Bókastaðir

Þórhallr hét maðr. Hann bjó í Bláskógum á Þórhallsstǫðum. Hann var vel fjáreigandi ok heldr við aldr, er saga þessi gerðisk. Lítill var hann ok ljótr. Engi var hann íþróttamaðr; enn þó var hann hagr við járn ok tré. Hann hafði þá iðju, at gera ǫl á þingum, til fjár sér. Enn af þeiri iðn varð hann brátt málkunnigr ǫllu stórmenni, því at þeir keyptu mest munngát. Var þá sem oft kann verða, at mungátin eru misjafnt vinsæl, ok svá þeir, er seldu. Engi var Þórhallr veifiskati kallaðr ok heldr sjúkr. Honum váru augu þung oftliga. Var þat siðr hans, at hafa kofra á hǫfði, ok jafnan á þingum. Enn af því at hann var maðr ekki nafnfrægr, þá gáfu þingmenn honum þat nafn, er við hann festisk, at þeir kǫlluðu hann Ǫlkofra.

Þat varð til tíðinda eitt haust, at Ǫlkofri fór í skóg þann, er hann átti, ok ætlaði at brenna kol, sem hann gerði. Skógr sá var upp frá Hrafnabjǫrgum ok austr fyrir Lǫnguhlíð. Hann dvaldisk þar nǫkkura daga ok gerði til kola ok brendi síðan viðinn, ok vakti um nóttina yfir grǫfunum. Enn er á leið nóttina, þá sofnaði hann. Enn eldr kom upp í grǫfunum ok hljóp í limit hjá, ok logaði þat brátt; því næst hljóp eldr í skóginn; tók þá at brenna. Þá gerðisk á vindr hvass. Nú vaknaði Ǫlkofri, ok varð því feginn, at hann gæti sér forðat. Eldrinn hljóp í skóginn; brann þá skógr fyrst allr, er Ǫlkofri átti; enn síðan hljóp eldr í þá skóga, er þar váru næstir, ok brunnu skógar víða um hraunit. Er þar nú kallat á Svíðingi.

Þar brann skógr sá, er kallaðr var Goðaskógr. Hann áttu sex goðar. Einn var Snorri goði, annarr Guðmundr Eyjólfsson, þriði Skafti lǫgsǫgumaðr, fjórði Þórkell Geitisson, fimti Eyjólfr son Þórðar gellis, sétti Þórkell trefill Rauða-Bjarnarson. Þeir hǫfðu keypt skóga þessa, til þess at hafa til nytja sér á þingi.

Eftir kolbrennu þessa reið Ǫlkofri heim. Tíðindi þessi spurðusk víða um heruð, ok komu fyrst til Skafta þeira manna, er fyrir skǫðum hǫfðu orðit. Um haustit sendi hann orð norðr til Eyjafjarðar með þeim mǫnnum, er ferð áttu milli heraða, ok lét segja Guðmundi skógabrennuna, ok þat með, at þat mál væri févænligt. Slík sendiboð fóru ok vestr í heruð til þeira manna, er skóga hǫfðu átt. Fóru þá sendiboð um vetrinn eftir milli þeira allra, ok þat með, at goðar þessir sex skyldu hittask á þingi ok vera allir at einu ráði. Enn Skafti skyldi mál til búa, því at hann sat næst.

Enn er vár kom, þá reið Skafti til með marga menn ok stefndi Ǫlkofra um skógabrennuna, ok lét varða skóggangssǫk. Ǫlkofri var málóði ok heldr stórorðr; lét þess ván, ef vinir hans kœmi til þings, at Skafti mundi eigi jafnstórliga láta. Skafti svarar fá ok reið á brott.

Um sumarit eftir komu þeir goðar sex til þings, er skógana hǫfðu átt, ok var þat ráðit, at mál skyldi frammi hafa, enn gera fé allmikit; ella hafa sjálfdœmi.

Ǫlkofri kom til þings, ok átti munngát at selja. Kom þá til fundar við vini sína, þá sem vanir váru at kaupa ǫl at honum. Hann bað þá liðs, ok bauð þeim ǫl at selja. Enn þeir svǫruðu allir á einn veg, at þau ein kaup hefði þeir við átzk, at þeim var ekki vilnat í, — sǫgðu at þeir mundu eigi þeim birni beitask, at deila um mál hans við ofreflismenn slíka; ok vildi engi maðr heita honum liði, ok engi vildi eiga kaup við hann. Þótti honum þá heldr vandask málit. Gekk hann þá milli búða, ok fekk þó engi annsvǫr, þó at hann bæði menn liðs; var þá lokit stórleika hans ok drambi.

