Bókastaðir

Allir.

Bjǫrn, sonr Haraldz konungs, réð þá fyrir Vestfold ok sat optast í Túnsbergi, en var lítt í hernaði. Til Túnsbergs sóttu mjǫk kaupskip bæði þar um Víkina ok norðan ór landi ok sunnan ór Danmǫrk ok af Saxlandi. Bjǫrn konungr átti ok kaupskip í ferðum til annarra landa ok aflaði sér svá dýrgripa eða annarra fanga, þeira er hann þóttisk hafa þurfa. Brœðr hans kǫlluðu hann farmann eða kaupmann. Bjǫrn var vitr maðr ok vel stilltr ok þótti vænn til hǫfðingja; hann fekk sér gott kvánfang ok makligt; hann gat son, er Guðrøðr hét. Eiríkr blóðøx kom ór Austrveg með herskip ok lið mikit; hann beiddisk af Birni bróður sínum, at taka við skǫttum ok skyldum þeim, er Haraldr konungr átti á Vestfold, en hinn var áðr vanði, at Bjǫrn fœrði konungi skatt eða sendi menn með; vildi hann enn svá ok vildi eigi af hǫndum greiða. En Eiríkr þóttisk vista þurfa ok tjalda ok drykkjar. Þeir brœðr þreyttu þetta með kappmælum, ok fekk Eiríkr eigi at heldr ok fór brot ór býnum. Bjǫrn fór ok ór bœnum um kveldit ok upp á Sæheim. Eiríkr hvarf aptr, fór upp um nóttina á Sæheim eptir Birni, kom þar, er þeir sátu yfir drykkju; Eiríkr tók hús á þeim, en þeir Bjǫrn gengu út ok bǫrðusk; þar fell Bjǫrn ok mart manna með honum; Eiríkr tók þar herfang mikit ok fór norðr í land. Þetta verk líkaði stórilla Víkverjum, ok var Eiríkr þar mjǫk óþokkaðr, fóru þau orð um, at Óláfr konungr myndi hefna Bjarnar, ef honum gæfi fœri á. Bjǫrn konungr liggr í Farmannzhaugi á Sæheimi.

Eiríkr konungr fór um vetrinn eptir norðr á Mœri ok tók veizlu í Sǫlva fyrir innan Agðanes; en er þat spurði Hálfdan svarti, fór hann til með her ok tók hús á þeim. Eiríkr svaf í útiskemmu ok komsk út til skógar við v. mann, en þeir Hálfdan brendu upp bœinn ok lið alt, þat er inni var; kom Eiríkr á fund Haraldz konungs með þessum tíðendum. Konungr varð þessu ákafliga reiðr ok samnaði her saman ok fór á hendr Þrœndum; en er þat spyrr Hálfdan svarti, þá býðr hann út liði ok skipum ok verðr allfjǫlmennr ok lagði út til Staðs fyrir innan Þórsbjǫrg. Haraldr konungr lá þá sínu liði út við Reinsléttu. Fóru þá menn milli þeira. Guthormr sindri hét einn gǫfugr maðr; hann var þá í liði með Hálfdani svarta, en fyrr hafði hann verit með Haraldi konungi ok ástvinr beggja þeira. Guthormr var skáld mikit: hann hafði ort sitt kvæði um hvárn þeira feðga; þeir hǫfðu honum boðit laun fyrir, en hann neitti ok beiddisk, at þeir skyldu veita honum eina bœn, ok hǫfðu þeir því heitit. Hann fór þá á fund Haraldz konungs ok bar sættarorð millum þeira ok bað þá hvárn tveggja þeira bœnar ok þess, at þeir skyldu sættask, en konungar gerðu svá mikinn metnað hans, at af hans bœn sættusk þeir. Margir aðrir gǫfgir menn fluttu þetta mál með honum. Var þat at sætt, at Hálfdan skyldi halda ríki ǫllu, því er áðr hafði hann haft; skyldi hann ok láta óhætt við Eirík bróður sinn. Eptir þessi sǫgu orti Jórunn skáldmær nǫkkur erendi í Sendibít:

