Bókastaðir

Eyvindr sǫrkvir hét maðr, er út kom með Ingimundi gamla.Eyvindr sörkvir hét maðr, er út kom með Ingimundi gamla. Hann nam Blǫndudal vestr frá Skagafirði, ok vildi eigi lifa eftir Ingimund, ok réð sér sjálfum bana.Hann nam Blöndudal vestr frá Skagafirði, ok vildi eigi lifa eftir Ingimund, ok réð sér sjálfum bana. Hann átti son við ambátt sinni í elli, er Hrómundr hét; hann átti Auðbjǫrgu dóttur Más Jǫrundarsonar háls;hann átti Auðbjörgu dóttur Más Jörundarsonar háls; hon var ok ambáttar dóttir. Hrómundr var lǫngum með Mávi á Másstǫðum, er hann barðist við sonu Ingimundar um Deildarhjalla.Hrómundr var löngum með Mávi á Másstöðum, er hann barðist við sonu Ingimundar um Deildarhjalla. Þar vá Hrómundr Hǫgna, son Ingimundar, ok var fyrir þat beraðssekr milli Jǫkulsár í Skagafirði ok Hrútafjarðarár.Þar vá Hrómundr Högna, son Ingimundar, ok var fyrir þat beraðssekr milli Jökulsár í Skagafirði ok Hrútafjarðarár. Hrómundr varð sárr á fœti, ok var jafnan haltr síðan; af því var hann kallaðr Hrómundr halti. Hann keypti Fagrabrekkuland fyrir vestan Hrútafjarðará, ok bjó þar um hríð; hann gerði virki mikit um bœ sinn, ok var hinn vænsti maðr, ok mikill fyrir sér.

Son hans hét Þórbjǫrn þyna, ok var Auðbjǫrg móðir hans.Son hans hét Þórbjörn þyna, ok var Auðbjörg móðir hans. Hann átti Guðrúnu, dóttur Þórkels á Kerseyri, er nam sunnan Hrútafjarðarháls. Þeira son var Þórleifr, er Hrómundarfóstri var kallaðr. Hallsteinn hét son Hrómundar. Allir váru þeir frændr miklir menn ok sterkir.

Son Þórkels á Kerseyri hét Þórir, bróðir Guðrúnar konu Þórleifs. Hann bjó at Melum hit næsta. Helga hét dóttir hans, ok var fríð kona sjónum ok skǫrungr mikill.Helga hét dóttir hans, ok var fríð kona sjónum ok skörungr mikill.

Þat bar til tíðinda eitt sumar, at skip kom af hafi í Hrútafirði á Borðeyri. Sleitu-Helgi hét stýrimaðr, enn Jǫrundr bróðir hans;Sleitu-Helgi hét stýrimaðr, enn Jörundr bróðir hans; þeir váru tólf menn á skipi. Þeir váru ósvífir menn ok illorðir, ok áttu menn lítt kaup við þá, ok fóru heldr útanheraðs til kaupa til annarra skipa.

Fréttu menn, at þeir váru víkingar ok ránsmenn, enn hǫfðu ekki nema ránsfé.Fréttu menn, at þeir váru víkingar ok ránsmenn, enn höfðu ekki nema ránsfé.

Ok er á leið sumarit, kómu menn ekki til þeira.

Þá mælti Helgi: "Þess vil ek nú fýsa, at þér sét eigi illfengir, ok hafit hit betra skaplyndi hér við sveitarmenn, ok takit yðr vistir með bóndum, því at mér lízt fólk þetta muni torsveigt verða, ok kunna illa ágang; hefi ek spurt, at menn eru hér sterkir ok afætur miklar".

Ok er hálfr mánuðr leið, váru þrír menn vistaðir.

Þá mælti Helgi: "Eigi eru menn hér fúsir at taka við oss, ok er þat vorkunn; ok látum enn sveigjast til við þá".

