þrekr ok afl, Sks. 159 new Ed.:—pith, strength, courage, fortitude, eigi höfum vér þrek til at berjask við Þorstein, Korm. 236; um röskvan mann þann er vel væri at þreki búinn, Fms. vii. 227 (here it is evidently neut., for if masc. it would drop the i); ef þú hefir eigi þrek til, courage, Nj. 31; hafa þrek ok hugborð til e-s, Fms. vii. 143; hafa þrek við e-m, to be a match for, Fs. 125, Fbr. 111 new Ed.
COMPDS: þrekförlaðr, þreklauss, þrekleysi, þrekliga, þrekligr, þreklyndr, þrekmaðr, þrekmikill, þreknenninn, þrekramr, þreksamr, þrekstjarna, þrekstórr, þrekvirki.
pp. worn, exhausted.
part. worn, exhausted by over-exertion or from being tossed by wind, waves, fire, or the like, Fms. ii. 87, vi. 325; þeir vóru þrekaðir mjök af eldi, Orkn. 318, passim: in Stj. 387, for ‘þreka,’ read breka (?).
a. strong, enduring.
adj. enduring; þrekinn við vás ok vökur, Róm. 330.
2. in mod. usage, stout of frame.
a. dirty, filthy.
adj. dirty, Fs. 158, Fms. v. 230.
m. dirt filth.
m. [Germ. dreck], filth, Lat. merda, Stj. 247, Mar., passim.
No entry
adj. = þrekkóttr, Fas. iii. 583.
pp. with failing courage or strength (poet.).
part. with failing courage, Jd.
a. pithless.
adj. pithless, Sd. 151, Fbr. 212.
n. lack of fortitude, pithlessness.
n. pithlessness, lack of fortitude, Ó. H.
adv. strongly, stoutly.
adv. strongly, stoutly. Sks. 631. 633.
a. strong. stout of frame.
adj. strong, stout of frame, Fms. ii. 84, vii. 19, 63, Ó. H. 139, Ld. 16, 120.
No entry
adj. strong-minded.
m. a stout, strong man.
m. a stout, strong man, Niðrst. 6.
a. strong, valiant.
adj. strong, valiant, Fbr. 212 (in mod. usage of character).
No entry
adj. valiant, Hallfred.
No entry
adj. strong, powerful, Geisli.
No entry
adj. bold, Geisli.
No entry
u, f. a star of might, Rb. 110.
No entry
= þrekmikill, Lex. Poët.
n. deed of derring-do (þetta er hit mesta ~).
n. a deed of derring-do, Fær. 49, Nj. 183, Grett. 116.
No entry
m., in swearing, hver þremillinn! see tramar, p. 639.
No entry
f. pl. a part of the sword, but unknown what, Edda (Gl.); the sword is called þremja linnr, vöndr, svell, = the snake, wand, ice, of the þ., etc., Lex. Poët.
f. trinity, esp. the Trinity (~ar trúa).
f. a trinity, esp. in eccl. sense, the Trinity, Fms. i. 281, x. 171, Skálda, and in mod. usage, Vídal., Pass., etc. (Heilög Þrenning); Þrenningar-messa = Trinity-Sunday, Fms. ix. 372.
a. trifile, threefold; pl. in distrib. sense, three; þrennar tylftir í fjórðungi hverjum, three twelves in each quarter; þetta eru þrenn verð, three times the price.
adj. (also þrinnr), triple, threefold (see tvennr); þrennr búningr, Dipl. iii. 4; einn Guð í þrenningu, þrennan í einingu, Fms. i. 281: plur. in distrib. sense, munnlaugar þrennar, Dipl. iii. 4; þrennar tylptir í fjórðungi hverjum, Nj. 150, Eg. 341; með þrennum greinum, Stj. 37; þessa ómaga þrenna, Grág. i. 275; þetta eru þrenn verð, thrice the prize. Ld. 30, 146, Hkr. iii. 408; þrenn mann-gjöld, Nj.; þrennar sátir, Orkn. 48; þrennar níundir, Hkv. Hjörv.; þrenni, indecl. (cp. tvenni), Anecd. 58; fjör þrenni, three lives, Rekst.
COMPDS: þrenns-konar and þrenns-slags, of three kinds. þrennis-kyns, id., Barl. 131.
n. ledge.
n. a ledge or shelf-like basis or footing, in a wall or pavement; skal hann (the wall) taka í öxl manni af þrepi, Grág. ii. 262; sjándi hvar fjándinn sitr á þrepi einu, Mar., and so in mod. usage: metaph., en þó var sem nökkut þrep kenndisk á leggnum, of a tumor, Bs. i. 376.
No entry
a false form for þreskölddr, q. v.
(-ta, -tr), v. to thresh.
t, þriskja and þryskva are less correct forms; [Ulf. þriskjan = ἀλοαν; A. S. þerscan; Engl. thresh; O. H. G. drescan; Germ. dreschen; Swed. törska; Dan. tærska; Lat. tero; Gr. τείρω]:—to thresh, D. N. vi. 196; þriskja (sic) korn, Fms. viii. 96 (þryskva, v. l.)
No entry
m. [this word is derived from þreskja and völlr, and prop. means a threshing-floor, because in ancient times the floor at the entrance was used for threshing, but it then came to mean the block of wood or stone beneath the door, doorsill or threshold; and that in ancient times it was so, is borne out by phrases as, Gríma sat á þreskeldi, Fbr.; or, stíga yfir þresköldinn, Eb. l. c.; or, þresköldrinn var hár fyrir durunum, O. H. L. 85; see the references. The latter part of the compd, -öldr, is from a time when the older ld had not as yet become assimilated into ll. The word is declined like völlr; nom. þreskjöldr, or, dropping the j, þresköldr: acc. þreskjöld or þresköld, Bs. i. 44, Fms. v. 140, Fbr. 14, Korm. 10, Eb. 220, Fs. 68, Edda ii. 122, Hkr. iii. 116, N. G. L. i. 18, 431: dat. þreskeldi, Fms. ii. 149, Fbr. 98 new Ed., N. G. L. i. 18, 431; in rhymes eldhúss þreskeldi, Kormak: nom. plur. þreskeldir, Bs. i. 736; acc. þresköldu, Stj. 436 (spelt þrescavlldo): examples are wanting of gen. sing. and plur.
2. but as the etymology was forgotten, the forms soon got confused, e. g. the curious various readings to N. …
Shortened here. Read the full article →
card. numb. thirteen.
thirteen, passim.
ord. numb. the thirteenth.
the thirteenth, passim.
2. the thirteenth and last day of Yule, or the 6th day of Jan., is in Icel. called ‘Þrettándi,’ in Engl. Twelfth Night; see Icel. Almanack.
No entry
u, f. a thirteen-oared ship, N. G. L. i. 99, Fms. ix. 470.
No entry
-undi, the thirtieth, Rb. 1812. 49, MS. 732. 7.
No entry
f. a patient waiting; göra sér e-ð til af-þreyingar, in order to kill the time.
(þrey, þreyða, þreyðr), v. to feel for, desire, yearn after.
u, f: endurance, patience; eg hefi ekki þreyju til þess. þreyju-lauss, adj. impatient.
(þrey, þreyða, þreyðr), v. to feel for, desire, yearn after.
pres. þrey, þreyr, mod. þreyi, þreyir; pret. þreyði; [A. S. þrowjan; cp. the Engl. subst. throe]:—to feel for, desire, yearn after; enn inn átta (viz. vetr) allan þáðu, Vkv.; löng er nótt … hve um þreyja’k þrjár, Skm. 42; ek þrey um aldr, Fms. v. 231 (in a verse); ekki þreyr ek at þeim þegni, I long not for him, Fas. ii. 336; þreyja eptir einni konu, Ísl. ii. 250 (Cod. B, þrá Cod. A); ey þreyjandi, ever panting, Hdl. 46.
2. to wait patiently, endure; in which sense the word is still used, e. g. þrey, þol og líð, bið, vona og bíð, bölið fær góðan enda, Hallgr.
No entry
f. affliction; see þröngving, Fb. ii. 195.
No entry
ð, to throng; see þröngva.
(-tta, -ttr), v. to prosecute a thing stoutly to strive hard in a thing;
~ leik, rás við e-n, to contend in a game, run a race with one;
~ kapp-sigling, to sail a race;
~ drykkju við e-n, to vie in drinking with one;
~ á drykkjuna, to strive hard to drink;
~ e-t með kappmælum, to dispute eagerly;
~ lög um e-t, to contend at law;
jarlarnir þreyttu þetta með sér, it came to high words between them;
þeir þreyttu at komast inn í borgina, they tried hard to get into the burgh;
~ hest sporum, to prick the horse with the spurs.
u, f. wear and tear, exhaustion, freq. in mod. usage.
(-tta, -ttr), v. to prosecute a thing stoutly to strive hard in a thing;
~ leik, rás við e-n, to contend in a game, run a race with one;
~ kapp-sigling, to sail a race;
~ drykkju við e-n, to vie in drinking with one;
~ á drykkjuna, to strive hard to drink;
~ e-t með kappmælum, to dispute eagerly;
~ lög um e-t, to contend at law;
jarlarnir þreyttu þetta með sér, it came to high words between them;
þeir þreyttu at komast inn í borgina, they tried hard to get into the burgh;
~ hest sporum, to prick the horse with the spurs.
t, [þraut], to prosecute a case stoutly, to strive, struggle, in a race, task, labour; þreyta leik, rás, kapp-sigling við e-n, to contend in a game, run a race with one, or the like, Edda 34, Fms. vi. 269, 360; þ. á drykkjuna, to contend in drinking, have a drinking-bout, Edda 34; þ. rás, to run a race, id.: þ. e-t með kappmælum, to dispute eagerly, Fms. i. 11; þreyttu þeir þetta með kappmælum þar til er hvárir-tveggju vápnuðusk, vi. 136; er þér þreytið þetta mál svá mjök, vii. 169; meirr þreytti Rútr þat með kappi en með lögum … at þeir þreytti þat ekki með sér, Nj. 31; jarlarnir þreyttu þetta með sér, it came to high words between them, Hkr. i. 87; þ. lög inn e-t, to contend at law, Fms. vii. 132, 135; þeir þreyttu (tried bard) at komask í borgina, Edda; þreya heim, to strive to get home, K. Þ. K. 94; ef þú þreytir vel á jarðríki, if thou strivest well in this life, Mar.; þreyta hest sporum, to prick the horse with the spurs, Karl. 92.
2. hence in mod. usage, to wear out, exhaust; in old writers it seems not to occur in this sense, except as pass.; öflin þreyttusk, were exhausted, Bret. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
m. a contender, one who strives, Lex. Poët.
No entry
m. lassitude, Greg. 43, Stj. 490, v. l.
pp. exhausted, worn out; þótt hann sé mjök at ~, though he be sorely tried.
part. [Dan. træt], exhausted, worn out, Fb. i. 483: very freq. in mod. usage, sár-þreyttr, dauð-þreyttr, ó-þreyttr, fresh, etc.
(að), v. to triple.
að, to triple, Alg., Sks. 675.
f. a making threefold.
f. a making threefold, Alg.
No entry
adj. (in mod. usage also þré-vetra, indecl.), three winter’s (i. e. years) old, Eg. 147, Hkr. iii. 188, Fms. i. 77, Ld. 56, Orkn. 278, Grág. i. 503, ii. 122, 258, Jb. 196.
(gen., dat., acc. þriðja, pl. þriðju), ord. numb. the third; í þriðja sinn, for the third time.
sounded þriðji, gen. dat. acc. þriðja; pl. þriðju: [A. S. þrydda; North. E. thrid]:—the third, Nj. 32, Eg. 168, 220, 279, 537, and passim.
COMPDS: þriðja-bræðri or -bræðra, adj., also used as a noun, fifth cousins (male), cp. annara-bræðra (see annarr), Grág. i. 285, ii. 172, 173, 188, 246, Bs. i. 10. Þriði-dagr (mod. Þriðju-dagr), m. the third day, i. e. Tuesday, Orkn. 322, K. Á. 182, Rb. 112 (see the remarks to dagr). þriðja-vaka, u, f. the ‘third wake,’ i. e. the 8th day of July, D. N. passim (see Fr.)
II. Þriði is one of the names of Odin, Edda 3; Þriðja þing, = Valhalla or the Einherjar, Ýt.
No entry
n. = þriðjungsauki; skyldi öll þessi kúgildi þriðjungar-fé vera, Dipl. i. 7; tíu kúgildi, þ., iii. 6; þá er Gísl skyldugr kirkju sex hundruð í þ., 7; gefandi Hamar ok Bakka ok tuttugu hundraða í þriðjungar-fé, iv. 8; tuttugu kúgildi þ., v. 5 (in all these instances of church donations, which were to increase by a third?).
No entry
n. a joint-partnership, as marriage, in which the wife is entitled to a third part of the joint property, D. N. i. 108.
n. a division into three parts.
n. a division into three parts. Edda 145, Fms. ix. 336.
m. the third part; aukast þriðjungi, to be increased by a third.
m. the third part of a thing, Nj. 3, Eg. 57, 266, Fms. i. 70, N. G. L. i. 421, Grág. i. 156, passim.
II. as a political division, the third part of a shire, A. S. Þrithing, low Lat. Trithinga, a Thriding (cp. the Yorkshire Ridings); in Icel. every þing (q. v.) was subdivided into three parts (i. e. there were three ‘godords’ in each þing); þriðjungs-maðr, an inmate or liegeman of such a ‘riding,’ Grág. i. 16; þriðjungs vist, domicile in a ‘riding’ (referring to the þingfesti, q. v.), 114: in Norway a church-division, fjórðungs menn eða þriðjungs, N. G. L. i. 133.
COMPDS: þriðjungsauki, þriðjungarfé, þriðjungafélag, þriðjungskona, þriðjungspenningr, þriðjungaskipti, þriðjungstíund, þriðjungsþing.
m. an increase by a third; the third part the wife was entitled to of the joint property.
a, m. an increase by a third, a law phrase, a joint property, where one partner (e. g. a wife) is entitled to a third part, N. G. L. i. 333.
No entry
u, f. a wife as partner in a þriðjunga-félag, D. N. v. 129.
No entry
m. a kind of coin, D. N. iv. 328.
No entry
f. a kind of tithe, D. N. v. 43.
No entry
n. a meeting of a þriðjung (II), N. G. L. ii. 323.
No entry
= þriðjungr, Rb. 33, D. N. i. 108.
n. pl. thriving condition, well doing, prosperity; standa e-m fyrir þrifum, to stand in the way of one’s well-doing; verða at þrifum, to become prosperous.
n. pl. [Engl. thrift], thriving condition, well-doing, prosperity; standa e-m fyrir þrifum, to stand in the way of one’s well-doing, Fms. ii. 154; launa e-m þrif ok þroska, Al. 103; urðu þeir at öngum þrifum er honum hlýddu, Post. 656 C. 7; þurra aikvæmi mun litt at þrifum verða, Fb. i. 548; biðja annars heims þrifa, Hom. (St.); þar skulu nú þrif þín við liggja, Fms. viii. 385, v. l.; ó-þrif, unthrift, passim.
2. in mod. usage, cleanliness; ó-þrif, uncleanliness.
COMPDS: þrifalegr, þrifamaðr.
(þríf; þreif, þrifum; þrifinn), v.
1) to catch, grasp, to take hold of suddenly (~ e-n, eptir e-m, í e-n, til e-s); ~ á e-m, to lay hands on;
2) refl., ~st, to thrive (hann bað bann illa fara ok aldri ~).
að, = þrífa, to seize; lengi lifat, láti menn þat höndum þrifat, Bs. i. (in a verse); einn hest er hann fékk þrifaðan, Al. 81, 86.
No entry
adj. (-lega, adv.), cleanly.
No entry
m. a thrifty, well-to-do person, Ísl. ii. 13.
a.
1) active;
2) well-favoured (~ af sinum líkam).
adj. ‘thrifty,’ Bs. i. 238, 240.
2. cleanly; ó-þrifinn, uncleanly, dirty.
No entry
að, [þrífa], to grasp at (= gripla), Barl. 70, 123.
No entry
m. a thriving condition; vænleikr ok þ., Stj. 225.
a. thrifty, well-looking.
adj. thrifty, well-to-do; maðr þ. í rauðum kyrtli, Grett. 67 new Ed., Fms. iii. 135, Fas. i. 314; þrifligra barn, Finnb. 214.
2. cleanly.
m. thriving, prosperity, success in life.
m., older þrifnoðr, thrift, wealth, prosperity; engi maðr heldr sínum þrifnaði til allsendis, Fms. i. 295; urðu allir at minna þrifnaði en áðr, vii. 196; þar skal nú þrifnaðrinn þinn við liggja, viii. 385; ek hefi tekit hér þrifnað, Lv. 36; góðverk remma allan þrifnoð, MS. 673. 60; meiri verði þinn en þeirra þrifnoðr, Arnór.
2. mod. cleanliness; ó-þrifnaðr, uncleanliness. þrifnaðar-maðr, m. a well-to-do man, Fms. vi. 356: mod. a cleanly person.
f. = þrif, þrifnaðr.
f. thrift; fari sá útlægr ok komi alldregi í þrift, Js. 25; koma e-m í þrift, Fb. i. 136; komask í þrift, Fms. vi. 115.
No entry
adv. = þrifliga, Stj.
m. giver of good things.
and þrif-gjafi, a, m. a giver of good things, a bounteous giver, Mar., Hom. (St.)
No entry
f. a gift of grace; þ. Guðs, Post. (Unger) 235.
adv.
1) deftly, briskly (eta ~);
2) neatly, carefully (~ búinn).
adv. deftly; frækiliga ok þ., Stj. 233; eta þ., to eat briskly, Mag.
2. mod. cleanly; ó-þrifliga, uncleanly.
a. þrifligr.
adj. = þrifligr, Mag. 88.
No entry
adv. profitably, Hom. 10.
a. wholesome.
adj. wholesome, Hom. 9; þ. áminning, 656 C. 30.
f. prosperity, welfare.
f. a good estate, Hom. 66; augu mín sjá þ. þína, thy salvation, id.
2. thrift; em ek þó skjótt aflandi á verkum mínum ok þ., Njarð. 366.
No entry
u, f. = þryma (?), a peal of thunder, Lex. Poët.
No entry
and þrimir, m. [þremjar], a sword, poët., Edda (Gl.)
No entry
m., better þrymill, q. v.
No entry
= þrennr, like tvinnr for tvennr; sinn, þrinnum, Rekst.
(-ta, -tr), v. = þreskja.
t, to thresh, Fms. viii. 96; the mod. form is þreskja, q. v., Dan. tærske; but in Icel. the word is little used, and hardly known, except it be in metaph. phrases.
No entry
m. the three in cards; cp. tvistr.
No entry
adv. thrice; see þrysvar.
(þríf; þreif, þrifum; þrifinn), v.
1) to catch, grasp, to take hold of suddenly (~ e-n, eptir e-m, í e-n, til e-s); ~ á e-m, to lay hands on;
2) refl., ~st, to thrive (hann bað bann illa fara ok aldri ~).
pres. þríf; pret. þreif, þreift, þreif; pl. þrifu; part. þrifinn:—to clutch, grip, grasp, to take hold of suddenly or violently; hann þreif upp spjót, Nj. 8; hann þreif til hennar, Eg. 193; Hallfreðr þreif til hans ok keyrði undir sik, Fms. ii. 60; hann þreif til Þorsteins, Fs. (begin.); hann finnr barnit, þrífr upp síðan ok kastar í stakk sinn, Finnb. 214; hann þreif í feldinn stundar-fast, Grett. 114, 118; þrifu þeir þjóðgóðan, Am. 61; hann þreif um fótinn, Fms. viii. 368, v. l.; hann þrífr í tána, Hrafn. 15; þars vér á Þjaza þrifum, Ls. 51, 52, and passim.
B. Prob. an altogether different word, arrd only used in the reflex. form, þrífask, þreifsk, þrifisk:—to thrive; hann bað hann ílla fara ok aldri þrífask, Nj. 19; engi fylkis-konungr þreifsk í landinu né annat stórmenni, Ld. (begin.); þá þrífsk hann ekki til skriðsins, Stj. 98; í hans kyni mundi allar þjóðir arf taka ok þrífask, be saved, Post. (Unger) 305, and passim in old and mod. usage.
