Bókastaðir

Eptir um várit bjó Haraldr konungr her mikinn ór Þrándheimi ok sagði, at hann mundi þeim her stefna á Sunn-Mœri. Sǫlvi klofi hafði um vetrinn legit úti á herskipum ok herjat um Norð-Mœri ok drepit þar marga menn Haraldz konungs, en suma rænta, en stundum um vetrinn hafði hann verit á Sunn-Mœri með Arnviði konungi frænda sínum. En er þeir spyrja til Haraldz konungs, þá samna þeir liði ok verða fjǫlmennir, þvíat margir þóttusk eiga Haraldi konungi heiptir at gjalda. Sǫlvi klofi fór suðr í Fjǫrðu á fund Auðbjarnar konungs, er þar réð fyrir, ok bað hann liðs, at hann skyldi fara með her sinn til styrks við þá Arnvið konung — segir hann svá: "Ǫllum er oss sjá kostr nú auðsær, at vér rísim allir upp móti Haraldi konungi; munu vér þá hafa gnógan styrk, ok mun þá auðna ráða sigri, en hitt er ella, ok er þat engi kostr þeim mǫnnum, er eigi eru ótígnari at nafni, en Haraldr, at gerask þrælar hans. Þótti fǫður mínum betri sá kostr, at falla í bardaga í konungdómi sínum, en gerask undirmaðr Haraldz konungs". Kom Sǫlvi svá rœðum sínum, at Auðbjǫrn hét ferðinni, ok dró hann þá her saman ok fór norðr til fundar við Arnvið konung; hǫfðu þeir þá allmikinn her. Þeir spurðu þá til Haraldz konungs, at hann var þá norðan kominn. Þeir hittusk fyrir innan Sólskel. Þat var þá siðvanði, er menn bǫrðusk á skipum, at tengja skyldi skipin ok berjask um stafna.

Var þá svá gǫrt; lagði Haraldr konungr skip sitt móti skipi Arnviðar konungs; varð sú orrosta in snarpasta, ok fell mikit fólk af hvárum tveggjum, ok at lykðum varð Haraldr konungr svá óðr ok reiðr, at hann gekk fram á rausn á skipi sínu, ok barðisk þá svá snarpliga, at allir frambyggvar á skipi Arnviðar hrukku aptr til siglu, en sumir fellu, gekk Haraldr konungr þá upp á skipit, leituðu þá menn Arnviðar konungs á flótta, en hann sjálfr fell á skipi sínu; þar fell Auðbjǫrn konungr, en Sǫlvi flýði; svá segir Hornklofi:

Þar fell ór liði Haraldz konungs Ásgautr ok Ásbjǫrn, jarlar hans, Grjótgarðr ok Herlaugr, mágar hans, synir Hákonar Hlaðajarls. Sǫlvi var síðan víkingr mikill langa hríð ok gerði opt mikinn skaða á ríki Haraldz konungs.

Haraldr konungr lagði undir sik Sunn-Mœri. Vémundr, bróðir Auðbjarnar konungs, helt Firðafylki. Þetta var síðla um haust ok gera menn þat ráð með Haraldi konungi, at hann skyldi eigi fara suðr um Stað á haustdegi. Þá setti Haraldr konungr Rǫgnvald jarl yfir Mœri hváratveggju ok Raumsdal ok hafði hann þá um sik mikit fjǫlmenni. Haraldr konungr fór þá til Þrándheims. Þann sama vetr fór Rǫgnvaldr jarl it iðra um Eið ok svá suðr um Fjǫrðu; hann hafði njósn af Vémundi konungi ok kom um nótt, þar sem heitir Naustdalr; var Vémundr konungr þar á veizlu; Rǫgnvaldr jarl tók hús á þeim ok brendi konung inni með níu tigu manna. Eptir þat kom Berðlu-Kári til Rǫgnvaldz jarls með langskip alskipat, ok fóru þeir báðir norðr á Mœri; tók Rǫgnvaldr jarl skip þau, er átt hafði Vémundr konungr, ok alt lausafé, þat er hann fekk. Berðlu-Kári fór norðr á fund Haraldz konungs ok gerðisk hans maðr; hann var berserkr mikill. Um várit eptir fór Haraldr konungr suðr með landi ok lagði undir sik Firðafylki. Síðan siglði Haraldr konungr austr með landi ok kom fram í Vík austr, en hann setti eptir Hákon jarl Grjótgarðzson ok fekk honum yfirsókn í Firðafylki. Þá sendi Hákon jarl orð Atla jarli inum mjóva, at hann skyldi fara á braut ór Sogni ok vera jarl á Gaulum, sem hann hafði fyrr verit, en kvað Harald konung hafa veitt sér Sygnafylki. Atli jarl sendi þau orð í mót, at hann mun halda Sygnafylki ok svá Gaulum, þar til er hann finnr Harald konung. Jarlarnir þreyttu þetta með sér, þar til er báðir samna her; þeir hittusk á Fjǫlum í Stafanessvági ok áttu þar orrostu mikla. Þar fell Hákon jarl, en Atli jarl varð sárr til ólífis ok fóru þeir með hann til Atleyjar ok andaðisk hann þar; svá segir Eyvindr skáldaspillir:

