Bókastaðir

Þórhallr hét maðr. Hann bjó í Bláskógum á Þórhallsstǫðum. Hann var vel fjáreigandi ok heldr við aldr, er saga sjá gerðisk. Lítill var hann ok ljótr. Engi var hann íþróttamaðr, en þó var hann hagr við járn ok tré. Hann hafði þá iðju at gera ǫl á þingum til fjár sér. En af þessi iðn varð hann brátt málkunnigr ǫllu stórmenni, því at þeir keyptu mest mungát. Var þá sem oft kann verða, at mungátin eru misjafnt vinsǽl, ok svá þeir er seldu. Engi var Þórhallr veifiskati kallaðr ok heldr sínkr. Honum váru augu þung. Oftliga var þat siðr hans at hafa kofra á hǫfði ok jafnan á þingum. en af því at hann var maðr ekki nafnfrǽgr, þá gáfu þingmenn honum þat nafn, er við hann festisk, at þeir kǫlluðu hann Ǫlkofra.

Þat varð til tíðenda eitt haust, at Ǫlkofri fór í skóg þann, er hann átti, ok ǽtlaði at brenna kol, sem hann gerði. Skógr sá var upp frá Hrafnabjǫrgum ok austr frá Lǫnguhlíð. Hann dvalðisk þar nokkura daga ok gerði til kola ok brenndi síðan viðinn ok vakti um nótt yfir grǫfunum. En er á leið nóttina, þá sofnaði hann en eldr kom upp í grǫfunum ok hljóp á limit hjá, ok logaði þat brátt. Því nǽst hljóp eldr í skóginn. Tók hann þá at brenna. Þá gerisk á vindr hvass. Nú vaknaði Ǫlkofri ok varð því feginn, at hann gǽti sér forðat. Eldrinn hljóp í skóginn. Brann sá skógr fyrst allr, er Ǫlkofri átti, en síðan hljóp eldr í þá skóga, er þar váru nǽstir, ok brunnu skógar víða um hraunit. Er þar nú kallat á Sviðningi.

Þar brann skógr sá, er kallaðr var Goðaskógr. Hann áttu 6 goðar. Einn var Snorri goði, annarr Guðmundr Eyjolfsson, þriði Skafti lǫgmaðr, fjórði Þorkell Geitisson, fimmti Eyjolfr sonr Þórðar Gellis, sétti Þorkell trefill Rauða-Bjarnar son. Þeir hǫfðu keypt skóga þá til þess at hafa til nytja sér á þingi. Eftir kolbrennu þessa ferr Ǫlkofri heim. En tíðendi þessi spurðusk víða um heruð ok kómu fyrst til Skafta þeirra manna, er fyrir skǫðum hǫfðu orðit. Um haustit sendi hann orð til Eyjafjarðar með þeim mǫnnum, er ferð áttu milli heraða, ok lét segja Guðmundi skógabrennuna ok þat með, at þat mál var févǽnligt. Slíkt ørendi fóru ok vestr í heruð til þeirra manna, er skóga hǫfðu átt. Fóru þá sendiboð um vetrinn eftir milli þeirra allra ok þat með, at goðar þeir 6 skuldu hittask á þingi ok vera allir at einu ráði, en Skafti skyldi mál til búa, því at hann sat nǽst.

En er vár kom ok stefnudagar, þá reið Skafti til með marga menn ok stefndi Ǫlkofra um skógabrennuna ok lét varða skóggang. Ǫlkofri var málóði ok heldr stórorðr, lét þess ván, ef vinir hans kǿmi til þings, at Skafti mundi eigi jafnstórliga láta. Skafti sagði fá ok reið á brott.

Um sumarit eftir kómu goðar þeir 6 til þings, er skóga hǫfðu átt, ok hǫfðu brátt stefnu sín á milli, ok var þat ráðit, at mál skyldi fram hafa, en gera fé allmikit ella hafa sjalfdǿmi.

Ǫlkofri kom til þings ok átti mungát at selja, kom þá til fundar við vini sína, þá sem vanir váru at kaupa ǫl at honum. Hann bað þá liðs ok bauð þeim ǫl at selja, en þeir svǫruðu allir á einn veg, at þau ein kaup hefði þeir við átzk, at þeim var ekki vilnat í, sǫgðu, at þeir mundu eigi þeim birni beitask at deila um mál hans við ofreflismenn slíka, ok vildi engi maðr heita honum liði, ok engi vildi eiga kaup við hann. Þótti honum þá heldr vandask málit. Gekk hann þá milli búða ok fekk þá engi andsvǫr, þó at hann bǽði menn liðs. Var þá lokit stórleika hans ok drambi.