(þrjár, þrjú), card. numb. three.
þrjár, þrjú; gen. þriggja; dat. þrimr and þrim, later and mod. þremr, þrem; acc. þrjá, þrjár, þrjú: [Goth. þreis; A. S. þrî; Engl. three; O. H. G. drî; Germ. drei; Dan. tre; Lat.-Gr. tres, τρεις; etc.]:—three, Nj. 16, 23, 81, Grág. i. 82, ii. 392, Landn. 126, K. Þ. K. 164, Fms. v. 8, vii. 235, and passim; brjóta í þrjú (cp. í tvau), to break into three (mod. í þrennt), Hom. 141, Ísl. ii. 337.
B. COMPDS with þrí- = three-, thrice-: þrí-angaðr, adj. three-forked, Stj. 430, MS. 544. 15. þrí-boginn, part. thrice-bent, Bárð. 175. þrí-breiðr, adj. of triple breadth, of cloth, Rb. 120, D. N. i. 410. þrí-bryddr, part. with threefold mounting, Landn. 190. þrí-deila, u, f. the rule of three. þrí-deildr, part. divided into three parts, A.A. 283. þrí-deili, n. a third part (?), N. G. L. i. 356. þrí-delningr, m. a third part, B. K. 40. þrí-engdr, part. three-pronged, Stj. 430. þri-falda, að, to make threefold, Stj. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
thirty; mod. = þrír tigir.
No entry
the thirtieth, D. N. iii. 205.
(þrýt; þraut, þrutum; þrotinn), v. impers.;
1) þrýtr e-t (acc.) it fails, comes to an end; en er veizluna þrýtr, when it came to the end of the banquet; þar til er þraut dalinn, till the dale ended (among the hills); þar til er þraut sker öll, till there was an end of all the skerries; seint þrýtr þann, er verr hefir, the man with a bad case has a hundred excuses;
2) with acc. of person and thing (e-n þrýtr e-t); en er hann (acc.) þraut orendit, when breath failed him; Hrapp þraut vistir í hafi, H. ran short of food at sea;
3) to become exhausted, fail; mara þraut óra, our steeds were exhausted.
pres. þrýtr; pret. þraut; subj. þryti; part. þrotinn: the verb being impersonal, forms as þrauzt or pl. þrutu hardly occur: [A. S. â-þreôtan]:—to fail one, come to an end, impers. with acc. of the person and thing, e-n þrýtr e-t, it fails one in a thing, one comes to an end of it; en er veizluna þrýtr, when it came to the end of the banquet, Ld. 16; er nú vænast at þrjóti okkra samvistu, Fær. 174; þar til er þraut dalinn, to the end of the dale, Nj. 35; inn á fjörðinn, þar til er þraut sker öll (acc.), till there was an end of all the skerries, Landn. 57; en er hann þraut eyrendit, when the breath failed him, Edda 32: the saying, seint þrýtr þann er verr hefir, the man with a bad case has a hundred excuses, Fms. viii. 412; þá er í ráði at rögn (acc.) um þrjóti, Hdl. 41; ey eða ei, þat er aldregi þrýir, Skálda.
2. to want, lack, be short of a thing, fail in it; Hrapp þraut vistir í hafi, Nj. 128; íllt er þat ef föður minn þrýtr drengskapinn, Lv. 11; þá er menn Magnúss konungs þraut grjót ok skotvápn, Fms. viii. 139; at eigi þrjóti oss at vætta miskunnar af Guði, that we do not fail, Hom. 97; ef hinn þrýtr er við tekr, Grág. …
Shortened here. Read the full article →
(að), v. refl. = þrjózkast.
að, to be refractory, B. K. 108.
m.
1) knave;
2) defiance; bjóða e-m þrjót, to bid defiance to one.
m. [þrjóta], prop. as a law term, a defaulter; nú hafa þeir þrjót af jörðu færðan, hefir hinn jörð er á, N. G. L. i. 90; hverr ok sem hann görisk þrjótr, ok er skoraðr til leiðangrs ok sóttr til ok vill eigi göra ok hleypsk undan sókn …, Gþl. 92; en ef sýslu-maðr fyrir-nemsk at sækja þann þrjót er í sýslu hans er, N. G. L. iii. 133.
2. a bad debtor; fara til heimilis þess er skuld á at gjalda, ok virða honum þar fullrétti eptir laga-dómi af fé þrjóts, Gþl. 479.
II. metaph. a knave; sem þrjótr brjóti myksleða, Kormak; jörmun-þ., a great knave, Haustl.; þembi-þ., a sulky knave; urðar þ., the knave of the rocks, i. e. a giant, Þd., Orkn. (in a verse): and passim in mod. usage, a scoundrel, það skal á þrjót þorna sem á þræl vöknar, let a knave wash a knave, a saying.
III. [Germ. trotz], of a thing, as a law phrase, defiance; in the phrase, bjóða e-m þrjót, to bid defiance to one; nú byðr maðr þrjót þeim er skuld á at honum. ok vill eigi vinna fyrir honum, færi hann á þing, ok bjóði frændum at leysa hann ór skuld þeirri, N. G. L. i. 31; en ef hann býðr þrjót ok vill eigi af fara, 245; …
Shortened here. Read the full article →
a. refractory stubborn.
adj. refractory, Fms. ii. 154; þungr ok þ., Bs. i. 341.
f. refractoriness, obstinacy.
u, f. [Germ. dratz and trotz; Dan. trods], refractoriness, sullen obstinacy; dirfð ok þrjózku (= Lat. pertinacia), Hom. 24; nú harðna þeir í þrjózku, K. Á. 54; með þrjózku ok þrályndi, Fms. vii. 21; en þeir sem þetta greiða eigi fyrir þrjózku sakir, Gþl. 21.
COMPDS: þrjózkufullr, þrjózkumaðr.
No entry
að, to rebel, be refractory, B. K. 108; þ. við e-t, to refuse to do a duty, strike work.
a. refractory.
adj. [Germ. trotzig], refractory, D. N. iv. 239, Grett. 92.
No entry
adj. refractory.
No entry
m. a refractory person, Hom. 108.
No entry
m.(?), a nickname, Fas. i. 381; cp. Dan. Tryge.
No entry
að, = þrauka, to tarry; þó einmana þrokum hér þeim hjá Grænlands sonum, Núm. 1. 9.
No entry
m. [þrapt], a name of Odin, prop. a wrangler (?), Edda (Gl.)
No entry
að, dep. [prob. derived from þró-ask, or may it not be akin to [v]röskr, p. 508, þ = v?], to grow up to full age, live to be a man; synir Haralds þegar þeir þroskuðusk, Fms. i. 196; hann þroskaðisk heima, Gullþ., Gísl. 79, passim in mod. usage.
2. part. þroskaðr, grown up, adult; margbreytinn þegar hann var nökkut þroskaðr, Fb. i. 302; hann görisk hniginn á enn efra aldr, en synir hans eru nú þroskaðir, Ld. 68; var hann vel þ. bæði at viti ok afli, Fs. 130; bráð-þ., 126.
m. a stout, vigorous man.
m. a manly, vigorous person, Grett. 92 A, Ó. H. 139.
a. vigorous.
adj. of mickle manhood, vigorous, Fms. ii. 81.
a. manly, vigorous.
adj. id.; mart manna mun frá ykkr koma þroskasamt, bjart ok ágætt, Fb. i. 544.
a. promising.
adj. promising, Ld. 61.
m.
1) maturity, full age, manhood (sveinninn var snimma með miklum þroska);
2) promotion, advancement (ek em því fegnust, at þinn ~ mætti mestr verða).
a, m. maturity, full age, manhood; á ungum aldri ok fullkomnir at þroska, in the prime of life, Eg. 256, Fs. 12; þroski vex. 15; hann varð fyrr algörr at viti ok afli ok öllum þroska, en vetra-tali, Fms. i. 96, x. 177 sá var þroska-munr þeirra, þó at Sigmundr væri yngri, at …, ii. 97; hann átti mart barna ok urðu flest lítt at þroska, Sturl. i. 60; Halli þótti Ingjaldr sitt ráð lítt vilja hefja til þroska, Ld. 38; em ek því fegnust ef þinn þ. mætti mestr verða, Ó. H. 33.
COMPDS: þroskamaðr, þroskamikill, þroskasamr, þroskavænligr.
a. vigorous, mature, full-grown (enn þroski Njarðar sonr).
adj. vigorous, mature, full-grown, cp. röskr; enum þroska Njarðar-syni, Skm. 38.
a. vigorous (snemma ~, mikill ok sterkr).
adj. vigorous, Fms. ii. 4, 108 (of young persons).
n. lack, want (þar er ekki ~ átu); at þrotum kominn, worn out, exhausted (þeir vóru þá allir at þrotum komnir of matleysi).
n. [þrjóta], a lack, want; þar er ekki þrot átu, Sks. 176.
2. as a law term, the state of a pauper, destitution; þar skal þrot heita sem úmaginn er …, Jb. 167; ef maðr vill seljask arfsali, ok eigi til þrota, but not so as to be destitute, Grág. i. 204; maðr á þess kost at seljask arfsali … ef hann hefir eigi til þrots selt, 227; ef umagi er seldr til þrots, 268, Fs. 142; en ef þau verða at þrotum, þá eru þat grafgangs-menn, N. G. L. i. 33; nú sækir þrot bóanda í héraði, if he becomes a pauper, 52; nú ef þrot sækir þann mann sem jörð hefir selt til stemnu, 96; liggja í þroti, to be in a state of destitution, Greg. 28.
3. plur., in the phrase, at þrotum kominn, come to one’s last gasp, worn out from sheer exhaustion; mátt-dregnir af matleysi ok kulda, ok mjök at þrotum komnir, Fms. ii. 98; at þrotum komnir af matleysi, viii. 441, Stj. 395, 414; og nær var æfi er að þrotum komin, og vér liggjum fyrir dauðans porti, Vídal.; þá er þat ríki komit at auðn ok þrotum, Sks. 347.
COMPDS: þrotabú, þrotamaðr.
(að), v. impers., e-n ~r e-t, one runs short of a thing (ef þik ~r föng); ráðin ~r fyrir honum, there is a lack of counsel for him, he is at his wit’s end.
að, impers. there is lack or want of a thing; ef þik þrotar föng, Fb. iii. 403; ráðin þrotar fyrir honum, there is lack of counsel for him, he is at his wit’s end, Al. 105; bæði þrotar Klæng biskup móð ok mátt, H. E. i. 239.
No entry
n. a bankrupt household.
No entry
m. a bankrupt, a pauper, N. G. L. i. 52, Rd. 285.
m. swelling, tumour.
a, m. [þrútinn], a swelling, tumour; tók ór sviða ok þrota ór Sárinu, Ld. 252; þ. mikill var kominn í kné honum, svá at bólgnaði, Fms. v. 223, Orkn. 12, Sks. 235 B, Greg. 33, passim.
(að), v. to run short, dwindle away, come to an end (Hreiðarr sá, at þeirra kostr mundi brátt ~).
að, to run short, dwindle away, come to an end; at þeirra kostr mundi brátt þrotna. Fms. viii. 436; veldi Gyðinga hefir þrotnað, Rb. 390; aldrei hans ríki þrotnar, Pass. 35. 5; deyja hér ok þrotna, Stj. 327; þ. ok þorna, 354.
m. vanishing, vera í þrotnan, to be waning.
m. vanishing; koma til þurðar ok þrotnaðar, Stj. 376, v. l.
f. vanishing, vera í ~, to be waning.
f. = þrotnaðr, Stj. 376, Skálda; vera í þ., to be waning, Lv. 74; þrotnan jarðar, Rb. 366.
a. destitute, helpless.
or -ráða, adj. destitute, pauper; í sveit Hrafns var maðr þ., … við mörgum mönnum félausum tók hann þeim er þ. vóru, Bs. i. 643; nú berr kviðr at hann varð þar þ. í þeim fjórðungi, Grág. i. 272; er þeir verða þ., … ef ómagar verða þrotráða, 240, 241.
(pl. þrœr, þróar), f. hollowet wood or stone, trough.
f., pl. þrær, i. e. þrœr, and þróar, [A. S. þrub; Engl. trough], a trough, watering trough, esp. of hollowed wood or stone: helti hón vatninn niðr í þær þrær sem þar vóru görvar, Stj. 136; í þeim þróm eðr bryðjum, 178; þær höfðu fyllt þær þróar er þær skyldi vatna í, 257; stein-þró (q. v.), a ‘stone-chest,’ a stone-coffin.
No entry
að, dep. to wax, increase, grow; ok mun sá þróask hafa í kviði hennar, Fms. vi. 351; æ dóttir búanda tók at þróask ok digrask, xi. 53; vér trúum þinn kvið hafa þróask af helgum Anda, Mar.: en þá es honum þótti sá staðr hafa vel at auðæfum þróask, Íb. 16; hann þróaðisk (grew up) langa hríð eptir sem eðli ok aldr vísar til, Fms. x. 177; hildr þróask, waxes, Stor. 13; metnaðr honum þróask, pride waxes in him, Hm. 78; þróask ekki mér, grief waxes within me, Sighvat.
No entry
m. a castrated boar (majalis), Edda (Gl.)
II. a pr. name, the Icel. form Þrándr being later and not correct, mod. Norse Thrond: so in the Icel. phrase, vera e-m Þrándr í Götu, to be a ‘Gate-Thrond’ to one, i. e. a stumbling-block in one’s path, evidently from the story of Thrond of Gata in the Færey-Saga: in local names, Þróndar-nes, -staðir, Fms., Landn.
No entry
m. the home of the Thronds (Þrændir), a county in North Norway, mod. Throndhjem, passim: in Icel. called Þrándheimr.
a. powerful, mighty.
adj. powerful, mighty, Fms. ii. 69, Fbr. 212; ósterkari ok ú-þróttkari, Hkr. i. 46.
(gen. -ar), m. strength, might, valour, firmness (sannliga er skekinn ~ ór yðr).
m., gen. þróttar, [from þró-ast, cp. ótti from ógn-; cp. A. S. þroht = labour]:—strength, might, valour, fortitude; íll-menni ok þó engan þróttinn í, Fs. 51; svá var mikill þróttr hans, at hann hló meðan hann beið þessa kvöl, Fas. i. 219; ek vil biðja þik, at þú hafir þrótt við (fortitude, firmness) ok verði því meiri hefndin sem lengr er, Lv. 40; þverrðu þeir þrótt sinn at þriðjungi, Hðm. 16; sannlega er skekinn þróttr (courage) ór yðr, Grett. 112; mæla þróttar-orð, a word of fortitude; þróttar-steinn, the stone of courage, i. e. the heart, Þd.
II. one of the names of Odin, whence freq. in circumlocutions of men, hjálm-Þróttr, gný-Þ., sæki-. Þ., = a warrior; Þróttar þing, the meeting of Odin, i. e. battle, Ýt., Lex. Poët.
COMPDS: þróttar-djarfr, -mildr, -snjallr, -strangr, = valiant, Lex. Poët.
a. pithless, powerless.
adj. feeble, pithless, Fbr. 211.
n. want of strength.
n. a want of strength or fortitude, Fms. v. 325.
adv. mightily, forcibly.
adv. doughtily, Sks. 631.
No entry
adj. of little pith.
a. doughty, strong.
adj. doughty, strong, Fbr. 211.
n. endurance, vigour.
n. endurance, Fms. v. 326.
No entry
adj. mighty, of Thor, Hým.
I)
f. clap of thunder (reiðar ~).
II)
(að), v. to rattle.
III)
(þrumi, þrumða, ~t), v.
1) to stand, sit fast; þars Valhöll víð of þrumir, stands spacious; ~ yfir öldrinn, to hover over banquets;
2) to stay behind, loiter, mope.
1. u, f. [cp. Engl. thrum = end], poët. a land, prop. border-land, outskirts (?), Edda (Gl.)
2. the name of an island in Norway, Fas. iii.
2. að, to rattle; þótt lúðr þrumi, Hkv. 2. 3: freq. in mod. usage, það þrumar, það þrumaði, it thunders; þá þrumaði Seifr, Od.
I)
f. clap of thunder (reiðar ~).
II)
(að), v. to rattle.
III)
(þrumi, þrumða, ~t), v.
1) to stand, sit fast; þars Valhöll víð of þrumir, stands spacious; ~ yfir öldrinn, to hover over banquets;
2) to stay behind, loiter, mope.
1. u, f. [þrymja; Grimm thinks this word akin to Germ. donner, by metathesis of r, and change of n into m]:—a clap of thunder; því næst sá hann eldingar ok heyrði þrumur stórar, Edda 58; þrumur ok eldingar, Stj. 287; reiði-þruma (q. v.), a clap of thunder.
COMPDS: þrumusteinn, þrumuveðr.
2. pres. þrumi; pret. þrumði, þrumað:—to mope, tarry, stay behind, loiter: ó-mennis-hegri sá er yfir ölðrum þrumir, Hm. 12; kópir afglapi, þylsk hann um eða þrumir, mopes, 16; ok nái hann þurrfjallr þruma, 29.
2. of a place or thing, to stand or sit fast; þar Valhöll víð of þrumir, stands rooted, Gm. 8; grýtt grund þumir um honum, the stony earth lies heavy on him, of one buried, Orkn. (in a verse); seglum hennar er á þráreipum þruma, Sól. 77; þruma á bjargi, to sit unmoved on the rock, Fsm. 35; flaustr of þrumði í blóði, she rode in blood, of a ship, Höfuðl.
No entry
m. a slow person, moper, Edda (Rask) 197, v. l. (for þumr): a nickname, Njarð. 364; cp. hann var þögull ok fálátr, því var hann kallaðr þrym-Ketill, Dropl, (major).
No entry
m. a thunder-stone, in popular superstition.
No entry
þrumu-ský, n. a thunder-storm, thunder-cloud.
pp. from þryngva,
1) stifled, oppressed, moody (þrungin góð); þrungin dœgr, dismal days;
2) full of, fraught with; Hélu ~, thick with rime; hleifr ~ sáðum, a loaf full of bran; ~ mœði, swollen with anger; dynr var í garði, dröslum of þrungit, crowded with horses.
part. oppressed, stifled, Fas. ii. 124; see þröngva.
No entry
n. a rummaging.
No entry
að, to rummage.
No entry
u, f. the pet name for Sig-þrúðr, etc.
a. strong; powerful, mighty.
adj. [A. S. þrydge], doughty, an epithet of Thor; Þórr, þrúðigr Áss, Þkv.
No entry
(?), m.; ek kenni þik hvar þú stendr þrúðna-þursinn, the doughty giant, or the charmed, bewitched giant, of Starkad with the charmed life, Fas. (Skjöld. S.) i. 373.
No entry
in Vaf-þrúðnir (q. v.), the doughty riddler, riddle-master.
No entry
f., acc. and dat. Þrúði, the name of a goddess, the daughter of Thor and Sif, Edda, Lex. Poët.; also the name of a woman, Þrúðr; as also in compds, Her-þrúðr, Sig-þrúðr, Jar-þrúðr, Landn., Fms.; cp. the Germ. drude = a witch or evil fairy, Grimm’s Dict. s. v.
B. IN COMPDS; [the etymology may be illustrated from the Goth. þroþjan = γυμνάζειν, us-þroþjan = μυειν, us-þroþeins = γυμνασία; to this root belongs í-þrótt (q. v.), qs. ið-þrót; perh. also þróttr, q. v.; or is it akin to Germ. drude (for which see Grimm’s Dict.)?]: used in some old poët. compd words referring to Thor: Þrúð-hamarr, m. the master hammer of Thor, Ls. 57: Þrúð-heimr, Þrúð-vangr, m. the name of the mythical abode of Thor, Gm. 4, Edda: þ;rúð-valdr, in þrúðvaldr goða, the heroic, doughty defender of the gods, i. e. Thor, Hbl.
No entry
m. the name of a giant, Vþm.
No entry
adj. heroic of mood, an epithet of a giant, Hbl. 19.