Haraldr konungr kom liði sínu austr í Vík ok lagði inn til Túnsbergs; þar var þá kaupstaðr; hann hafði þá dvalzk í Þrándheimi iiii. vetr ok komit ekki á þeiri stundu í Víkina. Hann spurði þar þau tíðendi, at Eiríkr Svía-konungr Eymundarson hafði lagt undir sik Vermaland ok hann tók þar skatta af ǫllum markbyggðum, ok hann kallaði Vestra-Gautland alt norðr til Svínasundz, ok it vestra alt með hafi, þá kallaði Svíakonungr þat alt sitt ríki ok tók skatta af. Hann hafði þar sett yfir jarl, er kallaðr var Hrani gauzki; hann hafði ríki í milli Svínasundz ok Gautelfar; hann var ríkr jarl. Haraldi konungi var sagt frá orðum Svía-konungs, at hann skyldi eigi fyrr af láta, en hann hefði jammikit ríki í Víkinni, sem fyrr hafði Sigurðr hringr eða Ragnarr loðbrók, sonr hans, en þat var Raumaríki ok Vestfold, alt út til Grenmars, svá Vingulmǫrk, ok alt suðr þaðan. Þá um ǫll þessi fylki hafði snúizk til hlýðni við Svía-konung. Þetta líkaði Haraldi stórilla; hann stefndi þar þegar þing við bœndr þar á Foldinni ok bar sakar á hendr þeim um landráð við sik. Bœndr kómu þar sumir syn fyrir sik, sumir guldu fé, sumir sættu refsingum: fór hann svá um sumarit um þat fylki. Um haustit fór hann upp á Raumaríki ok fór þar alt at sama hætti. Þá spurði hann ǫndverðan vetr, at Eiríkr Svía-konungr reið um Vermaland at veizlum með hirð sína.

Haraldr konungr býsk austr um Eiðaskóg ok kom fram í Vermalandi; lét þar búa veizlur fyrir sér. Áki hét maðr; hann var ríkastr bóndi á Vermalandi, stórauðigr ok þá gamall at aldri; hann sendi menn til Haraldz konungs ok bauð honum til veizlu; konungr hét ferðinni at ákveðnum degi. Áki bauð ok Eiríki konungi til veizlu ok lagði honum inn sama stefnudag. Áki átti mikinn veizluskála ok var þá forn; hann lét þá gera annan nýjan skála eigi minna ok vanda sem mest; hann lét þann skála tjalda allan nýjum búnaði, en inn forna með fornum búnaði. En er konungar kómu til veizlunnar, þá var skipat Eiríki konungi með sínu liði í inn forna skála, en Haraldi í inn nýja skála með sínu liði; þannug var skipt ǫllum borðbúnaði, at Eiríks-menn hǫfðu forn ker ok horn ok þó gylt ok vel búin, en Haraldz konungs menn hǫfðu ǫll ný ker ok horn ok búin ǫll með gulli; þau váru ǫll skyggð ok líkuð, en drykkr var hvártveggi inn bezti. Áki hafði fyrr verit maðr Hálfdanar svarta. En er sá dagr kom, er veizlan var ǫll, þá bjoggusk konungar til brautferðar; váru þá reiðskjótar búnir. Þá gekk Áki fyrir Harald konung ok leiddi eptir sér son sinn, xii. vetra gamlan, sá hét Obbi. Áki mælti: "ef yðr þykkir herra vináttu vert fyrir góðvilja minn, er ek hefi lýst fyrir þér í heimboði mínu, þá launa þat syni mínum; hann gef ek þér til þjónostumannz". Konungr þakkaði honum með mǫrgum fǫgrum orðum sinn fagnað ok hét honum þar í mót fullkominni sinni vináttu; síðan greiddi hann fram stórar gjafar, er hann gaf konungi. Síðan gekk Áki til Svía-konungs; var þá Eiríkr konungr klæddr ok búinn til ferðar ok var hann heldr ókátr. Áki tók þá góða gripi ok gaf honum. Konungr svarar fá ok steig á bak hesti sínum. Áki gekk á leið með honum ok talaði við hann; skógr var nær þeim ok lá þar vegrinn yfir; en er Áki kom á skóginn, þá spurði konungr hann: "hví skiptir þú svá fagnaði með okr Haraldi konungi, at hann skyldi hafa af ǫllu inn betra hlut, ok veiztu, at þú ert minn maðr". "Ek hugða, segir Áki, at yðr, konungr, ok yðra menn mundi engan fagnað skort hafa at þessarri veizlu, en er þar var forn búnaðr, er þér drukkuð, þá veldr þat því, at þér eruð nú gamlir, en Haraldr konungr er nú í blóma aldrs; fekk ek honum af því nýjan búnað; en þar er þú mintir mik, at ek væra þinn maðr, þá veit ek hitt eigi síðr, at þú ert minn maðr". Þá brá konungr sverði ok hjó hann banahǫgg, reið braut síðan En er Haraldr konungr var búinn at stíga á hest sinn, þá bað hann kalla til sin Áka bóanda, en er menn leituðu hans, þá runnu sumir þannug, sem Eiríkr konungr hafði riðit; fundu þeir þar Áka dauðan, fóru síðan aptr ok sǫgðu konungi. En er hann spyrr þetta, heitr hann á menn sína, at þeir skulu hefna Áka bóanda; ríðr þá Haraldr konungr þannug, er áðr hafði riðit Eiríkr konungr, til þess er hvárir verða varir við aðra; þá ríða hvárir, sem mest megu, til þess er Eiríkr konungr kømr á skóg þann, er skilr Gautland ok Vermaland. Þá snýr Haraldr konungr aptr á Vermaland; leggr þá land þat undir sik, en drap menn Eiríks konungs, hvar sem hann stóð þá. Fór Haraldr konungr um vetrinn aptr á Raumaríki.

Haraldr konungr fór um vetrinn út til Túnsbergs til skipa sinna; býr hann þá skipin ok heldr austr yfir fjǫrðinn, leggr þá undir sik alla Vingulmǫrk. Hann er úti á herskipum allan vetrinn ok herjar á Ránríki; svá segir Þorbjǫrn hornklofi:

Gauta hǫfðu samnað fyrir alt um landit.