Þat var um dag einn, at Ǫlkofri kom til búðar Þorsteins Síðu-Hallssonar ok gekk fyrir hann ok bað sér liðs. Þorsteinn veitti honum slík andsvǫr sem aðrir.

Maðr er nefndr Broddi Bjarnason, mágr Þorsteins. Hann sat it nǽsta honum. Broddi var þá á tvítugsaldri. Ǫlkofri gekk út með búðinni, þá er Þorsteinn hafði synjat honum liðs.

Broddi mǽlti þá: Svá lízk mér, mágr, sem þessi maðr muni ekki vel til skógarmanns felldr. Ok er þat lítilrǽði at sǿkja hann þeim, er miklu þykkjask fyrir sér. Nú er þat drengskapr, mágr, at veita honum lið, ok mun þér þat sýnask ráð. Þorsteinn svaraði:

Veit tu honum lið, ef þú ert allfúss til. En veita mun ek þér brautargengi til þess sem annars.

Broddi mǽlti við mann einn at ganga skyldi eftir Ǫlkofra. Sá gerði svá, gekk út ok þar hjá búðarvegginum hitti hann Ǫlkofra. Stóð hann þar ok grét aumliga.

Þessi maðr bað hann ganga inn í búðina ok taka af sér ópit. Ok eigi skal tu snǫkta, er þú kemr til Þorsteins.

Ǫlkofri varð grátfeginn ok gerði svá.

En er þeir kómu fyrir Þorstein, þá tók Broddi til orða. Svá þykki mér, sem Þorsteinn vili þér lið veita. Ok þykkir honum þetta klengisǫk vera. Máttir þú eigi gǽta skóga þeirra, er þú brenndir þann, er þú áttir? Ǫlkofri mǽlti: Hverr er sjá inn sǽli maðr, er nú mǽlir við mik?

Broddi heiti ek, segir hann.

Þá mǽlti Ǫlkofri: Hvárt er hér Broddi Bjarnason?

Svá er, segir Broddi.

Bǽði er, kvað Ǫlkofri, at þú ert gǫfugligri at sjá en aðrir menn, enda át tu til þess varit. Fór hann þar mǫrgum orðum um ok gerisk þá hraustr í máli.

Hitt er nú til, kvað Þorsteinn, ef þú ert allfúss til, Broddi, at veita honum nokkut lið, er þó lofar hann þik svá mjǫk.

Broddi stóð þá upp ok margt manna með honum. Gekk hann út ór búðinni. Hann brá þá Ǫlkofra á einmǽli ok rǿddi við hann. Síðan ganga þeir upp á vǫlluna. Var þar fyrir margt manna. Hǫfðu þeir þá verit í lǫgréttu. En er aðrir menn hǫfðu í brott gengit, þá sátu þeir eftir, Guðmundr ok Skafti, ok rǿddu um lǫg.

Broddi ok fǫrunautar hans reikuðu um vǫlluna, en Ǫlkofri gekk í lǫgréttuna.

Hann fell til jarðar allr ok kraup til fóta þeim ok mǽlti: Sǽll em ek orðinn, er ek hefi ykkr fundit, hina dýrligu menn ok hǫfðingja mína. Eða munuð þit nokkut vilja mér hjalpa, hinir góðu menn, þó at ek sjá ómakligr, því at ek verð nú allr fyrir borði, nema þit dugið mér.

Seint er at telja ǫll orð Ǫlkofra, þau er hann mǽlti. Ok lét hann sem aumligast á allan hátt.

Þá mǽlti Guðmundr til Skafta: Allvesalliga lǽtr þessi maðr. Skafti svaraði:

Hvar er nú, Ǫlkofri, stórlǽti þitt? Óglíkligt þótti þótti þér í vár, þá er vér fórum stefnufǫr, at sá mundi þinn inn bezti kostr at leggja málit undir mik. Eða hversu drjúgir verða þeir þér nú í liðveizlunni hǫfðingjarnir, er þú hǿttir mér í vár? Ǫlkofri segir:

Ǿrr var ek þá ok þó verr, er ek vilda þat eigi, at þú dǿmðir um mitt mál, enda get tu eigi hǫfðingja, því at þeir eru ørhjarta allir, þegar þeir sjá ykkr at koma. Sǽll vǽra ek þá, ef ek nǽða því at koma undir ykkr mínu máli. Eða á ek nokkura ván þess? En várkunn er þat, Skafti minn, at þú hafir mér svá reiðzk, at nú sé þess engi kostr. Var ek þá fól ok afglapi, er ek neitaða gerð þinni, en ek þori eigi at sjá þá grimmu menn, er þegar munu drepa mik, ef þit hjalpið mér eigi við.