Hákon Grjótgarðzson Hlaða-jarl hafði alla yfirsókn í Þrándheimi, þá er Haraldr konungr var annarstaðar í landi, ok hafði Hákon mestan metnað í Þrœndalǫgum af konungi. Eptir fall Hákonar tók Sigurðr, sonr hans, ríki ok gerðisk jarl í Þrándheimi; hann hafði atsetu á Hlǫðum. Með honum fœddusk upp synir Haraldz konungs, Hálfdan svarti ok Sigrøðr, en áðr váru þeir undir hendi Hákonar, fǫður hans. Þeir váru mjǫk jafnaldrar, synir Haraldz ok Sigurðr. Sigurðr jarl fekk Bergljótar, dóttur Þóris jarls þegjanda; móðir hennar var Álof árbót, dóttir Haraldz hárfagra. Sigurðr jarl var allra manna vitrastr. En er Haraldr konungr tók at eldask, þá settisk hann optliga at stórbúum, er hann átti á Hǫrðalandi á Alreksstǫðum eða á Sæheimi, á Fitjum, eða á Útsteini, ok í Kǫrmt á Ǫgvaldznesi. Þá er Haraldr konungr var nær lxx., gat hann son við konu þeiri, er Þóra er nefnd morstrstǫng; hon var æzkuð ór Morstr; hon átti góða frændr; hon var í frændsemistǫlu við Hǫrða-Kára; hon var kvinna vænst ok in fríðasta; hon var kǫlluð konungs ambátt. Váru þá margir þeir konungi lýðskyldir, er vel váru ættbornir, bæði karlar ok konur. Sá var siðr um gǫfugra manna bǫrn, at vanda menn mjǫk til at ausa vatni eða gefa nafn. En er at þeiri stefnu kom, er Þóru var ván, at hon myndi barn ala, þá vildi hon fara á fund Haraldz konungs; hann var þá norðr á Sæheimi, en hon var í Morstr. Hón fór þá norðr á skipi Sigurðar jarls; þau lágu um nóttina við land; þar ól Þóra barn uppi á hellunni við bryggjusporð, þat var sveinbarn. Sigurðr jarl jós sveininn vatni ok kallaði eptir feðr sínum, Hákoni Hlaða-jarli; sá sveinn var snimma fríðr ok mikill vexti ok mjǫk líkr feðr sínum. Haraldr konungr lét sveininn fylgja móður sinni, ok váru þau at konungsbúum, meðan sveinninn var ungr.

Aðalsteinn hét þá konungr í Englandi, er þá hafði nýtekit við konungdómi; hann var kallaðr inn sigrsæli ok inn trúfasti. Hann sendi menn til Nóregs á fund Haraldz konungs með þess konar sending, at sendimaðr gekk fyrir konung; hann selr konungi sverð gullbúit með hjǫltum ok meðalkafla, ok ǫll umgerð var búin með gulli ok silfri ok sett dýrligum gimsteinum; helt sendimaðrinn sverðzhjǫltunum til konungsins ok mælti: "hér er sverð, er Aðalsteinn konungr mælti at þú skyldir við taka". Tók konungr meðalkaflann, ok þegar mælti sendimaðrinn: "nú tóktu svá, sem várr konungr vildi, ok nú skaltu vera þegn hans, er þú tókt við sverði hans". Haraldr konungr skilði nú, at þetta var með spotti gǫrt, en hann vildi enskis mannz þegn vera, en þó mintisk hann þess, sem hans háttr var, at hvert sinn er skjót œði eða reiði hljóp á hann, at hann stilti sik fyrst ok lét svá renna af sér reiðina ok leit á sakar óreiðr; nú gerir hann enn svá ok bar þetta fyrir vini sína, ok finna þeir allir saman hér ráð til, þat it fyrsta, at láta sendimenn heim fara óspilta.

Annat sumar eptir sendi Haraldr konungr skip vestr til Englandz ok fekk til stýrimann Hauk hábrók; hann var kappi mikill ok inn kærsti konungi; hann fekk í hǫnd honum Hákon, son sinn. Haukr fór þá vestr til Englandz á fund Aðalsteins konungs ok fann hann í Lundúnum; þar var þá boð fyrir ok veizla virðilig. Haukr segir sínum mǫnnum, þá er þeir koma at hǫllinni, hvernug þeir skulu hátta inngǫngunni, segir, at sá skal síðarst út ganga, er fyrstr gengr inn, ok allir standa jafnfram fyrir borðinu ok hverr þeira hafa sverð á vinstri hlið ok festa svá yfirhǫfnina, at eigi sé sverðit. Síðan ganga þeir inn í hǫllina; þeir váru xxx. manna. Gekk Haukr fyrir konung ok kvaddi hann. Konungr biðr hann velkominn. Þá tók Haukr sveininn Hákon ok setr á kné Aðalsteini konungi. Konungr sér á sveininn ok spyrr Hauk, hví hann ferr svá. Haukr svarar: "Haraldr konungr bað þik fóstra honum ambáttarbarn". Konungr varð reiðr mjǫk ok greip til sverðz, er var hjá honum, ok brá svá, sem hann vildi drepa sveininn. "Knésett hefir þú hann nú, segir Haukr, nú máttu myrða hann, ef þú vill, en ekki mantu með því eyða ǫllum sonum Haraldz konungs". Gekk Haukr síðan út ok allir hans menn, ok fara leið sína til skips ok halda í haf, er þeir eru at því búnir, ok kómu aptr til Nóregs á fund Haraldz konungs, ok líkaði honum nú vel, þvíat þat er mál manna, at sá væri ótígnari, er ǫðrum fóstraði barn. Í þvílíkum viðskiptum konunga fannsk þat, at hvárr þeira vildi vera meiri en annarr ok varð ekki misdeili tígnar þeira at heldr fyrir þessar sakar; hvárrtveggi var yfirkonungr síns ríkis til dauðadags.