Ok svá gerðu þeir. Enn svá hafði lag á lagst, at eigi tóku menn við þeim.

Eitthvert sinn reið Þórir frá Melum til skips, ok hitti Helga. Helgi tók allglaðliga við honum, ok spurði, hverju hann vildi kaupa?

Þórir kvað sér nauðsyn á vera at kaupa við, "því at hús mín liggja við velli".

Helgi kveðst mundu gera honum kost á því, at kaupa við svá mikinn sem hann þyrfti, "ok tak við oss ǫllum til vetrvistar".Helgi kveðst mundu gera honum kost á því, at kaupa við svá mikinn sem hann þyrfti, "ok tak við oss öllum til vetrvistar".

Hann kveðst eigi til þess fœrr, "enn vǫru skortir mik eigi fyrir at gefa;Hann kveðst eigi til þess fœrr, "enn vöru skortir mik eigi fyrir at gefa; eru þér ok ekki vinsælir menn taldir".

Hann taldist undan at taka við þeim.

Helgi mælti: "Allmjǫk sýna menn sik hér í styggleik við oss, ok er þat þó líkast, at þú setir eigi undan, bóndi, ǫllum auvisla við oss, ef þú tekr eigi við oss".Helgi mælti: "Allmjök sýna menn sik hér í styggleik við oss, ok er þat þó líkast, at þú setir eigi undan, bóndi, öllum auvisla við oss, ef þú tekr eigi við oss".

Þórir kvað þat valda, er þeir hǫfðu fávingat.Þórir kvað þat valda, er þeir höfðu fávingat.

Helgi svarar, at hann skyldi fyrir kostum ráða, ef hann tœki við þeim: "ella er ósýnt, hvárt þú ferr tvívegis".

Ok er svá var komit, mælti Þórir bóndi: "Nú er þú skorar svá mjǫk á mik um þetta, þá skaltú eiða vinna at várum landslǫgum fyrir yðr alla, at þér skulut engan ójafnað gera í vetr neinum manni eðr þær sakir, at lǫgmætar eru, hvorki við mik né aðra, — eigi við hjón mín né nábúa;Ok er svá var komit, mælti Þórir bóndi: "Nú er þú skorar svá mjök á mik um þetta, þá skaltú eiða vinna at várum landslögum fyrir yðr alla, at þér skulut engan ójafnað gera í vetr neinum manni eðr þær sakir, at lögmætar eru, hvorki við mik né aðra, — eigi við hjón mín né nábúa; mun ek veita yðr hús, enn þér skulut sjálfir fœða yðr".

Helgi mælti: "Þú skalt ráða, bóndi".

Síðan fóru þeir þangat. ok mǫtuðust einir í húsi ok sváfu þar.Síðan fóru þeir þangat. ok mötuðust einir í húsi ok sváfu þar. Ekki var þetta mjǫk þokkat af sveitarmǫnnum fyrir Þóri, ok þótti honum þetta ofráð vera.Ekki var þetta mjök þokkat af sveitarmönnum fyrir Þóri, ok þótti honum þetta ofráð vera.

Ok er þeir hǫfðu þar verit um hríð, þá bar oft saman fundum þeira stýrimanns ok bóndadóttur, ok reittist á umtal ok kossa ok kneikingar með alvǫru ok blíðu, ok fylgdi framkvæmd byrgisskapar.Ok er þeir höfðu þar verit um hríð, þá bar oft saman fundum þeira stýrimanns ok bóndadóttur, ok reittist á umtal ok kossa ok kneikingar með alvöru ok blíðu, ok fylgdi framkvæmd byrgisskapar.

Þórir mælti: "Þat vilda ek, Helgi, at þú efndir heit þín við mik, ok gerðir mér øngva skǫmm né óvirðing;Þórir mælti: "Þat vilda ek, Helgi, at þú efndir heit þín við mik, ok gerðir mér öngva skömm né óvirðing; ok lát af tali við Helgu dóttur mína, ok halt eiða þína við mik".