No entry
1. að, [Dan. true], to press; þrúga þeim til at greiða tíundir, D. N. iv. 141; hvárt hann vildi meðganga ó-þrúgaðr, without compulsion, Bs. i. 820; það þvingar, þrúgar með, það slær og lemr, Pass. 12. 13: the word is not freq. in Icel., but remains in the Dan.
2. u, f. [Ivar Aasen tryga, truga], a snow-shoe, i. e. a large flat frame with something stretched over it, worn by men or horses lest they should sink in the snow, described in Xenoph. Anab. iv. ch. 5, at the end, and said to be still used in Canada.
II. [Dan. drue; Germ. trauhe], a grape, also a wine-press, Pass. 4. 3.
f. compulsion (~ laganna).
f. compulsion, Bs. i. 857.
a. swollen, oppressed.
part. swoln, oppressed, Fær. 95, Nj. 219, Grett. 151 new Ed.; reiði-þrútinn, swoln by anger, Al. 78; þrútinn af ekka.
No entry
f. pl.(?), a doubtful απ. λεγ.; svá skal of haga-skipti et sama, þá er haga-garðr rétt felldr ef þrútir taka limu, N. G. L. i. 498.
(að), v.
1) to swell (fótrinn ~ði mjök);
2) to increase, wax (~r at um e-t).
að, [Dan. trudne], to swell; þ. af kulda, 623. 33; fótrinn þrútnaði mjök, Ísl. ii. 247, Fms. vi. 350, vii. 172, svella ok þ., ix. 276, Grág. ii. 283, Jb. 243; straumrinn þrútnaði, Stj. 354; reiði þrútnar, Al. 125; þrútnar móðr, Ld. 236; þrútnar at um e-t, Sturl. i. 103; þrútnaði þá með þeim, there was a swelling between them, they became enemies, iii. 269.
f. swelling.
f. a swelling, Barl. 130, Rb. (1812) 33; þ. hugar, Hom. 26.
a. swollen in the face.
adj. swoln in the face, Hkr. iii. 202.
No entry
t, to print (see prenta); the word is modern, borrowed from the Germ. drücken about or shortly before the Reformation.
No entry
u, f. = þrama, an alarm, noise, of battle, Lex. Poët.
m. a hard knot in the flesh.
m. a hard knot in the flesh, as from a blow; hann var eigi nema hrufur ok þrymlar einir milli hæls ok hnakka, Fas. iii. 642; varð tungan milli tannanna, svo þar varð í ber eða þrymill, Safn i. 107.
No entry
þrumði, = þruma, to sit fast, mope: pres. þrymr, Edda i. 404 (in a verse).
No entry
adj. full of knots, in the flesh, Bs. i. 387.
No entry
1. m. an alarm, noise, freq. in Lex. Poët. of battle: also in poët. compds as, þrym-draugr, -kennir, -lundr, -njörðr, -regin, -rögnir, -svellir, -viðr, = a warrior (cp. Homeric βοην ἀγαθός); in the old lay, Em. 2, for hvat þrymr þar, we read, hvat þrym (dat.) er þar, what din is there? The lost vellum, we suppose, had ‘hvat þrymz þar,’ where z might be the inflexive -r, but was meant to be the personal verb ‘er,’ often written in this abbreviated form above the line; þruma or þrymja, = tonare, is never found in old prose writers or poets; the conclusive reason is that the true idiomatic construction in this case is ‘hvat’ with a dative, and not with a verb (cp. hvat er þat hlym hlymja, Skm.)
COMPDS: þrymgjöll, Þrymheimr.
2. adj. [A. S. þrym], glorious; this seems to be the sense in Skv. 2. 14; þrymr um öll lönd (frægr um öll lönd, v. l.); although the passage is somewhat imperfect, for the verb is wanting.
No entry
f. an alarm-bell, Skálda (in a verse).
No entry
m. the seat of the giant Thiazi, Gm. 11.
(þryng; þröng, þrungum; þrunginn), v.
1) to press, thrust (þistill, sá er var þrunginn í ónn ofanverða);
2) to rush, press onward, = þröngvast (ok er liðit þröng í milli skipanna, þá brast niðr undir þeim íssinn); see þrunginn.
see þröngva.
No entry
ð, to thresh; see þreskja.
adv. thrice, three times.
adv., the best vellum with y, Nj. 193, 269, Grág. i. 460 A, ii. 401 B, Vsp. 22 (Bugge), N. G. L. i. 339, Bs. i. 355, Stj. 619, Eluc. 11, Greg. 48 (þrusvar), Grett. 160 A; in mod. usage and in a few later vellums with i, þrisvar:—thrice; hvert mál (er) til skila fært ef þrisvar er reynt, Fms. v. 324; þrysvar varð allt forðum, Sturl. iii. 253, Grett. 160 (cp. Germ. alle guten dinge sind drei, Dan. alle gode gange ere tre): also double, þrysvar-sinnum, thrice, passim, see above.
(-sta, -str), v.
1) to thrust, press (þá tók H. konungr á öxl honum hendinni ok þrýsti); B. þrýstir at Eyjúlfi fast, B. thrust E. hard; hann þrýsti knénu við steininn, he pressed his knee against the stone;
2) to force, compel (~ e-m til e-s).
t, [Engl. thrust], to thrust, press; hann setti öxar-hyrnuna fyrir brjóst Þrándi ok kvazk mundu þ. svá at hann kenndi útæpiliga, Fær. 126; hann gékk at honum, þrýstandi sinni hendi á hans síðu, Mar.; þá tók Hrærekr konungr á öxl honum hendinni ok þrýsti, Ó. H. 73.
2. to compress, strain heavily; þröngva gröf ok alla vega þrýst at þér moldin, Barl. 41; steinninn þrýstir fast at, Mar.; ven fót þinn at þrýsta fast í-stöðum, to thrust the foot firmly into the stirrups, Sks. 372; með þrýstandum lærleggjum, legs firmly pressed, on horseback, id.: þ. eyrum sínum í jarðligar girndir, 673. 48; hann þrýsti knénu við steininn, Fms. v. 224.
II. to force, compel; þrýsta þeim ok þröngva, Stj. 264; þá á biskup at þ. þeim til, K. Á. 72; hann setti lög ok gætti sjálfr, ok þrýsti öllum til at gæta, Hkr. i. 72; Börkr þrýstir at Eyjúlfi fast, B. thrust E. hard, Gísl. 42.
a. stout, robust.
adj. ‘compact,’ stout, robust, Sturl. ii. 212, Lv. 68.
f. pressure, compulsion.
f. a pressure, Magn. 486: compulsion.
No entry
adj. = þrýstiligr; þrýstinn um bóga, of a fat sheep, a ditty, Maurer’s Volks.
No entry
d, [þráðr], to thread a needle; þ. nál.
2. metaph. to follow a path closely; þræða veginn, götuna, leiðina (= Lat. legere).
No entry
að. to call a person a thrall or thief (abuse), Nj. 20.
(að), v. to enthral.
að, to enthral, Eg. 8, Fb. i. 49, Trist. 6: þrælkasí, to be enthralled, Stj. 282.
f. thraldom (leiða e-n í ~).
f. thraldom, Fms. i. 77, v. 75, x. 224, xi. 253.
(-s, -ar), m. thrall, slave; fig. wretch, scoundrel.
m. [A. S. þræl; Engl. thrall; Dan. træl; Swed. träl]:—a thrall, serf, slave, Am. 43, 93, Grág. ii. 156, N. G. L. i. 73, 102, Ó. H. 28, Eg. 722, Eb. 158. As to the treatment of thralls by the ancients, see the interesting passage Ó. H. ch. 31 (Fms. iv. 70, 71), cp. Tacit. Germ. ch. 25; fór þat fjarri um svá stórættaðan mann at ek vilda at hann bæri þræls-nafn, Ld. 12; Skíði bar þræls-nafn, Sd. 148; þræla-fólk, thralls, Fms. v. 249; þræla-hús, -tala, i. 289, 292; þræls-efni, ii. 95; þræls-gjöld, weregild for a thrall, Eb., Nj. 57, Eg. 723; þræla-ættir, Fms. i. 289.
II. metaph., the word became a term of abuse, þræll being used to denote a servile, mean fellow, and then a cruel, wicked wretch: as in the saying, íllt er at eiga þræl fyrir einka-vin, Grett.; lítið lagðisk hér fyrir góðan dreng er þrælar skyldu at bana verða, Landn. 36; þræll fastr á fótum, referring to a thrall being ‘glebae ascriptus,’ Nj. 27; eigi má ek minna hafa fyrir hest minn en sjá þrælinn, the scoundrel, Grett. 113 (of a ghost); djarfr görisk þræls-jafninginn nú, Fms. vi. 104; hví vartú svá djarfr, þræls-sonrinn! vii. 225; sú kona er eigi þræla-ættar (of no mean extraction) er þú hefir tal átt við í Noregi, Ld. …
Shortened here. Read the full article →
m. money paid as were-gild for a thrall.
m. money paid as weregild for a thrall, Grág. ii. 185.
pp. thrall-born.
part. thrall-born, Fms. i. 196, Ó. H. 112.
m. thraldom.
m. thraldom. Fms. i. 79, 289, vi. 347, Karl. 132, Stj. 639.
No entry
m. a servile fellow, rascal, cruel, bad man.
No entry
n. a ‘thrall’s-work,’ work fit for a slave, Ver. 20.
No entry
i. e. Þrœndir, m. pl. [A. S. Þrowendas, of the Widsith; mod. Norse Thrönder]:—the Thronds, people in North Norway (Þróndheimr), Fms. passim; Þrœnda-herr, -lið, the host of Th., Fms. x. 399, Hkr. iii. 86. Þrœnda-lög, n. pl. the jurisdiction of the Thronds (the Frosta-þing), Hkr. i. 147.
No entry
(i. e. Þrœnzkr), adj. Throndish, passim: Þrænzkr and Sænzkan make a rhyme, Fms. iv. (in a verse).
No entry
u, f. [þrár], staleness. þræslu-lykt, f. a smell of staleness.
No entry
f. pl. quarrels, Björn.
I)
(-tta, -tt), v. to wrangle, litigate; ~ e-s, to gainsay, contradict, deny (eigi mun ek þess þuifa at ~); ~ um e-t, to wrangle about (um þetta þrættu þeir); ~ í móti, to gainsay contradict.
II)
f. quarrel, wrangling, litigation (þar sló í þrætu).
u, f., older and better þrætta, D. N. v. 57, B. K. 51, [Dan. trætte]:—a quarrel, wrangling, litigation, Nj. 16, Fms. vi. 373, viii. 157, 338, Sks. 650, passim; þrætu-bók, a book of dialectics; þrætu hagi, a disputed pasture, Ann. 172.
COMPDS: þrætudólgr, þrætugjarn, þrætumál, þrætusterkr, þrætuteigr.
I)
(-tta, -tt), v. to wrangle, litigate; ~ e-s, to gainsay, contradict, deny (eigi mun ek þess þuifa at ~); ~ um e-t, to wrangle about (um þetta þrættu þeir); ~ í móti, to gainsay contradict.
II)
f. quarrel, wrangling, litigation (þar sló í þrætu).
t, or better þrætta, although it is now sounded with a single t; [but in Dan. trætte; cp. A. S. þreâtian, Engl. threaten, though different in sense; or is þrætta assimilated for þrapt, qs. þraptan, whence þrátta. þrætta (?); North. E. threap]:—to wrangle, litigate; nú þræta menn um lögmál, to wrangle about the law, Grág. i. 7; þ- um e-t, Fms. vi. 137: to contradict, Ld. 44, Th. 78; þræta e-s, to deny a charge; hann þrætti þessa áburðar, Bs. i. 704, Ld. 34; eigi muntú þessa þurfa at þræta, Fb. i. 556; þ. móti e-m, to contradict, Barl. 148.
2. recipr., þrætask á, to bandy words, Stj. 559; þann jarðarteig sem vér höfum um þræzk, Dipl. iii. 12; þrætt mun verða í móli ef eigi vita vitni, Nj. 82.
a. litiguous contradictory.
adj. litigious, contradictory, Hom. (St.)
m. quarrelsome litigant.
m. a quarrelsome litigant, Bs. ii.
No entry
adj. fond of litigation.
n. litigation.
n. a litigation, Fms. vii. 219.
a. strong in dispute.
adj. strong in dispute, Mar.
No entry
= þrætuhagi, D. N.
f. trampling, = þramman.
f. = þramman, Am. 17.
No entry
m. a kind of fish, Edda (Gl.)
(gen. þramar, dat. þremi; pl. þremir, acc. þrömu), brim, edge, verge (kominn á heljar þröm).
m., þramar, dat. þremi, acc. pl. þrömu, Edda (Ht.) i. 622; [Engl. thrum; Lat. term-inus. Gr. τέρμα, seem to be kindred words]:—the brim, edge, verge; þat (a vessel) var tólf álna þrama í milli. from edge to edge, in diameter, Stj. 564; faðir Móða fékk á þremi, he seized [the cauldron] by the brim, Hým. 34; lögg (the ledge), opp. to þrömr, Grág. i. 501; gils-þrömr, the verge of the chasm; hjá gils-þreminum, Ld. 218; þeir sncru upp af götunni á gils-þröminn, Dropl. 23; yfir gjár-bakkann ok bar út yfir annan veg þröminn, Pr. 411; við jarðar-þröm, at the earth’s brim or skirts, ‘terminus terrae,’ Hdl. 34; við foldar þröm, the earth’s brim; sævar þröm, the sea’s brim, the shore; Hléseyjar þrömr, the beach of H. (an island), Lex. Poët.: in mod. usage fem., in the phrase, vera kominn á Heljar þröm (or þrömina), to be ‘in extremis.’
(pl. ~var), f.
1) throng crowd (varð ~ mikil);
2) narrow place (sumir vörðust í ~unum);
3) fig. straits (alla þá ~ ok nauð, er hann þoldi);
4) short breath and cough (þá setti at honum ~ mikla).
f., pl. þröngvar, Stj. 446; [A. S. geþrong; Engl. throng]:—a throng, crowd; vér viljum önga þröng hafa af yðr meðan vér ryðjum skipit, Ó. H. 115; einn byggi ek stöð steina … er-at þröng á þiljum, Landn. (in a verse); reiðir þröngina ýmsa vega eptir vellinum, Vápn. 16; varð þröng mikil, Nj. 92; þat sumar var þröng mikil at dómum, Bs. i. 31; mann-þröng, q. v.; en ef fé tröðz í kvínni í sauri eðr í þröng, Grág. ii. 328.
II. narrows, straits, Lat. angustias; sumir vórðusk í þröngunum ok vóru þar drepnir, Róm. 278.
2. metaph. straits, distress; alla þá þröng ok nauð er hann boldi, Barl. 195; láta Gyðinga vita í hverjar þröngvar þeir eru komnir, Stj. 446.
3. short breathing, a cough; þá setti at honum hósta ok þröng mikla, Fb. i. 285, 330.
f. = þröng.
f. = þröng; eptir þat slitu þeir þröngðinni, Vápn. 17.
2. distress; þröngð ok ánauð, Barl. 195, v. l.; þola margar þrængðir (sic), 203.
3. short breath and cough; setti at honum hósta ok þröngð, Fms. i. 282; hafði karl þröngð mikla ok hrækði mjök í skeggit, ii. 59.
No entry
= þröngving, q. v.
No entry
see þröngva.
(acc. -van and -an), a.
1) narrow, close, tight (vefjar-upphlutr ~); skógrinn var ~, the wood was thick;
2) thronged, crowded (þröngt var á skipinu).
þröng, þröngt, adj., often spelt þraungr, or even þrængr, þreyng-; the v appears before a vowel; compar. þröngvari, superl. þröngvastr, or contracted þröngri, þröngstr, þreyngstr; [North. E. thrang; Dan. trang; cp. A. S. þrang; Engl. throng, only as subst.]:—narrow, close, tight; skyrtu þröngva, Rm.; vefjar upplutr þröngr, tight, Ld. 244; þar sem vóru þröngastir vegir, Fms. ix. 366; skógrinn var mikill ok þröngr, Nj. 130, Fms. i. 111; þar sem helzt vóru kleifar ok skógar þröngvastir, ix. 359; íkorninn fór jafnan þar sem þröngstr (þreyngstr, Hkr. l. c.) var skógrinn, Ó. H. 85; í þröngva dal þeim, in that narrow dale, Al. 26; geilar þreyngar at ríða at bænum, Orkn. 450; sú á heitir nú Þjórsá, féll þá miklu þraungra ok var djápari en nú, Eg. 99; þröngt varðhald, a close watch, Eluc. 60; settr í hit þröngasta klaustr, H. E. i. 487; þröngvar nauðsynjur, Sks. 321; var honum svá þröngt (his enemies were so close on him) at hann hleypti inn í kirkju, Fms. ix. 485.
2. thronged, crowded; þröngt var á skipinu, Ld. 56; valr lá þröngt á þiljum, Sighvat; nú skulu vér ganga heim at bænum, ok ganga þraungt ok fara seint, Nj. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
n. pl., mod. þrengsli; [Germ. drangsal; Dan. trængsel; cp. Ulf. þreihsl = στενοχωρία, and þraihns = a heap]:—narrows, straits; í þrengslum, fjalla-þrengsli.
2. metaph. straits, distress; munu þat virðask mikil þröngsl hverju landi, Sks. 323 B, Barl. 10, 32.
No entry
u, f. = þröngsl, Stj. 495.
(-ða, -ðr), v.
1) to press on one (~ e-m); with acc., hann tók at ~ mik mjók, he took and pressed me hard;
2) to straiten, tighten (~ kosti e-s); impers., er Ribbungar sá, at alla vega þrøngði kosti þeira, that on all sides their means were straitened;
3) ~ e-m til e-s, to force one to a thing; ~ e-m undir sik, to subdue one by force; ~ e-t út af e-m, to extort from one;
4) refl., ~st, to throng, press forward (þeir réðust í móti ok þrøngðust at vaðinu); loftit þrøngvist ok þykknar, the air waxes close and thickens.
þryngva, þreyngva; the later and mod. form is þrengja. In old poets this verb is strong, pret. þröng, þrungu, þrungit; thus pres. þröngr or þryngr, Ó. H. 107 (in a verse); pret. þröng, þrungu, Edda (in a verse), Fms. ix. (in a verse); subj. þryngvi, Orkn. (in a verse), Edda (in a verse); part. þrunginn, Hm., Skm. 31, Rm. 4, Skv. 34; in prose the participle þrunginn remains only as adjective, else the verb is now weak throughout, þröngva, ð: [Engl. throng; Germ. drängen; Dan. trænge; cp. Ulf, þreihan = θλίβειν, στενοχωρειν.]
B. Prop. to make narrow, press, with dat. and acc., þröngva e-m, to press on one, and þ. e-n, to throng one; hann tók at þrøngva mik mjök, he took and pressed me hard, squeezed me, Fms. x. 331; eigi byrjar mér at þröngva fólkinu svá mikla þraut, 370; Jón hefir lengi þröngt kosti hans, Orkn. 216; ok marga vega þröngva hennar kosti, Fms. i. 225; en er Kilbungar sá at alla vega þröngði kosti þeirra (impers.), in all ways their means were straitened, ix. 408; þ. e-n undir, to keep under, subdue, i. 297; þröngðir af sköttum ok skyldum, Stj. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
f. a constraint; án allri þ., Grett. 162 A.
No entry
a, m. = þröng, hósta ok þrönga, Hkr. i. 260.
No entry
f. (þrönging, Magn. 478, H. E. i. 408), mod. þreynging, Fms. v. 307: þrenging, Bs. i. (Laur.):—straits, and metaph. distress, also oppression, compulsion, þröngving ok mæðu, Fms. v. 309.
No entry
m. a presser, Lex. Poët.
a. mean-spirited.
part. narrow-minded, Al. 151.
No entry
n. adj. closely-inhabited, crowded.
No entry
adj. narrow to pass, Fagrsk. ch. 279.
No entry
a, m. narrowness, Fms. xi. 431.
n. narrow land.
n. a narrow land, Al. 68, Stj. 618.
No entry
n. adj. narrow, close, of a land, Landn. 127, Al. 32, Gullþ. 1.
a. oppressed.
adj. oppressed, Pr. 451.
No entry
n. [þreskja], a noise, beating, as if from threshing, Fas. i. 66.
No entry
m., see þreskjöldr, a threshold.