Hann mǽlti oft it sama, sagði svá, at hann þóttisk sǽll, ef þeir skuldu dǿma hans mál. Þykki mér þat mitt fé bezt komit, er þit hafið.

Guðmundr mǽlti til Skafta: Ekki ǽtla ek þenna vel til sekðar fallinn. Eða mun eigi hitt heldr ráð, at vit gerim hann feginn ok látum hann kjósa menn til gerðar þessar? Þó veit ek eigi, hversu hinum glíkar, er þetta mál eigu við hann.

Nú þá, hinir góðu menn, segir Ǫlkofri, veitið mér þá nokkurn dugnuð eftir. Skafti mǽlti:

Undir mér er lykt máls þessa, því at ek fer með sǫkina. Munum vit til þess hǽtta, Ǫlkofri, at vit Guðmundr gerim um ok lúkum málinu. Get ek, at þér muni þat duga við fullting okkart.

Þá stóð Ǫlkofri upp ok takask þeir síðan í hendr. Nefndi Ǫlkofri þegar vátta, hvern at ǫðrum, ok er váttnefna kom upp, þá drifu menn at. Nefndi Ǫlkofri fyrst Brodda ok fǫrunauta hans. Skafti mǽlti:

Sǫkunautr várr biðr okkr Guðmund til gerðar um mál þetta, en þó at vér hafim þat staðfest með oss, er skaða hǫfum fengit, at sjalfdǿmi skyldi fyrir koma, þá viljum vit Guðmundr þat nú veita honum, at vit gerim heldr um en aðrir, ef Þórhallr vill þat kørit hafa. Skulu þér þess nefndir váttar, at fyrir mál þetta skal fé gera en eigi mannsekðir. Ek handsala niðrfall at sǫkum þeim, er ek stefnda í vár.

Síðan slitu þeir handlaginu.

Þá mǽlti Skafti við Guðmund: Hví mun eigi vel, at vit lúkim þessu af?

Vel má þat, segir Guðmundr. Ǫlkofri mǽlti:

Ekki skuluð þit hrapa því svá, því at ek em ekki ráðinn í at kjósa ykkr heldr en aðra menn. Guðmundr mǽlti:

Svá var skilt, at vit skyldim gera, nema þú kørir heldr þá aðra, er þetta mál eigu með okkr. Ǫlkofri segir:

Því neitaða ek allan tíma, at þeir skuldu gera. En svá var skilit í handlagi, at ek skylda kjósa 2 menn til, þá er ek vilda.

Þá var leitat um handsalsvǽtti. En þingmenn Guðmundar ok Skafta deildusk allmjǫk at, hversu skilit var, en Broddi ok fǫrunautar hans skáru skýrt ór, at svá hafði skilit verit, sem Ǫlkofri segir, at hann skyldi kjósa menn til gerðar. Þá mǽlti Skafti:

Hvaðan rann sjá alda undir, Ǫlkofri? Sé ek, at þú heldr nokkuru rakkara halanum en fyrir stundu áðan. Eða hverja menn mun tu kjósa til gerðar? Ǫlkofri mǽlti:

Ekki skal lengi at því hyggja. Ek kýs Þorstein Hallsson ok Brodda Bjarnason, mág hans. Ok ǽtla ek, at þá sé málit betr komit, en þit gerið um.

Skafti sagði, at hann ǽtlaði, at þat mál vǽri vel komit, þó at þeir gerði um, því at málaefni vár eru brýn ok góð. En þeir eru svá vitrir, at þeir munu sjá kunna, hversu þungs þú ert af verðr.

Ǫlkofri gekk þá í lið Brodda ok fóru menn heim til búða.

Eftir um daginn skyldi upp segja sǽtt. Báru þeir þá ráð sín saman, Þorsteinn ok Broddi. Vildi Þorsteinn meira gera en Broddi, kvað þat skýrst at gera svá, sem hann vildi, ok segja þá sjalfr sátt upp. Broddi bað hann kjósa, hvárt er hann vildi segja sátt upp eða sitja fyrir svǫrum, ef nokkurir menn yrði til at leita á gerðina. Þorsteinn lézk heldr vilja segja sátt upp segja en skifta hnǿfilyrðum við þá goðana. Síðan sagði Þorsteinn, at Ǫlkofri skyldi eigi lengi þurfa síns hluta at bíða, kvað þá skuldu gjaldask féit allt at Lǫgbergi.

