Þar hefjum vér upp Helganna sǫgu er Ketill þrymr er, því at vér vitum hann kynsælstan verit hafa þeira manna er í þessarri sǫgu er frá sagt; eru frá honum komnir Síðumenn ok svá Krossvíkingar ok svá þeir Droplaugarsynir. Þat viljum vér ok segja, hversu Helgi Ásbjarnarson er kominn af landnámsmǫnnum, er gǫfgastr maðr er í þessarri sǫgu at vitra manna virðingu.
Maðr hét Hrafnkell, hann var Hrafnsson. Hann kom út til Íslands síð landnámatíðar ok var í Skriðudal. Hann sofnaði þar ok dreymði, at maðr kom at honum ok bað hann brottu verða ok upp standa sem skjótast með alt sitt.Hann sofnaði þar ok dreymði, at maðr kom at honum ok bað hann burtu verða ok upp standa sem skjótast með alt sitt. Hrafnkell vaknaði ok fór þegar í brott á sǫmu stundu;Hrafnkell vaknaði ok fór þegar í burt á sǫmu stundu; en því næst hljóp ofan fjallit alt, ok varð þar undir gǫltr ok graðungr, er Hrafnkell átti; þat hafði eptir orðit. En hann fór í Hrafnkelsdal ok bygði allan dalinn sínum mǫnnum, nær tuttugu bæi; en hann bjó sjálfr á Steinrøðarstǫðum. Hann gerðisk brátt hǫfðingi mikill, ríkr ok fjǫlmennr.Hann gerðiz brátt hǫfðingi mikill, ríkr ok fjǫlmennr.
Synir Hrafnkels váru þeir Ásbjǫrn ok Þórir. En er Hrafnkell andaðisk, tóku synir hans arf eptir hann at jafnaði; hlaut Þórir bústað þann, er faðir hans hafði átt, en Ásbjǫrn bygði þann bæ, er kallaðr var at Lokhellum, er nú heitir at Hrafnkelsstǫðum, ok sat hann þann bæ vel.En er Hrafnkell andaðiz, tóku synir hans arf eptir hann at jafnaði; hlaut Þórir bústað þann, er faðir hans hafði átt, en Ásbjǫrn bygði þann bæ, er kallaðr var at Lokhellum, er nú heitir at Hrafnkelsstǫðum, ok sat hann þann bæ vel. Ásbjǫrn átti þá konu, er Hallbera hét; hon var dóttir Hrollaugs, sonar Rǫgnvalds jarls af Mæri. Þau áttu son þann, er Helgi var kallaðr. Helgi fæddisk upp;Helgi fæddiz upp; fálátr var hann ok vel orðstiltr; lagðisk mǫnnum rómr á, hversu hann gerðisk.lagðiz mǫnnum rómr á, hversu hann gerðiz.
Ásbjǫrn varð eigi gamall. Þá er hann andaðisk, tók Helgi arf eptir hann ok bjó nǫkkura vetr at Lokhellum.Þá er hann andaðiz, tók Helgi arf eptir hann ok bjó nǫkkura vetr at Lokhellum. Eptir þat brá Helgi búi sínu ok seldi Hrafnkeli Þórissyni, bræðrung sínum; en hann fór utan ok var marga vetr í hernaði, bæði í Orkneyjum ok Nóregi með frændum sínum. Helgi var ok nǫkkur sumur í víkingu ok var hinn hraustasti maðr, en engi afreksmaðr at afli ok vígfimi.
Eptir þat fór Helgi til Íslands, ok var bæði gott til fjár ok virðingar. Spakbessi bauð Helga með sér, ok fór hann með honum heim á Bessastaði. Á þeim sǫmu misserum kvángaðisk Helgi ok fekk Oddlaugar, systur Bessa, ok tókusk þar brátt góðar samfarir ok miklar ástir.Á þeim sǫmu misserum kvángaðiz Helgi ok fekk Oddlaugar, systur Bessa, ok tókuz þar brátt góðar samfarir ok miklar ástir. Þá var Helgi staðfestulauss, ok var engi þá fúss at rísa upp af sínu landi fyrir Helga.
