Bókastaðir

Þórir hét maðr, er bjó í Noregi á bœ þeim, er á Rauðabergi heitir; þessi bœr er skamt frá Víkinni. Þórir átti tvá syni, hét annar Helgi en Þorsteinn annar; báðir váru þeir þrifligir menn, ok var þó Helgi framar um íþróttir. Faðir þeirra var hersir at nafnbót, hann var í vináttu við Ólaf konung.

Þat var á einu sumri at þeir brœðr hǫfðu kaupferð norðr til Finmerkr, ok hǫfðu smjǫr ok flesk til kaups við Finna, fengu þeir góða kaupferð, ok heldu aptr at áliðnu sumri, ok kómu um dag við nes þat, er hét Vímund, þar var allgóðr skógr, gengu þeir á land upp, ok fengu nǫkkut mǫsurtré; verðr Helga lengra gengit í skóginn enn ǫðrum mǫnnum, síðan kastar yfir myrkri miklu, svá at hann hittir eigi til skipsins á þeim aptni.

Tekr nú ok skjótt at dimma af nótt, þá sér Helgi hvar tólf konur ríða or skóginum, þær váru allar á rauðum hestum ok í rauðum reiðklæðum, þær stigu af baki; allr reiðingr hestanna þá glóaði við gull; ein bar þar af ǫllum um vænleik, ok allar aðrar þjónuðu henni þessi hinni skǫruligu konu; hestar þeirra gengu á gras; eptir þat settu þær niðr eitt fagrt tjald, var þat stafat með ýmsum litum ok víða gullskotit, ok ǫll hǫfuðin váru við gull búin, er af upp gengu landtjaldinu, ok svá stǫngin er upp stóð ok mikill gullknappr ofan á; ok er þær hǫfðu umbúizk, reistu þær borð, ok báru á margskonar krásir; þá tóku þær handlaugar; vazkall ok munnlaugar (váru) gervar af silfri. Helgi stóð nærri tjaldi þeirra ok horfði á.

Sú er fyrir þeim var mælti: Helgi! gakk hingat, ok þigg hér mat ok drykk með oss. Hann gerir svá. Helgi sér at þar er fríðr drykkr ok ǫnnur fœðsla ok væn ker. Þá váru borð ofan tekin ok hvílur búnar, ok váru þær miklu skrautligri enn annarra manna sængr. Sú kona spyr Helga, er fyrir þeim var, hvárt hann vildi heldr liggja einn saman eða hjá henni. Helgi spyr hana at nafni.

Hon svarar: ek heiti Ingibjǫrg, dóttir Guðmundar af Glæsisvǫllum.

Helgi mælti: hjá þér vil ek liggja; ok svá gerðu þau fimm nætr í samt, var þá bjart verðr, standa þau þá upp ok klæðask.

Ingibjǫrg mælti þá: nú munu við hér skilja, eru hér kistlar tveir, annarr er fullr af silfri, en annarr af gulli, er ek vil gefa þér, ok seg øngum manni hvaðan þat kom.

Eptir þat ríða þær brott sama veg sem þangat, en hann fór til skips síns; fagna þeir honum vel, ok spyrja hvar hann dvaldisk, en hann vill þar ekki frá segja; halda þeir þá suðr með landi, ok kómu heim til fǫður síns, ok hafa aflat mikils fjár. Faðir Helga ok bróðir spyrja hvaðan honum kom svá mikit fé, sem hann hafði í kistlunum, en hann vill þat eigi segja.

Nú líðr svá fram til jóla. Þat var eina nótt at kemr á býsna veðr.

Þorsteinn mælti við bróður sinn: við skulum standa upp, ok vita hvat líðr um skip okkart. Þeir gera svá, ok var þat fast vel. Helgi hafði látit gera drekahǫfuð á skip þeirra upp á stafnana, ok búa vel fyrir ofan sjó; fór þat fé þar til, er Ingibjǫrg gaf honum, dóttir Guðmundar konungs, en sumt læsti hann í dreka hálsinum. Þá heyra þeir brest mikinn, þar ríða at þeim tveir menn, ok hǫfðu Helga í brott með sér; veit Þorsteinn eigi hvat af honum verðr; fellr þá veðrit skjótt.

Þorsteinn kemr heim ok segir fǫðr sínum þenna atburð, ok þykkir þetta mikil tíðendi; ferr hann þegar á fund Ólafs konungs, ok segir honum hvar komit var, ok biðr hann nú verða vissan um, hvar sonr hans er niðrkominn. Konungr segisk þat gera mundu, sem hann beiddi, en kveðsk þó óvíst hugr um segja, hver nyt frændum hans mundi at honum verða.

Síðan fór Þórir heim, ok líðr svá þetta ár ok alt fram á jól annat ár, ok sitr konungr á Alreksstǫðum um vetrinn; þá kemr átti dagr jóla, ok um kveldit ganga fimm menn inn í hallina fyrir Ólaf konung, þá er hann sat yfir borðum; þeir kveðja hann vel; konungr heilsar þeim vel í móti; er þar kominn Helgi, en menn kenna eigi hina tvá.

Konungr spurði þá at nafni, en hvárrtveggi kveðsk Grímr heita: erum við sendir af Guðmundi á Glæsisvǫllum hingat til yðvar, hann sendi yðr kveðju sína ok þarmeð tvau horn. Konungr tók við, ok váru gullbúin; þetta váru allgóðir gripir. Ólafr konungr átti tvau horn, er Hýrningar váru kallaðir, ok þó at þau væri harðla góð, þá váru þau þó betri, er Guðmundr sendi honum. Þess beiddi Guðmundr konungr yðr, herra! at þér værit vinir hans, ok þótti mestu varða um yðra þykkju, meirr enn allra annarra konunga.