Þat var um dag einn, at Ǫlkofri kom til búðar Þórsteins Síðu-Hallssonar, ok gekk fyrir hann ok bað sér liðs. Þórsteinn veitti honum slík annsvǫr sem aðrir.

Maðr er nefndr Broddi Bjarnason, mágr Þórsteins. Hann sat hit næsta honum. Broddi var þá á tvítugs aldri. Ǫlkofri gekk út með búðinni, þá er Þórsteinn hafði synjat honum liðs.

Broddi mælti þá: "Svá lízk mér, mágr, sem þessi maðr sé ekki vel til skógarmanns feldr, ok er þat lítilræði at sekja hann, þeim er miklir þykkjask menn fyrir sér. Nú er þér drengskapr, mágr, at veita þeim lið, er þíns liðs þarfnask".

Þórsteinn svarar: "Veittú honum lið, ef þú ert allfúss til, enn veita mun ek þér gengi til þess sem annars".

Broddi mælti þá við mann einn, at ganga skyldi eftir Ǫlkofra; sá gerði svá, — gekk út, ok þar hjá búðarveggnum hitti hann Ǫlkofra. Stóð hann þar ok grét aumliga.

Þessi maðr bað hann ganga inn í búðina ok taka af sér ópit, "ok eigi skaltú snǫkta, er þú kemr til Þórsteins". Ǫlkofri varð grátfeginn ok gerði svá.

Enn er þeir komu fyrir Þórstein, þá tók Broddi til orða: "Svá þykkir mér sem Þórsteinn vili þér lið veita, ok þykkir honum þetta klengisǫk vera; máttir þú eigi gæta skóga þeira, er þú áttir".

Ǫlkofri mælti: "Hverr er sjá hinn sæli maðr, er nú mælir við mik?"

"Broddi heiti ek", segir hann.

Þá mælti Ǫlkofri: "Hvárt er hér Broddi Bjarnason?"

"Svá er", segir Broddi.

"Bæði er", kvað Ǫlkofri, "at þú ert gǫfigligri at sjá enn aðrir menn, enda áttu til þess varit". Fór hann þar mǫrgum orðum um, ok gerisk þá hraustr í máli.

"Hitt er nú til", kvað Þórsteinn, "ef þú ert allfúss til, Broddi, at veita honum nǫkkut lið, er þó lofar hann þik svá mjǫk".

Broddi stóð þá upp ok margt manna með honum. Gekk hann út ór búðinni. Hafði Broddi þá Ǫlkofra á einmæli ok ræddi við hann. Síðan ganga þeir upp á vǫlluna; var þar fyrir margt manna. Hǫfðu þeir þá verit í lǫgréttu.

Enn er aðrir menn hǫfðu í brott gengit, þá sátu þeir eftir Guðmundr ok Skafti, ok ræddu um lǫg. Broddi ok fǫrunautar hans reikuðu um vǫlluna, enn Ǫlkofri gekk í lǫgréttuna.

Hann fell til jarðar allr, ok kraup til fóta þeim ok mælti: "Sæll em ek orðinn, er ek hefi ykkr fundit, hina dýrligu menn ok hǫfðingja mína, eða munu þit nǫkkut vilja mér hjálpa, hinir góðu menn, þótt ek sé ómakligr; því at ek verð nú allr fyrir borði, nema þit dugit mér". Seint er at telja ǫll orð Ǫlkofra, þau er hann mælti, ok lét hann sem aumligast á allan hátt.

Þá mælti Guðmundr til Skafta: "Allvesalliga lætr þessi maðr".

Skafti svarar: "Hvar er nú, Ǫlkofri, stórlæti þitt? Ólíkligt þótti mér í vár, þá er vér fórum stefnufǫr, at sá mundi þinn hinn bezti kostr, at leggja málit undir mik; eða hversu drjúgir verða þeir þér nú í liðveizlunni, hǫfðingjarnir, er þú hœttir mér í vár?"