Maðr hét Oddr ok var kallaðr sindri; hann var auðigr at fé ok ódæll við at eiga. Hann hafði valit sér bústað við Lagarfljót ǫðrum megin en Bessastaðir eru, ok búit þann bæ vel. Oddr átti konu ok son þann, er Ósvífr hét; var þat kallat, at hann fylgði því nafni í skaplyndi. Hann var farmaðr ok barsk á mikit, leikmaðr mikill, háðsamr ok hælinn.Hann var farmaðr ok barz á mikit, leikmaðr mikill, háðsamr ok hælinn.
Þat var einhverju sinni, at þeir ræddusk við mágar, Bessi ok Helgi: spyrr Helgi, hvar hann sæi honum bústað, eða hvert ráð hann legði á með honum.Þat var einhverju sinni, at þeir rædduz við mágar, Bessi ok Helgi: spyrr Helgi, hvar hann sæi honum bústað, eða hvert ráð hann legði á með honum. Bessi gaf ok gott ráð, þat sem þeir efndu síðan. Þegar er ís lagði á vatnit, þá gekk Helgi á Oddsstaði ok gerði sér kátt við Ósvíf, ok síðan tókusk leikar upp milli Oddsstaða ok Bessastaða.Þegar er ís lagði á vatnit, þá gekk Helgi á Oddsstaði ok gerði sér kátt við Ósvíf, ok síðan tókuz leikar upp milli Oddsstaða ok Bessastaða. Maðr er nefndr Ótryggr, er vistarmaðr var á Oddsstǫðum; hann tók at sækja mjǫk Ósvífr at leikum ok hældisk eptir, ok sagði hann meir vera hælinn en harðleikinn: en Oddr vá síðan Ótrygg.hann tók at sækja mjǫk Ósvífr at leikum ok hældiz eptir, ok sagði hann meir vera hælinn en harðleikinn: en Oddr vá síðan Ótrygg.
Helgi Ásbjarnarson tók við vígsmálinu. Þá leituðu menn um sættir, en engi var kostr annarr, en Bessi gerði einn um, ok varð svá sætt þeira, at Bessi gerði lítla fjársekt, en gerði Odd brott af bústað sínum ok ór heraði.Þá leituðu menn um sættir, en engi var kostr annarr, en Bessi gerði einn um, ok varð svá sætt þeira, at Bessi gerði lítla fjársekt, en gerði Odd burt af bústað sínum ok ór heraði. Oddi líkaði stórilla málalok, en þó urðu þau at vera, af því at margir váru honum unnandi ófararinnar. Helgi Ásbjarnarson leysti Oddsstaði aptr til sín, ok þó við mikinn óþokka Odds; en þó varð svá at vera, at Oddr varð í brott at fara, ok er ekki síðan frá honum sagt í þessarri sǫgu, en þó hefir hann mikilmenni kallaðr verit.
Helgi reisti bú á Oddsstǫðum ok ætlaði alt til á einum degi ok þangat at færa bú sitt hinn fyrsta fardag. En er Oddr bjó sína ferð í braut, þá lét hann hǫggva graðung ok sjóða, en hinn fyrsta fardag, þá er Oddr var á brott búinn, lætr hann borð setja með endilǫngum sætum, ok var þetta alt graðungsslátr á borð borit. Gekk þá Oddr þar at svá talandi: "Hér er nú vandliga borð búit, ok svá sem hinum kærstum vinum mínum; þessa veizlu gef ek alla Frey, at hann láti eigi þann með minna harmi brott fara af Oddsstǫðum, er í minn stað kemr, en ek fer nú."þessa veizlu gef ek alla Frey, at hann láti eigi þann með minna harmi burt fara af Oddsstǫðum, er í minn stað kemr, en ek fer nú." Eptir þat fór Oddr í brott með alt sitt.Eptir þat fór Oddr í burt með alt sitt.
Þessa ræðu segja sumir menn til ættar Droplaugarsona, þeirar er ókunnari er; en þótt sumum þykki hon efanlig, þá er þó gaman at heyra hana.