Síðan gengu þeir til Lǫgbergs. En er lokit var þar lǫgskil at mǽla, þá spurði Þorsteinn Hallsson, hvárt goðar þeir vǽri at Lǫgbergi, er mál áttu at kǽra við Ǫlkofra. Mér er svá sagt, at vit Broddi skylim gera um mál þat. Munum vit nú upp lúka gerðinni, ef þér vilið til hlýða.

Þeir sǫgðusk góðs at vǽnta, at þeir mundu rettlátir í gerðinni.

Þá mǽlti Þorsteinn: Svá lízk okkr á, sem lítils sé fyrir vert um skóga yðra félaga. Váru þeir félítlir ok fjarlǽgir yðr til gagns. Var eigingirni mikil í þeim mǫnnum, er góðs áttu kost ok kalla þat með eigu sinni annarri, en hann mátti eigi ábyrgjask yðvarn skóg, er hann brenndi sinn skóg, ok eru slíkt váðaverk. En fyrir því, at þat er í gerð lagt, þá skal gera nokkut fyrir. Þér 6 menn hafið átt skógana. Nú viljum vér gera 6 alnar hverjum yðrum ok skal þat gjaldask hér þegar.

Broddi hafði við búizk ok stikat vaðmál í sundr ok kastar hann þá sérhverjum stúf til þeirra ok mǽlti: Slíkt kalla ek argaskatt. Skafti segir:

Auðsǽtt er þat, Broddi, at þú ert fúss til at eiga illt við oss. Hefir þú mjǫk stungizk til þessa máls ok ferr þú lítt þverafǿti at fjándskap við oss. Kann vera at oss falli ǫnnur mál léttara. Broddi svarar:

Þurfa mun tu þess, Skafti, at taka meira á ǫðrum sakferlum, ef skríða skal í þat skarð, er Ormr frǽndi þinn reytti af þér fyrir mansǫngsdrápu, er þú ortir um konu hans. Var þat illa gǫrt, enda var þat illa goldit.

Þá mǽlti Þorkell trefill: Allmjǫk missýnisk slíkum manni, sem Broddi er. Hann vill hafa vináttu Ǫlkofra eða nokkurar mútugjafir ok kaupa svá at gera sér at óvinum slíka menn, sem hann hefir í fangi. Broddi segir:

Ekki er þat missýni at halda einurð sinni, þó at mannamunr sé með yðr Ǫlkofra. En hitt var glámsýni í vár er þú reitt til várþings, at þú varaðisk eigi þat, er Steingrímr hafði stóðhest selfeitan. Ok lagðisk hann upp at baki þér. En merrin sú, er þú reitt, var mǫgr ok fell hon undir þér ok hefi ek eigi spurt til sanns, hverjum þá slǫðraði. En hitt sá menn, at þú vart lengi fastr, því at hestrinn lagði fǿtrna fram yfir kápuna.

Eyjolfr Þórðarson mǽlti: Þat er satt at segja, at sjá maðr hefir allmjǫk dregit burst ór nefi oss, enda mǽlir rán ok regin við oss á sogurt ofan. Broddi segir:

Eigi hefi ek dregit burst ór nefi yðr. Þá var dregin burst ór nefi þér, er þú fórt norðr til Skagafjarðar ok stalt yxnum frá Þorkeli Eiríkssyni, en Guðdala-Starri reið eftir þér. Ok sát tu þá eftirfǫrina, er þér váruð komnir í Vatnsdal. Varð tu þá svá hrǽddr, at þú brátt þér í merarlíki, ok váru slíkt firn mikil. En þeir Starri ráku aftr yxnina. Ok var þat satt, at hann dró burst ór nefi þér.

Þá mǽlti Snorri goði: Allt er oss annat tiltǿkiligra en deila hér illyrðum við Brodda. En þat er glíkast, at vér gerim oss minnisamt um fjándskap þenna, er Broddi lýsir við oss, ef vér komumsk í fǿri. Broddi segir:

Um snýr þú þá sǿmðunum, Snorri, ef þú leggr allan hug á at hefna mér, en þú hefnir eigi fǫður þíns.