(gen. þrastar; dat. þresti pl. þrestir, acc. þröstu), m. thrush.
m., þrastar, þresti, plur. þrestir, þröstu; [A. S. and Engl. thrush, throstle; Dan. trost; Germ. drossel; Lat. turdus]:—a thrush (the bird), Edda (Gl.): skógar-þröstr.
II. as a pr. name, Landn.
No entry
adj., see þunnr, thin.
(að), v. to feel, touch (~ sullinn or á sullinum); var svá til ~t, at, it was handled so that.
að, [cp. þjökka; the -la may be an inflex. dimin.]:—to grope for, feel, touch, like a blind man; hann fór höndum um kverkr sveininum ok þuklaði sullinum (of a king’s touch), Ó. H. 196; hann þuklaði á saxi ok vildi þá leggja á Bjarna, Þorst. St. 55; þuklar (þucklar) bróðir járnteininum at eldinum sem hógligast, Mar. 1056; var svá til þuklat (it was handled so) at hvárir-tveggju undu vel við, Fs. 76.
f. rhapsody, rigmarole;
Rígs ~, the Lay of Rig.
n, f. [þylja], a rote, old name for a kind of harp, now used of strings of rhymes running on without strophic division (Dan. ramse), en þá er sú þula var úti, Fas. iii. 206; orta ek eina um jarl þulu, | verðr-at drápa með Dönum verri, Fb. iii. 426; ella mun það þykkja þula | þannig nær sem ek henda mula, Mkv.; Rígs-þula, name of a poem (Edda ii. 496); Þorgrims-þula, Edda i. 480; lesa í þulu og bulu, to read by rote: also used of rhymed or alliterative formulas.
(gen. -ar), m. wise-man, sage.
m., gen. þular, dat. þul, a sayer of saws, a wife-man, a sage (a bard?); this interesting word, the exact technical meaning of which is not known, occurs on a Danish Runic stone—Hruhalds þular á Salhaugum, Thorsen 17: and in old poems, at hárum þul hlæ þú aldregi, opt er gott þat er gamlir kveða, Hm. 135; inn hára þul, Fm. 34; nú skal freista hvárr fleira viti, gestr eða inn gamli þulr, Vþm. 9. þular-stóll, m. ‘the bard’s-seat,’ in which he sat when speaking; mál er at þylja þular-stóli at, Hm. 111; fimbul-þulr, the great wise man, 143; kross hangir fyrir brjósti þul (poet) þessum, Orkn. (in a verse).
No entry
að; þuma e-t upp, to string fish.
No entry
m., dat. þumli; [A. S. þûma; O. H. G. dûmo; Engl. thumb; Dutch duim; Swed. tumma; Dan. tomme]:—the thumb, of a glove; í þumlinum.
COMPDS: þumal-alin or -öln, f. a thumb-ell, Grág. i. 500, N. G. L. i. 246 (see alin). þumal-fingr, m. the thumb-finger, Grág. i. 497, K. Þ. K. 10, Fb. ii. 370, Fms. xi. 367, N. G. L. i. 339. þumal-tá, f. the ‘thumb-toe,’ the great toe, Nj. 245, Stj. 310.
No entry
a, m. a dull moper: þumbara-ligr, adj. moping: þumbast, að, to mope.
No entry
a, m. a ‘tom-thumb,’ a nickname, Sturl. ii. 153.
No entry
m. the thumb of a glove; hanzka-þ., Ls. 60, Edda 29.
2. an inch, Symb. 59, Grág. ii. 193 (Kb.); einn þ., tveir þ., freq. in mod. usage.
No entry
f. pl. holes through which a string is drawn, in fish and blubber hung up to dry, Skýr. 590.
No entry
f. the name of a river, the thundering (?), Gm.
No entry
u, f. a fictitious name, Glúm. 381.
No entry
m., gen. Þundar; [prob. akin to Engl. thunder?]:—one of the names of Odin, Lex. Poët.
(að), v. to load (~ skip sitt) þungð kona, a woman with child; Þórey var mjök þungð, Th. was far advanced.
að, to load, only in part.; af hverju þeir hefði mest þungað skip sitt, Fb. ii. 28; þunguð kona, a woman with child; Þórey var mjök þunguð, Th. was far advanced, Fs. 143; Elizabeth frændkona þín gengr þunguð að einum syni, Luke i. 36; en eptir þá daga varð hans húsfrú Elizabeth þunguð, 24.
f. burden.
f. a burden, 655 xxxii. 4.
a.
1) heavy (~ svefn);
2) burdened, oppressed.
adj. burdened, oppressed, Flor. 8.
No entry
u, f. (-varningr, -varnaðr, m.), heavy goods (iron, salt, and the like), Fb. iii. 342, N. G. L. iii. 122, Fms. vi. 375.
m.
1) heaviness, weight (Ginnungagap fylltist með þunga og höfugleik íss ok hrims);
2) burden, encumbrance (verðr mér heldr at því ~ en gagn);
3) load, cargo (Þórir spurði, hvat þunga Ásbjörn hefði á skipinu);
4) heaviness, drowsiness (þótt þunga eðr geispa slái á hann).
a, m. a load, burden, heaviness; at honum yrði mikill þungi at honum, Ísl. ii. 357; með torveldum ok þunga, Fms. x. 368; er hann dró eigi eptir sér þesskonar þunga, encumbrance, Al. 83; léttu, Dróttinn, þunga þessa frosti, Mar.; lina þvílíkum þunga, Dipl. ii. 14; mikill þ. með snjóvi ok frosti hefir á legit …; svá sem til þunga við yðr, as a burden to you, id.
2. a burden, impost, taxation; ok aðrir þungar (imposts, dues) skyldugir kirkjum, H. E. i. 507; verðr mér heldr at því þ. enn gagn, Stj. 528; þó fékk hón öngan létta á sínum þunga (tbroes), Mar.; Guð virði við hann undir hvílíkum þunga hann á at standa, Bs. i. 821; þér sem erviðið og þunga eruð þjáðir, N. T.
3. a load, cargo; kaupa þar þunga, malt, vín ok hveiti, Eg. 79; var þar enn til þunga hveiti ok hunang, 469; þungi var fluttr til bæjar af öðrum löndum, Ó. H. 110; Þórir spurði hvat þunga Asbjörn hefði á skipinu, 115.
4. heaviness, drowsiness; þótt þunga eðr geispa slái á hann, Fms. vi. 199, Mar.
COMPDS: þungafullr, þungavara.
m. heaviness, infirmity.
(-leiki), m. heaviness; þ. ok snerpi þessa frosts, 623. 34; sýna af sér þungleika ok erviði, Fms. x. 368; fyrir þungleiks sakir, heaviness, infirmity, Sks. 270; þungleika aldr, age of infirmity, Stj. 27.
adv. heavily (Njáll tók þessu ~); vera ~ haldinn, to be very ill.
adv. heavily, opp. to léttliga, mostly used metaph.; vera þ. haldinn, sorely oppressed, from illness, Eg. 565; e-m líkar e-t þ., Ld. 72; hann tók þessu þ., Nj. 49; hans mál mun þ. til lykta leiða, will have a heavy end, will come to grief at last, Fms. vi. 278; þungligar er til farit, herra, the case is heavier than that, my lord, vii. 104.
a.
1) heavy, weighty (þótti mér hann nökkurs til ~); ~ á baki, heavy to carry on horseback; skip þungt undir árum, heavy to pull with oars;
2) fig. heavy, oppressive (mannfæðin var hin þyngsta); honum vóru augu þung, he was heavy-eyed; með þungu yfirbragði, with a gloomy mien; henni féll þungt til fjár, her money affairs were bird; e-m veitir þyngra, one gets the worst of it; fá þungt af e-m, to suffer hard treatment from one; mér er þungt, segir Eyjólfr, I do not feel well, says E.
adj., þung, þungt; comp. þungari; superl. þungastr; in later and mod. usage þyngri, þyngstr; [Dan. tung, tyngre, tungest; Swed. tung]:—heavy, weighty; þótti mér hann nokkurs til þungr, Ld. 128; hann var þ., á baki, Fms. vi. 210; skipt þungt undir árum, vii. 249; þat var þyngst undir árum, Eg. 354; hann var þyngstr undir árum, Fms. vi. 262; sem þungast er ok lægst liggr, Stj. 18; þótti þeim þungast, Bs. i. 536.
II. metaph. heavy; mannfærðin var en þyngsta, Eg. 546; mér er fótr þungr, my foot is heavy, Ld. 150; þungt and varp, Bs. i. 821; honum vóru augu þung, heavy-eyed, Ölk. 34; þung verða gamalla manna föll, heavy is the fall of the old, a saying, Fms. iii. 189; þunga vökva, heavy humours, Lækn. 474: gramm., hver samstafa er annat-hvárt hvöss eða þung, Skálda 175; veðr var þungt, the weather was heavy, oppressive, Fb. ii. 453; vaða þunga strauma, Vsp.; þ. sjór, Fms. vi. 141 (in a verse): þungr (heavy, dull) ok þrjótlyndr, Bs. i. 341; latr ok þungr á sér, Al. 71 Fb. iii. 373; með þungu yfirbragði, Fms. vii. 156; með þungum hug, 165; hafa þungan hug á e-m, Ld. 254, Eg. 172, Fms. vi. 190, vii. 113; vera e-m þungr á skauti, Fb. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
part. heavy, loaded, of the sky, the clouds.
a. n., e-m verðr ~, one has troublesome neighbours.
n. adj.; e-m verðr þungbýlt, to be hardly dealt with in one’s neighbourhood, Ld. 26.
a. heavy to bear, burdensome.
adj. heavy to bear, Eg. 379, Ld. 130: mostly metaph. burdensome. Eg. 226, Hkr. ii. 63, and so in mod. usage.
a. heavy-eyed, dim-eyed.
adj. heavy-eyed, dim-eyed, Bjarn. 59.
No entry
ð, to become heavy, infirm, Fas. i. 388.
No entry
adj. heavy to move, Fms. ix. 289: infirm, Eg. 754, Fms. vii. 5, Fb. i. 47.
a. n. difficult to walk (e-m verðr ~).
n. part., e-m verðr þunggengt, Fms. ix. 511.
No entry
adj. with heavy hull, of a ship, Ht. (R.)
a. heavy, difficult (eigi lízt mér þetta mál þungligt).
adj. heavy, difficult; eigi lízt mér þetta mál þungligt, Band. 7; þungligir ok harðir hlutir, Fms. x. 265, Gísl. 85.
a. heavy in the body.
adj. heavy in the body, Þórð. 55 new Ed.
No entry
f. heaviness of mood, moodiness, melancholy.
No entry
adj. heavy of mood, melancholy, Fas. iii. 520.
a. oppressed (þeir vóru fáir ok þungmegnir).
adj. oppressed, Pr. 451; þeir vóru fáir ok þungmegnir, Art. 23.
a. heavy to ride through.
adj. heavy to ride through, of snow, or the like, Fas. i. 64: neut. þungreitt, heavy to ride; görðisk þungreitt, Fas. i. 64.
No entry
part. heavy to rear (?); en síðan vóru honum öll sín ráð þungrœrð ok torsótt, Ó. H. 195 (þunghrærðr, Fms. iv. l. c. less right).
a. hard, severe.
adj. ‘heavy-working,’ i. e. hard, severe, Fs. 183.
No entry
n. the thin edge of a cut-up codfish, þunnildis-nef, n. the sharp point of the þ.
a. thin; þunnt hár, thin hair; þunn ox, a thin-edged axe; þurint veðr, clear weather; þegja þunnu hljóði, to keep a watchful silence.
adj., poët. form, þuðr, þuðrar, þuðri; compar. þynnri, superl. þynnstr, but also þunnari, -astr; [A. S. þyn; Engl. thin; Germ. dänn; Dan. tynd; Swed. tunn; the root word is þenja; cp. Lat. tenuis, Gr. τυννός]:—thin; þunnrar blæju, Eb. (in a verse); þú hefir haus þunnan en ek hefi öxi þunga, Eb. 294; þunn öx, or thin-edged axe, Fms. vi. 30; skel-þunnr, egg-þunnr, þunnar fylkingar, Ó. H. 204; þunnt hár, Fms. vii. 239: also of fluids, the air, and the like, þunnara lopt, Stj. 17; þunnt veðr ok hreint svá at hvergi sá ský á himni, Bs. i. 172; var þá góðr þerri-dagr ok veðr kyrrt ok þunnt svá at hvergi sá ský á himni, Eb. 94 new Ed., Fb. 14 new Ed.: of a liquor, þunn súpa, þunnr grautr: metaph. in the phrase, þegja þunnu hljóði, thin, i. e. dead, silence, Hm. 7.
B. COMPDS: þunnbygðr, þunnbýlt, þunneggjaðr, þunngeðr, þunngörr, þunnhárr, þunnheyrðr, þunnkarr, þunnleitr, þunnmeginn, þunnskafinn, þunnskeggr, þunnskipaðr, þunnsleginn, þunnvangi, þunnvaxinn.
pp. thinly inhabited.
part. thinly inhabited, Sks. 42.
a. n. thinly peopled with farms.
n. part. thinly peopled with farms, Eg. 229.
a. thin-edged.
adj. thin-edged, Fms. vi. 29.
a. weak-minded, fickle.
adj. thin-minded, weak-minded, fickle, Skv. 3. 40.
No entry
part. thin-made, Arnór.
a. thin-haired.
adj. thin-haired, Fms. vii. 199.
pp. keen of hearing.
part. of thin-hearing, sharp-eared, Barl. 30.
No entry
m. a nickname, Landn. 296.
a. thin-faced.
adj. thin-faced, Bárð. 165, Bs. i. 797.
a. weak, feeble.
adj. ‘thin of main,’ weak, feeble, Stj. 89; spelt ‘þung-meginn,’ Art. 23 (fáir ok þungmegnir), Pr. 451.
pp. thin-scraped.
part. thin-filed, Barl. 15.
No entry
adj. thin-bearded, a nickname, Grett.
pp. thinly manned.
part. thinly-manned, Fms. viii. 316, Eg. 362; þunnskipaðra á húsunum, Sturl. ii. 10.
pp. thinly beaten, thinly mounted.
part. thinly-beaten, thinly-mounted, Hkr. iii. 16.
m. the temple.
a, m. [A. S. þun-wang; O. H. G. dune-wenge; Dan. tind-ing; Lat. temp-ora]:—the ‘thin cheek,’ the temples, Edda 30, Stj. 388, Karl. 511.
No entry
part. thinly-waxen, slight built, Geisli.
No entry
n. [vömb], the abdomen, Hem. (MS.)
No entry
n. = þunnvangi, D. N. ii. 123.
No entry
u, f. a shaft (?); Jólf’s smíði er efst þura, Edda (Gl.)
No entry
u, f. a pet name for Þuríðr.
No entry
u, f. = þurðr, Grág. i. 195.
(gen. -ar), m. decrease, waning (ekki fara í þurð draumarnir).
m., gen. þurðar, [þverra], a decrease, waning; hvern þurð þú hefir drukkit á sænum, Edda 34; þóttisk hann sjá mikinn þurð á liði sínu, Fas. ii. 286; ekki fara í þurð draumarnir, Ld. 128 (vellum MS.); jafn-skjótir at vexti eða þurði, Sks. 53; stóð hans ríki með styrk miklum en öngum þurð, Ó. H. 69; til þurðar ríki þínu, Fb. iii. 321.
I)
(þarf, þurfta, þurft), v.
1) to need, want (ekki þarft þú at ganga í hús mín); with gen., ~ e-s, or ~ e-s við, to stand in need of (ek þyrfta nú guðs miskunnar); Gunnarr kvað einskis mundu við ~, G. said there was no need of anything;
2) impers., þess þarf (við), it is needed; þess þyrfti, at, it would be necessary that; with acc. (hversu marga munu vér menn ~); ekki var sá leikr, er nökkurr þyrfti við hann at reyna, it was no use for anybody to strive with him in any game.
II)
a. wanting, in need of (liðs þíns væra ek þá ~).
a verb whose present takes a preterite form, see Gramm. p. xxiii; pres. þarf, þarft, þarf; pret. þurfum, þurfut, þurfu (mod. þurfið, þurfa); subj. þyrfti; part. þurft: with neg. suff., þarft-attu, thou needest not, Kormak; þurfu-t, they need not, Lex. Poët.; [Goth. þaurban = ἀνάγκην ἔχειν, χρήζειν; A. S. þurfan; Germ. durfen, etc.]
B. To need, want:
I. with infin.; ekki þarft þú at ganga í hús mín, Fms. x. 262: ok þarf eigi sá spyrja á þingi, Grág. i. 20; ok þarf hann þá eigi at taka þær, ii. 81; þat fé þarf eigi til tíundar at telja, K. Þ. K. 142; nú þyrftir þú at hafa svá mikinn við at þér nægði, Fs. 27; mikit mant þú þ. fram at leggja með honum, Nj. 3; vilja mundu goðin, at þenna Ás þyrfti eigi at nefna, Edda 17; engum manni þarf tysvar í vatn drepa, N. G. L. i. 340; ekki þurfti þá griða at biðja, it was no use begging, Eg. 298.
II. with gen.; af þú þarft manna við, Ld. 218; hann þarf heilla ráða (gen.) ok tryggva návistarmenn (acc.), Fms. ix. 262; þarf hér mikils við, Nj. 94; ef nokkurs þarf við, Ld. 42; Gunnarr kvað einskis mundu við þurfa, Nj. 93; fanga þeirra er hann þóttisk þurfa, Fms. …
Shortened here. Read the full article →
m. poor man, needy person (þurfamannatíund).
m. a poor man, needy person, K. Þ. K. 142, Bs. i. 834, D. I. i. 218, MS. 623. 20; saðr þ., Clem. 135; þurfamanna-tíund, the poor-rate, K. Þ. K. 162.
a. wanting, in need of (liðs þíns væra ek þá ~).
or þurfa, adj. wanting, in need of; drykks of þurfi, Sól. 3; liðs þíns væra ek þá þurfi, Hbl.; laðar þurfi ek hefi lengi farit, Vþm. 8; miskunnar ertú þurfi, Fms. v. 153; hón sá at hann var beinleika þurfi, Bs. i. 535; annarra þurfi, 655 iii. 1; hann skal göra mönnum reiðu ef þurfa eru, N. G. L. i. 315 (þurfi, 417, l. c.)
f.
1) need, want, necessity;
2) necessary discharge esp. urine; ganga innar þynnri ~arinnar, to make water.
and þyrft, f. need, want, necessity; þeim aurum er til hans þyrfta var keypt, Grág. i. 412; til þyrftar ómögum, for their maintenance, 85, 128; of þurft fram, Hom. (St.); kveðr hverr sinnar þurftar, everyone speaks his own needs, a saying; þurpt sína ok nauðsyn, Fms. vii. 101; fylgja lögum eða svá laudsins þurft, ix. 252; hann miskunnaði hverjum sem helzt beiddi þurft til, Post. 304; þeir skygnðu um alla þ. í kenningum sínum, Hom. 46; hjalpa náungi þínum í hans þ. ok nauðsyn, Stj. 54.
2. medic. one’s needs; ganga þurfta sinna = örna sinna, N. G. L. i. 164; beiðast þurftar, id., Bs. i. 326, 644; lá steinn í hrörunum sá er stemdi þurftina, of stone in the bladder, 310; ganga innar þynnri þurftarinnar, the thin need, i. e. making water, 383.
No entry
m. ‘genitalia,’ Stj. 338.
a.
1) in need of (nú em ek ~ yðars fulltings);
2) poor, indigent (gamall maðr ok ~).
adj. [Germ. dürftig], needy, poor, indigent, Barl. 35, Hrafn. 16, Glúm. 360; þ. yðars fulltings, Bs. i. 479; hann kvazk þess mjök þ. vera, Rd. 294; þurftugastr, Vm. 146; auðsóttr ok góðr bæna þurptugum, Al. 4; gefa fæzlu, drykk ok klæði þurftugum, Mar.; gömlum manni ok þurftugum, Hrafn. 16.
a. useful, profitable.
adj. useful, profitable, Gþl. 174, Barl. 191, Fagrsk. 182.
a. helping (e-m).
adj. helping, Barl. 192.