Helgi kveðst ætla, at eigi mundi skjótt hrinda mega ást þeira Helgu; "ok er þér engi óvirðing í, bóndi, ef ek bið konunnar með réttum landslǫgum, þeim sem hér ganga, ok með slíku fé, sem þér líkar"."ok er þér engi óvirðing í, bóndi, ef ek bið konunnar með réttum landslögum, þeim sem hér ganga, ok með slíku fé, sem þér líkar".

Enn er bónda þótti ósýnt til bóta, enn menn ósvífir, þá réð hann þat af, at hann gifti Helgu dóttur sína Sleitu-Helga; ok er gert brúðhlaup þeira snemma vetrar. Ok þaðan af váru þeir eigi stórillir við menn, ef ekki var til gert við þá.

Þat bar til um vetrinn, at Hrómundi hurfu stóðhross fimm saman, ok váru þau ǫll stórmjǫk feit.Þat bar til um vetrinn, at Hrómundi hurfu stóðhross fimm saman, ok váru þau öll stórmjök feit. Um þat váru margar getur, hvat af hrossunum mundi hafa orðit. Synir Hrómundar kváðust ætla, at menn mundi etit hafa, er hvergi spurðist til, enn hrossin vǫn spǫk at vera.Synir Hrómundar kváðust ætla, at menn mundi etit hafa, er hvergi spurðist til, enn hrossin vön spök at vera.

Hrómundr sagði: "Þat er mér sagt um Austmenn þessa, at þeir hafi stœrri slátr á borðum, enn aðrir menn viti vánir til kaupa þeira; er ok illt orð á þeim um hvatvetna. Nú eru tveir kostir til, at láta øngva umræðu á koma, ok mun þá ekki illt af hljótast, — eðr hætta á hvat eftir kemr ok ganga at sínu".Nú eru tveir kostir til, at láta öngva umræðu á koma, ok mun þá ekki illt af hljótast, — eðr hætta á hvat eftir kemr ok ganga at sínu".

Þeir kváðu þat víst betra, ok þat eitt til liggja, at leita eftir.

Hrómundr fann þá Miðfjarðar-Skeggja, er þá bjó á Skeggjastǫðum í Miðfirði, ok hǫfðingi var yfir þeim sveitum, ok réðst um við hann, hversu með skyldi fara.Hrómundr fann þá Miðfjarðar-Skeggja, er þá bjó á Skeggjastöðum í Miðfirði, ok höfðingi var yfir þeim sveitum, ok réðst um við hann, hversu með skyldi fara.

Skeggi svarar: "Svá spyrst mér til, at Austmenn þessir sé harðir í horn at taka, ok vil ek heita yðr minni forsjá, hvat sem í gerist".

Síðan fór hann, ok fóru þeir feðgar, Hrómundr ok synir hans, litlu eftir þetta til Mela, ok váru saman tíu. Austmenn váru sumir úti, enn sumir gengu út í því, er þeir riðu at. Þeir hǫfðu litlar kvaðningar hvárirtveggja.Þeir höfðu litlar kvaðningar hvárirtveggja.

"Þá mælti Hrómundr: "Svá er háttat, Helgi", sagði hann, "at mér hafa hross horfit, ok er þat áhugi minn, at hér sé niðr komin". (Helgi svarar:) "Ekki hafa menn slíkt við oss mælt fyrri, ok skal hér fjandskapr í móti koma svá mikill sem vér megum mestan yðr gjalda".

Hrómundr mælti: "Þat er víkingaháttr, at afla fjár með ránum eðr svǫrfum, enn þat er þjófaháttr, at leyna eftir".Hrómundr mælti: "Þat er víkingaháttr, at afla fjár með ránum eðr svörfum, enn þat er þjófaháttr, at leyna eftir".