Maðr hét Grímr, er bjó í Vápnafirði, í Vík hinni innri; hann var ungr maðr ok kvángaðr ok vel auðigr at fé. Hann ól upp uxa þann, er brandkrossóttr var at lit, ok ágæta naut at vexti; honum þótti hann betri en alt þat, er hann átti í kvikfé. Hann gekk í túnum á sumrum ok drakk mjólk bæði vetr ok sumar. Þat bar við um sumarit, þá er uxinn var tíu vetra gamall, en taðan stóð úti umhverfis húsin í stórsæti, at uxinn hljóp út ok inn ok kastaði sátunum ór stað; þá vildu menn taka hann ok gátu eigi, ok gerði hann þá engan mun, ok var kominn þó fjǫldi manna til, en hann hljóp á leið fram ok alt um síðir í hina ytri Krossavík, ok þar á sjá út, ok synti alt út í haf, meðan menn máttu sjá.
Grímr unði nú stórilla við skaða sinn, er hann hafði mist uxann. Hann átti bróður í Øxarfirði, þann er Þorsteinn hét; hann var góðr bóndi, vitr maðr ok vinsæll; unnusk þeir ok mikit bræðrnir.unnuz þeir ok mikit bræðrnir.
Nú váru Þorsteini orð send, at hann kæmi til fundar við bróður sinn, Grím, í Vík; ok er þeir fundusk bræðr, taldi Þorsteinn um fyrir honum, at hann kynni eigi svá illa skaða sínum þessum;ok er þeir funduz bræðr, taldi Þorsteinn um fyrir honum, at hann kynni eigi svá illa skaða sínum þessum; segir enn margt í bætr bera, en fé var nóg, kvað eigi ørvænt, at hann æli upp annan uxa eigi verra, en segir vera virðing mikla, at vikr þær báðar myndi síðan vera kendar við uxa hans. Grímr var náliga, sem við annat eyra gengi út, þat er Þorsteinn mælti. Þorsteinn var þar allan vetrinn til huggunar við bróður sinn, en þó gerði Grím mjǫk óárligan; svaf hann lítit ok neytti lítt matar; ok er á leið misserit, leitaði hann eptir, ef Grími væri nǫkkut um utanferð; kvað við þat stríð manna stemmask ok dofna hugann af þeim áhyggjum, er fyrir standa gleði manna ok gamni.kvað við þat stríð manna stemmaz ok dofna hugann af þeim áhyggjum, er fyrir standa gleði manna ok gamni. Grímr kvazk fara vilja, ef Þorsteinn færi með honum, en hann kvazk þat gjarna vilja, ef Grími væri fyrir þat nǫkkurs vildara en áðr.Grímr kvaz fara vilja, ef Þorsteinn færi með honum, en hann kvaz þat gjarna vilja, ef Grími væri fyrir þat nǫkkurs vildara en áðr.
Þeir settu menn fyrir bú sín til varðveizlu, en þeir réðusk utan bræðr báðir í Unaósi ok hǫfðu ekki mikit fé.Þeir settu menn fyrir bú sín til varðveizlu, en þeir réðuz utan bræðr báðir í Unaósi ok hǫfðu ekki mikit fé. Var þá vandi at hafa vararfeldi at varningi, ok svá hǫfðu þeir. Þeir urðu vel reiðfara, ok kom skip þat í Þrándheim, er þeir váru á bræðr. Þeir gerðu sér tjald á landi, ok drifu menn síðan frá skipi, hverr til sinna heimkynna, en þeir bræðr sátu eptir í tjaldi sínu.
Snimma einn morgin kom maðr til tjalds þeira bræðra; sá maðr var mikill ok sterkligr. Þeir spurðu þann mann at nafni; hann sagðisk Kárhǫfði heita.hann sagðiz Kárhǫfði heita. Þá spurðu þeir hann, hvert hann skyldi fara, eða hvaðan hann væri; hann kvazk heima eiga hjá bónda þeim, er Geitir héti, ok sagðisk hafa skyldu til handa honum tuttugu ok fjóra vararfeldi, en kvað Geiti vel auðigan ok hinn bezta í skuldum.hann kvaz heima eiga hjá bónda þeim, er Geitir héti, ok sagðiz hafa skyldu til handa honum tuttugu ok fjóra vararfeldi, en kvað Geiti vel auðigan ok hinn bezta í skuldum. Þeir seldu honum, sem hann vildi, feldi, ok mæltu mjǫl fyrir; hann kastaði á ǫxl sér ok gekk brott síðan.