I)
(að), v. to dry, make dry (gerðu þeir mikinn eld ok þurkuðu sik).
II)
f.
1) drought, dryness;
2) towel.
1. að, [Dan. tørkne], to dry, make dry, Eg. 204, Jb. 249, K. Þ. K. 83, Barl. 115, Pr. 474; hann tók dúkinn, ok þurkaði sér á miðjum, … þar kemr enn ef Guð lofar, at vér þykkjum þess verðir at þ. oss á miðjum dúki, Fms. vi. 322; þeir slógu fyrst hey mikit, síðan þurkuðu þeir ok færðu í stórsæti, Eb. 150; þ. heyit …, nema því heyi er Þórgunna þurkaði, 260.
2. u, f. a towel, Sturl. iii. 111 C, and so in mod. usage; skó-þurka, a shoe-wiper.
2. drought, dryness, Stj. 591, Mar. þurku-samr, adj. dry, droughty, of a season; þ. sumar, Bs. i. 245.
f. drying (Karlsefni lagði viðinn til ~ar).
f. a drying, Stj. 62, Fb. i. 545.
No entry
m. [Dan. tørke], drought, dry weather, freq. in mod. usage. þurka-samr, adj. dry (of a season), Rb. 572.
a. dry (hrár viðr eða ~); ~ klæði, dry clothes; ganga þurrum fótum (or þurt) yfir ána, with dry feet, without wetting the feet; sitja þurt um allar vitundir, to be clear of all cognizance; á þurru, on dry land; fasta þurt (or við þurt), to fast on fish and vegetable food.
þurr, þurt, adj., the double r is radical, the latter being originally an s; for þurr is an assimilated form of þurs; before a consonant only one r is sounded (thus þurt not þurrt, þurðr not þurrðr); [Ulf. þaursus = ξηρός; O. H. G. durri; A. S. þyrr; Hel. þurri; Engl. dry; Germ. dürr; Dan. tör; Swed. torr; Lat. torr-idus]:—dry; hrár viðr eða þurr, Grág. ii. 298; viðr inn vind-þurri, Vkv.; þurr matr, þurran mat, dry, i. e. vegetable food, K. Þ. K. 138; fasta við þurt, … eta þurt, to fast on vegetable food, N. G. L.; þurr vóru öll eyja-sundin ok firðir, Fms. xi. 6; þurr jörð, Al. 77; fara þurrum fótum yfir …, ganga þurrum fótum um mitt hafit, Stj. 286, 287; fékk hann þar þurrari leið ok lengri, Hrafn. 4; á þurru landi, on dry land, Al. 50.
2. neut., konungs-menn hlupu á valköstum þurt yfir ána, Fms. vi. 67; ef þá má eigi ganga þurt í hólminn, Grág. i. 18; fasta þurt, to dry-fast, i. e. to abstain from dry food, Ld. 200; ok eigi tvímælis-laust hvárt þér munit þurt hafa um setið allar vitundir, whether ye be clear of all cognisance, Sturl. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
f. a ‘dry-booth,’ a cottage with no milk or cattle; þurrabúðar-maðr (-fólk), a dry-house cottager, of fishermen, opp. to farming cottagers.
I)
f. fasting on fish and vegetable food.
II)
(að), v. to fast on fish and vegetable food.
1. u, f. a dry-fast, K. Á. 164, Bs. i. 874; þurrföstu-matr, K. Þ. K. 136.
2. ð, to fast dry, on vegetable food, Bs. i. (Laur. S.)
a. dry-skinned, in dry clothes.
adj. dry-skinned, Hm.
No entry
adv. dry-foot, Hkr. iii. 155.
m. dryness.
m. dryness, Stj. 397.
n. dry land.
n. the dry land, Stj. 14.
a. dry (veðr gott ok þurrligt).
adj. (-liga, adv.), dry; veðr gott ok þurligt, Háv. 26 new Ed.: metaph. dry, surly.
n. dryness, surliness.
n. dryness, surliness, Hkr. iii. 253.
No entry
adj. dry, surly.
n. dry weather.
n. dry weather, Fms. x. 29.
m. giant, ogre, monster (líkir þursum at vexti); þursa ráðbani ‘slayer of giants (Thor).
(sounded þuss), m., this interesting word occurs in no other Teut. language; [Dan. tosse = a fool]:—a giant, with a notion of surliness and stupidity; þursa líki þykki mér á þér vera, ertattu til brúðar borinn, Alm. 2; þurs (gen.) ráðbani, slayer of the giants, i. e. Thor, Hým. 19; með þursi þríhöfðuðum, Skm.; líkari eru þeir þursum at vexti ok sýn enn menskum mönnum, Eg. 110; þegja skal þurs ef hann sitr nökviðr við eld, Ísl. ii. 317 (see nökviðr); hann var kominn af þursum, Fas. i. 412; þursinn (the goblin) skautzt inn í bjargit, ii. 29; svá hefir Grettir sagt, at fyrir dalnum hafi ráðit blendingr, þurs einn, sá er Þórir hét, Grett. 137; vér skulum ginna þá sem þursa, Nj. 263; hrím-þurs, q. v.
2. a dull fellow, a dunce, Dan. tosse; so in the ditty, opt er sá í orðum nýtr, sem iðkar mentan kæra | en þursinn heimskr þegja hlýtr, sem þrjózkast við at læra, Hallgr.
3. the Rune Þ, Skm., Skálda 168.
II. a nickname, Eg.; svarti-þ., a nickname.
COMPDS: þursaberg, þursaskegg, þussasprengir.
No entry
n. ‘giant-rock,’ a kind of whetstone or hone, cp. the legend of Hrungnir.
No entry
n., botan. giant’s-beard, a kind of coral, corallina officinalis, as also the name of a sea-weed, fucus corneus, Maurer’s Volksagen.
No entry
m., see þurs,—the notion of the magical Rune is preserved in the phrase, rísta e-m þursa-staf, to libel a person in a coarse, brutal manner; það var mesta ofdirfð af ótilkjörnu flóni, | að rista þenna þursa staf Þorláks-syni Jóni, Grönd.
No entry
a, m. a dunce, = þurs (2).
a. like a giant.
adj. like a giant, Fas. iii. 240: of gaunt, demon-like appearance, mikill maðr ok sterkr, svartr ok þ., Þorf. Karls. ch. 7.
No entry
1. að, = þysja, to rush.
2. u, f. a spirt, spirting out.
No entry
m. a nickname, Landn.
No entry
f. (sust, Fms. viii. 96, 436), a flail; sem verkmenn við þust, Fms. viii. 436; hefir hvárr þeirra þust (þusl Ed. wrongly) í hendi mikla, Gísl. 68 (lurk, 155, l. c.); sem þust korni eðr ofn rauðu gulli, Stj. 160; síðan tók hón þust ok barði korn af hálmi, 423.
m.
1) stick;
2) chafing, anger, enmity (þótti honum mjök vaxa ~ milli manna í heraðinu).
m. [Lat. fustis], a flail; með hörðum þust, Post. 562.
(gen. þín, dat. þér, acc. þik; pl. þér or ér, gen. yðar, dat. and acc. yðr), thou.
gen. þín, dat. þér, acc. þik, a pers. pron.; also spelt ðú, see the introduction, p. 729; for þik, also freq. þek in Norse vellums, mod. þig, see Gramm. p. xxi: [Goth. þû, þeina, þus, þuk; A. S. þû; Engl. thou; Germ., Dan., and Swed. dû; Lat. tu; Gr. τύ.]
A. Thou, passim:
I. after verbs, either separated, as skalt þú, munt þú, or more usually suffixed and changing into -ðu, -du, -tu, or -u, e. g. mun-du, skal-du, vil-du, later skal-tu, mun-tu, vil-tu; ver-tu, ves-tu, Post. 229; drep-ðu, 228; eig-ðu, seg-ðu, lát-tu, lít-tu, eig-du, mæl-þú, lát-þú, Gkv. 2. 23; lít-tu, 8; át-tu, 10; skal-tu, 30; hirða-ðu, 28; er-þú, Fms. vi. 226; var-t-at-tu, wast-not-thou? mon-t-at-u; segja-t-tu, say-not-thou, and so passim [cp. Old Engl. wiltow etc. = wilt thou]: as to quantity, the u is at present sounded sometimes long, vil-tú, eig-ðú, lát-tú, or more usually short, låt-tu, eig-ðu, etc., and in common running speech dropped as in Engl., e.g, bidd-’ann-a-koma, beg him to come; kond-inn, come in.
II. suffixed to other words; …
Shortened here. Read the full article →
No entry
að, to ‘thou,’ to address a person by thou, = Fr. tutoyer; þúa og þéra, þúa e-n, þú mátt ekki þúa hann, þú verðr að þéra hann.
(gen. pl. þúfna), f. mound, knoll (H. sat við þúfu eina).
u, f., gen. pl. þúfna; [provinc. Germ. daube; in the Tyrol the cairns and pyramids by the way-side are so called by the peasants, Schmeller; dobe = a paw, Alsace]:—a mound; þúfu þá er griðkonan þerði fætr sína á, Fms. i. 254; settu þat á þúfur, hjá þúfunni, Fbr. 109, 110; Hjálmarr sat við þúfu eina ok var fölr sem nár, Fas. i. 426; opt veltir lítil þúfa miklu hlassi, a little mound may overset a big load (cart), Al. 132 (a saying); þar er þeir vóru staddir, vóru ber á einni þúfu, Fb. ii. 347: the phrases, fé-þúfa, see fé, p. 149, col. 1; bana-þúfa, hníga við bana-þúfu, to bite the dust; vera einum eingin heilla-þúfa, to be a stumbling-mound to one. þúfna-kollr, m. the top of a mound. þúfu-skítr, m. a nickname, Fms. viii. þúfu-titlingr, m. a ‘mound-tit,’ a sparrow.
No entry
að, to chafe, quarrel, Orkn. 312. l. 8, Lex. Run.
m.
1) stick;
2) chafing, anger, enmity (þótti honum mjök vaxa ~ milli manna í heraðinu).
m. [akin to þysja, þausnir?], a strong gust of wind, Magn. 486.
2. a chafing, anger; þó at nökkut væri þústr á með enum yngrum mönnum, Ld. 209; þótti honum mjök vaxa þústr milli manna, í héraðinu, 210; íllr þykki mér þústr sá er vár í milli er, Fb. i. 547; úlfúð ok þústr, Hom. (St.)
(pl. -ir), f. thousand.
f.; sérhverja þúsund, Stj. 298; á þúsund (dat.), Sks. 705; tvær, þrjár … þúsundir, 623. 53: in mod. usage it is mostly neut. (influenced by Latin?), but also fem. It is spelt þús-hund, Barl. 53; þús-hundum, Fms. vi. 409 (v. l.), Geisli 49; another form þús-hundrað (q. v.) is freq., esp. in Stj., Barl.; this double form -hund and -hundrað answers to the equally double form of ‘hundred,’ see p. 292, and is a proof that þúsund is a compound word, the latter part of which is ‘hund’ or ‘hundred;’ the etymology of the former part ‘þús’ is less certain; it is, we believe, akin to þysja, þyss, þaus-nir (a lost strong verb þúsa, þaus, þusu); þúsund would thus literally mean a swarm of hundreds: [in Goth. the gender varies, þûsundi, pl. þusundjos = χίλιοι, or þusundja, neut.; A. S. þûsend; Engl. thousand; O. H. G. dusunta; Germ. tausend, qs. dausend; Swed. tusende and tusen; Dan. tusinde; Dutch tuysend: this word is also common to the Slavon. languages: again, the Lapp, duhat and Finn. tuhat are no doubt borrowed from the Slavon. or Scandin.; the Gr., Lat. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
f. = þúsund, Barl. 53.
n. = þúsund.
n., prop. a crowd of hundreds = a thousand; sjau þús-hundrað manna, O. H. L. 66; þ. vetra, Fms. x. 400; sjau þúshundruð ára, Stj. 50; þúshundrat sjau tigir ok tvau ár, 103; tvau hundruð þúshund-raða, 285; þúshundruð vega, Str.; þúshundraðs-höfðingi, a captain of a thousand, Stj. 299; þúshundrað sinnum, a thousand times, Barl. 125.
No entry
n. [þvá], prop. ‘wash,’ but only used of,
2. urine, so called from stale urine being in ancient times, as at the present day in Icel., used as lye, instead of soap, for washing wool, wadmal, and the like: in mod. usage as a medic. term, hland being too coarse; þvag-stemma, obstruction of the urine; þvag-lát, þvag-flæði, = enuresis; þvag-lausnir = pyuria; þvag-tregða = dysuria; þvag-sviði = ardor urinae, Fél. x. 57, 58.
No entry
u, f. a dish-clout of knitted horse-hair, used by dairy-women to clean and wipe tubs.
2. a disorderly crowd or shoal.
No entry
að, to sound like washing water when stirred, to gurgle; áðr þeir kæmi í búrit skalf hann af kulda svá at þvaglaði (svaglaði, v. l.) í kerinu, Sturl. iii. 192.
No entry
þvöl, þvalt, adj. [þvagla, þvál], damp, steaming, as if coming fresh from the washing-tub, used of cloth, fresh-cut hay, or the like.
f. pot-stick, stirrer.
u, f. a stick with a scraper at the end used to stir up a cauldron; Arnbjörn hélt á þvörunni ok laust með henni til Þorleifs ok kom á hálsinn, en með því at grautrinn var heitr brann Þorleifr á hálsinum, Eb. 198; varat af vöru sleikti um þvöru, Fs. 159 (183), proverbial of burning oneself by licking the scalding hot þvara, cp. Engl. ‘to burn one’s fingers.’
m. bolt, spear.
a, m. [þverr], a cross-stick; ef þér kæmit í þverst þvari, unless a bolt were thrown athwart thee, unless thou be thwarted, Hkv. Hjörv. 18: in bryn-þvari, q. v.; ben-þvari, dólg-þvari, a ‘wound-stick,’ i. e. a weapon, Lex. Poët.
2. a nickname, Bjarn. 36.
(þvæ; þó, þógum; þveginn), v.
1) to wash (~ lík, sár manna, höfuð sitt); ~ sík or ~ sér, to wash oneself;
2) to remove by washing.
(mod. þvó, þvo), pres. þvæ, þvær, þvær; plur. þvám, þváit, þvá: pret. þó (þvó), þótt, þó; plur. þógum, þógut, þógu: subj. þægi or þvægi; imperat. þvá (þvoðu); part. þveginn: the mod. pret. is weak, þvoði, Pass. 28. 7: [Ulf. þwahan = νίζειν; A. S. þweân; Hel. þwahan; provinc. Germ. zwagen, Schmeller; Dan. tvætte; Swed. tvätla.]
B. To wash, with acc.; and with dat. esp. in the phrase þvá sér, to wash oneself, or þvá líki, to wash a dead body; drótt þó sveita af döglings líki, Geisli; ek strauk hest hans ok þvó ek leir af honum, Fas. i. 331; þvá sinn hadd í ánni, Edda 75; láta þvá sár þeirra manna í þeirri laugu er honum var þvegit í sjálfum, O. H. L. 69; sumir þógu diska ok heltu því í höfuð honum, 623. 54; kona vermði vatn í katli til þess at þvá sár manna, Fbr. 110 new Ed.; Jórdán þvó Krist, ok er heilög, Hom. 55; þveginn í inni helgu skírn, 107; hann þvær af manni í skírninni allar syndir, Fms. i. 300; at eingin skeri hár mitt né þvái höfuð mitt önnur enn þú, Vígl. 76; þó hann æva hendr né höfuð kembði, Vsp.; hendr né þvær …, Vtkv.; þú hefir, Vár gulls, þvegit manns-blóð af höndum, Helr. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
n. [þvæla; Swed. tvål; A. S. þweal], a kind of soap for washing, Edda ii. 514, 634.
m. washer.
a, m. a washer, Greg. 52.
(gen. þváttar, dat. þvætti), m.
1) wash, washing (kona nökkur fór með klæði til þváttar);
2) clothes washed at one time, washing (hengja upp þvátt).
(mod. þvottr), m., gen. þváttar, þvætti, þvátt, [Dan. tvæt]:—a wash, the act of washing; vífl er konur vóru vanar at hafa til þváttar, Rd. 297; hvarf skyrta er konur höfðu gleymt í þvætti, Sturl. ii. 165; váð-meið ok er konum hægt til þváttar at hreinsa stór-föt, Glúm. 390; kona nokkur er fór með klæði til þváttar, Fms. v. 181.
2. washing, i. e. clothes in wash; ef þváttr er upp hengdr fyrir helgi, þá skal hanga kyrr, N. G. L. i. 381; kefla þvátt, to mangle; þar vartú at, es maðr kelfdi þvátt, Skálda (Thorodd), see kelfa.
No entry
m. ‘washing-night’ i. e. Saturday evening, Bs. i. 420, K. Þ. K.
No entry
f. ‘the wash,’ the wash-river, a local name; Hallr var skírðr Laugardaginn fyrir Páska, ok hjún hans öll, þar í ánni, hón er síðan kölluð Þ., Bs. i. 12.
m. Saturday.
m. washing-day, i. e. Saturday, Ld. 178, Grág. ii. 124, 399, Rb. 572.
f. washer-woman.
u, f. a washer-woman, O. H. L. 34.
f. Saturday nikht.
f. washing-night, i. e. Saturday night, Bs. i. 464.
No entry
m. a washing-stone, a rounded stone used in washing clothes, Bs. i. 64.
No entry
n., see vífl, Eb. 99 new Ed. (v. l. 5), Post. 231.
No entry
f., or þveiti, n. [the root is found in A. S. þwîtan, pret. þwât = to chop; North. E. thwaite; Chaucer to thwite; cp. also Dutch duit, whence Engl. doit, Germ. deut, Dan. döit = a bit]:—prop. a ‘cut-off piece,’ but occurs only in special usages:
1. a piece of land, paddock, parcel of land, it seems orig. to have been used of an outlying cottage with its paddock; þær jarðir allar, bú ok þveiti, all the estates, manor and ‘thwaite,’ where bú and þveiti are opp. to one another, D. N. ii. 81; séttungs þ., áttungs-þ., id.; öng-þveiti, a narrow lane, strait.
2. freq. in local names in Norway and Denmark, tvæt, Dan. tvæde (whence Dan. Tvæde as a pr. name); and in North. E. Orma-thwaite, Braith-thwaite, Lang-thwaite, and so on, names implying Danish colonisation: Þveit, Þveitar, f., Þveitin, n., Þveitini (qs. Þveit-vin), Þveitar-ruð, n., Þveitar-garðr, m., Þveitar-fjall, n., D. N. passim; in Icel. …
Shortened here. Read the full article →
(-tta, -tt), v. to hurl, fling.
u, f. a kind of small axe, a hatchet, chopper, Edda (Gl.); beit hjálma-stoð þveita, Heiðarv. S. (in a verse).
(-tta, -tt), v. to hurl, fling.
t, in mod. usage þeita, dropping the v; the word is not to be spelt with y, for þeyta (to blow) and þveita (to hurl) are quite different words:—to hurl, fling; hann þrífr fleininn, ok þveitir glóanda framan í augat á jötninum, Mar. 1056; drápu hann, þveitandi hvasseggjat grjót í hans höfuð, Post. (Cod. Scard.): the word is very freq. in mod. usage, síðan kipti hann staumum alblóðugum út úr auganu og þeitti (not þeytti) honum frá sér af hendi, Od. ix. 398 (exactly in the same connection as Mar. l. c.); þeita steini; hann þeitti honum kringum sig; cp. þeiti-spjald, n. a top (= hreyti-speldi).
No entry
m. = þviti, a sling-stone; þú rakt þeim íllan þveit (cp. ljósta e-n íllum steini), Fms. xi. 188 (in a verse).
No entry
að, to furnish with a thong; in þvengja skó.