Hrómundr leitaði við Þóri, hvat satt væri, eðr hvat hann vissi af. Þórir lézt hvárki vita þá sanna né ósanna at þessu. Hrómundr kvað honum lítilmannliga fara. Síðan biðr Hrómundr menn sína stefna þeim, ok var ráðinn maðr til at stefna hverjum þeira. Síðan fóru stefnur fram, ok váru Austmenn málóðir ok hlaupóðir, ok kváðust þessa hefna skyldu. Øngir urðu áverkar með mǫnnum á þeim fundi.Öngir urðu áverkar með mönnum á þeim fundi. Skilja þeir við svá búit.

Hrómundr ok hans menn riðu nú heim.

Ok er þeir hǫfðu litla hríð heima verit, talaði Hrómundr: "Vér skulum auka þrim mǫnnum, ok láta bœta virki várt, er mjǫk er hrörnat, ok látum sem þeir muni efna þat, er þeir hétu eigi góðu, ok þann fjandskap allan, er þeir hétu, munu þeir eigi láta undan ganga".Ok er þeir höfðu litla hríð heima verit, talaði Hrómundr: "Vér skulum auka þrim mönnum, ok láta bœta virki várt, er mjök er hrörnat, ok látum sem þeir muni efna þat, er þeir hétu eigi góðu, ok þann fjandskap allan, er þeir hétu, munu þeir eigi láta undan ganga".

Síðan sendu þeir málin ǫll til Miðfjarðar-Skeggja í Miðfjǫrð, ok fóru mál þessi til alþingis, ok urðu Austmennirnir allir sekir um hrossastuld.Síðan sendu þeir málin öll til Miðfjarðar-Skeggja í Miðfjörð, ok fóru mál þessi til alþingis, ok urðu Austmennirnir allir sekir um hrossastuld. Enn Hrómundr ok synir hans sátu heima um þingit; enn Austmenn bjuggust í burt frá Melum, ok mæltu vel til Þóris. Þeir ætluðu at búa skip sitt, ok lá leið þeira um Fagrabrekku, ok váru þeir Hrómundr úti feðgar.

Helgi mælti: "Þat skyldi verða, at yðr stœði gott ekki af virki þessu, ok þá skyldi yðr sízt lið at því verða, er yðr lægi mest við, ok vel mætta ek sjá þik blóðgan, Hrómundr, ok sonu þína".

Hrómundr mælti: "Ekki grunum vér illvilja yðarn; enn þat ætlum vér, at nǫkkurir eigi rauðu at snýta, áðr vér sém at velli lagðir".enn þat ætlum vér, at nökkurir eigi rauðu at snýta, áðr vér sém at velli lagðir".

Nú skildu þeir at sinni.

Þat bar at einn morgin, at hrafn settist á ljóra, ok skrœkti hátt.

Hrómundr var í rekkju sinni ok vakti, ok kvað vísu:

Ok enn kvað hann:

Ok nǫkkuru síðar risu upp húskarlar bónda, ok gáðu eigi at láta aftr virkisdyrnar eftir sér.Ok nökkuru síðar risu upp húskarlar bónda, ok gáðu eigi at láta aftr virkisdyrnar eftir sér. Ok þann sama morgin komu Austmenn, ok váru saman tólf; þeir kvámu litlu síðar enn húskarlar váru farnir frá virkinu.

Þá mælti Helgi: "Nú verðr vel; gǫngum nú í virkit ok minnumst háðuligra orða ok svá gerða, ok vil ek at virkit verði þeim at gagni alls øngu, ef ek má ráða".göngum nú í virkit ok minnumst háðuligra orða ok svá gerða, ok vil ek at virkit verði þeim at gagni alls öngu, ef ek má ráða".

Þórbjǫrn þyna vaknaði við mælgi þeira, ok hljóp upp þegar ok til hurðar þeirar, er var fyrir skálanum, ok sá út um glugg einn, er á var skorinn hurðinni at fornum sið, ok kendi Austmennina, at þeir váru komnir í virkit, ok gekk inn aftr.Þórbjörn þyna vaknaði við mælgi þeira, ok hljóp upp þegar ok til hurðar þeirar, er var fyrir skálanum, ok sá út um glugg einn, er á var skorinn hurðinni at fornum sið, ok kendi Austmennina, at þeir váru komnir í virkit, ok gekk inn aftr.