Ǫlkofri svarar: "Œrr var ek þá, ok þó verr, er ek vilda þat eigi, at þú dœmdir um mitt mál, enda gettú eigi hǫfðingja, því at þeir eru órhjarta allir, þegar þeir sjá ykkr at koma. Sæll væra ek þá, ef ek næða því, at koma undir ykkr mínu máli. Eigi á ek nǫkkura ván þess, enn várkunn er þér, Skafti minn, at þú hafir mér svá reiðsk, at nú sé þess engi kostr. Var ek þá fól ok afglapi, er ek neitaða gerð þinni. Enn ek þori eigi at sjá þá grimmu menn, er þegar munu drepa mik, ef þit hjálpit mér eigi við". Hann mælti oft hit sama; sagði ok at hann þóttisk sæll, ef þeir skyldi dœma hans mál. "Þykki mér þar mitt fé bezt komit, er þit hafit".

Guðmundr mælti til Skafta: "Ekki ætla ek þenna vel til sektar fallinn, eða mun eigi hitt heldr ráð, at vér gerim hann feginn, ok látim hann kjósa menn til gerðar þessar. Þó veit ek eigi, hversu hinum líkar, er eigu þetta mál við hann".

"Nú þá, hinir góðu menn", segir Ǫlkofri, "veitit mér þá nǫkkurn dugnað eftir".

Skafti mælti: "Undir mér er lykt máls þessa, því at ek fer með sǫkina. Munum vér til þess hætta, Ǫlkofri, at vit Guðmundr gerim um ok lúkim málinu. Get ek, at þér muni þat duga við fullting okkart".

Þá stóð Ǫlkofri upp, ok takask þeir síðan í hendr. Nefndi Ǫlkofri þegar vátta, hvern at ǫðrum, ok er váttnefna kom upp, þá drifu menn at. Nefndi Ǫlkofri fyrst Brodda ok fǫruneyti hans.

Skafti mælti: "Sǫkunautr várr biðr okkr Guðmund til gerðar um mál þetta, enn þó at vit hafim þat staðfest með oss, er skaða hǫfum fengit, at sjálfdœmi skyldi fyrir koma, þá viljum vit Guðmundr þat nú veita honum, at vit gerim heldr um enn aðrir, ef Þórhallr vill þat kjørit hafa. Skulu þér þess nefndir váttar, at fyrir mál þetta skal fé gera enn eigi mannsektir. Ek handsala niðrfall at sǫkum þeim, er ek stefnda í vár".

Síðan slitu þeir handlaginu.

Þá mælti Skafti við Guðmund: "Því mun eigi vel, at vit lúkim þessu af?"

"Vel má þat", segir Guðmundr.

Ǫlkofri mælti: "Ekki skulu þit hrapa því svá, því at ek em ekki ráðinn í, at kjósa ykkr, heldr enn aðra menn".

Guðmundr mælti: "Svá var skilt, at vér skyldim gera, nema þú kjørir heldr þá aðra, er þetta mál eigu með okkr".

Ǫlkofri mælti: "Því neitaða ek alla tíma, at þeir skyldi gera; enn svá var skilit í handlaginu, at ek skylda kjósa tvá menn til, þá er ek vilda".

Þá var leitat um handsalsvætti. Enn þingmenn Guðmundar ok Skafta deildusk allmjǫk at, hversu skilit var; enn Broddi ok fǫrunautar hans skáru skýrt ór, at svá hefði skilit verit sem Ǫlkofri sagði, at hann skyldi kjósa menn til gerðar.

Þá mælti Skafti: "Hvaðan rann sjá alda undir? Ok sé ek, at þú heldr nǫkkuru rakkara halanum, enn fyrir stundu áðan. Eða hverja menn muntú kjósa til gerðar?"

Ǫlkofri mælti: "Ekki skal lengi at því hyggja. Ek kýs Þórstein Hallsson ok Brodda Bjarnason mág hans, ok ætla ek, at þá sé málit betr komit, enn þit gerit um".

Skafti sagði, at hann ætlaði, at þat mál væri vel komit, þótt þeir gerði um, "því at málaefni vár eru brýn ok góð; enn þeir eru svá vitrir, at þeir munu sjá kunna, hversu þungs þú ert af verðr".

Ǫlkofri gekk þá í lið Brodda, ok fóru menn heim til búða.