(-jar, -ir), m. thong, latchet.
m., gen. þvengjar, dat. þveng, pl. þvengir, þvengja, þvengjum; [Engl. thong; Dan. tvæng]:—a thong, latchet, esp. of shoes (skó-þvengr), Edda 71, Fas. i. 289; mjór sem þvengr, Skíða R.; þvengina í skónum, Mar.; kálfskinns-skúa loðna ok þar í þvengi langa ok á tinknappar miklir á endunum, Þorf. Karl. 374; klippa skinn tii þvengja, Hallgr.; hann svarar öugu ok gaf honum skúa ok dró ór þvengina, of the stingy earl Neríð, Fas. iii. 9; slitnaði skó-þvengr hans, Nj. 74; stökk í sundr skó-þvengr hans, 143, Odd. 116; Egill hafði skúfaða skó-þvengi sem þá var siðr til, ok hafði losnat annarr þvengrinn … steig hann á þvengjar-skúfinn þann er dragnaði, Eb. 220; reyr-þvengr, frán-þ., eitr-þ., graf-þ., urð-þ., the reed-thong …, i. e. a snake, Lex. Poët.; Hjörleifr konungr var upp festr í konungs höll með skó-þvengjum sínum sjálfs millum elda tveggja … Á meðan vakti Hildr ok jós mungáti í eldana, ok kvað ‘Hjörleifi þat verra,’ hón leysti hann svá at hón hjó með sverði skó-þvengina (thus, we believe, to be emended for ‘ok kvað Hjörleif þar vera,’ etc., of the vellum), king H. was hung up in the king’s hall by his shoe-thongs between two fires … In the meantime H. …
Shortened here. Read the full article →
(að), v. refl. to move athwart, aside (þveraðist Steinarr fram á bakkann).
að, dep. to move athwart, aside; þveraðisk Steinarr fram á bakkann, Eg. 748; hann þveraðisk við ok gékk ekki nær þeim, Fms. viii. 358.
f. side river, tributary river.
f., Landn.
No entry
f., Landn.
a.
1) athwart, transverse, opp. to endilangr (tjalda um þveran skálann);
lá hverr um annan þveran, in heaps;
fara ~ á fœti at e-u, to be unwilling for a thing;
beita þvert, to sail close-hauled, near the wind;
2) adverse, contrary (veðr hörð ok þver);
3) cross, obstinate;
hann kvazt ekki ~ vera í því at selja skipit, he said he would not be hard about selling the ship;
setja þvert nei fyrir, to deny flatly;
ek vil þó eigi þvert taka, ef þér er lítit um, I will not take it crossly, if it is not to thy mind.
þver, þvert, adj., compar. þverari, þverast, but also þverstr; [Ulf. þwairhs = ὀργίλος, ὀργισθείς, þwairgei = ὄργη, ἔρις; A. S. þweorh; Engl. a-thwart, and also queer; Germ. quer (kv = þv, like kvistr, kvísl, for tvistr, tvísl); Dan. tvær; cp. Engl. to thwart]:—athwart, across, transverse, opp. to longways; tjalda um þveran skálann, Fms. i. 265; um þvert andlitið, Ó. H. 217; um þveran dal, Jb. 194; lá hvarr um þveran annan, in heaps, Fms. ix. 31; falla hvárr um þveran annan, pass.; járnspengr um þveran skjöld, Gþl. 105; þverrar handar hár, a hand’s breadth, Sd. 147; þremr þverum fingrum minni, Bs. i. 376; svá langt at þvers fótar sé, Karl. 112; ferr þú lítt þverr á fæti at fjándskap við oss, Ölk. 36: um þvert, across; geng ek um þvert frá leiki, out of their way, Sighvat: storm mikinn ok veðr þvert, adverse winds, Eg. 405; veðr hörð ok þver, Fms. x. 150; veðr þver af suðri, Grett. 86 A; sem sá í þveru veðri beitir löngum, Bs. i. 750; beittu þá sem þverast austr fyrir landit, Eg. 161.
II. metaph., taka e-n þvert, to take it athwart, to deny flatly, Eg. …
Shortened here. Read the full article →
I)
(þverr; þvarr, þurrum; þorrinn), v. to wane, grow less, decrease (í þenna tíma þurru mjök vinsældirValdemars konungs).
II)
v. to make to decrease.
ð, a causal to the preceding, to make to decrease; þverðu þeir þrótt sinn at þriðjungi, Hðm. 16; hann mátti ekki at vinna at þverra ágæti krapta hans, Greg. 79; þverrir þat nökkuð verðleik hans í Guðs augliti, Bs. i. 169; Sighvatr vildi eigi þverra kost sinn norðr þar, Sturl. ii. 65, Lex. Poët.
II. part. þverrandi, a diminisber,
I)
(þverr; þvarr, þurrum; þorrinn), v. to wane, grow less, decrease (í þenna tíma þurru mjök vinsældirValdemars konungs).
II)
v. to make to decrease.
pres. þverr; pret. þvarr, pl. þurru; subj. þyrri; part. þorrinn; with neg. suff. þyrrit, Sighvat: mod. weak þverra, að, pres. þverrar, Lil. 58, but the word is little used: [þurr and þverra are kindred words]:—prop. to be drained, ebb out, but only used
II. metaph. to wane, grow less, decrease; nema blóð þyrri, Þd.; þóat skúrir þyrrit, Sighvat; sorg frá ek eigi þyrri, Skáld H. 1. 23; lízt honum nú sem minna hafi þorrit enn í enu fyrra sinni, Edda 32; honum þurru lausa-fé, Ld. 210; þverrandi, opp. to vaxandi, Fms. v. 343; hvárt sem síðan vex eða þverr, Gþl. 260, Sks. 52, 54; Hrappr hafði skaplyndi it sama, en orkan þvarr, þvíat elli sótti á hann, Ld. 54; eigi þverr enn heimskan fyrir þér, Fms. ii. 156; ef fé hans þverr tíu tigum, K. Þ. K. 146, Rb. 132; en er þurru hlaup in mestu, Hkr. iii. 395; ek eldumk, en þverr kraptrinn í vásinu, Orkn. 464; þurru mjök vinsældir Valdimars konungs, Fms. x. 160; óx jafnan styrkr Daviðs en þvarr í hverri máttr ok afli sveitunga Saul, Stj. 498; eigi þrotna ok eigi þverra, 590; af hennar sökum þvarr ófriðr við Kristna menn, Ver. 44.
III. impers. with dat., þá þverr göngu hennar, of the sun, Rb. 100; sízt þvarr æfi (dat. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
m. a diminisber, Lex. Poët.; flug-þverrir, men-þ., seim-þ., veg-þ., epithets of a hero, id.
f. side river, tributary river.
f. a ‘thwart-water,’ side-river, tributary river, N. G. L. i. 153: freq. as Icel. local name,
n., um ~, across a horse’s back.
n. used adv. across a horse’s back.
m. cross chink.
m. a cross chink, Komi. 58.
n. a break across, breach.
n. a break across, a breach, Sturl. iii. 280.
No entry
n. a cross-fell, lying athwart another: a local name in Icel.
(að), v. to go aslant.
að, to go aslant, Fas. iii. 311.
m. finger’s breadth.
m. a fingers breadth, Sturl. ii. 181.
m. cross-fjord, side-fjord.
m. a cross-fiord, a side-fiord, branching out of a large central bay, Landn. 131 (of the northern side of Broadfirth in Icel.)
No entry
m. a cross-dyke, across a river or the like, Gþl. 421, D. N. i. 616.
No entry
adj. precipitous, of a rock.
No entry
m. a cross-girding put round a ship to strengthen her, Fas. iii. 257: in the metaph. phrase, það er komið í þvergyrðing með þeim, of sullen hostility.
No entry
m. a man from Thwerar-hlid, Ísl. ii. 359.
No entry
prop.
No entry
a, m. a wrong-headed person.
No entry
part. n. cut across, steep, abrupt, Fas. iii. 257.
f. hands breadth.
f. a hand’s breadth, Ld. 276.
(-tta, -ttr), v. to refuse flatly.
t, to knit a cross knot, to deny flatly; hann þverknýtti at láta hérað fyrr en þat væri konungs vili, Sturl. iii. 244; hann þverknýtti þat at hann mundi lauss vera, 211; þá mun ek þetta eigi þverknýta, Konr.
pp. in an awkward position.
part. in an awkward position, Ísl. ii. 317.
(-ða, -ðr), v. to divide (a house) across or transversely, opp. to ‘at endilöngu’.
ð, to carve, cut clean across; búar eigu húsum at skipta at jamnaði, þeir eigu at þ. hús, skolot þeir at endlöngu deila hús, Grág. ii. 257 (Jb. 194).
No entry
m. crossness, Th. 14.
adv. ‘athwart’, flatly (neita, synja, taka e-u ~).
adv. ‘athwart,’ flatly; synja þ., to deny flatly, Fms. vii. 186, Orkn. 216; neita þ., Fms. vi. 214; tók hann á engu þ., Orkn. 282; horfði allt þ. af beggja hendi, Bs. i. 786.
n. refractoriness, wrong-headedness.
n. crooked-mindedness, the being wrong-headed, Gísl. 85, Pass. 37. 4.
a. wrong-headed, refractory.
adj. crooked, wrong-headed, Valla L. 215.
No entry
u, f. obstinacy.
(að), v. to deny flatly.
t, to deny flatly, Grett. 105 B, Mar.
m. cross dais, the high-floor at the halls end.
m. the cross daïs, the high-floor at the hall’s end (see pallr), Fms. vi. 193, 440, Ld. 296, Eg. 549, 565, Grett. 103, 140 A, Sturl. i. 155, ii. 199.
No entry
f. cross-sailing, tacking.
No entry
að, to be doggedly obstinate, lit. setting the skull against, butting like a bull.
m. cross-wind, side-wind.
m. [skaut 2], a cross-wind, side-wind, Fms. vii. 94.
adv. athwart the ship.
adv. athwart the ship, Fms. iv. 103.
m. transverse cut.
m. a cross-cut, Grett. 91.
n. cross-stroke.
n. a cross-stroke, El. 17.
No entry
f. a cross-bar.
m. cross-path, side-path.
m. a cross-path, side-path, Greg. 28.
n. cross-street.
n. a cross-street, Hkr. iii. 16.
f. cross-sill.
f. a cross-sill, Grett. 114 A.
No entry
f. a ‘cross-suit,’ a law phrase; fyrsta, önnur, þriðja þ., in payment of weregild, N. G. L. i. 76, 82 (nú eru uppnáma-menn allir taldir, en nú skal þat skilja hvessu þversakir skolu fara).
v. to deny flatly, = taka e-u þvert.
tók, to deny flatly, Edda 21.
n. cross-tree.
n. a cross-tree, Nj. 162, 202, Fms. x. 290, Sturl. ii. 109, Grett. 114, Hom. 96, 97, Dipl. iii. 8; í annan enda hússins var lopt uppi á þvertrjám, Ó. H. 153.
f.
1) discord;
2) disobedience.
f. (qs. þver-hygð), discord; tekr at görask nokkur þ. meðal N.M., Bs. i. 449; kom til þverúðar með þeim, Grett. 49 new Ed.; fór þá allt í þverúð með þeim, Kb. 114; at yrði ór höggnir allir þverúðar þreskeldir af beggja hendi, Bs. i. 736.
2. disobedience; sýna e-m þrjózku ok þverúð, Fas. ii. 151.
m. cross-way; á þverveginn, across, cross-wise, athwart.
m. = þverstigr; en allir aðrir vegir er renna til bæja manna, þat heita þvervegir, Gþl. 413: á þverveginn, across, in diameter, Fas. iii. 372.
n. crossdeal, transverse partition.
n. a cross-deal, partition, Gþl. 346, Fs. 143, Grett. 114.
No entry
m. a man from Þvera, the nickname of Einarr Th. (Landn., Glúm., Lv., Ó. H.)
No entry
or þvesti, n. [no doubt akin to Ulf. ga-þwastian = to make fast, þwastiþa = το ἀσφαλές]:—prop. the fast or firm parts, the lean of the flesh, as opp. to the fat, the lean of a whale’s flesh, the flesh underneath the blubber of a whale, opp. to ‘rengi’ and ‘spik;’ at af teknu þvesti ok beinum, Vm. 107; þvest-slytti, blubber, Grett. (in a verse); the word is freq. in mod. usage.
(að), v.
1) to weigh down, oppress;
2) to compel, force.
að, [O. H. G. dwingan; mid.H. G. twinge; Germ. zwingen; Dan. tvinge; þvinga and þungr (q. v.) are, we believe, kindred words]:—to weigh down, oppress; þvingar móðrinn harði, a grief weighs me down, Skáld H. 7. 9; mig hefir þvingað manna lát, 5. 14; sárliga þvinguð, Mirm. (Ed.) 210.
II. reflex., en vér þvingumz á sex dögum ok þrjátigi, Stj. 148; þenna mann þvingaðan mörgum hugrenningum, burdened with many concerns, Th. 2; móðurinnar kvið, svá sem hann er þvingaðr (loaded) ok fullr af burðinum, Stj. 80. This word is rare in old writers, but freq. in mod. usage since the Reformation. The metaph. sense, to compel, has been introduced through the Germ. word.
f. oppression, hardship (til þvingunar ok ófrelsis).
f. a weighing down, hardship, Magn. 502; as opp. to skemtan, Stj. 2; þótti þat þ. at halda svá margar hátíðir, 49; til þvingunar ok ófrelsis, Bs. i. 720; ganga undir nýjar þvinganir, N. G. L. iii. 249.
No entry
m. the name of a sea-king (akin to þvengr?), Edda (Gl.); þvinnils dýr = a ship, Kristni S. (in a verse).
interj. (hvis, ~, af tjöldin!).
interj. pish! hvis, þvis! af tjöldin, Bs. i. 420.
No entry
u, f. = þveita, a kind of axe, Edda ii. 620.
m. a kind of stone (tóku þeir mikinn stein; sá heitir ~).
a, m. [akin to þveita], a stone, prop. a sling-stone (?); tóku mikinn stein, sá heitir þviti, ok höfðu þann stein fytir festar-hælinn, Edda 20; en þviti heitir hæll er stendr í hválinum, Edda ii. 515; hramm-þ., the ‘hand-stone,’ i. e. a gem or a bracelet, Höfuðl.: the word is still known as poët., e. g. liggðu þvita hulinn hér, honum einginn bifi! a mod. Icel. epitaph on a dog buried beneath a stone.
(prop. dat. from þat), adv. and conj.
1) therefore (varð ~ ekki af ferðinni);
af ~, therefore;
2) af ~ at, ~ at, because, for (tókst eigi atreiðin, því at búendr frestuðu);
3) ~ at eins, only on that condition
4) why, = hví (only in later texts);
5) with compar., the; hann var ~ ástsælli sem hann var ellri, he was the more beloved the older he grew.
dat. from þat (q. v.), and as adverb, ‘for-thy,’ because, see þat C.
No entry
not therefore, see þat; ok var hann at þvígi (not therefore) varðveittr at eigi gengi hundar á hann, Greg. 24.
II. þvígit, qs. því-gi-at, with compar.; þvígit skemri, not the shorter, Orkn. (in a verse); þvígit lengra, Skv. 3. 56; þvígit fleira, Og. 6; þvígit vænni kostr, Fbr. 103 new Ed.
a. ‘such-like’, such (mundi engi eiga þvílíkan hest).
adj. ‘such-like,’ such; mundi engi eiga þvílíkan hest, Nj. 89; með þvílíkum hætti sem fyrr segir, Hkr. ii. 92; þvílíkum stundum, sem …, Fms. x. 263; þá er hann þ. sem göngu-menn aðrir, Grág. i. 294; þílíkri líkamsins teiknan, Stj. 59; þvílíkast sem, most like as if, just as if …, Stj. 354, Barl. 88; annat þvílíkt, Fb. iii. 345.
old dat. sing. neut., = þessu; í ~ ljósi, in this light, in this world.
að, dat. = þessu, see þessi; á þvísa tré, Greg. 48; engi stóðsk þvísa fyrr, Bær. 19; á þvísa þingi, Harms. 32; þvísa landi, Íb. 14, Sighvat, Sks. 186; í þvísa ljósi, Grág. i. 28; næst þvísa = þessu næst, Gþl., Clem. 140.
No entry
see þváttr.
No entry
1. d, [þvál], to wash with lather or soap.
2. u, f. a heap of clothes in the wash.
No entry
t, [Dan. tvætte; an iterative from þvá], to wash; skírðr ok þvættr, Barl. 159. v. l.: in mod. usage mostly vulgar.
2. metaph. to talk wash, gabble; hvað ertu að þvætta.
No entry
a, m. a babbler, the Bible.
from þváttr, wash.
n., in úr-þvætti, the slops from wash, refuse.
No entry
m. a wash: metaph. gabble, nonsense.
No entry
adj. [þúfa], obstinate, dogged.
No entry
n., in sundr-þykki, sam-þ.
No entry
n. a lump, thickness.
I)
(þykki, þótta, þótt), v.
1) to be thought to be, seem to be, be esteemed or reckoned as;
hón þótti beztr kostr, she was thought the best match;
2) with dat. it seems to one, one thinks (þykki mér ráð, at þú farir at finna Gizur hvíta);
e-m þykkir at e-u, one feels hurt at, takes it to heart, is displeased with (þótti mönnum mikit at um víg Kjartans);
mér þykkir fyrir (or fyr) e-u, I dislike, am unwilling to (mér þykkir meira fyrir en öðrum mönnum at vega menn);
e-m þykkir mikit um e-t, one takes it much to heart (honum þótti svá mikit um fall Ólafs konungs, at);
e-m þykkir mikit undir e-u, one thinks it of great importance (mikit þótti spökum mönnum undir því, at);
impers., vilda ek, at þér þœtti eigi verr, I wish that thou wouuldst not take it amiss;
þótti sinn veg hvárum, they disagreed;
þykki mér sem undan sé gaflveggrinn, it seems to me as though the gable-wall were down;
þótti mér þeir sœkja at (= sem þeir sœkti at), methought they pressed hard on me;
3) refl., ~st, to seem to oneself, think oneself, think (en ek þykkjumst þó mjök neyddr til hafa verit);
hann þykkist einn vita allt, he thinks he alone knows everything; …
u, f. a thought, liking, sentiment, disposition; fann hann, at stórlangt var í millum þeirra þykkju, that their thoughts (likings) were wide apart, Eb. 24; fóru þykkjur þeirra saman, their sentiments went together, Grett. 113 new Ed.; þer munut ráða … en ek mun ráða þykkju minni, Fbr. 15; var konungr mjök sér einn á þykkju (self-willed), þvi at hann vildi …, Bs. i. 781; honum þótti mestu varða um yðra þykkju (goodwill), Fms. iii. 138.
2. denoting discord; hann hvað úvarligt at fara þannig einsliga við slíkan þykkju-drátt (discord) sem þeirra í milli var, Finnb. 284.
3. denoting dislike; þóttusk menn þat sjá, at hvárir-tveggi lögðu á mál þessi mikla þykkju, Sturl. iii. 272; þótti mörgum mönnum við of, ok lögðu þykkju á Þorgrím þar fyrir, Vígl. 18, and so in mod. usage; sundr-þ., ú-þykkja.
COMPDS: þykkjulauss, þykkjumikill.
I)
(þykki, þótta, þótt), v.
1) to be thought to be, seem to be, be esteemed or reckoned as;
hón þótti beztr kostr, she was thought the best match;
2) with dat. it seems to one, one thinks (þykki mér ráð, at þú farir at finna Gizur hvíta);
e-m þykkir at e-u, one feels hurt at, takes it to heart, is displeased with (þótti mönnum mikit at um víg Kjartans);
mér þykkir fyrir (or fyr) e-u, I dislike, am unwilling to (mér þykkir meira fyrir en öðrum mönnum at vega menn);
e-m þykkir mikit um e-t, one takes it much to heart (honum þótti svá mikit um fall Ólafs konungs, at);
e-m þykkir mikit undir e-u, one thinks it of great importance (mikit þótti spökum mönnum undir því, at);
impers., vilda ek, at þér þœtti eigi verr, I wish that thou wouuldst not take it amiss;
þótti sinn veg hvárum, they disagreed;
þykki mér sem undan sé gaflveggrinn, it seems to me as though the gable-wall were down;
þótti mér þeir sœkja at (= sem þeir sœkti at), methought they pressed hard on me;
3) refl., ~st, to seem to oneself, think oneself, think (en ek þykkjumst þó mjök neyddr til hafa verit);
hann þykkist einn vita allt, he thinks he alone knows everything; …
pres. þykkir, pret. þótti, subj. þætti (i. e. þœtti), part. þótt: a middle form þykkjumk and þóttumk: the form with kk is the true old one, and is always so written in rhymes by old poets (with fékk, hykk, þekkir, etc.): in mod. usage one k has been lost, þykja, þykir, and so often in Editions, but erroneously; the ancients often sounded this word with i, þikkja, þikkir, but y is the older and better form: with neg. suff. þykkir-a, þótti-t, þóttisk-a-þú, Ls. 60; þykkj-at, Hkv. 2. 22; þikkir-a, Fms. vi. 447 (in a verse): [þykkja þótti and þekkja þátti are correlative verbs, one neut. the other transit.; so also Goth. þagkjan þahta = λογίζεσθαι, and þugkjan þauhta = δοκειν; A. S. þencan þahte and þincan þuhte; Germ. denken dachte and dünken dünkte; a trace of the neut. sense remains in Engl. methinks, methought.]
