Bókastaðir

Sá atburðr gerðisk í kaupangi, þar sem Óláfr konungr hvílir, at eldr kom í hús í bœnum, ok brann víða. Þá var borit út ór kirkjunni skrín Óláfs konungs ok sett á mót eldinum. Síðan hljóp at maðr einn hvatvíss ok óvitr ok barði skrínit ok heitaðisk við þann helga mann, segir svá, at alt myndi þá upp brenna, nema hann byrgi þeim með bœnum sínum, bæði kirkjan ok ǫnnur hús. Nú lét almáttigr guð við berask bruna kirkjunnar, en þeim óvitra manni sendi hann augnaverk þegar eptir um nóttina, ok lá hann þar alt til þess, er inn heilagi Óláfr konungr bað honum miskunnar við almáttigan guð, ok bœttisk honum í þeiri sǫmu kirkju.

Sá atburðr varð enn í kaupangi, at kona ein var fœrð þangat til staðarins, þar sem Óláfr konungr hvílir; hon var svá armskǫpuð, at hon var kropnuð ǫll saman, svá at báðir fœtr lágu bjúgir við þjóin uppi. Ok er hon var iðuliga á bœnum ok hafði heitit á hann grátandi, þá bœtti hann henni þá miklu vanheilsu, at fœtr ok leggir ok aðrir limir réttusk ór lykkjum, ok þjónaði síðan hverr liðr ok limr réttri skepnu; mátti hon áðr eigi krjúpa þangat, en þaðan gekk hon heil ok fegin til sinna heimkynna.

Magnús konungr byrjar ferð sína af landi ok hafði her mikinn; þá hafði hann verit konungr í Nóregi ix. vetr; þá fór hann vestr um haf ok hafði it fríðasta lið, er til var í Nóregi. Honum fylgðu allir ríkismenn, er í váru landinu, Sigurðr Hranason, Víðkunnr Jóansson, Dagr Eilífsson, Serkr ór Sogni, Eyvindr olbogi, stallari konungs, Úlfr Hranason, bróðir Sigurðar, ok margir aðrir ríkismenn. Fór konungr með þessu liði ǫllu vestr til Orkneyja ok hafði þaðan með sér sonu Erlendz jarls, Magnús ok Erling; þá siglði hann til Suðreyja, ok er hann lá við Skotland, þá hljóp Magnús Erlendzson um nótt af skipi konungs ok lagðisk til landz, fór síðan upp í skóg ok kom fram í hirð Skota-konungs. Magnús konungr helt liðinu til Írlandz ok herjaði þar, þá kom Mýrkjartan konungr til liðs við hann, ok unnu þeir mikit af landinu, Dyflinn ok Dyflinnarskíri, ok var Magnús konungr um vetrinn uppi á Kunnǫktum með Mýrkjartani konungi, en setti menn sína til landzgæzlu, þar er hann hafði unnit. En er váraði, fóru konungarnir með her sinn vestr á Úlaztír ok áttu þar orrostur margar ok unnu landit ok hǫfðu unnit mestan hluta af Úlaztír; þá fór Mýrkjartan heim á Kunnaktir.

Magnús konungr bjó þá skip sín ok ætlaði austr til Nóregs; hann setti menn sína til landzgæzlu í Dyflinni. Hann lá við Úlaztír ǫllu liði sínu ok váru seglbúnir. Þeir þóttusk þurfa strandhǫggva, ok sendi Magnús konungr sína menn til Mýrkjartans konungs, at hann skyldi senda honum strandhǫgg, ok kvað á dag, at koma skyldi inn næsta fyrir Barthólómeúsmessu, ef sendimenn væri heilir; en messudagsaptaninn váru þeir eigi komnir; en messudaginn, þá er sól rann upp, gekk Magnús konungr á land með mestum hluta liðs síns ok gekk upp frá skipum, vildi leita eptir mǫnnum sínum ok strandhǫggvi. Veðr var vindlaust ok sólskin; leiðin lá yfir mýrar ok fen, ok váru þar hǫggnar yfir klappir, en kjarrskógar við tveggja vegna. Þá er þeir sóttu fram, varð fyrir þeim leiti mjǫk hátt; þaðan sá þeir víða; þeir sá jóreyk mikinn upp á land; rœddu þá milli sín, hvárt þat myndi vera herr Íra, en sumir sǫgðu, at þar mundu vera menn þeira með strandhǫggvi. Námu þeir þar stað. Þá mælti Eyvindr olbogi: "konungr, segir hann, hverja ætlan hefir þú á ferð þessi? Óvarliga þykkir þú fara; veiztu, at Írar eru sviksamir; ætla nú ráð nǫkkut fyrir liði yðru". Þá mælti konungr: "fylkjum nú liði váru ok verum við búnir, ef þetta eru svik". Var þá fylkt; gekk konungr ok Eyvindr fyrir fylkingunni; hafði Magnús konungr hjálm á hǫfði ok rauðan skjǫld, ok lagt á með gulli léó, gyrðr sverði, er Leggbítr var kallaðr, tannhjaltat ok gullvafiðr meðalkaflinn, it bezta vápn; hann hafði kesju í hendi; hann hafði silkihjúp rauðan yfir skyrtu ok skorit fyrir ok á bak léo með gulu silki; ok var þat mál manna, at eigi hefði sét skǫruligra mann eða vaskligra. Eyvindr hafði ok silkihjúp rauðan ok með sama hætti sem konungr; var hann ok mikill maðr ok fríðr ok inn hermannligsti.