Þá mǽlti Þorkell Geitisson. Þetta er glíkast, at þú hafir þat helzt af nafni því, er þú ert eftir heitinn, at hann vildi hvers manns hlut óhǿfan af sér verða láta ok þat annat, at menn þoli eigi, ok liggir þú drepinn, er stundir líða. Broddi segir:

Engi vegr er okkr í, frǽndi, at yppa hér fyrir alþýðu ógǽfu frǽnda várra. En ekki skal þess dylja, er margir vitu, at Broddhelgi var veginn. Var mér þat sagt, at faðir þinn tǿki ofarliga til þeirra launanna. En hitt ǽtla ek, ef þú leitar at, er þú munir fingrum kenna þat, er faðir minn markaði þik í Bǫðvarsdal.

Eftir þat skilðusk þeir ok gengu heim til búðar.

Er nú Ǫlkofri ór sǫgunni.

Annan dag eftir gekk Broddi til búðar Þorkels Geitissonar ok inn í búðina ok kastaði orðum á Þorkel. Hann svaraði fá ok var hinn reiðasti. Broddi mǽlti:

Því em ek hér kominn, frǽndi, at ek sá missmíði á því, er ek talaða við þik. Vil ek þess biðja, at þú virðir mér þat til bernsku ok óvizku. En látim eigi frǽndsemi okkra at verri. Er hér sverð búit. er ek vil gefa þér. Vil ek. at þat fylgi. at þú farir at heimboði til mín í sumar. Ok skal þat lýsa. at eigi skulu betri gripir í minni eigu en þeir, er þú skalt þiggja.

Þorkell tók þessu þakksamliga, sagði, at hann var þess fúss, at þeir gerði góða sína frǽndsemi. Gekk þá Broddi heim.

Þat var aftaninn fyrir þinglausnir, at Broddi gekk vestr yfir á. En við brúarsporðinn hittask þeir Guðmundr ok varð ekki at kveðjum.

Ok er þeir skilðusk, þá veik Guðmundr aftr ok mǽlti: Hverja leið skal tu ríða af þingi, Broddi?

Hann sneri aftr ok mǽlti: Ef þér er forvitni á því, þá mun ek ríða um Kjǫl til Skagafjarðar, þá til Eyjafjarðar, þaðan Ljósavatnsskarð ok svá til Mývatns ok síðan Mǫðrudalsheiði. Guðmundr mǽlti:

Efn orð þín ok ríð Ljósavatnsskarð. Broddi segir:

Efna skal þat eða ǽtlar þú, Guðmundr, at verja mér skarðit? Allmjǫk eru þér þá mislagðar hendr, ef þú varðar mér Ljósavatnsskarð, svá at ek mega þar eigi fara með fǫrunautum mínum. En þú varðar þat eigi it lítla skarðit, sem er í milli þjóa þér, svá at ámǽlislaust sé.

Skilðusk þeir við svá búit. Ok spurðusk þessi orð um allt þingit.

En er Þorkell Geitisson varð þessa víss, þá gekk hann til fundar við Brodda ok bað. at hann skyldi ríða Sandleið eða ella it eystra. Broddi segir:

Ek mun ríða þá leið, er ek hefi sagt Guðmundi, því at hann mun virða mér til hugleysis, ef ek fer eigi svá. Þorkell mǽlir:

Vit munum þá ríða báðir saman, frǽndi, ok flokkr okkarr lítill.

Broddi sagði, at honum þótti sǿmð í fǫruneyti hans, ok lézk þat gjarna vilja.

Síðan ríða þeir Þorkell ok Broddi báðir saman með flokka sína norðr Øxnadalsheiði. Váru þeir í einni ferð ok Einarr Eyjolfsson, mágr Þorkels. Riðu þeir Broddi ok Þorkell til Þverár með Einari ok váru þar um nótt. Síðan reið Einarr á leið með þeim með fjǫlmenni mikit ok skilðusk eigi fyrr en við Skjalfandafljót. Reið þá Einarr heim. En þeir Þorkell ok Broddi léttu eigi sinni ferð, fyrr en þeir kómu austr í Vápnafjǫrð til búa sinna.

Þat sumar fór Þorkell at heimboði til Brodda, frǽnda síns, ok þá þar allgóðar gjafir. Hǫfðu þeir þá hina beztu frǽndsemi með vináttu ok helzk þat, meðan þeir lifðu.

Ok lýkr þar sǫgu Ǫlkofra.