A. To be thought, seem:
I. to be thought to be, seem to be, be esteemed, valued; ok hann mundi þá þykkja betr gengit hafa, en sitja við eldstó móður sinnar, Fs. 6; muntú þar göfugr þykkja á því landi ok verða kynsæll, Landn. 260; öngir þóttu (were thought) löglegir dómar nema hann væri í, … hón þótti beztr kostr, Nj. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
t, dep.; þ. við e-t or e-n, to take offence at, get angry with; Þórir bað konung eigi þ. við vist þeirra bræðra, Eg. 254, v. l.; þá þykktisk sá við er betr gékk ok sló sinn pústr hvárn þeirra, Vígl. 17; and so in mod. usage, þú mátt ekki þykkjast við þó eg segi þér satt, thou must not take offence though I tell thee true.
a. good-natured, careless, easy.
adj. good-tempered, thoughtless, careless, easy, Mag, 45.
a. choleric of temper.
adj. choleric of temper; Halldórr var þ. sem aðrir Íslendingar, ok þótti ílla er hann fékk eigi þat er hann beiddi, Fb. i. 167; þ. ok þungr, Grett. 92 A.
(að), v. to thicken, become thick (tók veðrit at ~).
að, to thicken or become stout; loptið þröngvisk ok þykknar af vætum, Stj. 17; þá tók veðrit at þ., Fb. ii. 210; þar til er þykknaði (of a fluid), A.A. 275.
I)
m. thwack, hurt.
II)
(acc. -van), a. thick, = þjokkr (garðr fimm feta ~); þykkt veðr, thick weather; ~ skógr, dense forest; þykkt hár, thick hair.
1. m. [cp. A. S. þaccian; Old Engl. (Chaucer) thack; Engl. thwack = to strike; see also þjökka and þjaka]:—a thwack, thump, blow, a hurt; hann görði meyjunni þann þykk, at hón grét þegar, eu sveininn lék hann miklu harðara, Sd. 141; verðr nú við hann skapfátt ok veitir honum áverka svá næsta mikinn, at honum var þat gildr þykkr (a severe hurt) ok eigi banvænligr, Ísl. ii. 321 (Heiðarv. S.); þykkjar verðr, worthy of a thwack, Eg. (in a verse); fékk Gunnarr mikinn þykk af eins manns spjóti, Dropl. (major), cp. Njarð. 378.
2. adj. [the older form in ancient vellums is þjokkr or þjökkr, or even, esp. in Norse vellums, þjukkr, whence is derived the mod. Swed. and Norweg. tjok or kjok, but Dan. tyk; a v follows kk before a vowel, but even there is often dropped; compar. þykkvari, þykkvastr, or contr. þykkri, þykkastr: A. S. þicc; Engl. thick; Germ. dick: on the other hand, Germ. dicht, Engl. tight answer to Icel. þóttr.]
A. Thick, stout, in substance; skjöld víðan ok þykkvan, Eg. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
1. and þjokkt, f. thickness; breidd, lengd, þykkt, hæð, MS. 544. 156; á þykktina, in the thickness, Fms. ix. 522; eigi meirr en fimm menn á þyktina, Fms. vii. 275 (þjokktina, Hkr. iii. 400), Eg. 277.
2. f. = þykkja, resentment, displeasure, Bs. i. 745.
a. n., hafa ~, to have thick, stout armour.
n. part., in the phrase, hafa þykkbyrt, to have thick, stout armour, Fms. vii. 264.
a. n. thick-set, studded, with hamlets.
n. part. thick-set, studded with hamlets, Orkn. 300.
pp. n., gera ~, to make frequent visits.
n. part.; hón heilsar þeim ok kvað þá þ. göra, to make frequent visits, Eb. 94.
m. thickness.
(-leiki), m. thickness; hann vildi forvitnask um þykkleik haussins, Eg. 769; þar við mátti ekki jafnask at hæð né þykkleik nökkurs manns hár, Fms. x. 177; þykkleiki mannsins, Stj. 57.
a. chubby-faced.
adj. thick-faced, Ld. 276.
adv. proudly, sulkily (svara ~).
adv. thickly.
2. frequently; en þá er þat varð eigi svá þjökkliga sem hann vildi, Bs. i. 431 (jafnliga, v. l.)
II. proudly, sulkily; svara þykkliga, Fb. i. 209.
a. very thick, of weather.
adj. [þykkr, m.], threatening, sulky, of weather; var veðr þykk-mikit, Sturl. ii. 65.
pp. thick-furred.
part. thick-furred, Lv. 41.
pp. thick-set, thick-ranked.
part. thick-set, thick-ranked, Mar.
No entry
part. thickly-manned, Bs. i. 526.
pp. thick-clouded.
part. thick-clouded, Sks. 227.
pp. thick-lipped.
part. thick-lipped, Fms. ii. 20.
pp. thick-set, stout of growth.
part. thick-set, stout of growth; þjökk-vaxinn, Edda i. 258 (in a verse).
(þyl; þulda; þuliðr, þulinn), v. to speak, recite, chant; to mutter to oneself; ~ í feld sinn, to murmur into one’s cloak;
refl., ~st um, to mutter to oneself.
pres. þyl, þylr; pret. þulði or þuldi; subj. þylði; part. þulit; [þulr]:—to say, read, chant, in one continuous tone, without either stopping, or any intonation; mál er at þylja þular-stóli at, of a sage saying his saws, Hm. 111; hygg vísi at hve ek þylja fat, ef ek þögn of gat, of a bard chanting his lay, Höfuðl. 3; þyl ek grunnstrauma Grimnis, Þd.; vel samir enn of eina ölselju mér þ., Jd. 3; þylja um sigr, to chant the victory, Fms. vi. (in a verse); þær þyt þulu (þulðu?), they sang their songs, accompanied the whirling mill with their song, Gg. 3.
2. to chant or murmur in a low voice, as one saying charms, prayers, or the like; hann (Njáll) fór opt frá öðrum mönnum einn saman ok þuldi, Nj. 156; sat Geitir, faðir bónda á palli, ok þuldi í feld sinn, murmured into his cloak, Fb. i. 253; það er svo mart og það er svo mart þulið í feldinn gráa, | sem ei er bert og ekki vert eptir neinum að hváa, Grönd. 160; Þórir sat einn samt í öndugi ok þuldi í gaupnir sér, Fas. iii. 153; hann lá þar ok horfði í lopt, ok gapti bæði munni ok nösum, ok þujdi nökkut (of spells), Þorf. Karl. ch. 7; þulði uðr, the wave murmured, Skáld H. 4. …
Shortened here. Read the full article →
No entry
u, f. [akin to þön, þenja?], the withers (?); en er hann sá uxann, þá var hlaupin ofan bógrinn ok slitin þynan (wither-wrung? but of an ox), fýstu flestir at drepa skyldi, Bs. i. 370: or is þyna = the peritoneum, mod. líf-hinna?
2. a nickname; Þorbjörn þyna, Landn.
No entry
f. [þungr], heaviness, weight; freq. in mod. usage, tvær vættir að þyngð; eðlis-þyngð, specific gravity.
II. metaph. illness, sickness; á mér liggr þyngð nokkur, Fms. xi. 68; Helga tók þá ok þ. ok lá þó eigi, Ísl. ii. 274.
2. troubles; síðan er vér mistum skipa várra er oss hefir öll þyngð af staðit, Fms. viii. 181.
f. burden, heaviness.
f. a burden, heaviness, H. E. i. 407.
(-da, -dr), v. to weigh down, make heavy; impers., sóttinni þyngir, the illness grows worse; þyngir e-m, one grows worse (from illness); one grows heavy from sleep;
refl., ~st, to grow heavy, adverse (tekr nú bardaginn at ~); e-m þyngist = e-m þyngir (þá tók honum at ~st).
ð and d, [þungr, Dan. tynge], to weigh down, burden, make heavy, Hom. 53; mun mér eigi þ. þetta erviði, it will not encumber me, Eluc. 3; augu þeirra þyngðusk (pass.) af tárum, 623. 60.
2. impers. he grows heavy, with dat. of manner; en sóttinni þyngði (the illness grew worse) eigi því síðr, ok andaðisk hann, Fms. x. 73; þá þyngdi honum mjök (it grew very heavy with him, i. e. he grew heavy from sleep), ok lagðisk hann niðr ok svaf, v. 222; þyngja tekr máli ok minni, Skáld H. 5. 16.
II. reflex., tekr nú bardaginn at þyngjask, to grow heavy, adverse. Fas. i. 105; honum tók þá at þyngjask (he sank) sem á leið daginn, Fms. viii. 445.
No entry
f. = þyngð, Mar., H. E. i. 408.
n. pl.
1) burden; gera e-m ~, vera e-m til ~a, to be a burden to one;
2) heavy affliction (mér þykkir illt, at menn hljóti svá mjök ~ af mér).
(mod. þyngsli), n. pl. (þyngslir, f. pl., Barl. 44), a burden; göra e-m þ., to be a burden to one, B. K.; vera e-m til þyngsla, id.; meðr banni eðr öðrum þyngslum, at ganga undir þeirra álögur, MS. 126. 178.
2. heavy affliction; mér þykkir íllt at menn hljóti svá mjök þ. af mér, Eb. 264; er öll þyngsl hafa af staðit, Fms. viii. 181, v. l.
(-ta, -tr), v. to make thin; impers., þynnir kóf, þoku, the fog begins to lift.
u, f., in half-þynna, a kind of axe, see p. 243.
(-ta, -tr), v. to make thin; impers., þynnir kóf, þoku, the fog begins to lift.
t, [þunnr], to make thin; þynna þoku frá augum e-m, Barl. 172, passim: impers., en sem þat kóf tekr at þynna, the fog begins to lift, Sks. 47, v. l. new Ed.
II. reflex. to grow thin; þynntisk skipanin á borðunum, Fms. ii. 327, Orkn. 72.
2. þynntr, beaten thin.
No entry
f. a nickname, = þyna (?), Landn. 117.
No entry
f. a need, want, see þurft.
No entry
m., dat. þyrli, [cp. Cumbrian thyrel, a porridge-stick], a whisk with a fringe at the end, with which to whip milk; flauta-þyrill, a stick for whipping milk; hárið er eins og þyrill, hair rough like a þyrill.
2. the name of a farm and mountain-peak in Icel., from the whirling gusts of wind to which it is liable, Ísl. ii. (Harðar S.)
(þurða), v. poet. to sweep, rush.
pres. þyrr; pret. þurði; [see þori]:—to sweep or rush along, only used in poetry; kilir þurðu norðan, Ó. H. (in a verse); flaust þurðu und segli, Fms. x. (in a verse); Rögnvalds kind þurði und randir, … menn þurðut austan, Arnór; hrönn þurði at e-m, Þd. 12; láta mari þyrja fold fetum, to let the steed sweep over the fields, Akv. 13; mál kveð ek okkr fara úrig fjöll yfir, þyrja þjóð yfir, to sweep over the people, Skm. 10, of riding through the air.
No entry
m. [þurkr], a dryness in the mouth or throat.
No entry
að, [þyrill: Engl. thrill, drill; A. S. þyrljan = to bore; Old Engl. thirl; Germ. drillen]:—to whirl, as the wind does chaff or dry hay: vindr þyrlar heyinn í háfa lopt.
(-da, -t), v.
1) to deal reverently with, show respect to, keep, observe, with dat. (~ eiðum, griðum);
~ hátíð, to respect the holy-day;
2) to show mercy to, spare (~ úvinum sínum);
3) refl., ~st, to display forbearance; konungr bað hann, at hann skyldi ~st við Magnús konung, to forbear from violence towards king M.
ð, prop. a law phrase-, or a religious term, to deal reverently with, shew respect to; with dat., var þá eigi þyrmt eiðunum, Edda 26; ef maðr þyrmir eigi griðum, Grág. ii. 166 B; þyrma særum, Róm. 288; þyrma lögum, Sks. 78 new Ed.; þat er ráð annat at þyrma hátíð, to respect the holy-day, by not fighting on that day, Fms. v. 170, N. G. L. i. 10; ok vill hann eigi þyrma Frjádögum né Kristnum dómi várum, of breaking the fast, 11; þyrma Jóla-helgi. 142; skulu vér þyrma kirkjum, to respect the sanctuary of a church, of an asylum, K. Á. 30; þyrma rétti heilagrar Kirkju, 40; þyrma konu and þyrma við konu, to shew respect to a woman, so as not to violate her, N. G. L. i. 16; mun engi maðr öðrum þyrma, Vsp. 46; Baldrs barmi þyrmðit manna-dólgi, the brother of B. made no covenant with the foe of men, Haustl.; at þú eigi vel eiðum þyrmir, Skv. 1. 47; þyrmða ek sifjum, svörmuu eiðum, 3. 28; þyrma véum, Hkm. 18; görisk sifja-spell ok þyrma menn engum hleytum, Sks. 338.
2. to shew mercy to, spare; þyrma skal hann eggvers-foglum í því landi, Grág. ii. 347; þeir þyrmdu því öllu er þeim þótti fagrt, en drápu allt þat sem var afleitt, Stj. 456; …
Shortened here. Read the full article →
No entry
m., in Ú-þyrmir, violator, see p. 668.
adv. gently, forbearingly.
adv. meekly, gently, forbearingly; hann keyrði hann niðr ok eigi þ., threw him down, and that not gently, Bjarn. 41; ú-þyrmiliga, Rd.
No entry
f. pl.; þyrmsl, n. pl.; þyrmslur, f. pl.:—any sacred or lawful obligation of respect or forbearance due to others:
1. as a law phrase, the obligation of a client or dependent towards his master; nú skal leysingi hafa þyrmslir við skap-dróttinn sinn, eigi skal hann í févélum né í fjörvélum við hann vera, né í dómum gegn honum …, hverfa eigi odd né egg móti honum …, bera eigi vitni á hönd honum …, N. G. L. i. 34; svá skulu leysingja-kaup fara þeirra er eigi hafa keypt þyrmslar af sér, 234; þá er hann (viz. the client) ór þyrmslum við þann mann, 211.
2. any obligation, from relationship or the like; allar þær þyrmslur sem hirðmönnum byrjar at hafa innan-hirðar, N. G. L. ii. 440.
3. eccl., of forbidden degrees of relationship; geymi menn at þyrmslum sínum verði lýst áðr samgangr hjóna verðr í millum, H. E. i. 414; þær eru konur aðrar er enn eru í meirum þyrmslum við oss, … ef vér vinnum líkams losta við þær, N. G. L. i. 15: veita þyrmslur úvígðum kirkjum, K. Á. 36; þat er mælt í lögum at eigi skal bera vápn í kirkju … slík þyrmsl eru ok á bæna-húsum …, 38.
4. …
Shortened here. Read the full article →
adv. = þyrmiliga (bundinn eigi ~).
adv. = þyrmiliga, Bs. i. 821.
adv. = þyrmiliga (bundinn eigi ~).
adv. = þyrmliga, Fms. xi. 146.
(pl. þyrnar), m. thorn.
m. [see þorn; Dan. tjörne] a thorn, Karl. 546; klungr ok þyrni, Stj., Fms. v. 159: þyrnar ok íllgresi. Post.; fjaðrar hans vóru sem þyrnar, Post. 645. 69; þyna og þistla, the Bible, Matth. vii. 16; hag-þyrnir.
COMPDS: þyrnifótr, þyrnifullr, þyrnihjálmr, þyrnikórona, þyrnitré.
No entry
m. thorn-foot, a nickname. Eg.
No entry
adj. full of thorns, Al. 52.
m. thorn-helmet.
m. a thorn-helmet, a crown of thorns, Hom. 32.
No entry
(-krúna, Karl. 545), u, f. a crown of thorns, Bs. i. 792, Mar., Pass.
n. thorn-bush.
n. a thorn-bush, Karl. 545.
(t), v. refl. to crowd, throng (þyrptust menn at honum).
t, dep. [þorp], to crowd, throng; þyrptust menn at honum, Fms. ii. 160; lið þeirra nam stað ok þyrptist saman við þessa sýn, viii. 405; ef aðrir menn þ. at manni, Sks. 302; þyrptisk þangat mikill fjöldi drukkinna manna, Fagrsk. 2.
No entry
f. a crowd, throng, freq. in mod. usage; það er þ. á hlaðinu.
m. codling.
m. [þorskr], a small codfish, Edda (Gl.), and passim.
(-sti, -st), v. impers., mik þyrstir, I am thirsty (hana þyrsti at meirr; þar þyrstir jörðina).
t, [þorsti], to thirst, impers.; mig þyrstir, ‘it thirsts me,’ I thirst; þá þyrstir hann (acc.) eigi, Eluc. 24, Stj. 132; hana þyrsti at meirr, Fms. vi. 352; til gullsins þyrsti þik, drekk þú nú gullit, Rb. 410; Bárðr sagði at hann þyrsti mjók, Eg. 207; slikt görir at er sölin etr, þyrstir æ því meirr, 605; þar þyrstir jörðina, Al. 50; þá er mik þyrsti þá gáfu þér mér at drekka, Barl. 35.
a. thirsty (~ til e-s, í e-t).
(þystr), adj. thirsty, Vþm. 8, Ls. 6, Eg. 204; (Þórr) er mjök þ. tekr at drekka ok svelgr allstórum, Edda 32.
2. metaph., þyrstr til e-s, Mar.; þ. í líf e-s, Fas. i. 498, passim.
(þys, þusta þust), v. to rush (þustu þeir þá fram ór skóginum).
pres. þyss; pret. þusti; gustr, þustu, Sighvat; in mod. usage þusa and þusti: [an older form for þyrja? cp. þausnir]:—to rush; þusti (þursti Ed.) þegar allr Grikkja-herr alvápnaðr ór herbúðunum í borgina, Fms. vi. 157; þá þysja Rómverjar þar at, Rom. 273; þustu þeir þá fram ór skóginum eptir þeim, Ó. H. 135; ok enn þustu at allir þeir er í öðrum stöðum höfðu setið, 68; þá þustu bændr at konungi ok báðu hann eta kjöt, Fms. i. 35; ok nú þyss sjá flokkr fram á leikvöllinn, Skálda 172.
m. noise, uproar, riot (þá gerðist ~ mikill í boenum).
m., dat. þys, an uproar, tumult from a crowd; þyss eru þrettán, Edda 108; kominn er þyss í þessa þjóð, Gísl. (in a verse); en er morna tók hætti þysnum í bænum, Fms. vi. 16; þyss sjá eða kliðr, Gísl. 56; fyrir þys þann (riot) er þeir höfðu gört at Hákoni jarli, Fms. i. 220; þá görðisk þyss mikill í bænum, vii. 173; þyss ok vápna-brak, 260; í þessum þys var Hákon særðr bana-sári, 290; en hann mátti einskis víss verða fyrir alþýðu-þys, þvíat hverr kallaði fyrir munn öðrum, 655 xvi. B. 3; fyrir þys alþýðu, Post. 227; manna þys, Skálda 169; hví gegnir þyss sjá manna, 623. 55; rekum þurt þys vándra hugrenninga, Hom. 148; skósveinn Gunnildar hljóp fram í þysinn (þysinum, v. l.), Fms. i. 45: in Róm. 285, Lat. tumultus is rendered by þyss.
f. a crowded hall.
f. a crowded hall, Akv.
a. noisy, uproarious.
adj. making a great noise, uproarious, Fms. x. 213.
m. noise, whistling sound (~ vatna);
~ smábarna, cries, wailings.
m. [þjóta], a noise, whistling sound, as of wind, leaves, Edda (Gl.); þær þyt þulu, of the whirling of a mill, Gs. 3: er þungt at heyra þyt smábarna, cries, wailings, Fms. i. 263; vinda gnýr eða vatna þytr, Skúlda; lúðra-þytr, q. v.; íllviðra-þytr.