En er jóreykrinn nálgaðisk, þá kendu þeir sína menn, ok fóru þeir með strandhǫggvi miklu, er Íra-konungr hafði sent þeim, ok helt hann ǫll sín orð við Magnús konung. Síðan snøru þeir út til skipanna, ok var þá um miðdegisskeið. En er þeir kómu út á mýrarnar, fórsk þeim seint um fen. Þá þusti herr Íra fram ór hverju skógarnefi ok réðu þegar til bardaga, en Norðmenn fóru dreift, ok fellu brátt margir. Þá mælti Eyvindr: "konungr, segir hann, óheppiliga ferr lið várt; tǫkum nú skjótt gott ráð". Konungr mælti: "blási herblástr ǫllu liðinu undir merkin, en þat lið, sem hér er, skjóti á skjaldborg, ok fǫrum síðan undan á hæli út yfir mýrarnar; síðan mun ekki saka, er vér komum á slétlendi". Írar skutu djarfliga, en þó fellu þeir allþykt, en æ kom maðr í mannz stað. En er konungr var kominn at nezta díki, þar var torfœra mikil ok fástaðar yfir fœrt; fellu þar Norðmenn mjǫk. Þá kallar konungr Þorgrím skinnhúfu, lendan mann sinn, — hann var uplenzkr —, ok bað hann fara yfir díkit með sína sveit — "en vér munum verja meðan, segir hann, svá at yðr skal eigi saka; farið síðan á hólma þann, er þar verðr, ok skjótið á þá, meðan vér fǫrum yfir díkit; eruð þér bogmenn góðir". En er þeir Þorgrímr kómu yfir díkit, kǫstuðu þeir skjǫldunum á bak sér ok runnu til skipa ofan. En er konungr sá þat, mælti hann: "ódrengiliga skilstu við þinn konung; óvitr var ek, þá er ek gerða þik lendan mann, en ek gerða útlaga Sigurð hund; aldri myndi hann svá fara". Magnús konungr fekk sár, var lagðr kesju í gǫgnum bæði lærin fyrir ofan kné; hann greip skaptit milli fóta sér ok braut ór keflit ok mælti: "svá brjótu vér hvern sperrilegginn, sveinar". Magnús konungr var hǫggvinn á hálsinn með spǫrðu, ok varð þat hans banasár. Þá flýðu þeir, er eptir váru. Víðkunnr Jóansson bar til skipa sverðit Leggbít ok merki konungs; þeir runnu síðarst, annarr Sigurðr Hranason, þriði Dagr Eilífsson. Þar fellu með Magnúsi konungi Eyvindr olbogi, Úlfr Hranason ok margir aðrir ríkismenn; mart fell Norðmanna, en þó miklu fleira af Írum. En þeir Norðmenn, er undan kómusk, fóru þegar brot um haustit. Erlingr, sonr Erlendz jarls, fell á Írlandi með Magnúsi konungi. En er þat lið, er flýit hafði af Írlandi, kom til Orkneyja, ok Sigurðr spurði fall Magnús konungs, fǫður síns, þá rézk hann þegar til ferðar með þeim, ok fóru þeir um haustit austr til Nóregs.