Ok þá mælti Hrómundr: "Hvat er tíðinda, frændi"?

Þorbjǫrn svaraði: "Þat hygg ek, at Austmenn sé komnir í virkit með ófriði, ok ætli at hefna orða þeira, er vér hǫfum talat við þá;Þorbjörn svaraði: "Þat hygg ek, at Austmenn sé komnir í virkit með ófriði, ok ætli at hefna orða þeira, er vér höfum talat við þá; enn þat veit ek eigi, hversu at þeir hafa í virkit komizt".

Hrómundr spratt upp ok mælti: "Upp vér þá, ok rekum vanmenni þessi af hendi, ok kaupum á oss gott orð, ok dugum drengiliga".

Hann eggjaði þá sonu sína ok svá Þórleif fóstra sinn, ok var hann fimtán vetra gamall, bæði mikill ok rǫskligr at sjá.Hann eggjaði þá sonu sína ok svá Þórleif fóstra sinn, ok var hann fimtán vetra gamall, bæði mikill ok röskligr at sjá. Hann bjóst ok til útgǫngu, enn konur sǫgðu hann ofungan, ok kváðu hann mundu feigan, enn Hrómund ofgamlan vǫrn at veita.Hann bjóst ok til útgöngu, enn konur sögðu hann ofungan, ok kváðu hann mundu feigan, enn Hrómund ofgamlan vörn at veita.

Hrómundr kvað þá vísu:

Síðan tóku þeir frændr vápn sín allir fjórir: Hrómundr halti ok Þórleifr, Þórbjǫrn þyna ok Hallsteinn, ok gengu út þær dyr, er á váru enda hússins, ok fóru fyrir ofan þvertré, enn læstu hinar dyrnar, er á váru hliðvegginum.Síðan tóku þeir frændr vápn sín allir fjórir: Hrómundr halti ok Þórleifr, Þórbjörn þyna ok Hallsteinn, ok gengu út þær dyr, er á váru enda hússins, ok fóru fyrir ofan þvertré, enn læstu hinar dyrnar, er á váru hliðvegginum. Austmenn hlupu upp í vegginn, ok skutu at þeim mjǫk harðfengiliga;Austmenn hlupu upp í vegginn, ok skutu at þeim mjök harðfengiliga; því at Helgi var manna bezt vígr, mikill ok sterkr ok vaskligr. Var hann nú œfr mjǫk, ok allir váru þeir illir viðreignar ok harðir;Var hann nú œfr mjök, ok allir váru þeir illir viðreignar ok harðir; kváðu þá Hrómund minni skyldu eiga til at reka, ok þeir skyldi þá muna þjófsnafnit. Hrómundr kvað þá nógt mundu til vinna, ef þeir sœkti í virkit. Vǫrðust þeir þá eigi síðr með hlífum ok trjám enn vápnum, enn Austmenn bǫrðu grjóti ok skotum, ok sóttu at hit harðasta, enn hinir vǫrðust allvel, ok váru eigi fleiri fyrir enn fjórir.Vörðust þeir þá eigi síðr með hlífum ok trjám enn vápnum, enn Austmenn börðu grjóti ok skotum, ok sóttu at hit harðasta, enn hinir vörðust allvel, ok váru eigi fleiri fyrir enn fjórir. Þeir sendu ok ofan stórt grjót, ok þótt Hrómundr væri aldraðr, gekk hann vel fram ok var stórhøggr;Þeir sendu ok ofan stórt grjót, ok þótt Hrómundr væri aldraðr, gekk hann vel fram ok var stórhöggr; ok með fulltingi sona sinna ok Þórleifs fóstra sins fellu sex Austmenn, ok í þeirri hríð fell ok Hrómundr ok Þórleifr fóstri hans.