(gen. -jar, dat. -ju; pl. -jar), f. bondmaid, bondwomnan.
n., qs. þivi, [Ulf. þjus = οἰκέτης, þiwan = δουλουν, þiwi = παιδίσκη, þiwis = δουλος; A. S. þeow; Dan. ty, tyende; cp. þjó-na]:—a serf, bondsman; þý hans eðr ambátt, Gísl. 132 (for þýr).
2. in mod. usage, metaph. vile, bad people; þýið með þrælum sínum, Pass. 11. 12.
I)
(-dda, -ddr), v.
1) to win over, attach; ~ sér, to attach to oneself (hann ferr víða um lönd ok þýddi sér fólkit);
2) to explain, interpret (~ draum);
3) to signify (hvat ætlar þú þenna draum ~?);
4) refl., þýðast e-n, to attach oneself to, associate with one; ~st e-n með vináttu, to be on a friendly footing with one; ~st e-m = ~st e-n; Uni þýddist þórunni, dóttur Leiðólfs, U. paid court to Th., daughter of L.; ~st til e-s, undir e-n, to attach oneself to, pay homage to, submit to (vildu þeir heldr ~st undir hans konungdóm en undir Svía-konung; þýddust til hans margir höfðingjar af öðrum löndum).
II)
f. attachment, love.
u, f. attachment, love; þýða ok blíðlæti, Hom. 115; drag aldri þyðu eða samræði til hans úvina, Sks. 80 new Ed.
I)
(-dda, -ddr), v.
1) to win over, attach; ~ sér, to attach to oneself (hann ferr víða um lönd ok þýddi sér fólkit);
2) to explain, interpret (~ draum);
3) to signify (hvat ætlar þú þenna draum ~?);
4) refl., þýðast e-n, to attach oneself to, associate with one; ~st e-n með vináttu, to be on a friendly footing with one; ~st e-m = ~st e-n; Uni þýddist þórunni, dóttur Leiðólfs, U. paid court to Th., daughter of L.; ~st til e-s, undir e-n, to attach oneself to, pay homage to, submit to (vildu þeir heldr ~st undir hans konungdóm en undir Svía-konung; þýddust til hans margir höfðingjar af öðrum löndum).
II)
f. attachment, love.
d, [O. H. G. djuten: Dutch duiden; Germ. deuten; Dan. tyde; the word is better derived from Goth. þjuda than from þjuþ = bonum]:—prop. to associate, attach; þýða sér, to attach to oneself; hann ferr víða um lönd ok þýddi sér fólkit, Fms. iii. 272.
II. to explain, interpret; þýða draum, to interpret a dream, Fms. viii. 12, passim: þýða bók, to comment on a book; björg ok steina þýddu þeir móti tönnum, Edda (pref.) 145.
2. to signify; hvat ætlar þú þenna draum þýða? Ld. 316; at hann (the dream) þýði annat enn ek göri ór honum. Fms. v. 341, x. 147, v. l.; ‘communio’ þýðir samneyti, Hom. 141; það þýðir svá, 655 xxiii. 1, Stj., Barl., Mar., passim.
III. reflex., with acc. to attach oneself to, associate with; öllum þeim er þá þýðask ok í þeirra embætti bindask, Sks. 358; Haraldr var vinsæll af sínum mönnum, honum (hann?) þýddusk gamlir menn með speki-ráðum, Fms. x. 178; þýðask e-n með vináttu, to pay one homage and friendship, Eg. 20; at hann mundi fá virðing mikla af konungi ef þeir vildi hann þýðask, 17; Uni þýddisk Þórunni dóttur Leiðólfs, U. …
Shortened here. Read the full article →
f.
1) interpretation, translation;
2) sense, meaning.
f. an interpretation; eptir réttri þýðingu, Stj. 200: a sense, meaning, önnur er þ. þinnar ræðu, Barl. 29.
2. an interpretation, translation, Anecd. 92; lesa lög ok áttvísi ok þýðingar helgar, Skálda.
m. attachment, affection.
m. attachment, affection; hón veik undan at hafa þýðleik né einn við þá, Clem. 129.
No entry
adv. affectionately, meekly; eptir hirting, … að sér þýðlega vefr, af þerrar klár öll þeirra tár, ástar-koss margan gefr, Hallgr.; þýðlega þess eg bið, Pass. 7. 17.
a. attached, affectionate.
adj. attached, affectionate, Fb. i. 443, Sturl. iii. 60.
No entry
f. = þýðing, signification, Mar.
a. kind, affectionate, affable.
adj. kind, meek, amiable; þyðr ok þekkr við sína menn, Fms. x. 420; þýðr ok þekkiligr, Bs. i. 76; fámæltr optast, ekki þýðr (not affable, harsh), Fms. vii. 102; þ. við alla vini sína ok alla góða menn, Bs. i. 128; Herrann beið þeirra hinn þýði, Pass. 6. 1.
f.
1) German language or custom;
2) Germany (= þýðverskuland).
u, f., or, dropping the v, Þýðerska, Þýverska, the Teutonic land, Germany; til annarra landa, Danmerkr ok Þýðersku (Þðerska ríkis, Þýðverska land, v. l.), Fms. ix. 487; landskjálpti inn mikli í Þýðersku, Ann. 1000 B; fór Sturla þá suðr í Þýðversku-land, Bs. i. 555; hann mælti Þýðesku, spoke in German, Greg. 75; raka jaðar-skegg á Þýðversku (Þýversku, v. l.), in German fashion, Sks. 66 new Ed.
a. German.
adj., but better Þýðerskr, often spelt Þyeskr; the v and r are due to a wrong notion as to its origin, as if it came from -verjar (= men) instead of the inflex. iskr, as is seen from the German form; [O. H. G. Diutisc; mid.H. G. Diutisch, Tiusch; low Lat. Theotiscus; Hel. Thiudisk; mod. Germ. Teutsch, Deutsch; Engl. Dutch; these forms shew that v and r are in the Norse wrongly inserted; the old Icel. word was evidently borrowed from the Germ. through the trading people, perhaps in the 11th or 12th century; it does not therefore appear in a genuine Norse form, for then the inflexive iskr should have been assimilated to the preceding root word, so forming a monosyllable; the mod. form Þýzkr is in this respect correct; the root word is Goth. þiuda = þjóð, see Grimm’s Dict. s. v. ii. 1043; in Ulf. þiuþisko = ἐθνικως]:—German; Þýðerskir menn (Þýðverskir, Þýverskir, Þýðskir, v. l.), Fms. viii. 248; Vindum ok Þýðeskum mönnum, x. 45, v. l.; Þýðerska menn, 47; en Þýðeskir menn segja, Fas. i. 332; Þýverskir, Fb. i. 355. l. c.; Þýveskr, Ann. 1342 C; …
Shortened here. Read the full article →
n. = þýðleikr.
n. = þýðleikr, 655 xxviii. 3.
f.
1) theft;
2) stolen goods.
f. [þjófr], theft, Grág. i. 401, 429.
pp. covered with little hillocks (þúfur), uneven, of a field (þar var þýft mjök).
part. covered with mounds, uneven, rough, of a field, Fms. iii. 207; þýft tún, þýfðar engjar.
No entry
að, to impute theft to a person; þýfga e-n um e-t.
n. theft, stolen goods.
n. [þúfa], a field covered with mounds or hillocks, uneven ground; slá í þýfi, krappa-þýfi. þýfi-teigr, m. a rough paddock, Rm. 102.
n. theft, stolen goods.
n. [þjófr], stolen goods, Jb. 419 C; Viðris þýfi, Stor. 1; báðum þótti um þýfið vænt. Stef. Ól. þýfi-gjöld, n. pl. a fine for theft, Grág. 1. 457.
f. theft, stolen goods.
u, f. theft, Gþl. 541: stolen goods, N. G. L. i. 83.
No entry
f. = þýfð, Gþl. 538, 541.
No entry
f., gen. þýjar, dat. þýju, acc. þý; pl. þýjar; the r is a fem. inflexion, as in kýr, sýr; the root is þý, qs. þivi; see þý; [Goth. þjus and þiwi; cp. A. S. þeowian = to serve; Icel. þjó-na, qs. þjov-na, þjónn; as also Germ. dienen]:—a bondwoman; þræll ok þýr, Rm.; þræl eða þý (allit.), man-servant and maid-servant, Fms. iv. 204; þýjar barn, þýjar sonr, a bairn, son of a bondwoman, Fas. i. 495, iii. 434; meðan þú á kvernum kysstir þýjar, Hkv. 1. 35; hvöss eru augu í Hagals þýju (dat.), 2. 2; þræla þrjá tigu, þýjar (acc. pl.) sjau góðar, Am. 93; þýjar ok salkonur, Skv. 3. 45; en um Svanhildi sátu þýjar (nom. pl.), waited on her, Gh. 15; meldr Fróða þýja (gen. pl.), Edda (in a verse).
a. = þýðverskr (~ söðull).
= Þýðverskr, only in late vellums; Þýzkan söðul, Fms. xi. 443.
pp. born of a bondwoman.
part. born of a bondwoman; Ismael var þ., Post. 645. 62; hón er þ. at móðerni, Eg. 338; sunr þ., N. G. L. i. 48.
No entry
u, f. a stamping.
2. metaph. a long tedious struggle, a quarrel, Bs. i. 159, Burl. 58, 65, 150, Fb. ii. 207: = þóf. þæfu-steinn, m. a stamping-stone: an Icel. local name.
No entry
i. e. þœfa, ð, [þóf, hence the mod. Dan. töve], to beat, stamp cloth; þau klæði vóru þæfð með sand ok tjöru, Fas. i. 346; and in mod. usage, þæfa sokka, vetlinga, peisu; þæfa í tunnu, to stamp in a tub, a curious custom still used in Icel. of two men lying on their backs and treading a tub open at both ends, so as to pack the cloth tightly.
2. metaph. to do a thing in a slow or tedious manner; þæfði hón þá ofan til árinnar, she went lumbering down to the river, Grett. 140; nú bíðu vér búnir, ok þarf eigi at þæfa oss lengr í þessu, to keep us longer waiting, Sturl. i. 134; eigi mun ek þik lengi þæfa um liðs-beina, Lv. 105; förum heim, þæfum ekki Skíða, ok rannsökum bæinn, let us not belabour S. any longer, Sd. 168.
II. reflex., skulum vér þæfask svá við, struggle and delay (cp. Dan. töve), Vápn. 16; ekki mun ek lengi þæfask til hvílunnar við þik, Gísl. 16.
No entry
f. = þæfa, Lv. 45: þæfð, f. id., Vápn. 16.
No entry
t, see þöfta.
No entry
f. [þiggja, þágu], an acceptable thing, pleasure; leggja þægð ok fýsi til e-s, 655 xxvii. 11; mér er engin þægð í því, I do not want it, don’t do it to oblige me; or göra e-m e-t til þægðar, to do a thing to please another.
2. tameness, pliability, obedience.
No entry
adv. agreeably.
a. acceptable, agreeable.
adj. acceptable, agreeable, Edda 81, Nj. 227, Fms. viii. 229, Al. 17, K. Á. 76, passim.
n. pl. pleasure; gera e-m e-t til þæginda, to do a thing to please one.
n. pl. pleasure; göra e-m e-t til þæginda, Fms. ii. 41.
(-ða, -ðr), v.
1) to make acceptable;
2) to push roughly, shove, with dat.; Þorsteinn þægir honum íbekkinn, Th. pushes him roughly on the bench.
ð, [þiggja, þág], to make acceptable, to gratify a person; þægja e-m í, to give a small gratification to a person: pass., svá helgask ok þægjask öll góðverk í ást, become acceptable, Hom. 96.
II. [perh. a different word, akin to þykkr = a thwack], to push roughly, shove; Þorsteinn hleypr upp, ok heldr Máfi, ok þægir honum í bekkinn, and pushes him roughly to the bench, Sturl. i. 13; cf nokkut væri konunginum eðr erkibiskupinum þægt í hans meðferðum, if they should take any exception to their pleadings, Bs. i. 771; ok er þá nokkut (nökkurum?) þægt í várri vörn, then some will get hard blows, Fbr. 54: þægja at e-m, to tease or offend; anzar drottning Úlfar görir þú að oss þægja, enginn bað þig orð til hnegja, íllr þræll þú máttir þegja, Úlf. 4. 45.
a. acceptable, agreeable.
adj. acceptable, agreeable; fórnir þægjar goðum várum, 623. 12; Guði þægr, acceptable to God, 655 x. 2, and passim.
2. gentle, obedient, willing, of a child; hann er þægr, þægt barn, and ó-þægr, refractory, unwilling.
No entry
n. the lower part of a carcase, brisket; var þar ekki kjöt á bæ hennar nema eitt sauðar-þæri, Bs. i. 611: of a cut-up fish, þorskr álnar í öxar-þærum, Grág. ii. 380 (Jb. 327); eyxar-þærum flattr, (Kb.) 357, l. c.
No entry
[þóf?], a απ. λεγ., to throb, beat (?) like a pulse; sýndisk honum höndin heit, ok rauk af, ok þöftu æðarnar, the hand seemed to be warm and steamed, and the veins beat, Fas. iii. 395.
(gen. þagnar), f. silence; slær á e-n, one is struck dumb.
f., gen. þagnar, [þegja], silence; sögn eða þögn haf þú þér sjálfr í hug, Sdm.; gott þóttumk þat er ek þögn of gat, silence, a hearing, Höfuðl.; slegit hefir þögn á þegna, Sighvat; þá sló þögn á höfðingjana ok mælti einginn, Fagrsk. 61; þagnar mark, Stj. 250; þagnar tími, a time of silence, Bs. i. 891, Stj. 158, and passim, þagnar-gildi, n.; in the phrase, láta e-ð liggja (vera) í þagnargildi, to leave a thing alone, not mention it.
II. mythical, the name of a goddess, Edda (Gl.), Gísl.
No entry
part. ‘silence-bereft,’ i. e. noisy, an epithet of a mill, Gs. (απ. λεγ.); the passage is not quite clear, and an alliteration seems to be wanting.
a. habitually silent, taciturn.
adj. silent, of silent habits, Hm. 6; hann var maðr þ., ríklundaðr ok úþýðr, Hkr. i. 28; hann var þögull, ekki nafn festisk við hann, Sæm. 96; hinn þögli áss, Edda 17; Viðars ins þögla, 60; horskr ok þögull, Hm.; sí-þögull, mute; see þagall.
(gen. þakkar, pl. þakkir), f.
1) pleasure, liking; gera e-t til þakka e-s, to one’s liking, to please a person;
2) thanks (Auðr tók þat með þökkum); mér er ~ á e-u, I am thankful for a thing; kunna e-m ~ fyrir e-t, to be much obliged to one for a thing; gera guði þakkir fyrir e-t, to thank God for a thing.
f., gen. þakkar, pl. þakkir; [Ulf. þagks = χάρις, Luke xvii. 9; A. S. þanc; Engl. thanks; Germ. dank; Dan. tak]:—prop. pleasure, liking, akin to þekkr, þokki, cp. Lat. gratia and gratus with grates and Gr. χαρά with χάρις, göra e-t til þakka e-s, to one’s liking, to please a person, Eg. 63; leggja e-t vel í þökk við en, 153: but usually,
II. thanks; Hrappr bað hann hafa þökk fyrir, Nj. 128; Auðr tók þat með þokkum, Fms. i. 247; þökk ok aufusa, see p. 32; kunna e-m þökk fyrir e-t, to be thankful, Bjarn. 24: so the phrase, mér er mesta þökk á því, to be obliged; þökk er mér á þinni hérkvámu, Fas. iii. 259; hón kunni þess önga þökk, she owed no thanks for it, Bjarn. 24; fyrir útan hvers manns þökk, whether they like it or not, D. N. ii. 39; Guðs þökk, God’s thanks, i. e. charity; göra tíund til Guðs þakka, Hom, (hence gustuk, q. v.); göra Guði þakkir, to thank God, Stj. 137, Fms. viii. 229, and passim. þakkar-görð, f. thanksgiving.
III. the name of a giantess in the myth of Balder, who would not weep for his death, hence the saying, Þökk grætr þurrum tárum, Thank weeps dry tears, Edda 39; …
Shortened here. Read the full article →
(gen. þallar), f. young fir-tree.
f., gen. þallar (= þollr), a young fir-tree; hrörnar þöll er stendr þorpi á, Hm., Edda (Gl.): freq. in circumlocutory descriptions of women, bauga-þóll, auð-þöll, men-þöll, Lex. Poët.
(gen. þambar), f. paunch.
f., gen. þambar, [cp. þamba, þembi-; akin to þenja (?); cp. Lat. tum-or, tum-idus]:—the womb, guts, but with the notion of being blown-up; ok aum í vömb varð heldr til þörnb, Bjarn. (in a verse), where þömb seems to be a noun, not an adjective.
2. metaph. a bow-string, being made of guts, like harp-strings; hence þambar-skelfir or -skelmir, the ‘string-shaker,’ the soubriquet of the famous archer Einar, Fms.; Þambar-vellir, -dalr, local names, Korm.
II. a nickname; Jósteinn þömb, Fms. ix. 260; Þórir Þömb, Grett.
(gen. þanar, pl. þanir), f. tenter, stretcher (þeir tóku gærur af þönum).
f., gen. þanar, pl. þanir, [þenja], a scaffold or platform on stakes, on which nets and the like are stretched out for drying; þeir tóku gærur af þönum, Sturl. iii. 189; Loka lögvélar (i. e. the net) leika á þönum, Egilsson’s rendering of the verse in Herodotus i. 62; the word is freq.
No entry
a, m. a local name, map of Icel.
(pl. þönglar), m. stein of tangle (S. greip upp einn þöngulinn).
m., dat. þöngli, [þang], tangle, sea-weed, Fms. vi. 376; þönglar stórir lágu í fjörunni í leirinum, Sveinn greip upp einn þöngulinn, Orkn. 336, passim.
2. as a nickname, Landn.
COMPDS: þönglabakki, þöngulshöfuð.
No entry
n. a tangle-head, as opp. to the stalk, Ld. 324.
(gen. þarfar, pl. þarfar), f. want, need, necessity;
e-s er ~, a thing is wanted, is necessary (hón kvað þess litla ~);
e-m er e-s ~, e-m er ~ á e-u, one is in need of;
þá er ~ verðr, when wanted;
ef gørast þarfar þess, if need be;
þola ~ e-s, to be in want of;
fjár síns, er fengit hefir, skylit maðr ~ þola, a man should not stint himself of money he has made;
~um meirr, more than wanted, excessively;
e-t kemr vel í þarfar, it comes to good use, comes in when wanted;
vinna ~, to suffice;
kunna ~ (with infin.), to long to, feel impelled to.
f., gen. þarfar, pl. þarfir, [þurfa; Ulf. þarba = ὑστέρημα, þarbos þulan = ὑστερεισθαι; Dan. tarv]:—need, necessity; e-m er þörf e-s, Hm. 149; ef görask þarfar þess, Skm.; enga þörf ætla ek mér á því, Fms. vi. 36; bíða langa þörf e-s, Bs. i. 862: the phrases, vinna þörf, to suffice, Al. 125, 129, Grág. i. 445, 457; þola þörf e-s (Goth. þarvos þulan), Hm.; þá er þörf verðr, when wanted, K. Þ. K. 14; þörfum meirr, more than needed, excessively, Ld. 206, Jd. 32; e-t kemr vel í þarfar, it comes to good use, in a case of need or emergency, Fms. viii. 290: business, N. G. L. i. 80.
poet. no need, not needed.
adj. not needed, Skv. 3. 33, Hkv. Hjörv. 39.
No entry
adv. forbearingly, Fms. xi. 116.
No entry
= þörfsamliga. Fms. xi. 146.