Eptir þat kom sá maðr til þeira, er Þórir hét, innan ór Þrándheimi, ok bauð þeim til vistar: hann var góðr bóndi. Þeir þágu þat ok fóru til Þóris; var þeim þar vel veitt vistin. Þeir spurðu Þóri bónda jafnan at Geiti, en hann lézk engi deili á honum vita.Þeir spurðu Þóri bónda jafnan at Geiti, en hann léz engi deili á honum vita.
Þeir hǫfðu eigi lengi á vist verit, áðr en þeir fýstusk at fara heiman ok vildu leita Geitis.Þeir hǫfðu eigi lengi á vist verit, áðr en þeir fýstuz at fara heiman ok vildu leita Geitis. Þórir latti þess, en þat kom fyrir ekki. Þeir fóru upp eptir dǫlum ok spurðu jafnan at Geiti, en engi kunni af honum at segja. Þá komu þeir um síðir til karls í afdal nǫkkurn ok spurðu hann at Geiti, en hann kvazk eigi kenna hann.Þá komu þeir um síðir til karls í afdal nǫkkurn ok spurðu hann at Geiti, en hann kvaz eigi kenna hann. Þá spurði Þorsteinn, ef nǫkkur ørnefni vissi hann, þau er Geiti væri kend við. Hann kvað heita Geitishamra ok segir þeim til þeira.
Fara þeir síðan þangat eptir um daginn. Þar koma þeir at hellisdyrum; þar brann eldr í hellinum; við eldinn sat maðr; kendu þeir þar Kárhǫfða, kompán sinn. Hann spratt upp þegar ok fagnaði þeim vel; þeir settusk niðr við eldinn ok lituðusk um;þeir settuz niðr við eldinn ok lituðuz um; þeir þóttusk sjá þar Brandkrossa, uxa Gríms, heilan standa ǫðrum megin út undir bergit.þeir þóttuz sjá þar Brandkrossa, uxa Gríms, heilan standa ǫðrum megin út undir bergit.
Kárhǫfði tók við klæðum þeira ok varðveitti, ok er hann kom aptr, þá bauð hann þeim í stofu at fara, ok er þeir kómu þar, þá sátu menn á báða bekki, ok kendu þeir á þeim feldi sína. Maðr sat í ǫndvegi í rauðum feldi, mikill ok tiguligr; sá maðr kvaddi þá fyrri ok bauð þeim þar at vera svá lengi, sem þeir vildi, ok setti þá hit næsta sér, ok var þar gott vistafang ok góðr drykkr. Konur tvær váru innar frá Geiti ok báðar friðar, ok sat sú honum nær, er ellri var, ok var sú kona hans, en dóttir hans hin yngri.
Þar váru þeir skamma stund, áðr Grímr ógladdisk.Þar váru þeir skamma stund, áðr Grímr ógladdiz. Þat fann Geitir brátt ok mælti við Grím um einn dag: "Ek hefi sakir gert við þik, Grímr," segir hann; "ek senda Kárhǫfða, þræl minn, eptir uxa þínum, Brandkrossa, er bezt naut var á ǫllu Íslandi; en þar er þú þóttisk sjá hann hinn fyrsta aptan uxa þinn, þat er belgr hans, fullr af mjǫlvi, ok ætla ek þér þat í uxaverðit;en þar er þú þóttiz sjá hann hinn fyrsta aptan uxa þinn, þat er belgr hans, fullr af mjǫlvi, ok ætla ek þér þat í uxaverðit; mér hefir ok sýnzk, sem þú hafir augum litit til Droplaugar, dóttur minnar, en ek mun hana gipta þér, ef þú vilt hana flytja til Íslands, með miklum fjárhlut, er henni skal heiman fylgja; hon er vel borin í móðurætt, ok þó eigi smáborin í fǫðurætt; var móðir mín vel mǫnnuð, en fǫður átta ek heldr stórfengan."mér hefir ok sýnz, sem þú hafir augum litit til Droplaugar, dóttur minnar, en ek mun hana gipta þér, ef þú vilt hana flytja til Íslands, með miklum fjárhlut, er henni skal heiman fylgja; hon er vel borin í móðurætt, ok þó eigi smáborin í fǫðurætt; var móðir mín vel mǫnnuð, en fǫður átta ek heldr stórfengan."