Eftir um daginn skyldi upp segja sætt. Báru þeir þá ráð sín saman Þórsteinn ok Broddi. Vildi Þórsteinn meira gera; enn Broddi kvað þat skýrst, at gera svá sem hann vildi, ok segja þá sjálfr sátt upp. Broddi bað hann kjósa, hvárt er hann vildi: segja sjálfr sátt upp, eða sitja fyrir svǫrum, ef nǫkkurir menn yrði til, at leita á gerðina. Þórsteinn lézk heldr vilja segja sátt upp, enn skifta hnœfilyrðum við þá goðana. Síðan sagði Þórsteinn, at Ǫlkofri skyldi eigi lengi þurfa síns hluta at bíða; kvað þá skyldu gjaldask féit allt at Lǫgbergi.

Síðan gengu þeir til Lǫgbergs. Enn er lokit var þar lǫgskil at mæla, þá spurði Þórsteinn Hallsson, hvárt goðar þeir væri at Lǫgbergi, er mál áttu at kæra við Ǫlkofra. "Mér er svá sagt, at vit Broddi skylim gera um mál þat. Munum vit nú upp lúka gerðinni, ef þér vilit til hlýða".

Þeir sǫgðusk góðs at vænta, er þeir mundu réttlátir í gerðinni.

Þá mælti Þórsteinn: "Svá lízk okkr á, sem lítils sé fyrir vert um skóga yðra félaga; váru þeir félitlir ok fjarlægir yðr til gagns. Var eigingirni í mikil þeira manna, er góðs áttu kost, ok kalla þat með eign sinni annarri. Enn hann mátti eigi ábyrgjask yðvarn skóg, er hann brendi sinn skóg, ok eru slíkt váðaverk. Enn fyrir því, at þat er í gerð lagt, þá skal gera nǫkkut fyrir. Þér sex menn hafit átt skógana. Nú viljum vit gera sex álnir hverjum yðrum, ok skal þat gjaldask hér þegar".

Broddi hafði við búizk, ok stikat vaðmál í sundr, ok kastar hann sérhverjum stúf til þeira ok mælti: "Slíkt kalla ek arga skatt".

Skafti svarar: "Auðsætt er þat, Broddi, at þú ert fúss til at eiga illt við oss. Hefir þú mjǫk stungizk til þessa máls, ok ferr þú lítt þverr á fœti at fjandskap við oss; kann vera at oss falli ǫnnur mál léttra".

Broddi svarar: "Þurfu muntú þess Skafti, at taka meira á ǫðrum sakferlum, ef skerða skal í þat skarð, er Ormr frændi þinn reytti af þér, fyrir mansǫngsdrápu, er þú ortir um konu hans. Var þat illa gert, enda var þat illa goldit".

Þá mælti Þórkell trefill: "Allmjǫk missýnisk slíkum manni sem Broddi er; hann vill hafa vináttu Ǫlkofra, eða nǫkkurar mútugjafir, ok kaupa svá, at gera sér at óvinum slíka menn, sem hann hefir í fangi".

Broddi svarar: "Ekki er þat missýni, at halda einurð sinni, þótt mannamunr sé með yðr Ǫlkofra; enn hitt var glámsýni í vár, er þú reitt til várþings, at þú varaðisk eigi þat, er Steingrímr hafði stóðhest selfeitan, ok lagðisk hann upp at baki þér; enn merin sú, er þú reitt var mǫgr, ok fell hún undir þér ok hefi ek eigi spurt til sanns, hverjum þá slǫðraði; enn hitt sá menn, at þú vart lengi fastr, því at hestrinn lagði fœtrna fram yfir kápuna".

Eyjólfr Þórðarson mælti: "Þat er satt at segja, at sjá maðr hefir allmjǫk dregit bust ór nefi oss, enda mælir rán ok regin við oss á svá gert ofan".

Broddi svarar: "Eigi hefi ek dregit bust ór nefi yðr. Þá var dregin bust ór nefi þér, er þú fórt norðr til Skagafjarðar ok stalt øxnum frá Þórkeli Eirekssyni; enn Goðdala-Starri reið eftir þér, ok sáttu þá eftirfǫrina, er þér várut komnir í Vatnsdal. Varðtú þá svá hræddr, at þú brátt þér í merarlíki, ok váru slíkt firn mikil; enn þeir Starri ráku aftr øxnina, ok var þat satt, at hann dró bust ór nefi þér".

Þá mælti Snorri goði: "Allt er oss annat tiltœkilegt, enn deila hér illyrðum við Brodda; enn þat er líkast, at vér gerim oss minnisamt um fjandskap þenna, er Broddi lýsir við oss, ef vér komumsk í fœri".

Broddi svarar: "Um snýr þú þá sœmdunum, Snorri, ef þú leggr allan hug á at hefna mér, enn þú hefnir eigi fǫður þíns".