Austmenn þeir er eftir lifðu, hrukku ór virkinu allir; enn Þórbjǫrn þyna hljóp eftir þeim, ok elti ór virkinu alla þá, er eftir lifðu.enn Þórbjörn þyna hljóp eftir þeim, ok elti ór virkinu alla þá, er eftir lifðu. Enn er Þórbjǫrn vildi aftr lúka hurðina, þá skaut Helgi spjóti til hans, ok kom á hann miðjan.Enn er Þórbjörn vildi aftr lúka hurðina, þá skaut Helgi spjóti til hans, ok kom á hann miðjan. Hann tók sjálfr spjótit ór sárinu ok sendi aftr til Austmanna, ok kom á Jǫrund miðjan, bróður Helga.Hann tók sjálfr spjótit ór sárinu ok sendi aftr til Austmanna, ok kom á Jörund miðjan, bróður Helga. Helgi þreif hann upp, þegar hann fell til jarðar, ok kastaði á bak sér, ok hljóp ór virkinu, ok með honum allir félagar hans, þeir fimm, er eftir lifðu.

Hallsteinn hljóp eftir þeim, enn þeir undan, þar til er þeir kómu at læk einum, þeim er út er frá Fagrabrekku. Þar vildi Helgi yfir hlaupa með Jǫrund bróður sinn;Þar vildi Helgi yfir hlaupa með Jörund bróður sinn; enn hávir bakkar váru at tveim megin, ok varð honum aflfátt, ok skriðnaði Jǫrundr aftr af herðum honum, ok var þá dauðr.enn hávir bakkar váru at tveim megin, ok varð honum aflfátt, ok skriðnaði Jörundr aftr af herðum honum, ok var þá dauðr. Helgi snaraðist þá við, ok í því kom Hallsteinn at honum, ok hjó af honum hǫndina. ok þá heldu Austmenn undan, enn Hallsteinn starfaði at Jǫrundi ok fann at hann var dauðr, ok því bar þá undan ok sá Hallsteinn þat, ok snøri þá aftr.Helgi snaraðist þá við, ok í því kom Hallsteinn at honum, ok hjó af honum höndina. ok þá heldu Austmenn undan, enn Hallsteinn starfaði at Jörundi ok fann at hann var dauðr, ok því bar þá undan ok sá Hallsteinn þat, ok snöri þá aftr. Varð hann þess víss, at faðir hans var dauðr ok Þorbjǫrn þyna;Varð hann þess víss, at faðir hans var dauðr ok Þorbjörn þyna; Þórleifr var eigi órendr; hann bar hann inn. Konur spurðu, hversu farizt hefði. Hann sagði sem var.

Þeir Helgi létu út hinn sama dag, ok týndust allir fyrir Skriðnesenni.

Þórleifr var grœddr, ok bjó at Fagrabrekku, ok þótti góðr bóndi. Enn Hallsteinn fór útan, ok kom á fund Ólafs Tryggvasonar. Konungr boðaði honum trú, ok var það auðsótt. Gerðist Hallsteinn þá konungsmaðr, ok var með honum síðan, ok var hinn frœknasti drengr, ok øruggr í framgǫngu, ok vel virðr af Ólafi konungi.Gerðist Hallsteinn þá konungsmaðr, ok var með honum síðan, ok var hinn frœknasti drengr, ok öruggr í framgöngu, ok vel virðr af Ólafi konungi. Ok svá er sagt, at hann hafi fallit á Orminum langa, ok sýnt þar áðr hreystilega vǫrn, ok aflat sér svá góðan orðstír, ok lýkr hér frá honum at segja.Ok svá er sagt, at hann hafi fallit á Orminum langa, ok sýnt þar áðr hreystilega vörn, ok aflat sér svá góðan orðstír, ok lýkr hér frá honum at segja.