Konungr svarar þá øngu, en lætr vísa þeim til sætis félǫgum. Konungr lætr fylla hornin Gríma af góðum drykk, ok lætr biskup blessa, ok lét fœra þeim Grímum, at þeir drykki fyrst af; þá kvað konungr vísu þessa:

Þá taka Grímar við hornunum, ok þykkjask nú vita hvat biskup hefir yfirlesit drykkinum.

Þeir segja þá: eigi ferr nú fjarri því, sem Guðmundr konungr várr gat til; er þessi konungr prettóttr ok kann illa gott at launa, þvíat konungr várr gerði til hans sœmiliga; stǫndum nú upp allir ok verðum í brottu heðan.

Svá gera þeir, verðr þá hark mikit í stofunni; þeir slógu niðr drykkinum af hornunum ok slǫktu login, þá heyrðu þeir bresti stóra. Konungr bað guð til gæta, ok bað menn uppstanda, ok stǫðva þetta hark; síðan verða þeir Grímar úti ok Helgi með þeim; váru þá ljós upptendruð í konungsherbergi; sjá þeir þá drepna þrjá menn, en þar liggja hornin Grímar á gólfinu hjá hinum dauðum.

Þetta er undr mikit, sagði konungr, ok væri betr at slík yrði sjaldan, ok þat hefi ek heyrt sagt af Guðmundi af Glasisvǫllum, at hann sé mjǫk fjǫlkunnigr, ok illu megi helzt við hann skipta, ok eru þeir menn illa komnir, er undir hans valdi eru, ef vér mættim nǫkkut at gera. Konungr lét varðveita hornin Gríma, ok af drekka, ok dugir þat vel; þar er nú kallat Grímaskarð ofan at Alreksstǫðum, er þeir hafa austan farit, ok er þat øngra manna at fara þar síðan.

Nú líðr af vetrinn, ok kemr annarr átti dagr jóla, ok er konungr í kirkju ok hirð hans at hlýða messu, þá koma þar þrír menn til kirkju dyra ok er einn eptir, en tveir fara í brott ok mæla þetta áðr: hér fœrum við þér Gretti, konungr! ok er eigi víst nær þú fœrir af þér. Kenna menn þar Helga; verða menn þess varir at hann er blindr; frétti konungr þá hverju gegndi um hans hag, eða hvar hann hefði verit þessa stund alla. Hann segir þá konungi fyrst frá því, er hann fann konurnar í skóginum, þá frá því, er þeir Grímar gerðu veðrit at þeim brœðrum, er þeir vildu bjarga skipinu, ok síðan hǫfðu þeir Grímar hann með sér til Guðmundar á Glasisvǫllum, ok fœrðu hann Ingibjǫrgu dóttur Guðmundar.

Þá mælti konungr: hversu þótti þér þar at vera?

Allgott, segir hann, ok hvergi hefir mér betra þótt. Þá spurði konungr at um siðu Guðmundar konungs ok at fjǫlmenni eða athǫfn; en hann lét yfir ǫllu vel, ok sagði at hans var miklu fleiri enn hann fengi talit.

Konungr mælti: hví fóru þér svá skjótliga í brott í fyrra vetr.

Guðmundr konungr sendi þá til at svíkja yðr, segir hann, en fyrir bœnir yðrar lét hann mik lausan, svá at þér mættit vita, hvat af mér væri orðit; en því fóru vér svá skjótt í brott næstunni, at þeir Grímar hǫfðu eigi náttúru til at drekka þann drykk, er þér létut signa; urðu þeir þessu reiðir, at þeir sá sik yfirstigna, ok því drápu þeir menn yðra, at svá sagði Guðmundr konungr fyrir, ef þeir fengi ekki mein yðr gert, en hann sýndi tign sína í því at hann sendi yðr hornin, at þér mundit þá síðr eptir mér leita.

Konungr spurði: hví fórtu nú í brott ǫðru sinni?

Hann svarar: Ingibjǫrg olli því, hon þóttisk eigi mega liggja hjá mér nema með meinlætum, ef hon kœmi við mik berau, ok því fór ek mest í brott, enda vildi Guðmundr konungr ekki þreyta við yðr, þegar hann vissi at þér vildut mik í brott hafa; en um tign ok risnu Guðmundar konungs má ek eigi í fám orðum segja, ok um fjǫlmenni þat, er með honum er.

Konungr spurði: hví ertu blindr?

Hann svarar: Ingibjǫrg Guðmundardóttir greip or mér bæði augun, þá er við skildum, ok sagði at konur í Noregi mundu mín skamma stund njóta.

Konungr sagði: makligr væri Guðmundr meingerða af mér fyrir þau manndráp, er hann gerði, ef guð vildi þat vera láta.

Síðan var sent eptir Þóri fǫður Helga, ok þakkaði hann honum vel, er sonr hans var aptr kominn or trǫlla hǫndum. Ferr hann síðan heim, en Helgi er eptir með konungi ok lifir til annarrar jafnlengðar, en konungr hefir hornin Gríma með sér, þá er hann fór síðasta sinn or landi. En þat segja menn, þá er Ólafr konungr hvarf af Orminum langa, at hyrfi ok hornin, ok hafi engi maðr þau sét síðan; ok lýkr hér frá Grímum at segja.