Þá mælti Þórkell Geitisson: "Þetta er líkast, at þú hafir þat helzt af nafni því, er þú ert eftir heitinn, at hann vildi hvers manns hlut óhœfan af sér verða láta, ok þat annat at menn þoli eigi, ok liggir þú drepinn, er stundir líða".

Broddi svarar: "Engi vegr er okkr í, frændi, at yppa hér fyrir alþýðu ógæfu frænda várra; enn ekki skal þat dylja, er margir vitu, at Brodd-Helgi var veginn. Var mér ok þat sagt, at faðir þinn tœki ofarliga til þeira launanna; enn hitt ætla ek, ef þú leitar at, at þú munir fingrum kenna þat, er faðir minn markaði þik í Bǫðvarsdal".

Eftir þat skildusk þeir, ok gengu heim til búða. Er nú Ǫlkofri ór sǫgunni.

Annan dag eftir gekk Broddi til búðar Þórkels Geitissonar ok inn í búðina, ok kastaði orðum á Þórkel. Hann svarar fá, ok var hinn reiðasti.

Broddi mælti: "Því em ek hér kominn, frændi, at ek sá missmíði á því, er ek talaða við þik. Vil ek þess biðja, at þú virðir mér þat til bernsku ok óvizku, en látum eigi frændsemi okkra at verri. Er hér sverð búit, er ek vil gefa þér; vil ek, at þat fylgi, at þú farir at heimboði til mín í sumar, ok skal því lýsa, at eigi skulu betri gripir í minni eigu enn þeir, er þú skalt þiggja".

Þórkell tók þessu þakksamliga; sagði, at hann var þess fúss, at þeir gerði góða sína frændsemi. Gekk þá Broddi heim.

Þat var aftaninn fyrir þinglausnir, at Broddi gekk vestr yfir á; enn við brúarsporðinn hittusk þeir Guðmundr, ok varð ekki at kveðjum.

Ok er þeir skildusk, þá veik Guðmundr aftr ok mælti: "Hverja leið skaltú ríða af þingi, Broddi?"

Hann sneri aftr ok mælti: "Ef þér er forvitni á því, þá mun ek ríða um Kjǫl til Skagafjarðar; þá til Eyjafjarðar, þaðan Ljósavatnsskarð, ok svá til Mývatns, ok síðan Mǫðrudalsheiði".

Guðmundr mælti: "Efn orð þín, ok ríð Ljósavatnsskarð".

Broddi svarar: "Efna skal þat; eða ætlar þú, Guðmundr, at verja mér skarðit? Allmjǫk eru þér þá mislagðar hendr, ef þú varðar mér Ljósavatnsskarð, svá at ek mega þar eigi fara með fǫrunautum mínum, enn þú varðar þat eigi, hit litla skarðit, sem er milli þjóa þér, svá at ámælilaust sé".

Skildusk þeir við svá búit ok spurðusk þessi orð um allt þingit.

Enn er Þórkell Geitisson varð þess víss, þá gekk hann til fundar við Brodda, ok bað at hann skyldi ríða Sandleið, eða ella hit eystra.

Broddi svarar: "Ek mun ríða þá leið, er ek hefi sagt Guðmundi, því at hann mun virða mér til hugleysis, ef ek fer eigi svá".

Þórkell mælti: "Vit munum þá ríða báðir saman, frændi, ok flokkr okkarr lítill".

Broddi sagði, at honum þœtti sœmd í fǫruneyti hans, ok lézk þat gjarna vilja.

Síðan ríða þeir Þórkell ok Broddi báðir saman með flokka sína norðr Øxnadalsheiði. Váru þeir í einni ferð ok Einarr Eyjólfsson, mágr Þórkels. Riðu þeir Broddi ok Þórkell til Þverár, með Einari, ok váru þar um nótt. Síðan reið Einarr á leið með þeim með fjǫlmenni mikit, ok skildusk eigi fyrr enn við Skjálfandafljót. Enn þeir Þórkell ok Broddi léttu eigi sinni ferð, fyrr enn þeir komu austr í Vápnafjǫrð til búa sinna.

Þat sumar fór Þórkell at heimboði til Brodda frænda síns, ok þá þar allgóðar gjafir. Hǫfðu þeir þá hina beztu frændsemi með vináttu, ok helzk þat meðan þeir lifðu.

Ok lýkr þar sǫgu Ǫlkofra.