Grímr tók þessu máli vel, ok váru síðan gǫrvar samfarir þeira Gríms ok Droplaugar; var þar hin skǫruligsta veizla, ok hvíldu þau í einni hvílu þrjú allan vetrinn, Grímr, Droplaug ok Þorsteinn, í einum afhelli, ok tókusk með þeim góðar ástir, Grími ok Droplaugu;var þar hin skǫruligsta veizla, ok hvíldu þau í einni hvílu þrjú allan vetrinn, Grímr, Droplaug ok Þorsteinn, í einum afhelli, ok tókuz með þeim góðar ástir, Grími ok Droplaugu; unði hann þá vel sínu ráði.
En er váraði, þá spurði Geitir Grím, hvat hann vildi ráða sinna, en hann kvazk til Íslands vilja sem lífit at lifa.En er váraði, þá spurði Geitir Grím, hvat hann vildi ráða sinna, en hann kvaz til Íslands vilja sem lífit at lifa. Geitir bað þá brœðr kaupa sér skip ok búa, en hann kvað þau Grím eigi skyldu fé skorta ok segir Kárhǫfða alt mundu til skips fœra, þat er þau áttu þar í fjárhlutum ok varningi.
Þeir brœðr gerðu eptir því, sem Geitir lagði ráð til, ok bjoggusk til brottferðar;Þeir brœðr gerðu eptir því, sem Geitir lagði ráð til, ok bjogguz til brottferðar; mæltusk þeir mágar vel fyrir;mæltuz þeir mágar vel fyrir; at skilnaði bað Geitir Grím at hafa ráð fyrir þeim hjónum báðum ok segir þá vel hlýða mundu. En er þeir brœðr váru mjǫk búnir til skips ok hafs, þá kom Kárhǫfði ofan af landi ok hafði belg Brandkrossa fullan af mjǫlvi á baki sér ok gekk á skip út ok lagði þar niðr hógliga, sem þeir vildu at væri; annat sinn gekk hann ofan með feldaverð þeira, í þriðja sinn fór hann ofan með kistur tvær, ok var í annarri klæði ok gripir Droplaugar, en í annarri gull ok silfr ok gersimar, ok var þetta heimanfylgja Droplaugar.
Þau létu í haf síðan ok urðu vel reiðfara ok lentu í Krossavík hinni innri, ok var þar færðr belgr Brandkrossa af skipi, ok er við hann hvártveggja vikin kend. Þeir bræðr seldu nú síðan skipit, ok fór hverr heim til síns bús.
Þorsteinn kvángaðisk ok þótti hinn nýtasti bóndi ok jók sína ætt í Øxarfirði, en Grímr bjó í Krossavík ok unði vel sínu ráði, meðan þau Droplaug lifðu bæði, ok þótti vera hinn roskvasti maðr, en Droplaug var væn kona ok stórmannlig, umsýslumikil ok drenglunduð ok ómálug;Þorsteinn kvángaðiz ok þótti hinn nýtasti bóndi ok jók sína ætt í Øxarfirði, en Grímr bjó í Krossavík ok unði vel sínu ráði, meðan þau Droplaug lifðu bæði, ok þótti vera hinn roskvasti maðr, en Droplaug var væn kona ok stórmannlig, umsýslumikil ok drenglunduð ok ómálug; hon var stórlát ok staðlynd, ef í móti henni var gørt, fálát ok fengsǫm ok staðfǫst vinum sínum, en mjǫk harðúðig óvinum sínum; hon varð eigi mjǫk gǫmul kona ok varð sóttdauð. Þótti Grími mikit at missa hennar: fekk hann mikinn harm eptir hana ok unði sér lítt.
Þau áttu dóttur eptir, er Mardǫll hét; hon var væn mær ok virðulig ok mjǫk lík móður sinni, umsýslusǫm, vinsæl ok vingóð, þegar hon hafði aldr til þess; hon var fyrst fyrir búi fǫður síns eptir móður sína dauða. Þótti því ǫllu vel ráðit, er hon réð; síðan var hon gipt austr í Heraðsdal til Gilsár, ok var hon móðir Gríms Mardallarsonar, fǫður Droplaugar, móður þeira Gríms ok Helga Droplaugarsona.